Ir al contenido

Ir al índice

 22 Yachaqana

“Diosmanta jamoj yachay[man jina]” kausakuna

“Diosmanta jamoj yachay[man jina]” kausakuna

1-3. a) Iskay warmispa chʼampayninkuta allinchaspa, ¿imaynatataq Salomón may yachayniyuq kasqanta rikuchirqa? b) ¿Imatataq Jehová quyta munawanchik, ima tapuykunataq rikhurin?

ISKAY warmis juk wawitata qhichunakuchkarqanku, mana allinchanapaqjinataq karqa. Imaptinchus chay warmisqa juk wasillapi tiyakusqanku, iskayninkutaq yaqha kikin pʼunchaykunallapi wawitasniyuq kasqanku. Juknin wawita wañupusqanrayku kawsachkaq wawitata qhichunakuchkarqanku. * Piqpa wawanchus kasqanta sutʼinchaqtaq mana karqachu. Ichapis llaqtallankupi kaq juezqa, chʼampayninkuta mana allinchayta atirqachu. Chayrayku Israelmanta rey Salomonpa ñawpaqinkama apanakurqanku. ¿Pay mayqin warmichus llullakuchkasqanta yachayta atinmanchu karqa?

2 Salomonqa, kay warmista uyariytawan juk espadata apamunankuta mañarqa. Wawitata iskayman khuchuspataq, sapa warmiman qupunankuta kamachirqa. Wawitap mamanpuni kaqqa, wawitanta mayta munakusqanrayku, chay rato juknin warmiman qupunankuta mañarqa. Chay warmitaq wawitata khuchunankutapuni munarqa. Ajinamanta Salomonqa, piqpa wawanchus kasqanta yacharqa. Payqa, juk warmi wiksanmanta wawitanta mayta munakusqanta yacharqa, chaymanjinataq chay chʼampayta allincharqa. Mamanpuni kaq warmiqa, Salomón wawitanta  jaywapuptin, “paypuni mamanqa” niptin ima maytachá kusikurqa (1 Reyes 3:16-27).

3 ¿Manachu chaypi may yachayniyuq kasqanta rikunchik? Runasqa, Salomón chay chʼampayta allinchasqanta uyarispa mayta tʼukurqanku, imaptinchus “rikorqanku Diospa yachaynin paypi kasqanta”. Arí, Jehová Salomonman “jatun yachayta, jatun sonqotawan, yuyayniyoj kaytapis” qurqa, chayrayku yachayniyuq karqa (1 Reyes 3:12, 28). Ñuqanchikrí, ¿Diospa yachayninta japʼiyta atisunmanchu? Arí. Salomonqa, Diospa yuyaychasqanmanjina qillqarqa: “Tata Diosmin qon yachaytaqa”, nispa (Proverbios 2:6). Jehovaqa, tukuy sunqu maskʼaqkunaman yachayta —nisunman riqsiyta, entiendeyta, reparayta ima— qunanta nin. ¿Imaynatá chay yachayta tarisunman? ¿Imaynatá chaymanjina kawsakusunman?

¿Imaynamantá “yachayta” tarisunman?

4-7. ¿Ima tawa ruwaykunataq yachayta tarinapaq yanapawasun?

4 Diospa yachayninta taripanapaq, ¿may umayuqchu kana chayri tukuy imatachu riqsina? Mana. Imaptinchus Jehovaqa, yachaywasiman rirqanchikchus manachus chayta mana qhawaspalla, yachayninta tukuy sunqu quwanchik (1 Corintios 1:26-29). Chaywanpis ñuqanchik maskʼananchik tiyan, imaptinchus Bibliaqa, “tari[nanchik]” sumaq kasqanta niwanchik (Proverbios 4:7). ¿Imaynatá tarisunman?

5 Juk kaq: Diosta manchachikunanchik tiyan. Proverbios 9:10 nin: “Yachaypa qallarikuynenqa Tata Diosta manchachikuymin [“Jehovata manchachicuspa, runa kallarin yachayniyoj cayta”, Quechua de Cuzce]”. Arí, Diosta manchachikuypi yachay kachkan. Yuyarikuna yachayniyuqqa, sumaq riqsiyninwan allin kaqta ruwan. Diosta manchachikuytaq mana paymanta kharkatiychu, manaqa payman kʼumuykuy, jatunpaq qhaway, paypi atienekuy ima. Chaytaq  allin, imaraykuchus Diospa munayninta, ñankunasninta ima riqsisqanchikmanjina ruwanapaq tanqawanchik. Ajinata ruwaspaqa yachayniyuq kanchik, imaptinchus Diospa kamachiykunasninta kasukuyqa allinninchikpaqpuni.

