Nicole nin: “Noqaykuqa allintan yachayku imaynas pornografía nisqaqa nishu mana allin chayta, ichaqa manan reparasqaykuchu imaynas ususiyku chaypa punkunpiña kasharqan chayta”, nispa.

Kaypin yachasun kaykunamanta:

•  Yachanaykin kayta

•  ¿Imaynatan cuidawaq wawaykita pornografía nisqamanta?

•  ¿Imatan ruwawaq wawayki chayta qhawaqtin?

 Yachanaykin kayta

 Wawakunaqa facil-llatan pornografía qhawayman urmankuman. Chaykunamanta yachaq runakunaq nisqanman jinaqa, kay tiempopiqa 11 watankupi kashaq wawakunapas qhawankuñas chay qhelli ruwaykunataqa.

 Wawakunaqa mana piensayllan chaykunawan tupankuman. Mayninqa yaqapaschá internetpi imatapas maskhashaqtinku otaq redes sociales nisqapi kashaqtinku qonqay chay rijurimunman. Mayninqa internetpi pujllashaqtinku imapaschá chay mana allin ruwaykuna rijurimunman. Chay qhelli ruwaykunaqa masqa rijurimun fotokunapi videokunapi iman. Ichaqa kallantaqmi librokunapipas uyarinapaq grabasqakunapipas. Chaykunataqa internetpiqa faciltan pipas leenman uyarinmanpas, faciltan descargaytapas atinman.

 Chaymantapas wawakunaqa faciltan chaykunataqa chaskinman mensajekunapi, redes sociales nisqapipas. Juj kutinmi 900 wayna-sipaskunata tapukurqan chaykunamanta. Pachaj warmikunamantan isqon chunka willakurqanku imaynas escuelapi compañeronku q’alalla kashaq runakunamanta fotokunata videokunata ima paykunaman apachimurqanku chayta. Qharikunapas pachajmantan pisqa chunka niranku imaynas paykunamanpas chhayna mensajekunata apachimurqanku chayta.

 Pornografía nisqapi warmikunatan pisichanku. Chay pornografía nisqapiqa mana allin ruwaykunan kan, chaywanmi warmikunata pisichanku.

 Pornografía nisqaqa nishu mana allinpunin wawakunapaqqa. Chaykunamanta yachaq runakunaq nisqanman jinaqa, chay millay ruwaykunata qhawaq wawakunaqa:

•   pisi notatan escuelapi orqokunku.

•   facil-llatan llakikunku, faciltan depresión onqoywanpas jap’ichikunku, mana valeqpaq jinan qhawarikunkupas.

•   normalpaqmi qhawarinku jujkuna abusaytapas

 Juj rimaypiqa nisunman: “Chay pornografía nisqaqa wawakunaq yuyaynintan qhellichan”, nispan. Chhaynataq chayqa tayta-mamakunaqa tukuy atisqankutan ruwananku wawankuta chaykunamanta cuidanankupaq.

 Bibliapin nin: “Llapa kay kamachisqaykunatan sonqoykipi waqaychanki. Sapa kutillanmi chaykunata wawaykikunaman yachachinki, rimapayashallankipunin wasipi kaspapas, ñanpi purishaspapas, puñuykushaspapas, jatarispapas”, nispa (Deuteronomio 6:6, 7).

 ¿Imaynatan cuidawaq wawaykita pornografía nisqamanta?

 Allinta qhawariy. Piensariy maykunapis ima ratukunapis wawayki chaykunaman jaykunman chaypi. Internet kashan chayqa, yaqapaschá recreo horaskuna mana piensaylla chaykunaman jaykunman. Manataq pipas qhawashanchu chayqa tupallanmanmi chay mana allin ruwaykunawan.

