1, 2. ¿Imatataq Biblia runap kawsayninmanta nin, imaynallamantataq allinchakunman?

APÓSTOL PABLO nirqa: “Kunankama Diospa tukuy ruwasqan nanaywan ayqoshan”, nispa (Romanos 8:22). Chaytaq runas may llakiypi kawsakuchkasqankuta rikuchin. Runaspaqqa ñakʼariyta, juchata, wañuyta ima chinkachiy, ni jaykʼaq atikunmanchu. Chaywanpis Jehovaqa mana runajinachu (Números 23:19). Payqa, chiqan kayninmanjina chaykunamanta, Jesuspa wañuyninniqta kacharichiwasun.

2 Jehová, Jesucristoniqta rantiwasqanchikqa runaspaq may jatun tʼinka. Imaptinchus juchamanta, wañuymanta ima kacharichiwanchik (Efesios 1:7). Chantapis janaqpachapi chayri Jallpʼapi wiñay kawsay suyakuyta rikhurichin (Lucas 23:43; Juan 3:16; 1 Pedro 1:4). Chaywanpis, ¿imataq kacharichiy niyta munan? ¿Imatataq Jehovap sumaq chiqan kayninmanta yachachiwanchik?

¿Imaptintaq kacharichinawanchik karqa?

3. a) ¿Imaraykutaq kacharichisqa kayta necesitarqanchik? b) ¿Imaraykutaq Jehová, Adanpa miraynin wañunanta saqirqa?

3 Adán juchallikusqanrayku kacharichisqa kayta necesitarqanchik. Adanqa, Diosta mana kasukusqanrayku mirayninman unquyta, llakiyta, ñakʼariyta, wañuyta ima chimpaykuchirqa (Génesis 2:17; Romanos 8:20). Diosqa, sunqun nanaptinpis wañunankuta nisqanta juntʼanan karqa. Imaptinchus kamachiyninqa jinata nin: “Juchaj pagonqa wañuymin”, nispa. Chaytataq mana pʼakinmanchu karqa (Romanos 6:23). Pʼakiptinqa janaqpachapi, kay pachapi  ima chʼampaykuna juntʼa kanman karqa, tukuytaq munasqankumanjinalla purinkuman karqa.

4, 5. a) ¿Imastataq Satanás, Diosmanta llullakurqa, imaraykutaq Jehová chayman kutichinan karqa? b) ¿Imatataq Satanás, Jehovap chiqa sunqu kamachisninmanta nirqa?

4 Kay 12 yachaqanapi rikurqanchikjina, Edén Huertapi Diospa contranta uqharikuyqa, jatuchaq tapuykunata rikhurichirqa. Satanasqa, Jehovap llimphu sutinta chʼichicharqa. Chantapis llulla, saqra kamachiq kasqanta, kamachisnintataq watasqatajina japʼisqanta nirqa (Génesis 3:1-5). Chantapis Dios, Jallpʼapi chiqan runas kawsakunankuta munasqanta pantachispajinarqa, chaywantaq Dios ni imata allinta ruwasqanta nirqa (Génesis 1:28; Isaías 55:10, 11). Jehová chay churanakuyman mana kutichinmanchu karqa chayqa, janaqpachapi wawasnin manaña kamachiyninpi atienekunkumanchu karqa.

5 Satanasqa, Jehovap chiqa sunqu kamachisninmanta llullasta parlarqa. Arí, allinnillankuta maskʼaspa Payta yupaychasqankuta, chʼampaykunapitaq wasanchanankuta nirqa (Job 1:9-11). Chaytaq runap llakiyninmanta aswan jatun chʼampay karqa. Chayrayku Jehovaqa, Satanás llullakusqanman kutichinanpuni karqa. Chaywanpis, ¿imaynatataq chayta allinchaspa runasta salvanman karqa?

Jesuspa wañuyninqa kikinta kutichirqa

6. Dios runasta salvasqanmanta parlananpaq, ¿ima rimaykunatataq Biblia uqharin?

6 Jehovaqa chay chʼampaykunata khuyakuyninmanjina, chiqan kayninmanjinataq allinchayta atillarqa, runastaq ni jaykʼaq chayta ruwayta atinkumanchu karqa. Bibliaqa chaymanta parlananpaq kay rimaykunata uqharin: rantiy, perdonta tariy, preciowan kacharichiy, allinyachiy, pampachay (Salmo 49:8, 9; Daniel 9:24; Gálatas 3:13; Colosenses 1:20; Hebreos 2:17). Jesustaq chaymanta parlaspa aswan sumaq rimayta uqharispa nirqa: “Runaj Churimpis mana  sirvichikojchu jamorqa. Astawanqa payqa jamorqa runasta sirvej, kawsaynintataj qoj, ashkha runas salvasqa [Griego, lý·tron] kanankupaj”, nispa (Mateo 20:28).