6 Iskay kaq: Diospa yachayninta rikuchinapaqqa, maychus kaqllata ñuqanchikmanta yuyana, llampʼu sunqutaq kana (Proverbios 11:2). Imaptinchus, mana tukuy tapuykunamanchu kutichiyta atisqanchikta, nisqanchik wakin kuti pantasqa kasqanta, Jehovap yuyayninta riqsiyta necesitasqanchikta ima reparakunapaq yanapawanchik. Jehovaqa, “jatunchakojkunaj contrankupi sayaykun”, llampʼu sunqu kaqkunamantaq kusiywan yachayta qun (Santiago 4:6).

Diospa yachayninta tarinapaqqa mayta kallpachakunanchik tiyan

7 Kimsa kaq: Jehovap yachaynin Palabranpi kasqanrayku, chayta ukhunchana tiyan. Chaypaqtaq mayta kallpachakuna (Proverbios 2:1-5). Tawa kaq: Diosmanta mañakuna. Payqa tukuy sunqu mañakuptinchik, mana michʼakuspa yachayta quwasun (Santiago 1:5). Espíritu santonta yanapanawanchikpaq mañakuptinchikpis, qullawasuntaq. Ajinamanta Bibliapi may valorniyuq sumaq yachayta tarisun, chaytaq chʼampaykunata allinchanapaq, tuqllaspi mana urmanapaq, allin kaqta akllanapaq ima yanapawasun (Lucas 11:13).

8. ¿Imataq Diospa yachayninta tarisqanchikta rikuchinqa?

8 Jehovaqa, 17 yachaqanapi rikurqanchikjina yachayninta ruwasqanwan sutʼita rikuchin. Chayrayku yachayninta tarisqanchikqa, ruwasqasninchikpi rikukunqa. Discípulo Santiagoqa, yachayniyuq runapi kay kʼacha kaykuna rikukusqanta nirqa: “Diosmanta jamoj yachayrí kay jina: Llimphu, allin kawsayta apamoj, kʼacha, [“kasukunapaq wakichisqa”, NM] khuyakuywan juntʼasqa, sumaj poqoyniyoj, mana wajkunallaman kutisqachu, manataj puraj uyachu”, nispa (Santiago 3:17). Chaykunata ukhuncharichkaspa tapurikuna: “¿Kawsayniypi rikuchichkanichu?”, nispa.

 “Llimphu, allin kawsayta apamoj”

9. ¿Imataq llimphu rimay niyta munan, imaraykutaq Diospa yachayninta tarinapaq llimphu kaymanta parlayta qallarisqan may sumaq?

9 “Llimphu.” Griego qallupiqa, “llimphu” rimay mana chʼichiyuq, ukhunpis jawanpis llimphu niyta munan. Bibliaqa, yachayta sunquwan khuskachan. Sunqunchikta mana allin yuyaykuna, saqra munaykuna ima chʼichichaptinqa, Diospa yachaynin mana yaykunqachu (Proverbios 2:10; Mateo 15:19, 20). Juchasapa kaspapis sunqunchikta llimphuchanapaq kallpachakusparí, “sajra kajmanta karunchaku[sun], allin kajtapuni[taq]” ruwasun (Salmo 37:27; Proverbios 3:7). Santiago, Diospa yachayninta tarinapaq, llimphu kaymanta parlayta qallarisqanqa may sumaq. Imaptinchus kawsayninchik, Diosta yupaychayninchik ima mana llimphu kaptin, ¿imaynatataq qhipan kʼacha kaykunata rikuchisunman?

10, 11. a) ¿Imaraykutaq tukuywan allinpi kawsakuyta maskʼananchik tiyan? b) Juk hermanop sunqunta nanachisqanchikta yuyaspa, ¿imaynatataq allinyachiq runas kasqanchikta rikuchisunman?

