Kichay leenaykipaq

Índice nisqaman riy

 10 CAPÍTULO

Casarakuyqa munakuq Diospa qokuyninmi

Casarakuyqa munakuq Diospa qokuyninmi

‘Kinsanpasqa qʼaytuqa [otaq waskhaqa] sasatan pʼitikun.’ (ECLESIASTÉS 4:12.)

1, 2. a) ¿Imatan tapukusunman casarakuyman rispa, imarayku? b) ¿Ima tapukuykunatan kutichikunqa kay capitulopi?

¿KUSIKUNKICHU casarakuqta rikuspa? Askha runakunan sumaqpaq qhawarinku casarakuyta chaymi kusikunku. Chay pʼunchayqa sumaqtan casarakuqkuna pʼachakunku ancha kusisqataqmi kankupas. Paykunaqa kusikuywanmi qhawarinku qhepaman imayna kawsanankuta.

2 Kay tiempopiqa sinchi sasachakuykunan kashan casarasqakunapaq. Chayrayku casarakuyman rispaqa casarakuqkunaq allin kawsanankutaña munanchis chaypas kayta tapukunchis: “¿Kusisqachu kawsanqaku, pasaqpaqchu tiyanqaku?” nispa. Chayqa kanqa Diospa yuyaychasqanta imayna qhawarisqankumantan, chayman hina kawsanankupaq kallpachakusqankumantawan (leey Proverbios 3:5, 6). Chayta ruwanankupaq kallpachakuspallan allinta kawsanqaku Diospa munakuyninpipas allinta takyanqaku. Solteroña casadoña kanchis chaypas allintan tʼaqwirinanchis kay tawa tapuykunaman Bibliaq kutichisqanta: ¿Imarayku casarakuna? ¿Iman yanapawasun allin qosata allin warmita tarinapaq? ¿Imaynatan preparakuna casarakunapaq? ¿Iman casarasqakunata yanapanqa mana tʼaqanakuspa tiyanankupaq?

¿IMARAYKU CASARAKUNA?

3. ¿Imarayku mana allinchu kanman runaq matʼipayasqanraykulla casarakuy?

3 Wakin runakunan ninku, kusisqa kawsanapaqqa casarakunan, paypaq hina warmita otaq qharita tarispallan allin  kanqa, nispa. ¡Chayqa manan cheqaqchu! Jesuspi yuyaykusun. Payqa manan casarakuranchu aswanmi niran, soltero kayqa Diospa qokuyninmi, nispa, llapa solterokunatataq kallpacharan atispaqa solterolla kanankupaq (Mateo 19:11, 12). Pablopas niranmi soltero kayqa allin kasqanta (1 Corintios 7:32-38). Jesuspas Pablopas manan pitapas casarakunankumanta harkʼarankuchu, aswanmi Biblia willan mana casarakunankupaq yachachikuyqa ‘supaykunaq yachachikuynin’ kasqanta (1 Timoteo 4:1-3). Chaywanpas Jehová Diospa munaynillanta ruway munaqkunapaqqa soltero kaymi aswan allin. Casarakuspaqa manañan soltero hinachu Diospa munayninta ruwanman, chaymi mana allinchu kanman runakunaq matʼipayasqanraykulla casarakuyqa.

4. ¿Imaraykun casarasqa kawsay allinpuni wawakunata uywanapaq?

4 Ichaqa, ¿allinchu kanman casarakuy? Ari allinmi kanman. Casarakuypas Diospa qokuyninmi, casarasqakunapas kusisqan kawsankuman (leey Génesis 2:18). Chaypin wawakunapas tayta mamankuq munakuyninwan allin uywasqa kanku (Salmo 127:3; Efesios 6:1-4). ¿Imakunapaqwanmi allin kanman casarakuy?

5, 6. a) Eclesiastés 4:9-12 textoq nisqan hina, ¿ima allinkunan kanman casado kawsaypi? b) ¿Imaynapin casado kawsay kinsanpasqa waskha hina kanman?