7, 8. a) ¿Imataq Bibliapi salvay rimay niyta munan? b) ¿Imaraykutaq salvay rimay, kikinta kutichipuy niyta munan?

7 ¿Imataq salvay niyta munan? Griego qallupi chay rimay, “kachariy chayri kacharichiy” niyta munan. Chaytaq maqanakuyman riq wisqʼasqa soldadota, qullqita pagaspa kacharichiywan kikinchakun. Pisi rimaykunapiqa, “imatapis watiqmanta rantikapunapaq pagay” niyta munan. Hebreopi qillqasqas nisqanmanjina “salvay” (kó·fer) rimayqa, tapaykuy chayri lluchʼiykuy niyta munan. Sutʼincharinapaq Diosqa, Noeman arcata machʼawan lluchʼiykunanta nirqa (chay rimayqa kó·fer rimaymanta jamun) (Génesis 6:14). Chayrayku salvay rimayqa, juchasta tapaykuy niyta munan.

8 Juk diccionario nisqanmanjinaqa, kay (kó·fer) rimay “kikinta kutichipuy” niyta munan. Dios tratota ruwasqan arcaqa juk kirpanayuq karqa, chaytaq arcata sumaqta tapaykuq. Kikillantataq juchamanta salvanapaqqa, manuta pagay chayri kirpanawanjina sumaqta tapaykapuy niyta munan. Chayrayku Israel llaqtapi kikinta kutichipuymanta, kay kamachiy karqa: “Runamanta runata, ñawimanta ñawita, kirumanta kiruta, makimanta makita, chakimantataj chakita” (Deuteronomio 19:21).

9. ¿Imaraykutaq iñiyniyuq runas uywasta qʼulachiq kanku, imaynatataq Jehová chayta qhawarqa?

9 Abelmantapacha iñiyniyuq runasqa, Diosman uywasta qʼulachiq kanku. Chaywantaq juchankumanta kacharichisqa kayta necesitasqankuta, Dios “mirayni[qta]” runasta kacharichinanta nisqanpi iñisqankuta ima, rikuchirqanku (Génesis 3:15; 4:1-4; Levítico 17:11; Hebreos 11:4). Jehovaqa chay ruwasqankuta, paykunata ima, may allinpaq  qhawarqa. Chaywanpis uywasta qʼulachisqankuqa, qhipaman aswan sumaqraq ruwakunanta rikuchinallanpaq karqa. Uywasqa, runata juchamanta mana kacharichiyta atinmanchu karqa, imaptinchus uywasqa mana runawan kikinchakunchu (Salmo 8:4-8). Biblia nin: “Torospa, chivospa yawarninkoqa manapuni atinchu runaspa juchanta pampachayta”, nispa (Hebreos 10:1-4). Uywasta qʼulachisqankuqa, qhipaman Jesús wañuyninwan kacharichinawanchikta rikuchinanpaq karqa.

“Tucuypaj uj librana precio”

10. a) ¿Pijinataq kacharichiwaqninchik kanan karqa, imaraykutaq? b) ¿Imaraykutaq juk runalla wañunan karqa?

10 Pablo nirqa: “Adannejta tukuy wañorqanku”, nispa (1 Corintios 15:22). Chayrayku kacharichinawanchikpaqqa, Adanjina mana juchayuq runa wañunan karqa (Romanos 5:14). Arí, Diospa justicianmanjina ruwakunanpaqqa, mana juchayuq runalla, “tucuypaj uj librana precio kananpaj” kawsayninta quyta atirqa. Chay runataq mana Adanpa mirayninmanta kayta atirqachu (1 Timoteo 2:6, Mosoj Testamento, 1956). Imaptinchus may chhika runas wañuspapis, ni juk runatapis wañuymanta kacharichinkumanchu. Apóstol Pablo sutʼincharqa: “Uj runanejta jucha kay pachaman yaykumorqa, jucharaykutaj wañuypis tiyan”, nispa (Romanos 5:12). “Imaynatachus wañuy rikhurimorqa uj runanejta”, Diosqa “uj runanejllatataj” tukuy runasta kacharichirqa (1 Corintios 15:21). ¿Imaynamantá?

