Ir al contenido

Ir al índice

 30 Yachaqana

‘Munakuypi purinallapuni’

‘Munakuypi purinallapuni’

1-3. ¿Imataq Jehovajina munakuyta rikuchiptinchik kanqa?

“ASWAN kusiy wajman qoriy qorichikunamanta nisqaqa” (Hechos 20:35). Jesuspa nisqanqa, kayta sumaqta sutʼinchan: ni imata suyaspalla munakuyqa, kusiyta apamun. Wakkuna munakuwasqanchik mayta kusichiwaptinchikpis, ñuqanchik qurispa chayri munakuspaqa astawan kusikunchik.

2 Ajinapuni kasqantaqa, Janaqpachapi Tatallanchik sumaqta yachan. Kay rakʼiypa ñawpaq yachaqanasninpi rikunchikjina, Jehovalla aswan jatun munakuyta rikuchin. Ni pi Payjina aswan sumaqta, nitaq aswan unayta munakuyta rikuchirqachu. Chayrayku Jehovata “kusikuq Dios” nispa sutichakusqanqa, ¡may sumaq! (1 Timoteo 1:11, NM.)

3 Munakuq Diosninchikqa, payjina kananchikta munan, astawanpis munakuypi. Efesios 5:1, 2 niwanchik: “Diospa munasqa wawasnin kaspa, payta qhawarispa kikinta ruwaychej. Jinallataj munakuypi puri[llaychikpuni]”, nispa. Jehovajina munakuspaqa, wakkunaman quriy kusiyta apamusqanta rikusun. Jehovata kusichisqanchikta yachaspataq sunqu juntʼasqa kawsakusun. Palabranpi niwanchik: “Purajmanta munanakuychej”, nispa (Romanos 13:8). Chaywanpis wak imasrayku “munakuypi puri[nallapuni]” tiyan.

¿Imaraykutaq munakuyta rikuchinapuni?

4, 5. ¿Imaraykutaq munakuywan hermanosninchikpa allinninkuta maskʼananchik tiyan?

4 ¿Imaraykutaq hermanosninchikta munakunapuni tiyan? Chiqa cristianos munanakunankupuni kasqanrayku. Hermanosta mana munakuspaqa, paykunawan mana allinta apanakusunchu, Jehovap qhawayninpitaq qhasi kasun. Imaynatachus Palabran chayta sutʼinchasqanta qhawarina.

5 Jesusqa, chay chʼisillatawanña Jallpʼapi kawsachkaspa discipulosninman  nirqa: “Uj mosoj kamachisqata qoykichej: Purajmanta munanakuychej. Imaynatachus noqa munakorqaykichej, ajinallatataj qankunapis purajmanta munanakuychej. Qankunachus munanakunkichej chayqa, tukuy runas yachanqanku yachachisqasniy kasqaykichejta”, nispa (Juan 13:34, 35). Jesús “imaynatachus noqa munakorqaykichej” nispaqa, payjina munakuyta rikuchinata nichkarqa. Payqa, 29 yachaqanapi rikunchikjina, allinninta maskʼananmantaqa, ñawpaqta wakkunap allinninkutapuni maskʼaq. Ñuqanchikpis kikillantataq ruwana, chaytaqa mana cristiano kaqkunapis sutʼita reparananku tiyan. Arí, hermanosjina ni imata suyaspalla munanakuptinchikqa, Cristop discipulosnin kasqanchik sutʼi rikukunqa.

6, 7. a) ¿Imaynatá Jehovap Palabran munakuyta rikuchinapuni kasqanta sutʼinchan? b) Pablo 1 Corintios 13:4-8 pʼitispi nisqan, ¿imatataq munakuymanta sutʼinchan?

6 ¿Imataq mana munakuyniyuq kaptinchik kanman? Apóstol Pablo nirqa: “Sichus noqa [mana] munakuyniyoj kayman chayqa, jatun campanaj waqaynin jinalla kayman, chayri, juchʼuy campanaj waqaynin jinalla”, nispa (1 Corintios 13:1). Juchʼuy campana ninrita nanachinanpaqjina waqasqanqa, mana uyariyta munanapaqjina. ¿Jatun campanap waqayninrí? Wak Biblias ninkujina, “thanta lata, calan-calan, wakaskan[njina]” chayri “chin-chin niq platillo[jina]”. Kay kikinchaykunaqa, mana munakuyniyuq runamanta, thanta latap chayri platillop waqayninmantajina ayqiyta munasqanchikta rikuchin. ¿Imaynatá ajina runa piwanpis kʼachata kawsakunman? Pablo nillarqataq: “Sitajchus sinchʼita creeyta atiyman orqosta ithirichinaypaj jina, manataj munakuyniyoj kayman chayqa, mana imachu kayman”, nispa (1 Corintios 13:2). Arí, juk runa imata sumaqta ruwaptinpis, mana munakuyniyuq kaptinqa “mana imapischu” (Dios Parlapawanchej). Ajinamanta Bibliaqa, munanakunapuni kasqanta rikuchin.