5 Kunanqa Eclesiastés 4:9-12 textoq nisqanta allinta tʼaqwirisun, chaypi nin: “Aswan allinmi iskay runa huk runallamantaqa, aswan allintan llankʼasqankumanta chaskinqaku. Hukkaqchus urman chayqa hukkaqninmi sayarichin. Ichaqa, ¡ay sapallan runamanta! Urmaqtinqa manan pipas aysariqnin kanqachu. Iskay puñuspaqa qʼoñichinakunkun. Chayri, ¿imaynatan chʼullallaqa qʼoñirinman? Chʼullallaqa atipachikunmanmi, iskayqa manan atipachikunqachu. Kinsanpasqa qʼaytupas sasatan pʼitikun”, nispa.

6 Chay textoqa astawan rimashan huk runakunawan sumaqpi kawsanamantan. Ichaqa, ¿yanapanmanchu casarasqakunata? Ari yanapanmanmi, casado kawsaypin astawanqa necesitanku chay textoq nisqan hina yanapanakuspa,  sonqochanakuspa, qhawarinakuspa kawsayta. Casado kawsaypi warmi qhari allin hukllachasqa kanankupaqqa huk yanapaqtawanmi necesitanku. Eclesiastés qelqa nisqan hina iskay pata waskhalla kaspaqa pʼitikunmanmi, kinsanpasqa kaspan ichaqa mana. ¿Pin kanman casado ukhupi kinsa kaq “qʼaytu [otaq waskha]” hina? Jehová Diosmi. Sichus warmipas qharipas Jehová Diosta munakunqaku chayqa kallpachakunqakun paypa munasqanman hina kawsanankupaq, chaymi aswan hukllachasqa kanqaku.

7, 8. a) ¿Imatan Pablo yuyaycharan cuerponta mana sujetay atiq cristiano solterokunaman? b) ¿Casado kawsaypi ima kananmantan Biblia willallantaq?

7 Casado kaspallan warmipas qharipas kuska puñunkuman. Casado ukhullapin qhariwan warmiwan puñuspa cheqaq kusikuyta tarinkuman (Proverbios 5:18). ¿Imatan ruwankuman munaspaqa “wiñay huntʼasqaña” —otaq aychankuq qʼoñirisqan tiempo pasaqtin— kaqkuna? Cuerponta mana sujetakuy atiqta qhelli ruway patallapiña kaqtawanmi Pablo kayta yuyaychan: “Cuerponkuta mana sujetayta atispa ichaqa casarakuchunku, aswan allinmi casarakuy qharimantapas warmimantapas yanqallaña kashanamantaqa”, nispa (1 Corintios 7:9, 36; Santiago 1:15).

8 Casarakuyta munaqkunaqa yachanallankutaqmi Pabloq kay nisqanta: “Casarakuqkunaqa sasakunapin rikukunqaku” (1 Corintios 7:28). Arí, solterokunaq mana tarikusqan sasachakuykunapin tarikunqaku. Chayrayku, ¿imatan ruwanan casarakuyta munaq casado kawsayninpi sasachakuykuna kananmantaqa saminchaykuna kananpaq? Chaypaqqa allintan qhawarinan piwanchus casarakunanta.

¿IMAN YANAPAWASUN ALLIN QOSATA ALLIN WARMITA TARINAPAQ?

9, 10. a) ¿Imawanmi Pablo rikchʼanachiran mana iñiqkunawan casarakuyta? b) ¿Imapin tarikunku Bibliaq yuyaychasqanta mana kasukuspa mana iñiqkunawan casarakuqkuna?

