Kichay leenaykipaq

Índice nisqaman riy

 4 CAPÍTULO

¿Imaraykun umalliqkunata kamachikuqkunatapas respetananchis?

¿Imaraykun umalliqkunata kamachikuqkunatapas respetananchis?

“Respetaychis lliwta.” (1 PEDRO 2:17.)

1, 2. a) ¿Ima ruwaymi sasa kanman ñoqanchispaq? b) ¿Ima tapuykunamanmi kutichisun?

¿RIKURANKICHU taytanta mana kasukuy munaq wawaq uyanta? Arí, uyanpin rikukun sonqonpi imayna yuyaykusqanta. Uyarishanmi taytanpa kunkanta, yachanmi respetanantapas, ichaqa manan munanchu kasukuyta. Mayninpiqa ñoqanchispas chhaynapin tarikunchis.

2 Mayninpiqa sasan kanman atiyniyoq runakunata respetayqa. ¿Haykʼaqllapas chhaynapi tarikurankichu? Chhayna kaqtinqa manan qanllachu chhaynapi tarikunki. Kay pachapi runakuna kʼulluchakunkuña chaypas, cristianokunataqa Biblian kamachiwanchis kamachikuqkunata kasukunanchispaq (Proverbios 24:21). Diospa munakuyninpi takyayta munaspaqa kasukunanchispunin chay kamachikuyta. Ichaqa, ¿imaraykun sasa kanman? ¿Imarayku Jehová Dios munan kasukunanchista? ¿Iman yanapawasun chay kamachikuyta kasukunapaq, pikunatan kasukunanchis? Qatimuq parrafokunapin chay tapukuykunaman kutichisun.

¿IMARAYKUN SASA KANMAN RESPETAY?

3, 4. ¿Imaynapin hucha paqariran? ¿Imaynatan chay harkʼawanchis kamachikuqkuna respetananchista?

3 ¿Imaraykun kamachikuqkunata respetay sasa kanman? Ñawpaqta, llapallanchis huchayoq kasqanchisrayku, iskaypi, llapa kamachikuqkunapas huchayoq kasqankurayku. Waranqa-waranqa watakuna ñawpaqtaraqmi Adanwan Evawan  Diosta mana kasukurankuchu, chhaynapin kay pachapi hucha paqariran. Arí, chay huchaqa paqariran mana kasukusqankumantan. Chaymi llapa runakuna nacesqanchismantapacha mana kasukuy munaq kanchis (Génesis 2:15-17; 3:1-7; Salmo 51:5; Romanos 5:12).

4 Huchasapa runakuna kasqanchisraykun hatunchakuypas hukkunata pisichaypas usqhaylla sonqonchispi paqarin. Kʼumuykukuq kanapaqmi ichaqa anchatapuni kallpachakunanchis. ¿Imarayku? Unay watakunaña Diospa munayninta ruwashasunman chaypas hatunchakuqmanmi tukusunman, kʼulluyapusunmantaqmi. Chaymi Coré runawanpas sucederan. Jehová Diospa llaqtanwan kuskan imaymana sasachakuykunata aguantaran. Ichaqa atiyniyoq kayta munapayaspan llampʼu sonqo Moisés contra sayariran (Números 12:3; 16:1-3). Chay tiempopi kamachikuq Uzías runawanpas chayllataqmi sucederan, kay runaqa hatunchakuspan Dios yupaychana wasiman haykuran sacerdotekunallaq ruwananta ruwananpaq (2 Crónicas 26:16-21). Chhayna mana kasukuq kasqankumantan Corepas Uziaspas ñakʼarichisqa karanku. Chaykuna sucedesqanmi kayta yachachiwanchis: kamachikuqkunata respetanapaqqa kallpachakunanchismi mana hatunchakuq kanapaq.

