Ir al contenido

Ir al índice

 28 Yachaqana

‘Qanllamin cheqa sonqo kanki’

‘Qanllamin cheqa sonqo kanki’

1, 2. ¿Imaraykutaq David wasanchasqa kay imaynachus kasqanta sumaqta yacharqa?

DAVIDQA, wasanchasqa kay imaynachus kasqanta sumaqta yacharqa. Juk kutiqa, may chhika runas, munasqa llaqta masisnin ima, kamachiyninman pakayllamanta uqharikurqanku. Familianmanta kaqkunapis wasanchallarqankutaq, ñawpaq warmin Micaljina. Micalqa, qallariypi “Davidta munakorqa,” kamachiqjina ruwayninpitaq sumaqtachá yanaparqa. Chaywanpis qhipamanqa, “sonqompi Davidta pisipaj qhawarqa”, “mana pʼenqayniyoj runa”, nispataq suticharqa (1 Samuel 18:20; 2 Samuel 6:16, 20).

2 Davidqa, Ahitofelwan sumaqta umachachikuq. Umachasqantataq Jehovap nisqantajina japʼikuq (2 Samuel 16:23). Chaywanpis chay atienekusqan runaqa, Davidta wasancharqa, contranpi sayaykuqkunamantaq jukchaykukurqa. ¿Pitaq chay tropata rikhurichirqa? Wawan Absalón. Payqa, tatanpa cuentanmanta kamachiyta munaspa, “tukuy israelitaspa sonqonkuta suwarqa”. May chhika runas payman jukchaykukurqanku, chayrayku Davidqa mana wañunanpaq ayqikurqa (2 Samuel 15:1-6, 12-17).

3. ¿Imamantataq David mana iskaychakurqachu?

3 ¿Pillapis Davidwan chiqa sunqu karqachu? Chay chʼampaykunapiqa, juklla mana saqirparqachu. ¿Pitaq karqarí? Jehová. Paymantataq nirqa: “Chiqa sunquwanqa, chiqa sunqullataq kanki”, nispa (2 Samuel 22:26, NM). ¿Imataq chiqa sunqu kay, imaynatá Jehová chayta may sumaqta rikuchin?

¿Imataq chiqa sunqu kay?

4, 5. a) ¿Imataq “chiqa sunqu” kay? b) ¿Imaynamantataq chiqa sunqu kay, mana wasanchaq kaywan mana kikinchu?

4 Hebreopi Qillqasqas nisqanmanjinaqa, chiqa sunqu rimay kʼachamanta imamanpis munakuywan kʼaskaykuy, ruwapuyta  munasqanta juntʼanankamataq mana karunchakuy niyta munan. Juk chiqa sunqu runaqa, munakuyniyuq, manataq juntʼananraykullachu imatapis ruwan. Chantapis chiqa sunqu kayqa, mana kikinchu chiqa kaqta ruwaywan chayri atienekunapaqjina kaywan. * Salmistaqa, killa “cheka testigo jina cielopi” kasqanta nirqa, sapa tuta lluqsimusqanrayku (Salmo 89:37, Quechua de Cuzce). Chaywanpis killa chiqa sunqu kasqantaqa, mana nisunmanchu. ¿Imaraykú? Imaraykuchus munakuyta rikuchiqkunalla chiqa sunqu kayta atinku, mana kawsayniyuq imastaq mana.

Killa chiqa testigojina kaptinpis, yuyayniyuq kaqkunalla Jehovajina chiqa sunqu kayta atinku

5 Bibliapi nisqanmanjinaqa, chiqa sunqu kaq munakuyniyuqpuni. Juk runa, pillamanpis chiqa sunqu kasqanqa, sumaqta apanakusqankuta rikuchin. Manataq wayra mama qucha yakuta kayman jaqayman apaykachasqanjinachu. Astawanqa chʼampaykuna kaptinpis, chiqa sunqu kayta chayri mana wasanchaq munakuyta rikuchikullanpuni.

6. a) ¿Maykamataq runas mana chiqa sunquchu kanku, imaynamantá chayta Biblia sutʼinchan? b) ¿Pimantataq chiqa sunqu kayta mayta yachakusunman, imaraykú?

6 Kay tiempopiqa, pisillaña chayjina chiqa sunqu runas  tiyan. Arí, runa masinkuwan, “mana cheqan kawsaqespunichu kanku”, wakinkunataq qusankuta chayri warminkuta saqirparillanku (Proverbios 18:24; Malaquías 2:14-16). Runas wasanchanakusqankuqa tukuyniqpi uyarikun. Chayraykutaq profeta Miqueasjina nisunman: “Kay pachapi manaña kanchu cheqan [“chiqa sunqu”, NM] runas”, nispa (Miqueas 7:2). Runas mana chiqa sunquchu kaptinkupis, Jehovaqa ni pijina chiqa sunqu. Chayrayku imachus chiqa sunqu kay kasqanta sutʼita entiendenapaqqa, imaynatachus Jehová munakuyninrayku chayta rikuchisqanta ukhuncharina.

