Ir al contenido

Ir al índice

 10 Yachaqana

Atiyninchejwan ‘Diosta qhawarispa kikinta ruwana’

Atiyninchejwan ‘Diosta qhawarispa kikinta ruwana’

1. ¿Ima pakasqa tuqllapitaq juchasapa runas urmallankupuni?

KAY 1800 wataspijina juk qillqaq warmi, jinata nirqa: “Kamachiq runaqa munasqanmanjina ruwayta munan, chaytaq juk pakasqa tuqllajina”, nispa. Arí, juchasapa runasqa ajina tuqllaman urmallankupuni. Unaymantapacha, “runaqa runa masinta chakisnin uraman churan paypa mana allinnillampaj” (Eclesiastés 8:9). Arí, mana munakuywan kamachisqankurayku, achkha kutispi wakkunata ñakʼarichinku.

2, 3. a) Jehová atiyninwan ni jaykʼaq mana allin kaqta ruwasqan, ¿imaraykutaq tʼukunapaq? b) ¿Imastataq ruwayta atinchik, pitataq chaywan kusichiyta munanchik?

2 Jehovaqa tukuy atiyniyuq kaspapis, ni jaykʼaq atiyninwan mana allin kaqta ruwanchu. ¿Manachu chay tʼukunapaq? Ñawpaq yachaqanaspi rikunchikjina, Diosqa munayninmanjina atiyninwan ruwan, thuñin, jarkʼan, allinchan ima. Allin kaqtapuni atiyninwan ruwasqanpi tʼukurispaqa, payman qayllaykuyta munanchik. Chantapis imallatapis atiyninchikwan chayri kallpanchikwan ruwachkaspaqa, “payta qhawarispa kikinta ruway[ta]” munanchik (Efesios 5:1). Chaywanpis, ¿ima atiyniyuqtaq llawchhi runas kanchik?

3 Diosqa, runata “payman rijchʼakojta ruwarqa” (Génesis 1:26, 27). Chayrayku atiyninchikqa pisillapis kanpuni. Arí, llamkʼayta, wak imasta ruwayta, wakkunata kamachiyta, runa masinchikta astawanpis familiaresninchikta ñuqanchikjina ruwanankupaq tanqayta atinchik; chantapis kallpayuq, kapuykunasniyuq ima kanchik. Juk Salmista Jehovamanta nirqa: “Qampi kawsay yaku juturi kashan”, nispa (Salmo 36:9). Arí, Jehová atiyta quwasqanchikrayku  imallatapis ruwanchik. Chayrayku Payta kusichinapaqjina imatapis ruwana. ¿Imaynamantá chayta ruwasunman?

Munakuyqa mayta yanapawanchik

4, 5. a) ¿Imataq atiyninchikwan allin kaqtapuni ruwanapaq yanapawasun, imaynatataq Dios chayta rikuchiwanchik? b) ¿Imaynamantataq munakuy atiyninchikwan allin kaqta ruwanapaq yanapawanchik?

4 Jehovap ruwasqanpi rikunchikjina, munakuylla atiyninchikwan allin kaqta ruwanapaq yanapawasun. Ñawpaq kaq yachaqanapiqa, Jehovap tawa jatuchaq kʼacha kaykunasninmanta yachakurqanchik: atiyninmanta, chiqan kayninmanta, yachayninmanta, munakuyninmanta ima. ¿Mayqintataq Jehová astawan rikuchin? Munakuyninta. Chaymanta 1 Juan 4:8, nin: “Diosqa munakuymin”, nispa. Arí, Jehovaqa paypuni munakuy, chaymanjinataq tukuy imata ruwan. Atiynintaqa munakuywanpuni rikuchin, payta munakuqkunap allinninkupaqtaq.