5. Kay pachapi kamachikuyta qallarisqankumantapacha, ¿ima mana allinkunatan ruwaranku kamachikuqkuna?

5 Hinaspapas kikin kamachikuqkunan huchayoq kanku runakuna manaña respetanankupaq. Ñawpa tiempomantapachan yaqa llapa kamachikuqkuna millay yana alma, mana chanin, runamasinta ñakʼarichiq runakuna kanku. Kay pachapi runakunaq mirasqanmantapachan kamachikuqkunaq mana allin ruwasqallan rikukun (leey Eclesiastés 8:9). Saulpi yuyaykusun. Payta Jehová Dios kamachikuq kananpaq akllashaqtinqa huchʼuyyaykukuq allin runan karan. Qhepamanmi ichaqa hatunchakuq, envidioso runaman tukupuran, chaymi Davidta qatiykacharan (1 Samuel 9:20, 21; 10:20-22; 18:7-11). Chay qhepamanmi Davidñataq kamachikuq kananpaq churasqa karan. Payqa Israelpi hukninkaq allin kamachikuqmi  karan, allin kamachikuqña kashaspapas Uriaspa warmintan warmichakapuran Uriastataq maqanakuypi ñawpaqman churachiran chaypi wañunanpaq (2 Samuel 11:1-17). Chaypi rikusqanchis hina huchasapa kayninkupin runakunaqa atiyniyoq kaspa mana allinkunata ruwanku, Jehová Diosta mana respetaqkunan ichaqa astawanraq mana allinkunata ruwanku. Gran Bretaña suyumanta huk estadista runan papa nisqa umalliqkuna runamasinkuta ñakʼarichinankupaq armakuna ruwachisqankumanta rimaspa kayta niran: “Runaqa atiyniyoq kaspan waqllipun, tukuy atiyniyoq kaspataq astawanraq waqllipun”, nispa. Chhayna mana chanin ruwasqankuta yachaspa yaqapaschá kayta tapukusunman: “¿Imaraykun kamachikuqkunata respetananchis?” nispa.

RESPETASUN UMALLIQKUNATA KAMACHIKUQKUNATAPAS

6, 7. a) ¿Imarayku Jehová Diospa kamachikuyninta kasukunchis? b) ¿Imapi tarikuspan tukuy sonqowan kasukunanchis? ¿Piqpa yupintan qatikunanchis?

6 Jehová Diosta, runamasinchista, kikinchistawan munakusqanchisraykun kamachikuqkunataqa respetanchis. Ñawpaqta, Jehová Diostan tukuy imamantapas astawanqa munakunchis chayraykun kusichiyta munanchis (leey Proverbios 27:11; Marcos 12:29, 30). Yachasqanchis hina, Edén huertapi mana kasukusqankumantapachan Diospa kamachikuq kaynin iskayachisqa karan. Yachallanchistaqmi yaqa llapa runakuna Jehová Diospa kamachikuyninta wikchʼuyukuspa Satanaspa munaynin ruwasqankuta. Ñoqanchismi ichaqa umata hoqarispa Jehová Diospa kamachikuq kayninman sayapakunchis. Chayrayku, ¿imaynan sientekunchis Apocalipsis 4:11 textopi hina Jehová Diospa hatun kayninta hatunchaq textokunata ñawinchaspa? Sonqonchismi kusikuymanta llanllarin. Ñoqanchisqa sutʼitan yachanchis Jehová Dioslla hanaq pachapi kay pachapipas Kamachikuq kasqanta, chaymi sapa pʼunchay tukuy sonqowan payta kasukunchis.

7 Jehová Diosta munakusqanchisraykun tukuy munasqanta ruwanchis. Mayninpin ichaqa rikchʼanachiypi rikusqanchis  wawapaq hina sasa kanqa wakin kamachikuyninkunata kasukuy, chaymi chay sasa kamachikuykunata tukuy sonqowan kasukuyta yachananchis kanqa, chaywanmi rikuchisun Jehová Dios respetasqanchista. Jesuspas sinchi sasachakuykunapiña tarikuspapas Taytanpa munasqantapunin ruwaran, chaymi niran: “Ama ñoqaq munasqaychu kachun, aswanpas qanpa munasqayki”, nispa (Lucas 22:42).

8. a) ¿Imapin rikuchinchis Jehová Diosta tukuy sonqowan kasukusqanchista? ¿Ima ejemplon rikuchiwanchis imayna pay sientekusqanta? b) ¿Iman yanapawasun yuyaychayta wanachiytapas chaskikunapaq? (“ Kunaykusqata uyarikuy, wanaykuchisqatapas hap’ikuy” nisqa recuadrota qhawariy.)

8 Jehová Diosqa manañan kay tiempopi kamachinkunawanqa rimanchu. Aswanmi Bibliawan kay pachapi churasqan kamachinkunapiwan munayninmanta willachiwanchis. Chayrayku Jehová Diosta tukuy sonqowan kasukunapaqqa llaqtanpi paypa churasqan umalliqkunata kasukunanchis. Sichus paykunaq wanachiyninta otaq Bibliawan yuyaychawasqanchista mana kasukusunmanchu chayqa, Jehová Diostan phiñachisunman. Chaytan israelitakuna ruwaranku. Rimapakuspan Moisés contra hatariranku, chaytan Jehová Dios qhawariran paypa contranpi hatariyta hina (Números 14:26, 27).

