1-3. a) Salmista David, ¿ima llasa qʼipiyuqjinataq karqa, chantá imaynatá pʼakisqa sunqunpaq sunquchayta tarirqa? b) Juchallikuptinchik, ¿imataq llasa qʼipijina ñatʼuykuwasunman, imaynatataq Jehová sunquchawanchik?

DAVID jinata qillqarqa: “Tukuy sajra kayniy ñatʼushawan. Uj llasa qʼepita jina mana apayta atinichu. Mana kallpayoj tukuy ukhuy tʼuna kashan”, nispa (Salmo 38:4, 8). Payqa, imaynatachus sunqunchik juchachawasqanchikta sumaqta yachaspapis, sunqu pʼakisqa kachkaspa sunquchayta tarirqa. Chantapis Jehová juchasta chiqnikusqanta yacharqa, manataq pesachikuspa saqra ruwayninta saqiqtachu. Davidqa, Jehová juchanmanta pesachikuqman khuyakuyninta rikuchinanpaq wakichisqa kasqanpi atienekuspa, jinata nirqa: “Qanqa kʼacha kanki, perdonanapaj wakichisqa”, nispa (Salmo 86:5).

2 Juchallikuptinchikqa, sunqu yuyayninchik llasa qʼipijina mayta ñatʼuykuwasunman. Chaytaq allin, imaptinchus juchanchikta allinchanapaq tanqawanchik. Chaywanpis sunqunchik anchata juchachawaptinchikqa, juk tuqllapi urmasunman. Sunqumantapacha pesachikuspapis, ichá Jehová mana perdonanawanchikta yuyasunman. Chay yuyay ‘atipawasunman’ chayqa, ichá Satanás, Dios mana allinpaqchu qhawawasqanchikta, mana payta yupaychanapaqjinachu kasqanchikta ima, yuyanapaq tanqawasunman (2 Corintios 2:5-11).

3 ¿Jinatachu Jehová yuyan? Mana. Payqa, juchasninchikta perdonaspa jatun munakuyninta rikuchiwanchik. Palabranpitaq sunqumantapacha pesachikuptinchik, juchasninchikta pampachananta niwanchik (Proverbios 28:13). Jehová mayjinatapunichus perdonawasqanchikta yachanapaqqa, imaraykuchus, chantá imaynamantachus chayta ruwasqanta qhawarina.

 ¿Imaraykutaq Jehová “perdonanapaj wakichisqa”?

4. ¿Imatataq Jehová ñuqanchikmanta yuyarikun, chay imaynata qhawanawanchikpaqtaq tanqan?

4 Jehovaqa, maykamallachus ruwayta atisqanchikta yachan. Salmo 103:14 pʼiti nin: “Payqa yachan imamantachus ruwasqa kasqanchejta; payqa yuyarikun jallpʼalla kasqanchejta”, nispa. Arí, Payqa jallpʼamanta ruwasqa kasqanchikta, jucharayku llawchhis, pantaq runas ima, kasqanchikta yachan. Chantapis Bibliaqa, “imamantachus ruwasqa kasqanchejta” nispa, Jehovata manka llutʼaqtawan, ñuqanchiktataq llutʼasqan mankatawan kikinchasqanta yuyarichiwanchik (Jeremías 18:2-6). * Sumaq Manka Llutʼaqqa, juchasapa kasqanchikmanjina, kamachiykunasninta imaynatachus kasukusqanchikmanjinataq yanapawanchik.

5. ¿Imatá Romanos libro juchap atiyninmanta nin?

5 Jehovaqa, jucha atiyniyuq kasqanta yachan. Palabranpitaq runata wañuchinanpaqjina matʼiykusqanta nin. Chaywanpis, ¿imayna atiyniyuqpunitaq? Pablo Romanosman cartanpi chayta sutʼinchan. Chaypiqa juk soldado kuraqninpa kamachiyninpi kachkan, ajinata runas “tukuyninku juchapi” kachkasqankuta nin (Romanos 3:9, 10). Jucha “atiyniyoj” kasqanrayku, runaspa kamachiqninkujina (Romanos 5:21). Arí, “ñoqa[nchik]pi kashan” chayri ñuqanchikpi kawsan (Romanos 7:17, 20). Juchap “ley[nintaq]” tukuy ruwayninchikpi rikukun (Romanos 7:23, 25). ¡Juchaqa maytapuni matʼiykuwanchik! (Romanos 7:21, 24.)

