Llapan kanqanman ëwari

Qateqnin kaqman ëwë

Qallananchö tïtulukunaman ëwë

Jehoväpa testïgunkuna

Quechua (Ancash)

Täpakoq  |  No. 4 2017

Soldädukunata mandaq Charles Gordon nunam, Praslin (Seychelles) islata 1881 watachö tarirqan.

Shumaq Patsa. ¿Rasumpaku o cuentullaku?

Shumaq Patsa. ¿Rasumpaku o cuentullaku?

¡Paraïsu! Viäjipaq willakïkunata wiyarqa imëka yarpachakïnintsikkunata jaqirirmi, tsë shumaq sitiukunaman raslla ëwëta munarintsik. Peru viäjipita kutirishqaqa problëmakunaqa këkanqallam, y tsëtaqa llapantsikmi musyantsik.

Tsënö kaptimpis, llapantsiktam paraïsuman pensëqa alläpa gustamantsik. Peru kënömi tapukuntsik: “¿Tsë paraïsuqa juk shumaq pensëllaku? ¿Imanirtaq tsëman pensëqa alläpa gustamantsik? ¿Imëllapis juk paraïsu kanqatsuraq?”.

TUKÏ COSTUMBRIKUNACHÖMI TSËMANQA CREIYAN

Unëpita patsëmi, nunakunataqa paraïsuman pensë alläpa gustashqa. Tsëmi ‘inti yarqamunan läduchö’ këkaq Eden huertapaq Biblia willakunqampita, mëtsikaq nunakuna maslla musyëta munayashqa. ¿Imakunataq tsë huertachöqa karqan? Bibliam kënö nin: “Jehovä Diosqa mikunapaqpis alläpa alli y munapëpaq frütayoq plantakunatam winatsirqan”. Tsë huertaqa alläpa shumaqmi karqan, y mas shumaqqa karqan “alli kaqta y mana alli kaqta musyatsikoq planta” tsë huertapa chöpinchö këkanqanmi (Genesis 2:8, 9).

Jinamampis, Eden huertapita chusku mayukuna yarqunqantam Genesis libruqa willakun. Tsë mayukunapita ishkë kaqpa jutinqa karqan: Tigris (o Hiddekel) y Eufratismi, y kananyaqmi tsë jutipa reqiyan (Genesis 2:10-14; nota). Kë mayukunaqa Irak nacionpam pasayan, y golfo Persico nishqan lamarmanmi chäyan.

Kë Patsachö paraïsu kanampaq kaqtam, Persia nacionpa costumbrinkunapis rikätsikun. Këman pensarishun, 1501 a 1600 watachö Persia nacionchö rurayanqan alfombraqa, Museu de Arte de Filadelfia (Pensilvania, Estädus Unïdus) nishqanchömi këkan. Tsë alfonbrachömi, plantakunayoq y wëtakunayoq juk shumaq cercashqa huerta rikakun. Tsëkunata awayanqanqa rikätsikun, Eden huertapaq Biblia parlanqanqa alläpa shumaq kanqantam. Paraïsu palabraqa shamun unë Persia nacionpitam, tsëqa “cercashqa huerta” ninanmi.

Rasumpa kaqchöqa, mëtsika idiömakunachö y costumbrikunachömi paraïsupaq willakuyan. Entëru Patsachö nunakuna mirayanqanmannömi, paraïsupaq rasumpa kaq willakïqa më tsëman chashqa. Peru watakuna pasanqanmannömi, tsë willakïqa tukï sitiukunachö creenciankunawan y cuentukunawan takukashqa. Tsërëkurmi kanan witsampis, juk shumaq sitiupaq parlarnin cäsi llapan nunakuna paraïsu palabrata utilizäyan.

JUK PARAÏSUTA ASHIYAN

Mëtsikaq reqipakoqkunam, paraïsuta tarishqa kayanqanta niyan. Këman pensari, Gran Bretäña nacionchö soldädukunata mandaq Charles Gordon nunam, Seychelles islaman 1881 watachö ëwarqan. Tsë islachö Mai nishqan shumaq pampata rikärirninmi, alläpa espantashqa quedarirqan, tsëmi Eden huerta nishpa jutin churarqan. Jina 1401 a 1500 watakunachönam, Italia nacionpita Cristöbal Colon nuna La Españöla nishqan islaman chärirnin, Eden huertata taririnqanta pensarqan. Tsë islaqa Republica Dominicänawan Haitï nacionchömi këkan.