Jehovaqa ni pijina chiqa sunqu

7, 8. ¿Imaynapitaq Jehovalla chiqa sunqu?

7 Biblia Jehovamanta nin: “Qanllamin Santo [“chiqa sunqu”, NM] kanki”, nispa (Apocalipsis 15:4). ¿Imaraykú chayta nikun? ¿Manachu maykʼaqllapis juk ángel chayri juk runa chiqa sunqu kasqanta rikuchirqa? (Job 1:1; Apocalipsis 4:8.) Jesucristorí, ¿manachu Diosman ‘tʼaqasqa’ chayri chiqa sunqu kasqanta ni pijina rikuchirqa? (Salmo 16:10.) Ajina kaptin, ¿imaptintaq Jehovalla chiqa sunqu kasqanta nikun?

8 Dios munakuyninrayku chiqa sunqu kasqanta yuyarikuna. “Diosqa munakuymin”, chayrayku paylla chiqa sunqu kasqanta sumaqta rikuchin (1 Juan 4:8). Ángeles, runas imaqa, Jehovap kʼacha kaykunasninta rikuchiyta atinku. Chaywanpis Jehovalla, may sumaqmanta chiqa sunqu. “Machu Runa” kasqanraykutaq, janaqpachapi chayri kay pachapi kawsaqkunamanta nisqaqa, may unaymantaña kʼacha munakuyninta rikuchin (Daniel 7:9, 10). Chayrayku chiqa sunqu kayqa Paypi kachkan, ni pitaq chayta rikuchiyta atinmanchu. Kunanqa, wakin sutʼinchaykunata qhawarina.

9. ¿Imaynamantataq Jehová “tukuy ruwasqasnimpi [chiqa sunqu]”?

9 Jehovaqa, “tukuy ruwasqasnimpi cheqampuni [“chiqa sunqu”, NM]” (Salmo 145:17). ¿Imaynamantá? Salmo 136 chayman kutichin. Chaypiqa, achkha kutispi kacharichiq kasqanmanta parlan. Juk kutiqa, israelitasta Puka quchapi  kacharichirqa. Tʼukunapaqjina sapa pʼiti kay rimaykunawan tukukun: “Imaraykuchus khuyakuyninqa [chayri chiqa sunqu kayninqa] wiñaypaj”. Kay tʼaqaqa 289 paginapi, “Tʼukurinapaq tapuykuna” nisqapi rikhurillantaq. Chayta ñawirispaqa, Jehová tukuy imaymanamanta llaqtanman kʼacha munakuyninta rikuchisqanta yachaspa, tʼukulla qhipakusun. Jehovaqa, chiqa sunqu kamachisnin yanapata mañakuspa qhaparikuptinku, tiemponpi yanapaspa chiqa sunqullataq (Salmo 34:6). Jehovap mana wasanchaq munakuyninqa, kamachisnin chiqa sunqullapuni kaptinku mana pisiyanchu.

10. ¿Imaynatataq Jehová yuyayninta mana tikrachispa chiqa sunqu kasqanta rikuchin?

10 Jehovaqa, yuyasqanta mana tikrachispa kamachisninwan chiqa sunqullataq. Runasqa, munaynillankuwan lluqsiyta munasqankurayku, sunqunkuwan atipachikusqankurayku ima, iskay yuyayniyuq kanku. Jehovarí, allin kaqmanta, mana allin kaqmanta ima kikillantapuni yuyan. May chhika waranqa watasña pasaptinpis, layqiriyusmanta, lanti yupaychaymanta, wañuchiymanta ima, kikillantapuni yuyan. Profeta Isaiasniqta kayta nirqa: “Machuyanaykichejkama noqaqa kikillampuni kasaj”, nispa (Isaías 46:4). Chayrayku Palabranpi nisqanmanjina kawsakuyqa, allinninchikpaqpuni kanqa (Isaías 48:17-19).

11. ¿Imaynasmantataq Jehová nisqasninta juntʼan? Sutʼinchariy.