6, 7. a) ¿Imaynatataq Jehová tʼunasqa sunqu khuyakuyninta maskʼaptin qhawan? b) ¿Imaraykutaq Diospa khuyakuyninmanta maychus kaqllata yuyana?

6 Jehovaqa, payta tukuy imapi kasunapaq mayta kallpachakuspapis, mana tukuy imapichu atinanchikta yachan.  Munakuwasqanchikraykutaq sunqumantapacha pesachikuspa khuyakuyninta maskʼaptinchik, perdonanawanchikta niwanchik. Qheshwa Biblia, Salmo 51:17 nin: “Diosmanqa pesachikoj sonqota jaywana. Qanqa Diosniy, llakiymanta tʼunasqa sonqota, mana qhesachankichu”, nispa. Arí, Jehovaqa, juchayuq “tʼunasqa sonqota” ni jaykʼaq qhisachanqachu.

7 Chantá, juchasapa kasqanchikrayku Jehová khuyakunawanchikta yuyaspa, ¿juchallikullasunmanchu? Mana. Jehovaqa mana sunqullanwan atipachikunchu, khuyakuyninqa tukukuyniyuq. Chayrayku sapa kuti mayta juchallikuspa mana pesachikuqtaqa, mana perdonanqachu (Hebreos 10:26). Chaywanpis sunqumantapacha pesachikuqta perdonananpaq, wakichisqa kachkan, chaytataq munakuyninrayku ruwan. Imaynatachus Biblia chayta sumaqta sutʼinchasqanta qhawarina.

¿Imaynamantá Jehová juchasninchikta pampachan?

8. ¿Imatataq Jehová juchasninchikta pampachaspa ruwan, imapitaq atienekuna?

8 Davidqa, juchasninmanta pesachikuspa nirqa: “Chantá mana imatapis pakaspa, tukuy juchayta, sajra ruwasqaytawan willakorqayki. [...] Tata Dios, qan perdonawarqanki”, nispa (Salmo 32:5). Hebreo qallupi “perdonawarqanki” rimayqa, “uqhariy” chayri “apay” niyta munan, kay pʼitipitaq “juchasta, saqra ruwaykunata ima, apakapuy” niyta munan. Jehovaqa, Davidpa juchanta ajinata uqharispa apakapurqa. Chaytaq juchanmanta manaña llakikunanpaq maytachá sunqucharqa (Salmo 32:3). Ñuqanchikpis, juchasninchikta Jesuspa wañuyninniqta karuman apakapunanta mañakuptinchikqa, Dios kikillantataq ruwananpi atienekuna (Mateo 20:28).

9. ¿Mayjina karumantaq Jehová juchasninchikta churan?

9 Davidqa, Jehovap perdonninmanta parlaspa kayta nillarqataq: “Imaynachus inti llojsimuynejqa inti yaykuynejmanta karupi kashan, ajinata payqa juchasninchejta noqanchejmanta  karunchan”, nispa (Salmo 103:12). ¿Mayjina karupitaq inti lluqsimuy, inti yaykuymanta kachkan? May karupipuni, nitaq jaykʼaqpis tinkukunkumanchu. Juk yachayniyuq runa chaymanta nin: “May karuta yuyasqanchikmantapis, aswan karuraq” nispa. Davidpa nisqanqa, Jehová perdonawaptinchik juchasninchikta ñuqanchikmanta may karumanpuni churasqanta rikuchin.

“Juchasniykichejqa [...] ritʼi jina yuraj kanqanku”

10. Jehová juchasninchikta pampachaptin, ¿imaraykutaq manaña juktawan yuyarikunanpi atienekusunman?

10 ¿Maykʼaqllapis qhusquchasqa yuraq pʼachata tʼaqsarqankichu? Mayta qhituptiykipis ichá chʼichillapuni karqa, ¿icharí? Jehovaqa, juchasta pampachasqanmanta jinata nin: “Juchasniykichejqa may jina pukapis kachunku, ritʼi jina yuraj kanqanku; may jina kullipis kachunku, yuraj millma jina kanqanku”, nispa (Isaías 1:18). * Ñuqallanchikqa, mayta  kallpachakuspapis ni jaykʼaq juchasninchikta chinkachisunmanchu. Chaywanpis Jehovaqa, juchasninchik may pukapis chayri may kullipis kachunku, ritʼijina yuraqman chayri yuraq millmamanjina tukuchin. Jehovaqa, juchasninchikta qhusquchasqa pʼachatajina llimphuchaspa pampachan, chayrayku manaña juktawan yuyarikunanpi atienekusunman.