10 “Allin kawsayta apamoj.” Diospa yachayninqa tukuywan allinpi kawsakunapaq tanqawanchik, chaytaq espiritup puquynin (Gálatas 5:22, 23). Chayrayku Diospa llaqtanpi “uj sonqolla[puni]” khuska kawsakunapaq kallpachakunchik (Efesios 4:3). Ima chʼampayllapis rikhuriptintaq, usqhayllata allinchayta maskʼanchik. ¿Imaraykutaq chayta ruwanapuni tiyan? Biblia nin: “Kunanqa hermanos [...]. Qankunapura allinta kawsakuychej. Munakuyta, sonqo tiyaykuytawan qoj Dios qankunawan kanqa”, nispa (2 Corintios 13:11). Tukuywan allinpi kawsakuptinchikqa, sunqu tiyasqa Dios ñuqanchikwan kanqa. Arí, Dioswan allinpi kananchikpaqqa, hermanosninchikta allinpaq qhawananchik tiyan. ¿Imaynatataq allinpi kawsakuyta maskʼasqanchikta rikuchisunman? Juk sutʼinchayta qhawarina.

11 Juk hermanop sunqunta nanachisqanchikta yuyaspa, ¿imatá ruwasunman? Jesús nirqa: “Altarman jaywanaykita apashaspachus yuyarikuwaj wawqeyki qampaj phiñasqa  kasqanta chayqa, altarpa ñawpaqenman jaywanaykita saqey. Ñawpajta wawqeykiwanraj allinyakamuy. Chaymanta kutimusparaj, apamusqaykita Diosman jaywayta atinki”, nispa (Mateo 5:23, 24). Phiñasqa hermanowan parlariq rispaqa, chayta kasukuchkanchik. ¿Ima yuyaywantaq rina tiyan? ‘Wawqinchikwan allinyakamuq’. Chaypaqqa, chay hermanop sunqunta nanachisqanchikta reparakuna. Chaypi yuyaspa, allinyakuyta munaspa ima paywan parlariptinchikqa, ichapis imamantachus phiñakusqanta sutʼinchaspa qhispichinakusun. Ajinamanta Diospa yachayninmanjina kawsakusqanchikta rikuchisun.

‘Kʼacha, kasukunapaq wakichisqa’

12, 13. a) Santiago 3:17 pʼitipi “kʼacha” rimay, ¿imataq niyta munan? b) ¿Imaynatataq kʼachas kasqanchikta rikuchisunman?

12 “Kʼacha.” ¿Imataq kʼacha kay? Yachayniyuq runas nisqankumanjinaqa, Santiago 3:17 nisqanta, griego qallumanta  mana tikrachiy atikullanchu. Wak Bibliasqa, “munakuyniyuq”, “pacienciayuq”, “llampʼu sunqu” rimaykunaman tikrachinku. Kay Traducción del Nuevo Mundo nisqa Bibliataq, sutʼinchayninpi “saqillay” ninayasqanta nin. Kʼacha kayqa, Diospa yachayninmanta jamun. ¿Imaynatataq kawsayninchikpi rikuchisunman?

13 Filipenses 4:5 nin: “Tukuy runas yachachunku [“tucuynincu kancunata rejsichuncu”, Mosoj Testamento, 1985] kʼachas kasqaykichejta”, nispa. Rikunchikjina mana qhawaynillanchikmanchu kʼachas kananchik tiyan, manaqa wakkuna chayta reparananku tiyan, nisunman kʼachas kasqanchikmanta riqsichikuna. Kʼacha runaqa, mana qillqasqa kasqantapunichu juntʼachiyta munan, nitaq munasqantapunichu ruwakunanta maskʼan. Astawanqa wakkunata uyarin, ruwayta munasqanku allillan kaptintaq ruwanankuta saqillan. Chantapis mana sunqunkuta nanachinanpaqjinachu wakkunata parlapayan, manaqa munakuywan. Tukuy cristianos chayjina runas kananchik kaptinpis, ancianosqa astawanraq. Kʼachas kaptinkuqa, wakkuna paykunaman mana manchachikuspa qayllaykullanqanku (1 Tesalonicenses 2:7, 8). Chaywanpis tukuy tapurikuna: “¿Kʼacha munakuyniyuq kasqaymantachu riqsisqa kani?”, nispa.

14. ¿Imaynatá “kasukunapaq wakichisqa” kasqanchik rikukunman?

14 “Kasukunapaq wakichisqa.” Griegopi Qillqasqaspiqa, kay pʼitillapi kay rimay rikhurin. Juk runa nisqanmanjinaqa, “soldados kasukunankupaq wakichisqa kasqankumanta parlanapaq uqharikun”. Chaytaq “kasuchikunapaqjinalla”, “mana churanakuspa kasukuq” ima niyta munan. Chayrayku Diospa yachayninmanjina kawsakuqqa, Bibliap nisqanta tukuy sunqu kasukun. Chantapis mana nisqanpuni ruwakusqanmantachu, nitaq nisqan mana allin kaptinpis yuyayninta mana tikrachiyta munasqanmantachu riqsisqa. Astawanqa, nisqan Bibliap nisqanwan churanakusqanta sutʼinchaptinku, usqhayllata yuyayninta tikrachin. ¿Ajinata kasqanchikmantachu riqsisqa kanchik?