5 Ñuqanchiktapis munakuyninchik, atiyninchikwan chayri kallpanchikwan allin kaqta ruwanapaq yanapawasun. Chantapis Bibliaqa, munakuy “kʼachataj”, “nitaj payllapajchu imatapis maskʼa[sqanta]” nin (1 Corintios 13:4-6). Munakuyqa kamachiyninchikpi kaqkunata mana ñakʼarichinapaq, khuyakunapaq ima tanqawanchik. Astawanpis paykunata jatunpaq qhawanapaq, allinnillanchikta maskʼanamantataq allinninkuta maskʼanapaq yanapawanchik (Filipenses 2:3, 4).

6, 7. a) ¿Imataq Diosta manchachikuy, imaynatataq chay, atiyninchikwan allin kaqta ruwanapaq yanapawanchik? b) ¿Imapitaq Diosta llakichiyta manchachikuy, payta munakuywan khuskachakun? Sutʼinchay.

6 Munakuyqa, Diosta manchachikuywan khuskachasqa kachkan, chaytaq atiyninchikwan ni pita ñakʼarichinapaq yanapawanchik. ¿Imaraykú chayta ninchik? Proverbios 16:6, jinata nin: “Tata Diosta manchachikuspa, runaqa juchamanta tʼaqakun”, nispa. Chayrayku atiyninchikwan ni ima saqra kaqta ruwanachu tiyan. Diosta manchachikuspaqa,  kamachiyninchikpi kaqkunata mana ñakʼarichisunchu. ¿Imaraykú? Dios imaynatachus wakkunawan apanakusqanchikmanta cuentata mañanawanchikta yachasqanchikrayku (Nehemías 5:1-7, 15). Chaywanpis Diosta manchachikuyqa, mana chayllachu. Hebreo qallupi “manchachikunaykichejta” nispaqa, Diosta tukuy sunquwan jatunpaq qhaway niyta munan. Bibliaqa manchachikuyta, Diosta munakuywan khuskachan (Deuteronomio 10:12, 13). Jehovata jatunpaq qhawasqanchikrayku payta llakichiyta manchachikunchik, mana ruwasqanchikmanta ñakʼariykunapi rikukunanchikta manchachikuspallachu, manaqa payta mayta munakusqanchikrayku.

7 Sutʼincharinapaq, juk tata wawanwan allinta apanakusqanpi tʼukurina. Wawaqa, tatan mayta munakusqanta, allinninta maskʼasqanta ima yachan. Chantapis, tatanta mana kasukuspa kʼamichikunanta chayri jasutʼichikunanta yachallantaq. Chaywanpis, mana jasutʼisqa yuyayllachu kawsakun. Manachayqa, tatanta munakusqanrayku ruwasqanwan kusichiyta munan. Kikillantaq janaqpachapi Tatanchik Jehovata manchachikuywanpis, payta munakusqanchikrayku, imata ruwaspapis “sunqunta nanachi[yta]” manchachikunchik (Génesis 6:6). Arí, sunqunta kusichiytapuni munanchik (Proverbios 27:11). Chayrayku, atiyninchikwan allin kaqtapuni ruwananchik tiyan. Kunanqa, imaynatachus chayta ruwananchikta qhawarina.

Familiapi

8. a) ¿Imata ruwanankupaqtaq qusas kamachisqa kanku, imaynatataq chayta juntʼananku tiyan? b) ¿Imaynamantá qusas warminkuta jatunpaq qhawasqankuta rikuchinkuman?