11. ¿Imaynatá Jehová juchasninchikta qhipanman wikchʼun?

11 Ezequiasqa, sinchi unquymanta sanoyachisqa kasqanmanta mayta agradecekuspa, sunquchanapaqjina kayta takirqa: “Tucuy juchasniyta wasayqui khepaman wijchʼurkanqui”, nispa (Isaías 38:17, Quechua de Cuzce). Kay pʼitiqa, Jehová mayta pesachikuqpa juchasninta qhipanman wikchʼuspa manaña juktawan qhawarisqanta, nitaq yuyarikusqanta rikuchin. Kay rimaykuna imatachus niyta munasqanmanta, juk libro nin: “Juchasniytaqa manapis kankumanchujina chinkachipunki”, nispa. ¿Manachu chay mayta sunquchawanchik?

12. ¿Imaynamantataq profeta Miqueas, Jehová juchasta wiñaypaq pampachasqanta rikuchirqa?

12 Profeta Miqueasqa, Israel llaqtapaq juk suyakuymanta parlaspa, pesachikuptinku Jehová juchasninkuta pampachananta yachaspa kayta nirqa: “Qan jina Diosqa mana waj kanchu, imaraykuchus qanqa juchasninkumanta perdonanki, qonqapunkitaj kay puchoj aylluykej juchasninmanta. [...] Mama qochaj ukhunman juchasniykuta wijchʼuykapuy”, nispa (Miqueas 7:18, 19). Imachus chay rimaykuna, jaqay tiempopi runaspaq ninayasqanpi tʼukurina. Imallatapis “mama qochaj ukhunman” wikchʼuykuspa, ¿urqhuyta atikunmanchu karqa? Mana. Chayrayku Miqueaspa nisqanqa, Jehová juchasta pampachaspa wiñaypaq chinkachisqanta rikuchin.

13. Jesús “manu caskaycumanta perdonawaycutaj” nisqan, ¿imataq niyta munan?

13 Jesusqa, Diospa perdonninta, imatachus manuq runa, manukuq runa ima ruwasqankutawan kikincharqa. Chayrayku  ajinata mañakunanchikta nirqa: “Manu caskaycumanta perdonawaycutaj”, nispa (Mateo 6:12, Mosoj Testamento [MT], 1956). Ajinamanta juchasninchikta, juk manuta paganapuni kasqantawan kikincharqa (Lucas 11:4, MT1956). Arí, juchallikuspaqa Jehovaman manu rikhurinchik. Juk libro nisqanmanjinaqa, griego qallupi “perdonay” rimay, “manusqanchikmanta qunqapuspa manaña kutichipunawanchikta suyay” niyta munan. Jehovaqa, juchasninchikta perdonaspa, manunchikta chinkachipun. Sunqumantapacha pesachikuqkunaqa, Jehová juchasninkuta pampachaptin manaña ni jaykʼaq yuyarikunanta yachaspa, mayta sunquchakunku (Salmo 32:1, 2).

14. “Juchasniyquichejmanta llimphuchaskas canayquichejpaj” nikusqan, ¿imapitaq tʼukurichiwanchik?

14 Dios Parlapawanchej Biblia, Hechos 3:19 pʼitipi, imaynatachus Jehová juchasta pampachasqanmanta nin: “Juchasniyquichejta sakespa Diosman cutiricapuychej juchasniyquichejmanta llimphuchaskas canayquichejpaj”, nispa. Kay rimayqa, griego qallupi “llimphuchay”, “khituspa urqhuy” chayri “chinkachiy” niyta munan. Wakin yachayniyuq runas ninkujinataq, tintawan qillqasqata chinkachiy ninayan. ¿Imaynatá chay tintata chinkachiq kanku? Chay tiempopi tintaqa, carbonwan, gomawan, yakuwan ima ruwasqa kasqanrayku, manaraq unaychu kaptin juk juqʼu esponjawan chinkachiyta atikullaq. Kaytaq Diospa khuyakuyninta may sumaqmanta sutʼinchan. Arí, Jehová juchasninchikta pampachaspaqa, juk esponjawanjina pichaspa llimphuchan.

Jehovaqa “perdonanapaj wakichisqa” kasqanta, yachananchikta munan

15. ¿Imatá Jehová paymanta yachananchikta munan?