 “Khuyakuywan juntʼasqa, sumaj poqoyniyoj”

15. ¿Imataq khuyakuy niyta munan, imaraykutaq chay rimayta Santiago 3:17 pʼiti “sumaq puqoy[kunatawan]” khuska uqharin?

15 “Khuyakuywan juntʼasqa, sumaj poqoyniyoj.” * Diospa yachaynin “khuyakuywan juntʼasqa” kasqanrayku, khuyakuyta rikuchinapuni tiyan. Bibliaqa, “khuyakuy” rimayta “sumaq poqoy[kunatawan]” khuska uqharin. Chaytaq sumaq, imaptinchus khuyakuyqa wakkunamanta llakikuspa, allinninkupaq tukuy imata ruwasqanchikwan rikuchiy niyta munan, chaykunaqa sumaq puquykunajina kanku. Juk libro nisqanmanjina khuyakuy rimayqa, “wakkuna ñakʼarisqankuta rikuspa, llakikuy yanaparinapaq tanqawasqanchikta” niyta munan. Chayrayku Diosqa, yachayninta mana rumi sunquwanchu, nitaq may yachayniyuq kasqanmanjinachu, manaqa munakuywan, kʼacha kaywan ima rikuchin. ¿Imaynatataq khuyakuywan juntʼa kasqanchikta rikuchisunman?

16, 17. a) Diosta munakusqanchik runasman willanapaq tanqawaptinchikpis, ¿imataq tanqallawanchiktaq, imaraykú? b) ¿Imaynasmantataq khuyakuywan juntʼa kasqanchikta rikuchisunman?

16 Diospa Reinonmanta allin willaykunata willaspa, khuyakuyta sumaqta rikuchinchik. ¿Imataq chayta ruwanapaq tanqawanchik? Astawanqa Diosta munakusqanchik, runa masinchikmanta khuyakusqanchik ima (Mateo 22:37-39). Kunanqa, achkha runas “saqerpayasqa, chʼeqerasqataj kasha[nku], mana michejniyoj ovejas jina” (Mateo 9:36). Paykunataqa llulla religionkuna chʼawkiyanku, laqhapitaq saqinku. Chayrayku, Bibliap sumaq yuyaychaykunasninta, Diospa Reinon pisimantawan Jallpʼaman bendicionesta apamunanta ima, mana yachankuchu. Chay runaspi tʼukuriptinchikqa, sunqunchik wawayarin, Diospa munayninmanta sutʼincharinapaqtaq tanqawanchik.

Khuyakuyta wakkunaman rikuchispaqa, “Diosmanta jamoj yachay[ta]” rikuchinchik

 17 ¿Imaynasmantawantaq khuyakuywan juntʼa kasqanchikta rikuchisunman? Jesús juk samaritanomanta parlasqanta yuyarikuna. Chay samaritanoqa, juk judiota suwas parti wañusqata ñanpi saqirpasqankuta rikuspa, mayta “khuyarqa”, nanasqasnintataq jampiykurqa (Lucas 10:29-37). Kay kikinchayqa, khuyakuyta ruwasqanchikwan rikuchina kasqanta sutʼinchan. Biblia niwanchik: “Sapa kuti tukuypaj allinta ruwana, astawanqa creeypi hermanosninchejpaj”, nispa (Gálatas 6:10). ¿Imaynasmantá chayta ruwasunman? Ichapis machu hermano chayri hermana, pillapis tantakuykunaman pusananta, pusapunanta chayri juk viuda wasinpi imatapis allinchanapaq yanapata necesitan (Santiago 1:27). Mana chayri may llakisqa hermano “miskʼi palabras[wan]” pillapis parlapayananta necesitanman (Proverbios 12:25). Chaykunapi khuyakuyta rikuchispaqa, Diospa yachayninmanjina kawsakusqanchikta rikuchisun.

“Mana wajkunallaman kutisqachu, manataj puraj uyachu”

18. ¿Imatataq Diospa yachayninmanjina kawsakuspa sunqunchikmanta saphimantapacha urqhunanchik tiyan?