11 Jehovaqa, nisqasninta juntʼaspa chiqa sunqullataq. Imatachus ñawpaqmanta nisqanqa juntʼakunpuni. Chayrayku nirqa: “Noqaj simiymanta llojsej palabraqa. Noqamanqa mana chʼusajllachu kutimonqa, manachayqa noqaj munasqayta ruwanqa; imapajchus noqa kacharqani, chayta juntʼanqa”, nispa (Isaías 55:11). Jehovaqa nisqasninta juntʼaspa, llaqtanwan chiqa sunqu. Manataq imatapis qhasillata suyachinchu. Ajinapuni kasqanmanta Josué nirqa: “Tata Diospa israelitasman sumaj nisqasninmanta ni ujpis qhepakorqachu mana juntʼakuspaqa”, nispa (Josué 21:45). Chayrayku  ñuqanchikpis, imastachus ñawpaqmantaña willawasqanchik, chiqamanta juntʼakunanpi atienekusunman (Isaías 49:23; Romanos 5:5).

12, 13. ¿Imaynasmantataq Jehovap kʼacha munakuynin “wiñaypaj”?

12 Rikurqanchikjina Bibliaqa, Jehovap kʼacha munakuynin “wiñaypaj” kasqanta rikuchin (Salmo 136:1). ¿Imaynamantá? Ñawpaqtaqa, Jehová juchasninchikta wiñaypaq pampachan. Kay 26 yachaqanapi rikurqanchikjina Payqa, juchasninchikta pampachaspa manaña yuyarichiwanchikchu. “Tukuy runas [...] Diospa jatun kaynimpa kʼanchayninta mana taripayta atin[chik]chu”. Chayrayku sapa jukninchik, Ruwawaqninchikpa kʼacha munakuynin wiñaypaq kasqanmanta mayta agradecekuna (Romanos 3:23).

13 Kʼacha munakuyninqa, wakjinamanta wiñayllapaqtaq. Bibliaqa, chiqan runamanta jinata nin: “Mayu kantupi sachʼa jina, tiempompi poqoj, laqhesnenqa qʼomerllapuni, manataj qawinchu. Tukuy ima ruwasqanqa ñawpajman rin allinta”, nispa (Salmo 1:3). Juk jatun chʼampa sachʼa qʼumirllapuni kasqanpi tʼukurina. Ñuqanchikpis Diospa Palabranta ukhunchaspa kusiyta tarisun chayqa, sunqu tiyasqa, sumaq puquykunasniyuqjinataq unayta kawsakusun. Jehová, chiqa sunqu kamachisninman bendicionesta qusqanqa wiñaypaq. Arí, musuq pachapi chiqan kawsayta watiqmanta sayarichiptin, kasukuq runas wiñaypaq Diospa kʼacha munakuyninrayku kusikunqanku (Apocalipsis 21:3, 4).

Jehovaqa, ‘mana qunqapunqachu chiqa sunqu kaqkunamanta’

14. ¿Imaynatataq Jehová kamachisnin chiqa sunqu kasqankuta may sumaqpaq qhawasqanta rikuchin?

14 Jehová Diosqa, kutin kutita chiqa sunqu kasqanta rikuchirqa. Yuyayninta mana tikrachispa tukuy imata ruwasqanraykutaq, chiqa sunqu kamachisninpaq, chiqa sunqullataq. Juk salmista qillqarqa: “Noqa wayna karqani, kunantaj machuña kani; ni jaykʼajpis kʼacha runataqa wijchʼusqata rikorqanichu,  nitaj wawasnintapis khuyayta mañakojtaqa. Tata Diosqa cheqan kajta munakun, manataj qonqapunchu paypaj tʼaqasqa kajkunamanta”, nispa (Salmo 37:25, 28). Arí, Jehovataqa tukuy imata Ruwasqanrayku, payllata yupaychana tiyan (Apocalipsis 4:11). Chaywanpis Payqa, chiqa sunqu kasqanrayku, payllata yupaychanapaq kallpachakusqanchikta, may sumaqpaq qhawan (Malaquías 3:16, 17).