15 Jehovaqa, sunqumantapacha pesachikuptinchik, juchasninchikta pampachananpaq wakichisqa kachkan, chay kikinchaykunataq chayta yachananchikta munasqanta rikuchin. Chayrayku juchasninchikmanta qhipaman juchachanawanchikta, manaña manchachikunachu tiyan. Bibliaqa, Jehová jatun khuyakuyninrayku juchasta perdonaspa, qunqayman churasqanta nillantaq.

 “Manañataj jaykʼajpis juchasninkumanta yuyarikusajchu”

16, 17. Jehová juchasninchikta qunqapusqanta Biblia nisqan, ¿imataq niyta munan, imaraykutaq ajinata kutichinki?

16 Jehovaqa, musuq tratopi kaqkunamanta nirqa: “Noqa sajra ruwasqankuta pampachasaj, manañataj jaykʼajpis juchasninkumanta yuyarikusajchu”, nispa (Jeremías 31:34). Kay rimaykuna, Jehová juchasninchikta pampachaspa, ¿yuyayninmanta chinkachipusqantachu niyta munan? Mana. Imaptinchus Palabranpiqa, Davidpatajina achkha runaspa juchasninkuta pampachasqanmanta parlan (2 Samuel 11:1-17; 12:13). Chaytaq Jehová juchallikusqankuta mana qunqasqanta rikuchin. Chantapis ñuqanchik yachakunanchikpaq, pesachikuqkunap juchasninkuta perdonasqanta, Palabranpi qillqachirqa  (Romanos 15:4). Chantá, Jehová juchasta pampachaspa manaña “yuyarikus[qan]”, ¿imataq niyta munan?

17 Hebreo qallupi “yuyarikusajchu” rimayqa, mana imamanta yuyarikuyllachu ninayan. Ñawpa Testamentomanta juk diccionario sutʼinchasqanmanjinaqa, “yuyarikusqanchikmanjina imatapis ruway niyta munan”. Chayrayku juchasmanta “yuyariykuyqa”, juchamanjina juchachay niyta munan (Oseas 9:9). Dios “manañataj jaykʼajpis juchasninkumanta yuyarikusajchu” nispaqa, pesachikuqta perdonaspa, manaña jaykʼaq chaymanta jasutʼinanta nichkan (Ezequiel 18:21, 22). Arí, Jehová juchasninchikta manaña yuyarikusqanqa, manaña kutin kutita juchachanawanchikta ninayan. Diosninchik juchasninchikta pampachasqanta, qunqapusqanta ima yachay, ¿manachu mayta sunquchawanchik?

¿Jehová perdonawaptinchik manañachu ñakʼarisun?

18. Juchasninchik pampachasqa kaptinpis, ¿imaraykutaq tukuy ñakʼariykunamanta kacharichisqas kayta mana suyasunmanchu?

18 Jehová juchasninmanta pesachikuqta perdonaptin, ¿manañachu ni ima kanqa? Juchallikuptinchik ni ima kanantaqa mana suyasunmanchu. Pablo nirqa: “Runaqa imatachus tarpun, chayllatataj oqharenqa”, nispa (Gálatas 6:7). Chayrayku ichá imatachus ruwasqanchikmanjina, ñakʼariykunawan tinkunanchik kanqa. Chaywanpis chayqa, mana Jehová ñakʼarichiwasqanchiktachu ninayan. Chayrayku ñakʼariykunapi rikukuspa, Jehová ñawpa juchasninchikmanta ñakʼarichiwasqanchikta mana yuyanachu tiyan (Santiago 1:13). Jehovaqa, juchanchikrayku imaschus kananmanta, mana tukuyninmantachu jarkʼawanchik. Juchallikusqanchikrayku ichapis divorciakuy, mana yuyaspalla wiksallisqa rikhuriy, khuchichakuymanta unquykuna chayri pisipaq qhawachikuy kanman. Yuyarikuna Jehovaqa, David Uriaspa warmin Betsabewan juchallikuptin juchasninta pampachaptinpis, ñakʼariykunamanta mana jarkʼarqachu (2 Samuel 12:9-12).

19-21. a) ¿Imaynamantataq Levítico 6:1-7 pʼitispi kamachiy, suwapaq, suwachikuqpaq ima allin karqa? b) Wakkunata juchallikuspa ñakʼarichiptinchik, ¿imata ruwaptinchiktaq Jehová kusikun?