 Telefononpiqa kanpunichá chaykunaman mana jaykunapaq programa, allintan chaykunata reqsinayki. a Reqsinaykin ima aplicacionkunas chaypi kashan, imakunas pujllananpaq kashan chaykunatapas. Wakin aplicacionkunapiqa kanmi chay mana allin ruwaykunamanta mensajekunata chinkachinanpaq. Mensaje jaykumuqtin jinan chaykunaqa borrakapun. Kay tiempopiqa wakin videojuego nisqakunapipas kanmi pornografía nisqa millay ruwaykunaqa. Chaypiqa pipas atillanmanmi chay videojuego nisqakunapi kashaq mayqenmantapas pasachikuyta.

 David nin: “Wawaykiman juj celularta qoranki chayqa, qanmi tayta jina yachanayki imaynatas chay celularta usakun chayta. Chaymantapas revisanaykin imatas wawayki chay celularpi ruwashan imakunatas qhawashan chaytapas. Noqapas ñan chay experienciataqa pasaniña”, nispa.

 Tukuy atisqaykita ruway wawaykita chay millay kaqkunamanta ayqechinaykipaq. Tukuy atisqaykita ruway wawayki ama chay mana allin ruwaykunawan tupananpaq. Chaypaqqa yaqapaschá celularninpi configuración nisqapi churawaq control parental nisqata, chhaynapi ama pornografía celularninpi rijurinanpaq. Wasipi ima aparatopas kashan chayqa chaykunawanpas chayta ruway ama chay millay ruwaykuna rijurimunanpaq. Chaymantapas yachanaykin wawaykikunaq contraseña nisqantapas.

 Maurizio nin: “Noqaykuqa celularniykupipas chhayna juj aparatoykupipas churarqaykun Control parental nisqata. Televisorniykumantapas imaymana programakunatan borrapurqani, ama rijurinanpaq jinataqmi churarqani. Yachanin wawaypa telefononpi contraseñatapas”, nispa.

 Gianluca nin: “Wawaykuqa manan cuartonkuta wisq’arukuspaqa ima videotapas qhawankuchu. Puñunanku hora kaqtinqa manan celularninkutapas ni chhayna imankutapas cuartomanqa apaykunkuchu”, nispa.

 Wawaykita yachachiy manaraq pornografiata qhawashaqtin. Flavia sutiyoq señoran nin: “Wakin tayta-mamakunaqa manan wawankuwan pornografía nisqamanta rimayta munankuchu. Chaykunata mana jayk’aqpas qhawanankupaq jinan piensanku”, nispa. Wakin tayta-mamakunañataq “wawayta pornografiamanta rimapayasaq chayqa, chayta qhawaytapaschá munanqa”, nispan piensanku. Ichaqa chhayna piensayqa manapunin allinchu. Allin yuyayniyoq tayta-mamakunaqa wawanku chay pornografía nisqa qhelli ruwaykunawan manaraq tupashaqtinkun allinta chaykunamanta rimapayananku. Chhaynaqa, ¿imatan ruwawaq?

 Sichus wawayki erqechallaraq kashan chayqa, yachachiy imatas ruwanan qhelli ruwaykuna televisionpi o internetpi rijurimuqtin chayta. Yaqapaschá chaykunapi tarikuspaqa ñawinkuta ch’illminkuman otaq chay aparatota wañuchinkuman. Chaymantapas wawaykita niy imatachus qhawan imakunatas uyarin chaykunata willanasuykipaq. b

 Maurizio nin: “Wawayku erqechallaraq kashaqtinmi pornografiamanta cuidakunanpaq rimapayaq kayku. 11 watachanpi kashaqtinmi payqa celularninpi juj pujllanata descargasqa, chaypitaq qhelli ruwaykunamanta willakuykuna lloqsimusqa, millay fotokuna iman lloqsimusqa, mensajepipas fotokunata apachinanpaqmi nimusqaku. Ñataq chaykunamanta rimarqaykuña chayqa, jamuspan payqa chayta willakuwarqanpacha”, nispa.

