Kichay leenaykipaq

Índice nisqaman riy

 APÉNDICE

Yawarpa huch’uy t’aqankuna hampichikunapaq tratamientokunapiwan

Yawarpa huch’uy t’aqankuna hampichikunapaq tratamientokunapiwan

Yawarpa huch’uy t’aqankuna. Yawarpa huch’uy t’aqankunatan horqokun yawarpa kay hatun t’aqankunamanta: glóbulos rojos, glóbulos blancos, plaquetas, plasma nisqakunamanta. Glóbulos rojos nisqamantan hemoglobina nisqa proteinata horqonku. Runamanta otaq animalmanta horqosqanku hemoglobina nisqawanmi hampikunata ruwanku anemia onqoyta, yawar phawaq onqoytapas hampinankupaq.

Yawarpi kaq unutan (90%) plasma nikun, chaypin kallantaq kay huch’uy t’aqakuna: askha hormona nisqakuna, sales inorgánicas, enzimas, cuerpota alimentaq mineral, azucar nisqakunapas. Plasma nisqapin kallantaq yawar ch’akichiq hampi, albúmina nisqa proteína, onqoykunamanta cuerpota waqaychaq huk proteinakunapiwan. Chay plasma nisqamantan horqollankutaq gammaglobulina nisqata, chaytaqa qhali runakunamantan horqonku hinaspa onqoli runakunata chaywan vacunanku. Glóbulos blancos nisqamantataq horqokun kay huch’uy t’aqakunata: interferones, interleuquinas nisqakunata, chaykunawanmi hampinku infección onqoykunata cancer onqoykunatapas.

¿Hampichikunkumanchu cristianokuna yawarpa chay huch’uy t’aqankunamanta hampikuna ruwasqankuwan? Bibliapiqa manan chaykunamanta ima kamachikuypas kanchu, chaymi sapanka cristianokuna concienciankuq nisqanman hina decidenanku. Wakin cristianokunaqa manan chay huch’uy  t’aqakunatapas chaskinkuchu, Jehová Dios israelitakunaman kay kamachikuy qosqanta yuyarispa: ‘Yawartaqa [...] pampamanmi hich’apunkichis’, nispa (Deuteronomio 12:22-24). Wakin cristianokunaqa chaskillankun chay huch’uy t’aqakunamanta ruwasqa hampikunata. Paykunaqa manañan chay huch’uy t’aqakunata yawarta hinañachu qhawarinku. Ichaqa manapunin yawarta chaskinkuchu nitaq yawarpi kaq glóbulos rojos, glóbulos blancos, plaquetas, plasma nisqa hatun t’aqakunatapas.

Manaraq imatapas decideshaspan kaykunataraq tapukunayki: “Manataq yawarpa mayqen huch’uy t’aqantapas munanichu chayqa, manallataqmi chaskisaqchu wakin onqoykunapaq hampikunata, yawar ch’akichiq hampitapas, ¿allintachu chaykunata yachani? Chay huch’uy t’aqakunata chaskiymanña manaña chaskiymanchu chaypas, ¿willaymanchu medicoman imarayku chaskisqayta mana chaskisqaytapas?” nispa.

Hampichikunapaq tratamientokuna. Kanmi operachikunapaq iskay allin reqsisqa tratamientokuna: hemodilución nisqa, recuperación de sangre nisqapiwan. Hemodilución nisqaqa khaynan: cuerpomantan yawarta horqonku huk botellaman hina, chaypa rantintataq kachichasqa unuta cuerpoman churanku, operayta tukuqtinkutaq yawar horqosqankuta wakmanta kutiyachipunku. Recuperación de sangre nisqataq khayna: operashaqtinku yawar lloqsisqanta otaq k’irikunamanta yawar lloqsisqantan huk máquina ch’onqan, chay yawarta ch’uyanchaspataq cuerpoman kutiyachipunku. Sapanka medicon huknirayta  chaykunawan operanku, chaymi cristianokunaqa medicota tapunanku imaynata operanqa chayta.

Chay tratamientokunata chaskinapaq manaraq decideshaspan kaykunata tapukuna: “Chay maquinanta yawarniy lloqsishaqtin hukratollapas sayachinkuman chayri, ¿yawarniyta hinaraqchu concienciay qhawarinman, chhayna kaqtin manachu ‘pampaman hich’apuyman’?” (Deuteronomio 12:23, 24.) “¿Imaninmanmi concienciay operawashaqtinku horqowasqanku yawarniyta ch’uyanchaspa cuerpoyman kutiyachipuqtinku? Manataq mayqen tratamientokunatapas chaskiyta munanichu chayqa manallataqmi yawarniyta analizawanqakuchu, hemodiálisis nisqata, bomba de circulación extracorpórea nisqatapas ruwawanqakuchu, ¿allintachu chaykunata yachani?” nispa.

 Sapanka cristianon decidenan operachikushaqtin yawarninwan ima ruwanankuta. Yawar analizachikuyta otaq chhikan yawarta horqospa imatapas yapayuspa wakmanta cuerpoman kutiyachiytapas sapankan akllakunan.