9 Casarakuyta munaqkunapaqmi Pablo huk kamachikuyta willaran. Chakrapi llankʼaywan rikchʼanachispan kayta  niran: “Ama iñiqkunaqa mana iñiqkunawan yugoman watasqa hina pareschakuychischu”, nispa (2 Corintios 6:14). Huk torota asnowan pareschaspa chakrapi llankʼanankupaq yugoman wataqtinku, ¿iman sucedenman? Manan mayqenkaqpas allintachu llankʼanman ñakʼarinkumantaqmi. Chhaynallapitaqmi tarikunman huk cristiano mana iñiq runawan “yugoman” hina pareschakuqtinpas. Paykunaqa manan thakpichu kawsankuman, hukninmi Diospa munayninman hina ruwayta munanman huknintaq mana. Chhaynata kawsaspaqa manan mayqenninkupas kusisqachu kankuman. Chaychá Pabloqa cristianokunata yuyaycharan “Señorpi iñiqwanpuni” casarakunankupaq (1 Corintios 7:39).

10 Wakinqa sapallanku tarikuspan “mana iñiqkunawan yugoman watasqa hina” kayta allinpaq qhawarinku. Hinaspan mayninpiqa Bibliapi yuyaychaykunata qhepanchaspa mana iñiqwan casarakunku. Ichaqa sasachakuykunapin rikukunku. Chaymantañan reparakunku mana allin warmiwan otaq mana allin qhariwan casarakusqankuta, chaywantaqmi astawan sapanku rikukapunku. Waranqanpi cristianokunan ichaqa Jehová Diospi hapʼipakusqankurayku kasukusqankurayku ima mana chaykunaman urmayunkuchu (leey Salmo 32:8). Aswanmi solterolla kashanku Diospa llaqtanpi warmitapas qharitapas tarinankupaq suyakuspa.

11. ¿Ima yanapaykunan kan allin qosata allin warmita tarinapaq? ( Allin warmita allin qosata tarinapaq yanapaykuna nisqa recuadrotawan qhawariy.)

11 Casarakunankupaq qhawarisqanku warmipas qharipas manan Jehová Diospi iñiqllachu kanan. Iskayninkun sumaq runa kananku, Diospaq llankʼayta munananku, iskayninkutaqmi Diostapas munakunanku. Chaykunamanta willaq askha qelqakunatan allin yuyayniyoq huntʼaq kamachi apachimun. Chaykunatan casarakuyta munaq Diosmanta mañayukuspa tʼaqwinan chayman hinataq ruwanan (leey Salmo 119:105). *

12. ¿Ima costumbren kan wakin llaqtakunapi? ¿Piqpa ejemplonmi paykunata yanapanman?

 12 Askha llaqtakunapin casarakunku tayta mamankuq munasqankuman hina. Chaymi tayta mamakuna aswan experienciayoq kasqankurayku ususinkupaq qharita munapunku churinkupaqpas warmita munapunku. Bibliaq qelqakusqan tiempokunapi hinan chhayna casarakuykunaqa yaqa llapallan allinkama kan. Abrahanpa ejemplonmi chay costumbreyoq tayta mamakunata yanapanman. Churin Isaacpaq warmita munapushaspaqa manan chay sipaspa qolqentachu nitaq allin reqsisqa kasqantachu qhawariran. Aswanmi kamachinwan maskhachimuran Jehová Dios yupaychaq warmita (Génesis 24:3, 67). *

IMAYNATAN PREPARAKUNA CASARAKUNAPAQ

13-15. a) ¿Imaynatan Proverbios 24:27 texto yanapanman casarakuy munaq qharita? (b) ¿Imaynatan warmi preparakunman casarakunanpaq?

13 Sichus casarakuyta munashanchis chayqa kaytan tapukunanchis: “¿Allin preparasqachu kashani casarakunaypaq?” nispa. Chay tapuyman kutichinapaqqa manan munakuyllatachu yachana, manan warmiwan otaq qhariwan puñuyllatachu munana, manan sapanchis tarikusqanchisraykullachu nitaq wawakunayoq kayta munaspallachu ninanchis: “Arí, preparasqan kashani”, nispa. Ñawpaqtaqa kaykunataraqmi huntʼana.