7 ¿Imaynatá runa masinchikwan apanakuspa munakuyta  rikuchisunman? Kutichiyninta, Pablo 1 Corintios 13:4-8 pʼitista qillqasqanpi qhawarina. Chaypiqa, mana Dios munakuwasqanchikmantachu, nitaq Diosta munakusqanchikmantachu parlachkan, manaqa imaynasmantachus munanakuymanta. Chaypaqtaq munakuyniyuq runa, mana munakuyniyuq runa ima, imaynachus kasqanta sutʼinchan.

¿Imaynataq munakuyniyuq runa?

8. ¿Imaynatá pacienciakuy runa masinchikwan allinpi kawsakunapaq yanapawanchik?

8 “Munakuyniyoj runaqa pacienciayoj.” Arí, runa masin contranpi ruwasqanta, pacienciawan muchun (Colosenses 3:13). Tukuy pacienciayuq kayta necesitanchik, ¿icharí? Juchasapas kasqanchikrayku, khuska llamkʼaspaqa, wakin kuti hermanospa ruwasqasninku phiñachiwasun chayri phiñachisun. Chaywanpis pacienciakuy, muchuy imaqa, phiñanakuyta  mana jatunchaspa qutuchakuypi tukuywan allinpi kawsakunapaq yanapawasun.

9. ¿Imaynasmantataq runa masinchikwan kʼachas kasunman?

9 “Munakuyniyoj runaqa [...] kʼa[cha].” Wakkunata yanaparisqanchikpi, miskʼi parlayninchikpi ima, kʼachas kasqanchik rikukun. Munakuyqa, wakkunata yanapanapaq tanqawanchik, astawanraq pisichikuqkunata. Sutʼincharinapaq, ichá machu hermanito sapallan tiyakusqanrayku kallpacharinapaq waturikunata suyanman. Mana qusayuq mama chayri familianpi mana tukuychu cristianos kanku chay hermana imallapipis yanaparinata necesitanman. Unqusqa chayri llakiykunapi rikukuq hermano, chiqa sunqu amigon sunquchananta necesitanman (Proverbios 12:25; 17:17). Chaykunapi kʼachas kaspaqa, munakuyninchik mana simillamantachu kasqanta rikuchisun (2 Corintios 8:8).

10. Mana atikuptillanpis, ¿imaynatataq munakuy, chiqa kaqtapuni parlanapaq, ruwananpaq ima yanapawanchik?

10 “Munakuyniyoj runaqa [...] kusikun cheqa kajmanta.” Juk Biblia nin: “Munakuyqa [...] chiqan kaqman kusiywan kutikun”, nispa. Munakuyqa, chiqa kaqta mana qʼiwinapaq, ‘llullata jukkuna jukkunawan’ mana parlanapaq ima tanqawanchik (Zacarías 8:16). Sutʼincharinapaq, munasqa hermanonchik mayta juchallikuptin, Jehovata, payta ima munakusqanchikrayku, Bibliap nisqanmanjina ruwasun, mana pakasunchu, nitaq llullakusunchu. Chayta ruway mana atikuptillanpis, allinninpaq kasqanta yachasqanchikrayku, Dios munakuywan chiqanchananta, chaymanjinataq ruwananta munasun (Proverbios 3:11, 12). Chantapis munakuyqa, cristianos “tukuy imapi allinta puri[napaq]” tanqawanchik (Hebreos 13:18).

11. Munakuyniyuq runa, “contrampi ima kajtimpis, aguantakullan” chay, ¿imatá hermanospa pantasqasninkuwan ruwanqa?

11 “[Munakuyniyuqqa] contrampi ima kajtimpis, aguantakullan.” Kay rimaykunaqa, “tukuy imata pʼampaykun” ninayan (Magaña). Kay 1 Pedro 4:8 ninjina, “munakoyqa ashkha juchata pʼampan”. Arí, juk cristiano munakuyniyuq chayqa, ni  pi hermanop pantasqanta tukuyman cuentaspachu purinqa. Achkha kutispiqa, hermanospa juchʼuy pantaykunasninkuta munakuywan pʼampaykuy atikullan (Proverbios 10:12; 17:9).