15. Jehová israelitasrayku imastachus ruwasqan, ¿imaynatataq chiqa sunqu kasqanta rikuchin? Sutʼinchariy.

15 Jehová Diosqa, kamachisninta kʼacha munakuyninrayku chʼampaykunapi kachkaptinku yanapallanpuni. Salmista niwanchik: “Paypaj tʼaqasqa [“chiqa sunqu”, NM] kajkunaj kawsayninkuta waqaychan; sajra runaspa makisninman urmanankumantapis waqaychan”, nispa (Salmo 97:10). Israel llaqtawan imatachus ruwasqanmanta parlarina. Israelitasqa, Dios Puka Quchapi salvasqanmanta, ajinata payman takirqanku: “Khuyakuspa, munakuyniykiwan [chayri mana wasanchaq munakuyniykiwan] kay salvasqayki israelitasta pusashanki”, nispa (Éxodo 15:13). Jehová Puka quchapi israelitasta kacharichisqanqa, paykunawan chiqa sunqu kasqanta sutʼita rikuchin. Moisés, paykunawan aswan qhipaman nirqa: “Tata Diosqa qankunata munakusunkichej, ajllakusunkichejtaj, mana qankuna waj nacionmanta aswan sumaj nación kasqaykichejraykuchu. Qankunaqa aswan juchʼuy nación karqankichej tukuy nacionesmanta nisqaqa. Tata Diosqa ajllakusorqachej munakususqaykichejrayku. Chayrayku Egiptopi ñakʼarishajtiykichej, Faraonpa makimpi kashajtiykichejtaj, payqa jatun atiyninwan orqhomusorqachej, ñawpa tatasniykichejman imatachus juraspa nisqanta juntʼananrayku”, nispa (Deuteronomio 7:7, 8).

16, 17. a) ¿Imaynatá israelitas mana agradecekuqkuna kasqankuta rikuchirqanku, imaynatá Jehová khuyakuyninta rikuchillarqapuni? b) ¿Imatapunitaq achkha israelitas “manaña paykunapaj khuyay” kananpaq ruwarqanku, imatá chaymanta yachakunchik?

16 Chaywanpis israelitasqa, Jehovaman kʼacha munakuyninmanta mana agradecekurqankuchu. Imaptinchus kacharisqa  kaytawan, “juchallikullarqankupuni, patapi kaj Diospa contrampi oqharikuspa” (Salmo 78:17). Tiempo pasasqanmanjina israelitasqa, achkha kutispi Diosman uqharikurqanku, saqirparqanku, llulla dioskunata yupaycharqanku, Diosta mana riqsiq nacionesjinataq ruwarqanku. Chayraykutaq mana allinman chayarqanku. Ajina kaptinpis Jehovaqa, trato ruwasqanta mana pʼakirqachu. Astawanpis profetan Jeremiasniqta nirqa: “Noqaman kutirimuy, contrayta oqharikoj Israel. Mana phiña uyaywanchu qanta qhawasqayki, nitaj qampaj phiñakuyneyqa wiñaypajchu kanqa, imaraykuchus noqaqa khuyakoj [“chiqa sunqu”, NM] kani”, nispa (Jeremías 3:12). Chaywanpis, 25 yachaqanapi rikurqanchikjina paykunaqa rumi sunqullapuni kaspa, “asiykukorqanku Tata Diospa willarajkunanmanta, nisqankutataj qhesacharqanku. Profetasninmantapis asiykukorqanku”. ¿Imataq chayrayku karqa? “Tata Dios[...] sinchʼita phiña[kurqa] paykunaj contrankupi, manaña paykunapaj khuyay kanankama.” (2 Crónicas 36:15, 16.)

17 ¿Imatá chaymanta yachakunchik? Jehová mana chʼirmiykuspachu, nitaq chʼawkiyarpanapaqjinachu chiqa sunqu kayta rikuchisqanta. Arí, Jehová “khuyakuypeqa [“kʼacha munakuypi”, NM] jatun”, imapis khuyakunanpaqjina kaptintaq, kusiywan khuyakun. Chaywanpis juk runa saqra ruwayninta mana saqiptin, ¿imatá ruwan? Chiqan kamachiykunasninmanjina ruwan. Arí, Moisesman nikurqajina, “mana qhawakullanchu juchayoj runataqa” (Éxodo 34:6, 7).

18, 19. a) ¿Imaynamantataq Jehová saqra runasta chinkachispa chiqa sunqu kasqanta rikuchin? b) ¿Imaynatá Jehová, qhatiykachasqa kaspa wañuchisqa kaq kamachisninwan chiqa sunqu kasqanta rikuchinqa?

18 Jehová saqra runasta castigasqanpis, chiqa sunqu kasqanta rikuchin. ¿Imaynamantá? Chayqa, Apocalipsis libropi, Jehová qanchis angelesman imatachus kamachisqanpi rikukun. Chaypi nin: “Rispa, jallpʼa pataman jichʼaykamuychej Diospa kʼajaj phiñakuyninta chay qanchis vasosmanta”,  nispa. Kimsa kaqqa, “mayusman, yaku juturisman ima copanmanta jichʼaykorqa”, yawarmantaq tukurqanku. Chantá chay ángel Jehovaman nin: “Cheqanmin kanki Señor, pichus kanki, karqankitaj, chay Santo [“chiqa sunqu”, NM] Kaj, imaraykuchus kay imasta cheqanta juzqarqanki. Kay pachapi runasqa ajllakusqasniykejpa yawarninkuta, profetaspatapis jichʼarqanku. Chayrayku qampis yawarllatataj paykunaman ujyachinki, imaraykuchus chaypaj jina kanku”, nispa (Apocalipsis 16:1-6).