14 Ñawpaqta yuyaykusun casarakunanpaq warmita munaq qharipi. Kay textopin allinta yuyaymananan:  “Hawapi ruwanaykikunataraq ruwamuy, chakra llankʼanaykikunataraq llankʼamuy, chaymantañan wasiykita sayarichinki” (Proverbios 24:27). ¿Imatan chay texto yachachiwanchis? Bibliaq qelqakusqan tiempopiqa familiayoq kayta munaqqa kaytan tapukunan karan: “¿Preparasqachu kashani warmiyta uywanaypaq wawakunayoq kaspapas chay wawaykunata uywanaypaq?” nispa. Chay qhariqa manaraq casarakushaspan chakrankunataraq llankʼanan karan. Chaytan kay tiempopi cristiano qharikunapas ruwananku. Casarakuyta munaspaqa imakunachus ruwanankuta huntʼanankupaqmi preparasqa kananku. Llankʼanankun kanqa, suchʼupas mana makiyoqpas kaspallañachá manaqa. Diospa Simin Qelqa nisqan hina familianpa imachus necesitasqanta mana huntʼaq qhariqa mana iñiyniyoq runamantapas aswan millayraqsi kapun (leey 1 Timoteo 5:8).

15 Warmipas allintan preparakunan ruwanankunata huntʼananpaq. Biblian willan qosanta yanapananpaq familianta qhawarinanpaqpas imakuna ruwananmanta imakuna yachananmantapas (Proverbios 31:10-31). Pipas mana allinta yuyaykuspa casarakun chayqa payllapaq munaq runan. ¿Imarayku? Warminta imayna uywananpi mana yuyaykusqanrayku otaq qosanta imayna yanapananpi mana yuyaykusqanrayku. Chaykunamanta aswan chaniyoqqa Diospa kamachikuyninkunata huntʼanapaq preparakuymi. Qhawarisun imakunan chaykuna.

16, 17. ¿Imakunapin yuyaymanananku casarakuy munaqkuna?

16 Ñawpaqtaqa, qharipas warmipas imakunatachus Dios munan casarakuspa huntʼanankuta chaypin yuyaymanananku. Qhariqa allintan yachanan familiapi umalliq hina imakuna ruwananta. Manan manchachiq hinachu kamachikunan aswanmi Jesús hina imatapas ruwanan (Efesios 5:23). Cristiana warmipas yachananmi imakuna ruwananta. Chaymi kayta tapukunan: “¿Kasukusaqchu ‘[qosaq] kamachikuy siminta’?” nispa (Romanos 7:2). Soltera  warmiqa Jehová Diospa kamachikuy siminta hinallataq Cristoq kamachikuy simintawanmi huntʼan (Gálatas 6:2). Casarakuspaqa qosanpa kamachikuy simintawanmi huntʼanan kanqa. Chaymi kayta tapukunallantaq: “¿Kasukusaqchu huchayoq qharita, tukuy atisqaypichu yanapasaqpas?” nispa. Chaykunata mana huntʼananpaq hina qhawarishan chayqa manaraqpaschá casarakunanchu kanqa.

17 Hinaspapas sapanka runan hukniray kanchis, chaymi casarakuqqa qosanpa otaq warminpa munasqanta ñawpaqta qhawarinan kanqa (leey Filipenses 2:4). Pablo kayta qelqaran: “Qosakuna, sapankaykichis qankuna kikiykichista hinapuni esposaykichista munakuychis, hinallataq qankunapas esposakuna qosaykichista respetaychis”, nispa. Chaypi qhawarisqanchis hina Diospa yuyaychasqanmi Pablo yacharan qosakuna respetasqa kay munasqankuta warmikunataq munasqa kay munasqankuta (Efesios 5:21-33).

Casarakunankupaq rimanakuq cristianokunaqa huktawanmi pusanku maytapas riyta munaspaqa

18. ¿Imaraykun casarakunankupaq rimanakuqkuna cuerponku kamachiyta yachananku?