9. ¿Imaraykun ninchis umalliqkunata respetaspan rikuchinchis runamasinchis munakusqanchista, nispa? Huk ejemplowan chayta willay.

9 Iskaypi, runamasinchista munakusqanchisraykun kasukunchis. Chayta entiendenapaq, kaypi yuyaykuy: soldados kanki. Qanpas soldadomasiykikunapas ruwanaykichista huntʼanaykichispaq kawsashanallaykichispaqpas sapanka umalliqtan yanapanaykichis kasukunaykichistaq. Huk soldadollapas mana kasukunmanchu chayqa llapa tʼaqantintan wañuy pataman churanman. Yaqapaschá soldadokunamanta rimaqtinchisqa yuyaykushanchis guerrakunapi ñakʼariykunapi ima. Jehová Diospa soldadonkunaqa allin kaqllatan ruwanku. Bibliapiqa pachak-pachak kutitan Jehová Diosmanta nin: “Ejercitokuna Umalliq”, nispa (1 Samuel 1:3, NM). Arí, paymi umallin angelkunata ejercitontinta. Chaymantapas kanmi kay Hallpʼapi ‘ejerciton’, paykunaqa kanku espiritualpi  maqanakuq cristianokunan (Salmo 68:11, NM; Ezequiel 37:1-10). Chaypi umallinankupaqtaqmi qharikunata churan. Paykunata mana kasukuspaqa cristianomasinchiskunatan sasachakuyman churasunman. Arí, sichus huk cristiano, ancianokuna otaq umalliqkuna contra sayarinman chayqa iñiqmasinkunatan urmachinman (1 Corintios 12:14, 25, 26). Wawapas tayta mamanta mana kasukuqtinqa familiantan ñakʼarichinman. Chayrayku umalliqkunata respetananchis kasukuqtaq kananchispas chaywanmi rikuchisun runamasinchis munakusqanchista.

10, 11. ¿Imaraykun yachananchis kamachikuqkunata kasukuy allinninchispaq kasqanta?

10 Kinsapi, Diospa llaqtanpi umallikunata llaqta kamachikuqkunatapas kasukuyqa sapankanchispa allinninchispaqmi. Jehová Diosqa willawanchismi paykunata kasukuqtinchis imapin allinninchispaq kanqa chayta. Yachanapaq, ¿imatan prometewanchis tayta mamanchista kasukuqtinchis? Unayta kusisqa kawsananchistan (Deuteronomio 5:16; Efesios 6:2, 3).  ¿Umallikunaq yuyaychawasqanchista kasukuqtinchisri? Manan Jehová Diosmanta karunchakusunchu (Hebreos 13:7, 17). ¿Kamachikuqkunata respetasun chayri? Pakaykusqan kasunchis (Romanos 13:4).

11 Imarayku Jehová Dios munan kasukunanchista, chayta yachaspan umalliqkunata kamachikuqkunatapas kasukuyqa mana sasachu kanqa. Qhawarisunchis kinsapi kasukunamanta.

FAMILIA UKHUPI RESPETO KANAN

12. ¿Imatan qosakuna chaskinku, imaynatan chayta huntʼananku?

12 Jehová Diosmi familiata Kamaqqa. Payqa munanmi imapas allin allichasqa kananta, chaymi familia ukhupipas huk umalliqta churan (1 Corintios 14:33). Chay umalliqqa qosan, paytan Dios churan familianta umallinanpaq otaq pusarinanpaq. Chaypaqqa paypas Umallin Jesucristotan respetanan. ¿Imaynatan rikuchinman respetasqanta? Diospa llaqtanta imayna umallisqanta qatikuspa (Efesios 5:23). Allin qosaqa qhari hinan imakunachus ruwananta huntʼan. Manan munayninman hinachu kamachikun nitaq kʼaraq sonqowanchu. Aswanmi khuyakuq, llampʼu sonqo, allin yuyaykuq. Payqa manan haykʼaqpas qonqanchu Jehová Dios paymanta aswan atiyniyoq kasqanta.

Cristiano taytaqa Cristo hinan familianta umallin

13. ¿Imaynatan casarasqa warmi qosanta yanapanman umalli kayninta huntʼananpaq?