Paraïsupaq parlaq juk libruchömi (Mapping Paradise) unë witsanchö sitiukunapaq parlaq 190 mäpakuna këkan, wakin mäpankunachöqa Adanwan Ëvam Eden huertachö yuriyan. Jinamampis, 1201 a 1300 watakunachö qellqayanqan Beato de Liebana nishqan mäpapita copiashqam y tsë mäpaqa wakinkunapita alläpa jukläyam. Tsë mäpapa uma lädunchömi, juk recuadrupa chöpinchö juk paraïsu dibujarëkan. Tsë dibüjuchöqa chusku mayukunam yurin y jutinkunaqa Tigris, Eufratis, Pison y Guihon nishqanmi kayan, y tsë mayukunaqa chuskun lädupam ëwayan. Tsëpaqqa niyan, Jesuspita yachatsikï entëru Patsaman chänampaq kaqta rikätsikunqantam.  Eden huerta mëchö këkanqan mana musyakaptimpis, tsë recuadruchö këkaq dibüjuqa rikätsikun paraïsuqa alläpa shumaq kashqa kanqantam.

1601 a 1700 wata witsanchö kawaq poesïakunata qellqaq John Milton nunaqa, El Paraíso perdido nishqan libruta qellqanqampitam alläpa reqishqa. Tsë libruqa Genesis libru willakunqannöllam, Adan jutsata ruranqampita y qarqushqa kanqampita willakun. Tsëpitanam El Paraíso recobrado nishqan librutana qellqarqan. Y tsëchöqa, kë Patsachö llapan nunakuna mana wanushpa kawakuyänampaq kaqpitam masqa parlan. Kënömi qellqarqan: “Entëru Patsam juk paraïsuman tikranqa”.

JUKNÖPANA ENTIENDIYANQAN

Unëpita patsëmi, paraïsu oqrakashqa këkanqanta nunakuna pensayashqa. Peru ¿imanirtaq tsëpaqqa kananqa alläpa parlayannatsu? Porqui “mëtsikaq religiösu nunakunam [...] paraïsu mëchö këkanqampaq llutanta yachatsikuyashqa”, tsëtam paraïsupaq parlaq juk libru nin.

Mëtsika religionkunam yachatsikuyan wanurirqa ciëluta ëwakunapaq kaqta, y Shumaq Patsachö mana kawanapaq kaqta. Peru Bibliaqa Salmus 37:29 textuchömi kënö nin: “Patsachöqa alli kaqta ruraq nunakunallam täräyanqa, y tsëchömi imëkamayaqpis kawayanqa”. Kanan witsan kë Patsachö alläpa mana allikuna pasakïkaptinqa, ¿imëllapis juk Shumaq Patsaman tikranqatsuraq?

KË PATSAQA JUK SHUMAQ PATSAMANMI TIKRANQA

Juk Shumaq Patsata rurashqa karninmi, Jehovä Diosqa kë Patsata yapë shumaqyätsinampaq änikushqa. Peru ¿imanötaq tsëta ruranqa? Jesusmi kënö mañakunapaq nirqan: “Gobiernïki shamutsun. Ciëluchö y patsachö munëniki rurakätsun” (Mateu 6:10). Tsë Gobiernuchöqa Jesucristum gobernanqa, y nunakuna gobernayänampa rantinmi pë gobernanqa (Daniel 2:44). Jinamampis, kë Patsata shumaqyätsinampaq Diosnintsik änikunqantam pëqa cumplinqa.

Diospa willakoqnin Isaïasqa Shumaq Patsachö kawakï imanö kanampaq kaqtam qellqarqan. Llapan sufritsimaqnintsik kaqkunam chipyëpa ushakanqa (Isaïas 11:6-9; 35:5-7; 65:21-23). Kë textukunata Bibliëkichö leyirinëkipaqmi niriyaq; y manam alläpatsu. Cäsukoq nunakunata Diosnintsik imanö bendicinampaq kaqta musyarirqa, allim sientikunki. Tsë witsanchö kawaqkunaqa, kushishqam kawakuyanqa y Diospa rikënimpaqmi alli nuna kayanqa, tsënö kawëtam Adanqa oqrarqan (Revelacion [Apocalipsis] 21:3).

¿Imanirtaq chipyëpa confiakuntsik Diosnintsik änikunqanman? Porqui Bibliachömi kënö nin: “Jehoväpam ciëluqa, peru patsataqa nunakunapa wamrankunatam qoykushqa”. Y këtaqa ‘ulikïta mana puëdeq Diosmi’ änikushqa (Salmus 115:16; Tïtu 1:2). Shumaq Patsachö mana wanushpa kawanapaq kaqta Diosnintsik änikunqanqa, alläpa shumaqmi.