18 Chaymi casarakunankupaq rimanakuqkunaqa mana qʼochukunapaq hinallachu chay tiempota qhawarinanku. Aswanmi chay tiempopi yachashananku sumaq tratanakuyta, chayman hinan qhawarinkuman allinñachus kashanku casarakunankupaq icha manachus chayta. Chaymantapas yachanallankutaqmi aychankuq munasqan watakuyta. ¿Imarayku? Casarakunankupaq rimanakusqanku tiempopiqa sumaqtan qhawarinakunku chaymi paykunata tanqanman llaminakuyman, marqʼanakuyman, muchʼanakuyman huk ruwaykunamanpas. Sichus cheqaqta munanakunqaku chayqa manan ima mana allintapas ruwanqakuchu munakusqanku runa Dioswan mana allinpi kananpaqqa (1 Tesalonicenses 4:6). Pikunachus casarakunankupaq rimanakushanku chayqa yachashanankuñan cuerponku kamachiq kayta, chayqa allinninkupaqmi kanqa casarakunqakuña manaña chaypas.

 ¿IMAN CASARASQAKUNATA YANAPANQA MANA TʼAQANAKUSPA TIYANANKUPAQ?

19, 20. ¿Imaynatan runakuna casarakuyta qhawarinku, cristianokunari imaynata qhawarinanchis?

19 Casarasqakunaqa anchatan kallpachakunanku kuskalla kashanankupaq. Cine nisqapi, televisionpi kaq novelakunapipas allin reqsisqa runakunaq casarakusqankuwanmi sumaqta novela tukuyapun. Chayqa manan cheqaqchu, casarakuyqa qallariyllan. Arí, chaymantapacha qallarin hukllachasqa kawsay, Jehová Diospa munasqanman hinataq mana tʼaqanakuspa tiyananku (Génesis 2:24). Kay pachapi runakunan ichaqa casarakuyta huknirayta qhawarinku. Wakin llaqtakunapin casarakuyta qhawarinku “paskay atinapaq watasqa waskhata” hinalla. Chhaynata qhawarisqankuraykun munaspalla chay watasqa waskha hina kanku mana munaspataq paskapunku.

20 Askha runakunan casarakuyta mana respetankuchu. Chaymi kusisqa casarakunku qhepaman ima sasachakuykunapas kaqtin tʼaqanakuypi yuyaykuspa. Ichaqa kaytan yuyarinanchis, Bibliaqa kinsanpasqa waskhawanmi rikchʼanachin casarakuyta hukkunawan sumaqpi kawsaytapas. Yachasqanchis hina waskhaqa sasatan pʼitikun. Yachanapaq, barcoq telanta hapʼiq waskhaqa hatun wayrakunaña kaqtinpas manan pʼitikunchu nitaq thantakunpaschu. Jehová Diosqa warmi qharita hukllacharan chay waskha hina mana pʼitikuq kananpaqmi otaq mana tʼaqanakuspa tiyanankupaq. Yuyarisun Jesuspa kay nisqanta: “Runaqa Diospa hukllachasqantaqa ama tʼaqachunchu” (Mateo 19:6). Cristianokunapas pay hinan casarakuyta qhawarinanchis. Ichaqa, ¿sasachu kanman casarasqakunapaq chay compromisowan huntʼay? Manan.

21. ¿Imatan casarasqakuna yachananku, chayta ruwanankupaq pitan qatikunanku?