Jehovaqa chiqa sunqu kasqanrayku, wañunankukama chiqa sunqu kaqkunamanta yuyarikunqa, kawsarichimunqataq

19 Runas juzgasqas kasqankumanta willaq ángel, Jehovata “chiqa sunqu” nispa sutichan. ¿Imaraykú? Imaraykuchus saqra runasta chinkachispaqa, kamachisninwan chiqa sunqu, paykunataqa qhatiykachaspa wañuchirqanku. Payqa chiqa sunqu kasqanrayku, paykunamanta mana qunqakunchu. Astawanqa paykunata watiqmanta rikukapuyta mayta munan, chayrayku Biblia ninjina kawsarichimunqa (Job 14:14, 15). Jehovaqa, mana wañupusqankuraykuchu qunqapun, “Paypajqa tukuy kawsashanku” (Lucas 20:37, 38). Jehová  yuyayninpi kaqkunata kawsarichimunanqa, paylla may chiqa sunqu kasqanta sutʼita rikuchin.

Bernard Luimes (patapi) Wolfgang Kusserow (chawpipi) hermanota ima, nazis nisqa wañuchirqanku

Moses Nyamussua hermanota juk qutu políticos lanzaswan tʼuqsispa wañuchirqanku

Jehovap mana wasanchaq munakuynin salvakunapaq ñanta kicharin

20. ¿Pikunataq ‘khuyakuyninpi kaqkuna’ kanku, imaynatataq Jehová paykunawan chiqa sunqu kasqanta rikuchin?

20 Jehovaqa, payta mana wasanchaq runaswan tukuy tiempo chiqa sunqullapuni. Payqa, may chhika unaytaña “sajra runaswan pacienciak[un], pikunachus wakisqa ka[nku] wañuypaj”. ¿Imaraykú? “Jatun kaynimpa qhapaj kayninta rikuchinampaj khuyakuynimpi kajkunaman, pikunatachus ñaupajmantaña wakicherqa janaj pacha kʼanchaynimpi kanan[kupaq].” (Romanos 9:22, 23.) “Khuyakuynimpi kajkuna[qa]” espíritu santowan akllasqa cristianos kanku, paykunaqa  Cristowan khuska kamachinqanku (Mateo 19:28). Khuyakuyninpi kaqkuna salvakunankupaq ñanta kicharisqanqa, Abrahamwan chiqa sunqu kasqanta rikuchin, imaptinchus paywan juk tratota ruwachkaspa jinata nirqa: “Tukuy naciones kay pachapi kajkuna paykunanejta bendecisqa kanqanku, qan imatachá nisusqayta kasuwasqaykirayku”, nispa (Génesis 22:18).

Jehová chiqa sunqu kasqanrayku, kamachisnin juk sumaq suyakuyniyuq kanku

21. a) ¿Imaynamantataq Jehová “jatun ñakʼariy” tiempomanta lluqsimuq “may chhika runas[wan]” chiqa sunqu kasqanta rikuchin? b) ¿Imata ruwanapaqtaq Jehová chiqa sunqu kasqan tanqawanchik?

21 Jehová Diosqa, chiqa sunqu kayninta “may chhika runas[man]” rikuchillanqataq. Paykunaqa, “jatun ñakʼariy” tiempomanta lluqsispa paraisopi wiñaypaq kawsakunqanku (Apocalipsis 7:9, 10, 14). Jehovaqa, kamachisnin juchasapas kaptinkupis paykunawan chiqa sunqu, wiñaypaq kawsakunankutataq nin. ¿Imaynamantá? Wañuymanta kacharichisqanniqta, chaytaq chiqa sunqu kasqanta aswan sutʼita rikuchin (Juan 3:16; Romanos 5:8). Ajina kasqantaq chiqan kaqta munakuqkunatapis, Payman pusan (Jeremías 31:3). ¿Manachu Jehová wiñaypaq chiqa sunqu kasqanta yachay, payman astawan qayllaykuchiwanchik? Payman astawan qayllaykuyta munaspaqa, chiqa sunqullapuni kanapaq astawan kallpachakuna.

^ párrafo 4 Kay 2 Samuel 22:26 pʼitipi “chiqa sunqu” rimay rikhurisqantaqa, “kʼacha munakuy” chayri “mana wasanchaq munakuy” rimaykunaman wak pʼitispi tikrachikun.