Munakuyqa hermanosninchikpi atienekunapaq tanqawanchik

12. ¿Imaynatá Pablo, Filemón imastachus ruwananpi atienekusqanta rikuchirqa, imatá chaymanta yachakunchik?

12 “[Munakuyniyuqqa] tukuy imata creen.” (Qheshwa Biblia, QB.) Juk Biblia nisqanmanjinataq, “allin kasqanta yuyaspa tukuy imapi creen”. Chayrayku mana juk hermano imapichus pantasqanta maskʼanchikchu, nitaq ruwasqanmanta rimarakunchikchu. Munakuyqa, hermanospa ruwasqasninku ‘allin kasqanta yuyanapaqʼ, paykunapi atienekunapaq ima yanapawanchik. * Chayta entiendenapaq, Pablo Filemonman cartata apachisqanta qhawarina. Pabloqa, Filemonman kʼitakuq wata runan Onesimota —pichus cristianoña karqa— munakuywan watiqmanta japʼikapunanta nirqa. Pablo, Filemonta kamachinanmantaqa, munakuyninrayku chayta ruwananta mañarqa. Filemón chiqan kaqtapuni ruwananpi atienekuspataq nirqa: “Kayta qhelqamuyki, yachaspa kasukoj kasqaykirayku, kay nisusqaymantapis astawanraj ruwanaykita” (21 pʼiti). Munakuyninchikrayku hermanospi ajinata atienekuptinchikqa, kʼacha kaykunasninkuta rikuyta atillasun.

13. ¿Imaynatá hermanosmanta allin kaqtapuni suyasqanchikta rikuchisunman?

13 “[Munakuyniyuqpa] suyakuynin, [...] mana tukukunchu.” Munakuyqa, atienekunapaq, suyakuyniyuq kanapaq ima yanapawanchik. Arí, hermanosmanta allin kaqtapuni suyanapaq tanqawanchik. Sutʼincharinapaq, “uj hermano mana yuyayllamanta juchallicunman chayka”, munakuywan yanapasqankumanjina ruwananta suyanchik (Gálatas 6:1, Dios Parlapawanchej). Iñiyninta watiqmanta kallpachanantataq munanchik. Paywan pacienciakunchik, atisqanchikmanjinataq yanapanchik (Romanos 15:1; 1 Tesalonicenses 5:14). Munasqa  hermanonchik Diosmanta karunchakuptinpis, yuyayninman chayaspa Jehovaman kutimpunanta suyanchik, Jesuspa rikchʼanachinanmanta herencianta usuchiq waynajina (Lucas 15:17, 18).

14. ¿Imaynasmantataq sinchi sayayninchik qutuchakuypi pruebaman churakunman, imaynatá munakuy allinta kutichinapaq yanapawasun?

14 “[Munakuyniyuqqa] tukuy imapi sinchʼita sayan.” (QB.) Sinchita sayayqa, llakiykunapi, chʼampaykunapi ima, mana urmanapaq yanapawanchik. Chaykunaqa, mana jawallapichu kanman, manaqa qutuchakuypipis. Hermanos pantaq runas kasqankurayku, wakin kuti phiñachiwasunman. Ichapis juk hermano sunqunchikta nanachinanpaqjina parlanman (Proverbios 12:18). Chayri qutuchakuypi juk chʼampay allinchakusqan, mana allinchu rikchʼawasunman. Ichapis jatunpaq qhawasqanchik hermanop ruwasqan phiñachiwasunman, tapukusunmantaq: “¿Imaraykutaq cristiano kachkaspa chayta ruwan?” nispa. Chaykunata rikuspa qutuchakuyta saqispa, ¿manañachu Jehovata yupaychasun? Munakuyniyuq kaspaqa, mana chayta ruwasunchu. Munakuyqa, juk hermano pantaptinpis paypa, chantá tukuy hermanospa allin ruwasqasninkumanta mana qunqanapaq yanapawasun. Ajinamanta juk hermano mana allinta ruwaptinpis chayri parlaptinpis, Diosman chiqa sunqullapuni kasun, nitaq qutuchakuyta saqisunchu (Salmo 119:165).

¿Imatataq munakuyniyuq runa mana ruwanchu?

15. ¿Imaraykutaq enviadiakuy tʼaqanachin, imaynamantá munakuy mana enviadiakunapaq yanapawanchik?