 Sichus wawayki waynaña sipasña kashan chayqa, payta yanapay ama pornografía nisqata qhawananpaq ni uyanarinanpaqpas. Chaypaqqa yaqapaschá juj acuerdota ruwawaqchis. Chay qhepamantaq juj papelpi qelqaychiy imatas pay ruwanqa pornografía nisqawan tupaspa chayta, qelqachun imaraykus chayta ruwanan chaytapas. Jinaspapas willay imas pasanman qhelli ruwaykunata qhawaqtin chayta. Allintan yachanan imaynas pay kikin mal sientekunman, imaynas tayta-mamanpas manaña paypi confiankumanchu, imaynas Jehová Diosmantapas karunchakunman chaykunata. c

 Lauretta nin: “Wawaykikunata wiñasqanman jina yanapanay pornografía nisqata qhawanqa chayqa imachus tiempowan pasanman chaypi piensananpaq”, nispa.

 David nin: “Sichus wawanchiskuna allinta entiendenqaku pornografía nisqa mana allin kasqanta, imaynatas Jehová Dios chaykunata qhawarin chaytapas chayqa cuidakunqakun chaykunamanta”, nispa.

 Wawaykikunawanqa rimashallaypuni. Mana creenapaq jinaña kanman chaypas, erqekunaqa warmi-qhari puñuymantan rimayta munanku. Chaymanta rimaspaqa rimawaqchismi pornografía nisqamantapas. Inglaterra nacionpi wawakunamanta encargakuq Rachel de Souza nin: “Wawakunaqa, manaraq imapas pasashaqtin chaykunamanta rimapayaway, sapa kutilla chaykunataqa yuyarichiway, nispapas nishankuman jinan kanku. Chaymi wawakunataqa jayk’a watayoqchus kashanku chayman jina imaymanata yachachina, wiñasqankuman jinan warmi-qhari kaymantapas rimapayana”, nispa.

 Flavia nin: “Erqechallaraq kashaqtiyqa manan tayta-mamayqa jayk’aqpas warmi-qhari puñuymantaqa rimapayawaqchu. May allinchá kanman karan chaykunamanta rimapayawankuman karqan chayqa. Kunanqa ñataq wawakunayoqña kani chayqa kallpachakunin wawaykunata warmi-qhari puñuymanta rimapayanaypaq”, nispa.

 ¿Imatan ruwawaq wawayki pornografía nisqata qhawaqtin?

 Ama colerakuychu. Wawayki qhelli ruwaykunata qhawanman karqan uyarinmanpas karqan chayqa ama coleraychu, aswanpas pacienciakuy. Yaqapaschá payqa llakisqaña kashan, p’enqasqa imapaschá kashan chaykuna pasasqanmanta. Sichus coleranki phiñakunki chayqa wawaykiq sonqontan astawan k’irinki, jujpiqa manañan qanmanqa imatapas willayta munasunkiñachu.

 Llapa willakusqanta uyariy. Manaraq imatapas nishaspa wawaykita tapuy: “¿Pin chay fotota apachimurqasunki, icha sapallaykichu tarirqanki? ¿Chayllaraqchu kaykunata qhawashanki, icha ñachu juj kutikunapas qhawarqankiña?”, nispa. ¿Jap’isqan celularpi karqanchu qhelli ruwaykunata jark’aq ima programapas, control parental nisqapas? Karqan chayqa, ¿imaynapin chayta qhawanman karqan? Chaykunapin allinta piensarinayki. Ichaqa manan tapuyllachu imatapas tapupayanayki, aswanpas makilla uyariy imatachus niyta munasunki chayta.

 Kaykunatawan ruway. Sichus wawayki pornografía nisqata qonqaylla qhawarqan chayqa, allinta qhawariy chay control parental nisqa allinchus kashan icha manachus chayta.

 Ichaqa sichus yuyaypi maskharqan chayqa allinta yuyaychay wawaykita, munakuywan wanachiy. Chayta ruwanaykipaq yanapachikuy Job 31:1, Salmos 97:10, Salmos 101:3 textokunawan. Kaykunan yanapanqa amaña pornografía nisqata qhawananpaq. d Chaymantapas niy “sapa semananmi qanwan rimasaq allinchus rishasunki icha manachus chaymanta, imapipas yanaparinata munanki chayqa willawallanki”, nispa.