13 Warmipas qosanta allin yanapaqmi kanan. Paypas  chaskillarantaqmi familiapi kamachikunanpaq atiyta, chaymi Biblia willan ‘mamaq yachachikuyninmanta [“kamachikuyninmanta”, NM]’ (Proverbios 1:8). Cristiana warmiqa yachanmi qosan paymanta aswan atiyniyoq kasqanta, chaymi qosanta yanapanan umalli kayninta huntʼananpaq. Manan haykʼaqpas pisichanchu nitaqmi sonqonta suwaspachu munasqanta ruwachin, nitaq paychu qosanpa rantinpi umallin, aswanmi tukuy atisqanpi qosanta yanapan. Sichus mana qosanpa yuyaykusqanta hinachu yuyaykun chayqa respetowanmi qosanman willan. Ichaqa manan haykʼaqpas qosanpa decidesqanman churapakunchu. ¿Qosan mana iñiq kaqtinri? Sasachakuykunapipaschá tarikunqa, ichaqa umallinta hina qosanta respetanqa chayqa yaqapaschá qhepaman Jehová Diospi iñipunman (leey 1 Pedro 3:1).

14. ¿Imaynatan wawakuna kusichinkuman tayta mamankuta Jehová Diostapas?

14 Kasukuq wawakunapas tayta mamankutan respetanku  kusichinkutaqmi (Proverbios 10:1). Ichaqa Jehová Diostan astawanqa kusichinku. Wakin wawakunan taytallankuwan otaq mamallankuwan tiyanku, chhaynapi tarikuspapas kasukunankun astawantaq yanapakunankupas. Familiapi sapankanku Jehová Diospa kamachisqanman hina kasukuqkunan thakpi kawsanku kusisqataq kankupas. Chaymantapas familiata Kamaq Jehová Diostan hatunchanku (Efesios 3:14, 15).

DIOSPA LLAQTANPI RESPETO KANAN

15. a) ¿Imaynatan Jehová Diospa kamachikuynin respetasqanchista llaqtanpi rikuchinchis? b) ¿Ima kamachikuykunan yanapawasun Diospa llaqtanpi umalliqkunata kasukunanchispaq? ( Diospa llaqtanpi umalliqkunata kasukusun nisqa recuadrota qhawariy.)

15 Jehová Diosqa Churintan churan llaqtanpi umalli kananpaq (Colosenses 1:13). Jesustaq ‘allin yuyayniyoq huntʼaq kamachiwan’ Diospa llaqtanman espiritual mikhunata haywachin (Mateo 24:45-47). Kallantaqmi junta directiva nisqa, chayqa Jehová Diospa testigonkunamanta Umalliq Tʼaqan, paykunan “huntʼaq kamachi” kanku. Umalliq Tʼaqaqa apostolkunaq tiemponpi hinan sapanka tʼaqapi umalliqkunata yuyaychan yachachintaq imakunachus ruwanankuta. Chaytaqa iñiq tʼaqakunata watukuq umalliqkunawanmi yachachin otaq cartakunata kikinkuman apachispa. Chaymi umalliqkunata respetaspaqa Jehová Diosta kasukushanchis (leey 1 Tesalonicenses 5:12; Hebreos 13:17).

16. ¿Imaraykun Biblia nin umalliqkunaqa santo espirituq churasqanmi kanku, nispa?

16 Umalliqkuna siervo ministerialkunapas otaq Diospa llaqtanpi yanapakuq qharikunapas huchallikuq runan kanku. Paykunapas llapa runakuna hinan pantanku. Chhaynaña kaqtinpas cristianokuna iñiyninkupi allin takyachisqa kanankupaqmi Jehová Diosqa umalliqkunata ‘qon’ (Efesios 4:8). Bibliaq nisqan hina, santo espirituq yanapayninwanmi paykunataqa churakun (Hechos 20:28). ¿Imarayku chayta nin? Hukpi, santo espirituq yuyaychasqanwanmi Biblia ruwakuran, chaymi umalliqkunaqa Bibliapi kamachikuykunaman hina qhawarinku umalliq otaq yanapakuq kay munaqkuna  huntʼashankuchus icha manachus chaypi kamachikuykunawan chayta (1 Timoteo 3:1-7, 12; Tito 1:5-9). Iskaypi, chayta allinta qhawarinankupaqmi Jehová Diospa santo espiritunta mañakunku.

17. ¿Imarayku warmikuna umankuta qatakunku Diospa llaqtanpi llankʼaykunata ruwaspa?