15 “Munakuyniyoj runaqa mana envidiakunchu.” Wakkunap kapuyninmanta, sumaqta ruwasqankumanta, tʼinkasninkumanta ima, mana envidiakunchu. Envidiakuyqa, ñuqallanchikpaq imatapis munanapaq, qutuchakuypi tʼaqanachinapaq ima tanqawanchik. ¿Imataq mana envidiakunapaq yanapawasun? Munakuy. Arí, munakuyniyuq kaspaqa, aswan kapuyniyuq kaqkunawanpis kusikusun (Romanos 12:15).  Wakin hermanosta, imatapis sumaqta ruwasqankurayku allin riptinpis, mana phiñakusunchu.

16. Chiqamanta hermanosta munakuspa, ¿imaraykutaq Jehovata yupaychaypi ruwasqasninchikmanta mana jatunchakusunchu?

16 “[Munakuyniyuqqa mana] may kasqanta yuyakunchu, nillataj jatunchakunchu.” Ruwayta yachasqanchikmanta chayri ruwasqanchikmanta mana runaykachasunchu. Chiqamantapuni hermanosta munakuspaqa, willaypi chayri qutuchakuypi ruwasqanchikmanta, mana umata uqharisunchu. Chayta ruwaspaqa, wakkunap sunqunkuta pʼakisunman chayri pisipaq qhawakunankupaq tanqasunman. Arí, munakuyqa, Diosta yupaychaypi ruwasqasninchikmanta mana runaykachanapaq yanapawasun (1 Corintios 3:5-9). Chantapis munakuyniyuq runaqa, mana “jatunchakunchu” chayri Dios Parlapawanchej Biblia ninjina, mana “curajpaj khawacunchu”. Chaytaq ñuqanchikmanta maychus kaqllata yuyanapaq yanapawanchik (Romanos 12:3).

17. Munakuyniyuq kaspa, ¿imatataq runa masinchikwan ruwasun, imayna kawsaytataq qhisachasun?

17 “Munakuyniyoj runaqa mana ruwanchu mana allin kajtaqa.” Mana allin kaqta ruwaqqa, wakkunap sunqunkuta nanachin. Mana sunquyuq kasqanraykutaq, wakkunap allinninkumanta ni tumpitallatapis llakikunchu. Munakuyrí, runa masinchikwan kʼachas kanapaq tanqawanchik. Chantapis wakkunawan allin runas kanapaq, allinta ruwanapaq, hermanosta jatunpaq qhawanapaq ima yanapawanchik. Ajinamanta “millay mana parlanasta [chayri kawsayta]” qhisachanchik. Chaykunaqa, hermanosta phiñachinman chayri sunqunkuta nanachinman (Efesios 5:3, 4).

18. ¿Imaraykutaq munakuyniyuq runa mana nisqasnintapuni juntʼachiyta maskʼanchu?

18 “[Munakuyniyuqqa mana] payllapajchu imatapis maskʼan.” Diospa Simin Qelqa Biblia nin: “[Mana] payllapaq kanantachu munan”, nispa. Munakuyniyuq runaqa, mana nisqasnintapuni juntʼachiyta maskʼanchu, manapis pantanmanchujina. Nitaq runaspa umankuta muyuchinchu, mana  payjina yuyaptinkupis munasqanmanjina ruwanankupaq. Chayta ruwaspaqa runaykachachkanman, Bibliataq chaymanta nin: “Runaykachaypa qhepantapacha urmanaqa chayamun”, nispa (Proverbios 16:18). Hermanosta munakunchik chayqa, nisqankuta jatunpaq qhawasun, atikuptintaq munasqankumanjina ruwasun. Chaytaq Pablop nisqanmanjina, pay nirqa: “Ama pipis maskʼachunchu paypa allinnillanta, manachayqa wajpa allinnintapis maskʼallachuntaj”, nispa (1 Corintios 10:24).

19. ¿Imaynatá munakuy pipis sunqunchikta nanachiptin yanapawanchik?