 19 Juchallikusqanchikrayku wak imas kallanmantaq, astawanraq wakkunata ñakʼarichiptinchik. Sutʼincharinapaq: Levítico 6 tʼaqanpi kamachiymanta parlarina. Moisespa Leyninqa, juk israelita runa masinpa imanta suwarpaptin chayri chʼawkiyaptin imatachus ruwananta sutʼincharqa. Ichapis suwaqa, suwachikuqlla rikusqanrayku, qallariypiqa mana juchayuqchu kasqanta ninman karqa, llullakuspataq juranman karqa. Sunqun juchachasqanrayku juchanta rimariptinpis Leymanjinaqa, Diospa perdonninta tarinanpaq kimsa imastawanraq ruwanan karqa. Suwakusqanta kutichipunan karqa, suwakusqanpa valorninmantataq sapa phichqamanta jukta yapaykunan karqa, chantapis juchanrayku sumaqnin ovejanta Diosman jaywananpaq sacerdoteman apanan karqa. Chaymanta Ley nirqa: “Ajinata sacerdote ruwanqa imallapipis chay runa juchallikusqanmanta perdonasqa kanampaj. Juchasnintaj pampachasqa kanqa” nispa (Levítico 6:1-7).

20 Chay kamachiyqa Diospa khuyakuyninta rikuchirqa, imaptinchus puraqpaq allin karqa. Suwachikuqqa, suwachikusqanta japʼikapuq, chay jucha sutʼinchakuptintaq kusikuq. Suwa runataq sunqu yuyaynin juchachasqanrayku juchanta rimarispa allinchaq. Ajinallamanta Jehovap perdonninta tariyta atiq.

21 Kunan Moisespa Leyninta manaña kasukuna kaptinpis, Jehová juchasta perdonaymanta imatachus yuyasqanta entiendenapaq yanapawanchik (Colosenses 2:13, 14). Diosqa, juchallikuspa wakkunata ñakʼarichisqanchikta allinchanapaq, tukuy imata ruwasqanchikta rikuspa mayta kusikun (Mateo 5:23, 24). Chaypaqqa ichapis juchayuq kasqanchikta reparakuspa rimarina kanqa, pitachus ñakʼarichisqanchikmantapis perdonta mañakuna kanqa. Jehovamantataq, Jesuspa wañuyninniqta perdonta mañakuna tiyan. Ajinata ruwaspaqa, juchasninchik pampachasqaña kasqanmanta mana iskaychakusunchu (Hebreos 10:21, 22).

22. Jehová perdonawaptinchikpis, ¿imataq kanmanraq?

 22 Jehovaqa, juk munakuyniyuq tatajina perdonawaptinchikpis, wakin kuti jasutʼiwanchik (Proverbios 3:11, 12). Chayrayku juk cristiano juchanmanta pesachikuptinpis anciano, siervo ministerial, precursor kasqanta chayri wak ruwayninta saqinan kanqa. Sumaqpaq qhawasqan ruwayninta saqisqan mayta llakichiptinpis, Dios mana perdonayta munasqanta, mana yuyananchu tiyan. Jehová munakuwasqanchikrayku jasutʼiwasqanchikta yuyarikuna tiyan, chayta sumaqta japʼikuspataq chaymanjina ruwana (Hebreos 12:5-11).

23. ¿Imaraykutaq Jehovap khuyakuyninta ni jaykʼaq tarinata mana yuyanachu, imaraykutaq ñuqanchikpis runa masinchikta perdonana tiyan?

23 Dios juchasninchikta “perdonanapaj wakichisqa” kasqanta yachayqa, ¡mayta sunquchawanchik! Juchasninchik mayjina kaptinpis, Jehová ni jaykʼaq khuyakunawanchikta mana yuyanachu. Juchanchikmanta mayta pesachikuptinchik, allinchanapaq tukuy imata ruwaptinchik, Jesuspa wañuyninniqta perdonta mañakuptinchik ima, Jehová chay juchanchikta pampachananpi atienekusunman (1 Juan 1:9). Ñuqanchikpis kikillantataq runa masinchikwan ruwana. Jehová mana juchayuq kachkaspa perdonawanchik chay, ¿manachu astawanraq juchasapa runas perdonanakunapaq kallpachakuna kanman?

^ párrafo 4 Hebreo qallupiqa, “imamantachus ruwasqa kasqanchejta” nispa, manka llutʼaq munasqanmanjina imatapis llutʼasqanmanta parlanapaq uqharikullantaq (Isaías 29:16).

^ párrafo 10 Juk yachayniyuq runaqa, puka color “may sinchi kasqanta nitaq chhullawan, ni parawan, nitaq unayta churakuptinchikpis tiñirakusqanta” sutʼinchan.