“Tucuypaj uj librana precio”

11. a) ¿Imaraykutaq juk runalla “tukuy runasrayku wañuna[n]” karqa? b) ¿Imaraykutaq Adanta Evatawan Cristop wañuynin mana yanaparqachu? (Sutʼinchayninta ñawiriy.)

11 Jehovaqa, runasrayku kawsayninta quyta munaqta maskʼarqa. Kay Romanos 6:23, ninjina “juchaj pagonqa wañuymin”. Chayrayku juchamanta kacharichiqqa, “tukuy runasrayku wañuna[n]” karqa, nisunman Adanpa juchanta wañuyninwan paganan karqa (Hebreos 2:9; 2 Corintios  5:21; 1 Pedro 2:24). Chaylla Diospa justicianmanjina kanman karqa. Adanpa mirayninta kacharichispaqa, juchata saphimantapacha tʼiranman karqa (Romanos 5:16). *

12. Imaynatachus juk runalla manuta pagasqan, may chhika runasta yanapasqanta sutʼinchay.

12 Sutʼincharinapaq: juk llaqtapi tiyakusqaykipi yuyay, chaypitaq yaqha tukuy juk empresapi llamkʼankichik. Sumaqta ganakuspataq allinta kawsakunkichik. Chaywanpis, chay empresa juk pʼunchay wisqʼakapun. ¿Imaraykú? Chay empresata apaykachaq runa, qullqita suwaykusqanrayku. Chayrayku mana llamkʼayniyuq rikhurinkichik, manañataq qullqi alcanzasunkichikchu. Arí, juk runaraykulla, casarasqa kaqkuna, wawas, chay empresaman manuqkuna ima ñakʼarinku. ¿Chay chʼampay allinchakunmanchu? Arí. Juk qhapaq kʼacha runa, chay empresa runasta yanapasqanta yachasqanrayku, chaypi llamkʼaqkunamanta, familiasninkumanta ima khuyakuspa yanapayta munan. Chayrayku, chay empresap manunta pagaspa watiqmanta kicharin. Chaytaq empresapi llamkʼaqkunata, familiasninkuta, manuqkunata ima, mayta yanapan. Kikillantataq Adanpa juchanmanta pagakusqanpis, may chhika runasta yanapan.

¿Pitaq kacharichiwarqanchik?

13, 14. a) ¿Piniqtataq Jehová runasta kacharichirqa? b) ¿Pimantaq kacharichiymanta pagakunan karqa, imaraykutaq chay ruwakunanpuni karqa?

13 Jehovalla “runaspa juchanta apa[q]” corderota quyta atirqa (Juan 1:29). Yachanchikjina Satanasqa, Jehovap  kamachisninpaq llullasta parlarqa. Jehovataq chayta sutʼinchananpaq, wiñaypaq allinchananpaq, runasta kacharichinanpaq ima, mana mayqin angelllatachu kachamurqa. Manaqa Kʼata Churinta, pichus “sapa pʼunchay paypa kusikunan” karqa (Proverbios 8:30). Diospa Churinqa, “janaj pachapi jatun kaynimpa kʼanchayninta saqespa” kusiywan jamurqa (Filipenses 2:7). Jehovataq, juk milagroniqta Churinpa kawsayninta, imaynachus kasqanta ima, mana qharip chayasqan María sutiyuq judía warmip wiksanman churarqa (Lucas 1:26, 27, 35). Paqarikusqanmanta Jesús sutiwan riqsikuptinpis, Diospa justicianmanjina mana juchayuq kasqanrayku qhipa kaq Adán karqa (1 Corintios 15:45, 47). Ajinamanta Jesusqa, tukuy runasta juchamanta kacharichinanpaq kawsayninta quyta atirqa.

14 ¿Pimantaq kacharichiymanta pagakunan karqa? Kay Salmo 49:7 pʼiti, “Diosman” pagakunanta nin. Chaywanpis, ¿manachu Jehovallataq kacharichiwarqanchik? Arí, chaywanpis chayta ruwasqanqa, mana qullqita juk bolsillomanta urqhuspa juknin bolsilloman churay jinallachu, nitaq juk imata wak imawan cambiay jinallachu, manaqa manuta pagayjinapuni. Jehovaqa, justicianmanjina kacharichinawanchikpaq may achkhata pagarqa (Génesis 22:7, 8, 10-13; Hebreos 11:17; Santiago 1:17).