21 Runakunaqa kusisqan tiyankuman casado kawsayninkupi. Chaypaqqa manan pantasqankutachu qhawanakunanku aswanmi kallpachakunanku tukuy allin ruwasqankuta  qhawarinakunankupaq. ¿Nishanchischu chaywan, manañan mana allin ruwasqankunata reparananchischu, nispa? Manan. Jehová Diospas rikunmi tukuy ima ruwasqanchistapas ichaqa allin ruwasqanchiskuna qhawarinantan astawanqa munanchis. Salmista hinan ñoqanchispas yuyaykunchis, paymi niran: “Señor Diosníy, huchakunatachus yuyashawaq chayqa, ¿pitaq manaqa huchachasqachu kanman?” nispa (Salmo 130:3). Casarasqakunapas chhaynatan qhawarinakunanku, pantasqankutapas pampachanakunankun (leey Colosenses 3:13).

22, 23. ¿Imatan casarasqakuna Abrahanmanta Saramantapas yachankuman?

 22 Casarasqakunaqa machu paya kanankukamapas kusisqan tiyankuman. Chaytan rikukuran Abrahanpi warmin Sarapipas, paykunaqa yuyaqña kashaspapas kuskan imaymana sasachakuykunata atiparanku. Saraqa chay tiempopaq soqta chunka watanpi hinañan kasharan. Chhayna yuyaq kayninpi sasachá karan paypaqqa Ur qhapaq llaqtata tukuy kaqninkunatapas saqepuspa karpa-karpakunallapi wañupunankama tiyayqa. Ichaqa qosanta kasukuspan chayta ruwaran. Payqa tukuy sonqowanmi qosanta yanapaq tukuy ruwasqanpas yuyaykusqanpas allinkama kananpaq. Chaytaqa manan hukkunaq qhawarinallanpaqchu ruwaran, payqa ‘sonqonpipunin’ wiraqochay nispa qosanta niq (Génesis 18:12; 1 Pedro 3:6). Arí, tukuy sonqomantan qosanta respetaran.

23 Mayninpin ichaqa mana kaqtakamachu yuyaykuqku. Huk kutinmi Abrahán Saraq mañakusqanta “mana allinpaqchu” qhawariran. Ichaqa Jehová Diospa kallpachasqanmi huchʼuyyaykukuspa warminpa nisqanta kasuran, chay ruwasqanqa familianpa allinninpaqmi karan (Génesis 21:9-13). Kay tiempopi casarasqakunapas haykʼa wataña casarasqa kashanku chaypas imaymanatan yachankuman chay huntʼaq sonqo warmi qharimanta.

24. ¿Casarasqakunaq imayna kawsasqankun Jehová Diosta hatunchan, imarayku?

24 Diospa llaqtanpi casarasqa cristianokunaqa warmi qharipas respetanakuspa munanakuspan sumaqta kawsanku, iskayninkutaqmi kallpachakunku Jehová Diospa munayninta ruwanankupaqpas. Arí, casadokunaqa kusisqan kawsankuman. Kaykama qhawarisqanchispin kaykunata yachanchis: casarakuspa kusisqa kawsayta munaqqa allintan qhawarinan piwan casarakunanta, allinta preparakunan, kallpachakunantaqmi casado kawsayninpi thak kawsay kananpaq munanakuy kananpaqpas. Chhayna kawsayqa Jehová Diostan hatunchanqa yanapanqataqmi casado cristianokunata Diospa munakuyninpi allinta takyanankupaq.

^ párr. 11 Familiaykiwan sumaqta kawsay nisqa librota, 2 capitulopi qhawariy, chaytaqa Jehová Diospa testigonkunan ruwan.

^ párr. 12 Ñawpa tiempopi wakin taytakunaqa iskay kinsa warmiyoqmi karanku. Chaytan poligamia nikun, chhayna kawsaytaqa manan Dioschu kamachiran. Jehová Diosqa hinallatan chayta qhawaran ñawpa taytakunaq tiemponpi, Israel llaqtaq llaqtachakusqan tiempopitaq chaypaq kamachikuykuna churasqanman hinaña kawsananku karan. Apostolkunaq tiemponmantapachan ichaqa manapuniña cristianokunaqa iskay kinsa warmiyoqchu kananku karan (Mateo 19:9; 1 Timoteo 3:2).