17 Predicaypi umalliytapas Diospa llaqtanpi llankʼaykunatapas umalliqkuna yanapakuq qharikuna iman astawanqa ruwanku. ¿Imatan ruwakun paykuna mana kaqtin? Chhayna kaqtinqa huk bautizasqa cristianon chaykunata ruwan. ¿Mana huk qharipas kanmanchu chayri? Chayqa, allin iñiyniyoq cristianan chaykunata ruwanman. Ichaqa bautizasqa qhariq ruwanantataq ruwashan chayqa umantan qatakunan (1 Corintios 11:3-10). * Chay kamachikuyqa manan warmita pisichanchu. Aswanmi chayta ruwaspa rikuchinqa Diospa llaqtanpi familia ukhupipas Jehová Diospa churasqan umalli respetasqanta.

LLAQTAPI KAMACHIKUQKUNATA RESPETANA

18, 19. a) ¿Imakunatan yachanki Romanos 13:1-7 textopi? b) ¿Imaynatan rikuchinchis kamachikuqkuna respetasqanchista?

18 Cheqaq cristianokunaqa kallpachakunchismi Romanos 13:1-7 (leey) textopi kamachikuyta allinta huntʼanapaq. Chay textoqa kay pachapi ‘kamachikuqkunamantan’ rimashan. Kay pachapi chʼaqway mana kananpaq, runakunaq allinninpaq imatapas ruwanankupaq iman Jehová Dios hinallata qhawan kamachikuqkuna kananta. ¿Imakunata ruwaspan chay kamachikuqkunata respetasunman? Paykunaq kamachikusqanta kasukuspa. Impuestokunata pagaspa, mañawasqanchis formulariokunata otaq documentokunata allinta huntʼaspa, ñoqanchispas familianchispas kamachikuqkunaq kamachikusqanta huntʼaspa ima. Jehová Diospa kamachikusqan contrapi kamachikusqankutan ichaqa mana kasukunchischu. Chaypiqa apostolkuna hinan kutichinchis: “Diostan  ñawpaqtaqa kasunayku, manan runakunatachu”, nispa (Hechos 5:28, 29; “ ¿Pitan kasukunay?” nisqa recuadrota qhawariy).

19 Hinaspapas sumaqta rimapayaspan rikuchillanchistaq kamachikuqkuna respetasqanchista. Huk kutinmi apóstol Pablo rimaran kamachikuq Herodes Agripawan hinallataq Festo sutiyoq kamachikuqwan. Payqa yacharanmi chay kamachikuqkuna mana allinkuna ruwaq kasqankuta, chaywanpas respetowanmi paykunata rimapayaran (Hechos 26:2, 25). Ñoqanchispas Pablo hinan kamachikuqkunawan otaq guardiallawanpas rimaspaqa respetowan rimananchis. Wayna sipas cristianokunapas chhaynatan profesorninkuta otaq escuelapi umalliqkunata respetowan rimapayananku. Ichaqa manan sumaqta qhawariwaqninchiskunallatachu respetananchis aswanmi cristianokuna contra hatariqkunatapas respetananchis. Llapa runakunan rikunan respetoyoq runakuna kasqanchista (leey Romanos 12:17, 18; 1 Pedro 3:15).

20, 21. ¿Ima allinkunan ñoqanchispaq kanqa familiapi umalliqta, Diospa llaqtanpi umalliqkunata, llaqtapi kamachikuqkunatapas kasukuqtinchis?

20 Biblian niwanchis: “Respetaychis lliwta” nispa, chaymi cristianokunaqa llapa runakunata respetananchis (1 Pedro 2:17). Kay pachapi manaña respeto kasqanraykun runakunaqa musphanqakuraq respetowan paykunata rimapayaqtinchis. Chayta ruwasun chayqa Jesuspa kamachikusqantan kasukushasun, paymi niran: “Kʼanchayniykichis runakunaq ñawpaqenpi kʼanchachun, allin ruwasqaykichista rikuspa, hanaq pachapi kaq Yayaykichista yupaychanankupaq”, nispa (Mateo 5:16).

21 Kay pachaqa tutayaqpin kashan chaymi allin sonqoyoq runakunaqa espiritual kʼanchaypi puriyta munanku. Sichus familianchista, iñiqmasinchiskunata, kay pachapi kamachikuqkunatapas respetasun chayqa, rikuwaqninchiskunan ñoqanchiswan kuska Diospa kʼanchayninpi puriyta munanqaku. ¡Chayqa ancha allinpunin kanman! Manaña chhaynachu kanman chaypas kasukuspan Jehová Diosta kusichisun munakuyninpitaq allinta takyasun.

^ párr. 17 Apéndice nisqapin ¿Hayk’aqmi warmikuna umankuta qatakunanku, imarayku? nisqa temapi astawan willan chay kamachikuyta warmikuna imayna huntʼananmanta.