15. ¿Imaraykutaq Jesús ñakʼarispa wañunanpuni karqa?

15 Jesucristoqa, qʼuñi tiempo 33 watapi juchamanta pagananpaq, saqra ruwaykunata muchurqa. Arí, qhasimanta tumpaykuspa japʼinankuta, juchachanankuta, juk kurkupi wañuchinankuta ima saqirqa. ¿Imaptintaq chayjinatapuni ñakʼarinan karqa? Diospa kamachisnin, ima ñakʼariypipis chiqa sunqu kayta atisqankuta rikuchinanpaq. Chaywanpis Diosqa, wawallaraq kachkaptin Herodes wañuchinanta mana saqirqachu (Mateo 2:13-18). Jesusqa, wiñay tukusqa kasparaq Satanás llullakuspa churanakusqanta sumaqta yacharqa, chayrayku contranpi sinchita sayaykurqa. *  Payqa, sinchi ñakʼarichisqa kaspapis “juchamanta tʼaqasqa, mana kʼamina, llimphutaj, juchasapasmanta tʼaqasqa” ima kaspa, Jehovap kamachisnin ñakʼarispapis chiqa sunqullapuni kayta atisqankuta rikuchirqa (Hebreos 7:26). Chayraykuchá wañupuchkaspaña jinata nirqa: “Tukuy ima tukuychasqaña”, nispa (Juan 19:30).

Jesusqa ruwayninta tukuchan

16, 17. a) ¿Imatataq Jesús ruwallarqapuni? b) ¿Imaraykutaq Jesús ñuqanchikrayku “Diospa ñawpaqempi rikhuri[nan]” karqa?

16 Jesusqa ruwayninta tukuchinanraq karqa. Jehovaqa, wañusqanmanta kimsa pʼunchayninman kawsarichimurqa (Hechos 3:15; 10:40). Chaywanqa, mana chiqa sunqu kasqallantachu tʼinkarqa, manaqa Kuraq Sacerdotejina juchanchikmanta kacharichinawanchikpaq ruwayninta tukuchinanta saqirqa (Romanos 1:4; 1 Corintios 15:3-8). Apóstol Pablo sutʼincharqa: “Cristoqa [...] kuraj kaj sacerdote kanampaj”, mana “chivospa nitaj torillospa yawarnin aparisqachu yaykorqa, manachayqa pay kikimpa yawarninwan Aswan Santo Cheqaman uj kutillata yaykorqa, chay yawarninwantaj wiñaypaj juchaj atiyninmanta kacharichiwarqanchej. Cristoqa mana runaspa ruwasqan Aswan Santo Cheqamanchu yaykorqa, mayqenchus cheqa kajpa rijchʼaynillan karqa, chayman. Payqa kikin janaj pachamampuni yaykorqa, Diospa ñawpaqempi rikhurispa noqanchejrayku”, nispa (Hebreos 9:11, 12, 24).

17 Cristoqa, mana yawarnin aparisqachu janaqpachaman  yaykurqa (1 Corintios 15:50). Manaqa, yawarnin imachus niyta munasqanwan —mana juchayuq kawsayninta qusqanpa valorninwan— Diospa ñawpaqinpi rikhurirqa, ajinamanta runasta kacharichinanpaq. ¿Allinpaqchu Jehová chayta qhawarqa? Arí, chaytataq Pentecostés 33 watapi Jerusalenpi pachak iskay chunkajina discípulos tantasqa kachkaptinku, espíritu santota tʼakaykamuspa rikuchirqa (Hechos 2:1-4). Chay mayta kusikunapaq kaptinpis, Jesuspa wañuyninmanta tʼinkasqa qallarikuchkallarqaraq.

Jesuspa wañuynin, ¿imaynatá yanapawanchik?

18, 19. a) Cristo yawarta jichʼasqan, ¿ima iskay qutustataq yanapan? b) “May chhika” runas Cristop wañuyninniqta, ¿ima yanapastataq kunan japʼinku, qhipamanpis imasta japʼinqanku?