18 “Mana wajkunallaman kutisqachu.” Diospa yachayninqa, runap rikchʼayninta, maymantachus kasqanta ima mana qhawanchu. Chay yachaymanjina kawsakuspaqa, wakillanta allinpaq qhawayta sunqunchikmanta saphimantapacha urqhusun (Santiago 2:9). Mana sumaq yachayniyuq runasllatachu, qhapaq chayri qutuchakuypi ruwaykunasniyuq kaqkunallatachu allinpaq qhawanchik, wakcha hermanostapis mana pisipaqchu qhawanchik. Jehová paykunata munakun chayqa, ñuqanchikpis paykunata munakunanchik tiyan.

19, 20. a) ¿Imataq griego qallupi “puraj uya” rimay niyta munan? b) ¿Imaynatataq “hermanosniykichejta chʼuwa sonqowan munaku[sqanchikta]” rikuchisunman, imaraykutaq chayta ruwanapuni?

19 “Manataj puraj uyachu.” Griego qallupi “puraq uya” rimayqa,  “teatropi imasta ruwaywan” ninakun. Unayqa griegos, romanos ima, imatapis ruwanankupaq jatun mascarata churaykukuspa teatroman yaykuq kanku. Chayrayku griego qallupi ‘puraq uya’ rimayqa, juk runa imaynachus kasqanta pakaykusqan niyta munan. Diospa yachayninmanjina kawsakusqanchikqa, mana imaynatachus hermanoswan apanakusqallanchikpichu rikukunan tiyan, manaqa imatachus paykunamanta yuyasqanchikpipis.

20 Pedroqa, ‘chiqa kaqta kasukusqanchik’, “hermanosni[n]chejta chʼuwa sonqowan munaku[sqanchikpi]” rikukusqanta nirqa (1 Pedro 1:22). Arí, hermanosninchiktaqa, mana simillamantachu munakuna. Nitaq puraq uyachu —teatropi mascarayuqjinachu— kananchik tiyan. Manaqa sunqumantapacha munakuna. Ajinamanta imayna runaschus kasqanchikta sutʼita rikuspa, ñuqanchikpi atienekunqanku. Chaytaq qutuchakuypi tukuywan sumaqta apanakunapaq, puraqmanta atienenakunapaq ima yanapawasun.

 ‘Wawáy, waqaychay yachayta’

21, 22. a) ¿Imaraykutaq Salomón yachayta mana waqaycharqachu? b) ¿Imaynatataq yachayta waqaychasunman, imaynatá chay yanapawasun?

21 Jehovaqa yachayninta juk tʼinkatajina quwanchik, chaytataq waqaychananchik tiyan. Salomón nirqa: “Wawáy, japʼicuy [chayri waqaychay] yachayta allin tanteaytawan”, nispa (Proverbios 3:21, Quechua de Cuzce). Salomonqa, llakikunapaqjina chayta mana ruwarqachu. Diosta kasukuspaqa yachayniyuq karqa, chaywanpis tiempowanqa may chhika warmisnin Diosta yupaychaymanta karunchanankuta saqirqa (1 Reyes 11:1-8). Arí, yachaymanjina mana ruwaptinchikqa, yachayniyuq kay qhasilla kanman.

22 ¿Imaynatá yachayta waqaychasunman? Mana Diospa Palabranta, “allin kamachi, yuyayniy[uq]” publicacionesta urqhusqanta ima ñawirispallachu, manaqa yachakusqanchikmanjina kawsakunapaq kallpachakuspa (Mateo 24:45). Arí, Diospa yachayninmanjina kawsakuna tiyan. Imaptinchus ajinallamanta kunan allinta kawsakusun, musuq pachapi “cheqa kaj kawsaymanta chʼipaku[napaqtaq]” yanapawasun (1 Timoteo 6:19). Chantapis Jehovaman astawan qayllaykusun, imaptinchus paymanta yachay jamun.

^ párrafo 1 Kay 1 Reyes 3:16 nisqanmanjina iskayninku phisu warmis karqanku. Kay Perspicacia para comprender las Escrituras libropi (kaytaqa Jehovamanta Sutʼinchaqkuna urqhunku) jinata nin: “Ichapis kay warmisqa, mana qullqiraykuchu phisu warmis karqanku, manaqa khuchichakusqankurayku jinata niq kanku, chantá ichá judías chayri wak llaqtayuq warmis karqanku”, nispa.

^ párrafo 15 Dios Parlapawanchej Biblia jinata tikrachin: “Qhuyacuyniyoj caspa tucuypa allinnincupaj llancʼan”, nispa.