19 “[Munakuyniyuqqa] mana usqhayllata phiñakunchu, nitaj yuyarikullampunichu paypa contranta ima sajrata ruwasqankumantapis.” Munakuyniyuq runaqa, wakkuna imallatapis niptinku chayri ruwaptinku mana usqhayllata phiñakunchu. Pillapis nisqanwan sunqunchikta nanachiptinqa phiñakunchikpuni. Chaywanpis munakuyqa, mana qhasimantachu phiñakuptinchikpis, mana phiñasqallapuni kanapaq yanapawasun (Efesios 4:26, 27). Pipis nisqanwan chayri ruwasqanwan sunqunchikta nanachisqanta, mana juk libropijinachu waqaychasun. Astawanqa munakuy, Jehovajina ruwanapaq tanqawanchik. Jehovaqa, 26 yachaqanapi rikurqanchikjina perdonana kaptin perdonan. Perdonaspataq qunqayman churan, nisunman mana yuyayninpi waqaychanchu aswan qhipaman juchachananpaq. ¿Manachu chaymanta mayta agradecekunchik?

20. ¿Imatataq juk hermano juchallikusqanmanta ñakʼariptin yuyana?

20 “Munakuyniyoj runaqa mana kusikunchu mana cheqan kajmantaqa.” Dios Parlapawanchej Biblia nin: “Manataj juchanmanta cusipayanchu”, nispa. Wak Biblia nin: “Munakuyniyuqqa, wakkuna juchallikuptinku ni jaykʼaq kusikunchu”, nispa. Munakuyniyuq runaqa, mana chiqan kaqmanta mana kusikunchu, chayrayku mana ima juchatapis qhawakullasunchu. ¿Imatá juk hermano juchallikuspa ñakʼariptin yuyanchik? Munakuyqa, “kunanqa yachachun”, nispa mana  kusipayanapaq yanapawasun (Proverbios 17:5). Juk hermano juchanmanta pesachikuptintaq, ¡mayta kusikunchik!

‘Aswan sumaq ñan’

21-23. a) ¿Imataq Pablo “munakoyqa mana jaykʼajpis tukukonqachu” nisqan ninayan? b) ¿Imatá qhipa kaq yachaqanapi ukhunchasun?

21 “Munakoyqa mana jaykʼajpis tukukonqachu.” ¿Imatá Pablo ninayarqa? Payqa, ñawpa cristianosman espirituniqta atiykuna qukusqanmanta parlaspa chayta qillqarqa, chaytaq musuq qutuchakuyta Dios allinpaq qhawasqanta rikuchirqa. Mana tukuy hermanoschu unqusqasta thañichiyta, profeciasta qillqayta chayri wak qalluspi parlayta atirqanku, chaywanpis chaykunaqa tukukapunan karqa. Juk imalla wiñaypaq kanan karqa, chayqa Dios runasman ima atiyta qusqanmantapis aswan  sumaq karqa, tukuytaq rikuchiyta atirqanku. Pabloqa, chayta ‘aswan sumaq ñan’ nispa suticharqa (1 Corintios 12:31). ¿Imataq chay ‘aswan sumaq ñan’ karqa? Munakuy.

Jehovap kamachisninqa, munanakusqankurayku riqsisqas kanku

22 Pablo cristianospa munakuyninkumanta parlasqanqa, “mana jaykʼajpis tukukonqachu”. Kunanpis Jesuspa chiqa discipulosninqa, hermanosjina munanakusqankumanta, wakkunap allinninkuta maskʼasqankumanta ima riqsichikunku. ¿Manachu chay munakuy, Jallpʼantinmanta qutuchakuykunapi rikukun? Munakuyqa wiñaypaq kanqa, imaptinchus Jehová chiqa sunqullapuni kaqkunaman wiñay kawsayta qunqa (Salmo 37:9-11, 29). Chayrayku, “munakuypi puri[nallapaqpuni]” tukuy imata ruwana. Ajinamanta wakkunaman quriy, kusiyta apamusqanta sutʼita rikusun. Astawanpis wiñaypaq kawsakusun, munakuytapis munakuq Jehová Diosninchikjina wiñaypaq rikuchisun.

23 Kay yachaqanaqa, munakuymanta parlaq rakʼiyta tukuchan, imaynatachus jukkuna jukkunawan munanakuytataq rikuchin. Ñuqanchikqa, Diospa munakuyninrayku —atiyninrayku, chiqan kayninrayku, yachayninrayku ima— tukuy imaymanamanta kawsayninchikpi kusiyta tarinchik. Chayrayku kayta tapurikuna: “¿Imaynamantá Jehovata munakusqayta rikuchiyman?”, nispa. Chay tapuymanqa, qhipa kaq yachaqanapi kutichisun.

^ párrafo 12 Cristianospa munakuyninkuqa, mana imapipis creellanchu. Biblia nin: “Allinta qhawaku[ychik] tʼaqanachejkunamanta, pantachejkunamanta ima, [...] chaykunamanta tʼaqakuychej”, nispa (Romanos 16:17).