18 Apóstol Pablo colosensesman juk cartata qillqasqanpi sutʼinchasqanmanjinaqa, Dios tukuy kaq chhikawan allinyakurqa, Cristo kurkupi yawarta jichʼasqanniqta. Arí, iskay qutusta nisunman “janaj pachapi kaj chhikata”, “kay pachapi kaj chhikata” ima paywan allinyachirqa (Colosenses 1:19, 20; Efesios 1:10). Ñawpaq kaq qutuqa 144.000 akllasqa cristianos kanku. Paykunataq, janaqpachamanta Cristowan khuska sacerdotesjina Jallpʼapi kaqkunata kamachimunqanku (Apocalipsis 5:9, 10; 7:4; 14:1-3). Kasukuq runasrí, paykunaniqta Cristop wañuyninmanta tʼinkasta pisimanta pisi waranqa wataspi japʼinqanku (1 Corintios 15:24-26; Apocalipsis 20:6; 21:3, 4).

19 “Kay pachapi kaj” chhikaqa, kay Jallpʼapi wiñay kawsayta suyakuqkuna kanku. Apocalipsis 7:9-17, pʼitis “may chhika” runas kasqankuta nin. Paykunaqa, “jatun ñakʼariy” tiempota kawsachkaq pasanqanku. Chaywanpis, Jesuspa wañuyninniqta tʼinkasta japʼinankupaq mana chaykamaraqchu suyakunqanku. “Paykunaqa pʼachasninkuta yurajya[chinkuña], Corderoj yawarnimpi tʼajsaspa”. Arí, kacharichiypi iñisqankurayku, kunanña Diospa khuyakuyninrayku tʼinkasta japʼichkanku. Diosqa, paykunata chiqan  runaspaq qhawasqanrayku amigosninpaq japʼikapun (Santiago 2:23). Jesucristo yawarninta jichʼasqanraykutaq “mana manchachikuspa, qhasilla kʼacha yanapayninta qoj Diospa ñawpaqenman qayllaykun[ku]” (Hebreos 4:14-16). Juchallikuspapis, perdonta tarinku (Efesios 1:7). Chantá juchasapas kaspapis llimphupaq qhawasqa kanku (Hebreos 9:9; 10:22; 1 Pedro 3:21). Rikunchikjina Dioswan allinyakusqankuqa, kunanña yanapachkan (2 Corintios 5:19, 20). Tukuy chiqa sunqu Diospa kamachisninqa, Waranqa Wataspi “ismuypa atiyninmanta kacharichisqa kanqa[nku]”, “Diospa kacharichisqa wawasninwan khuska jatun kusiypi kanam[ku]paj” (Romanos 8:21).

20. Jesuspa wañuyninpi tʼukurispa, ¿imaynataq sientekunki?

20 “Diosman graciasta qoni, imaraykuchus paymin kacharichiwan Señorninchej Jesucristonejta” (Romanos 7:25). Dios imaynatachus kacharichiwasqanchikta yachayqa, tʼukunapaq (Romanos 11:33). Ñuqanchikrayku chayta ruwasqanpi tʼukuriyqa, sunqunchikta kuyurichin, chiqan kaqta ruwaq Diosmantaq astawan qayllaykuchiwanchik. Chayrayku salmistajina “cheqan kajta, justiciatawan munaku[q]” Jehová Diosta, tukuy sunqu jatunchanchik (Salmo 33:5).

^ párrafo 11 Adanta Evatawanqa, Cristop wañuynin mana yanapayta atirqachu. Imaptinchus Moisespa Leyninqa, juk runata watiqaspa wañuchiqmanta jinata nirqa: “Pichus runata wañuchejqa mana qolqeta qoyta atinchu, ama paypis wañuchisqallataj kanampaj, manachayqa chay jina runaqa wañuchisqapuni kanan tiyan”, nispa (Números 35:31). Chayrayku ñawpa tatasninchikqa, wañunankupuni karqa. Paykunaqa, yachachkaspa Diosta mana kasukusqankurayku wiñay kawsayta qhisacharqanku.

^ párrafo 15 Jesusqa, Adanpa juchanmanta, wawallaraq kachkaspa wañuyninwan mana pagayta atinmanchu karqa, wiñay tukusqa kaspalla chayta ruwayta atirqa. Yachanchikjina Adanqa, juchallikuptin imachus kananta yachachkaspa juchallikurqa. Chayrayku Cristopis “qhepa kaj” Adán kananpaq, juchata pampachananpaq ima, wiñay tukusqa kaspa Jehovaman juntʼa sunqu kayta akllanan karqa (1 Corintios 15:45, 47). Arí, “Jesucristoj cheqan ruwasqan[rayku]”, wañusqanrayku ima kacharichisqa kanchik (Romanos 5:18, 19).