8 Ñawpaqtaqa familiamanta parlarina. Efesios 5:22, 23, jinata nin: “Qosaqa warmimpa umanmin”, nispa. ¿Imaynatataq qusas Dios atiyta qusqanta apaykachananku tiyan? Bibliaqa, qusasman jinata nin: “Warmi kasqampi yuyaspa. Paykunata sumajpaj qhawaychej, pʼakikoj vaso jina  kasqankurayku”, nispa (1 Pedro 3:7). Griego qallupi “sumajpaj qhawaychej” rimayqa, “may valorniyuq, [...] jatunpaq qhaway” ima niyta munan. Chay rimayqa ‘regalo’, “may valorniyojmin [chayri may kʼachitumin]” rimaykunaman tikrachikun (Hechos 28:10, Mosoj Testamento, 1956; 1 Pedro 2:7). Warminta jatunpaq qhawaq qusaqa ni jaykʼaq maqanchu, mana pisipaq qhawanchu, nitaq kʼumuykachachinchu. Astawanqa jatunpaq qhawan, ruwasqasninwantaq may valorniyuq kasqanta rikuchin. Chayrayku runa chawpipi chayri sapallankupipis, kʼachamantapuni parlapayan (Proverbios 31:28). Qusa ajinata ruwaptinqa, Dios allinpaq qhawanqa, warminpis jatunpaq qhawanqa, munakunqa ima.

Qosas, warmis kallpachakuychej purajmanta munanakuspa, jatunpajtaj qhawakuspa

9. a) ¿Imaynamantá warmis familiankupi yanapankuman? b) ¿Imaynatá warmis yachasqankuwan qusankuta yanapankuman, chay ruwasqanku imaspitaq yanapanqa?

9 Warmispis familiankupi yanapayta atillankutaq. Bibliaqa, Diosta yupaychaq warmis qusankuta mana saruspalla, mana pantaypi urmanankupaq sumaqta yanapasqankuta rikuchin (Génesis 21:9-12; 27:46–28:2). Ichapis juk warmiqa qusanmanta aswan yuyayniyuq kanman, chayri wak imasta aswan allinta ruwayta yachanman. Chaywanpis qusankuta “jatumpaj qawa[spa]”, “Señorman jina” “kʼumuykukoj sonqo” kananku tiyan (Efesios 5:22, 23, 33). Juk warmi Diosta kusichiyta munaspaqa, yachayniyuq kasqanwan qusanta sumaqta yanapanqa, manataq pisipaq qhawaspa qusanta kamachiyta munanqachu. Ajinamanta familianta sumaqta sayachinqa, “yachayniyoj” warmi kasqanta rikuchinqa, Dioswantaq allinpi kanqa (Proverbios 14:1).

10. a) ¿Ima atiytataq Dios, tatasman qun? b) “Jasutʼispa” rimay, ¿ima ninayantaq, imaynatataq tatas chaymanjina ruwananku tiyan? (Sutʼinchaynintawan ñawiriy.)

10 Diosqa, Tatasman familiankupi kamachinankupaq atiyta qullantaq. Biblia nin: “Tatas, mamas, ama wawasniykichejta phiñachiychejchu, manachayqa paykunata uywaychej wanachinapaj jasutʼispa, Señormanta yachachispa  ima”, nispa (Efesios 6:4). Biblia “jasutʼispa” nispaqa, “uyway, yachachiy, yuyaychay” ninayachkan. Arí, wawasqa, imatachus ruwanankuta chayri mana ruwanankuta sutʼita ninankuta necesitanku. Bibliaqa, wawanta jasutʼiq chayri yachachiq, wawanta munakusqanta nin (Proverbios 13:24). Chayrayku, “seqʼona varawan” nispaqa, mana nichkanchu wawasninkuta sinchita siqʼunankuta chayri kʼamispa sunqunkuta pʼakinankuta (Proverbios 22:15; 29:15). * Qhasillamanta wawasninkuta siqʼuqkuna, mana munakuywan kʼamiqkuna imaqa pantachkanku, wawasninkutataq qʼinaqachinkuman (Colosenses 3:21). Chaywanpis wawasninku pantaptinku allinllawan kʼamispaqa, munakusqankuta, allinninkuta maskʼasqankuta ima rikuchinku.

11. ¿Imaynamantá wawas kallpankuwan allin kaqta ruwankuman?

11 ¿Imaynatataq wawas kallpankuwan allin kaqta ruwankuman? Proverbios 20:29, nin: “Waynakunaqa kallpankurayku jatumpaj qhawasqa kanku”, nispa. Arí, wayna kachkaspa “Ruwasoj Dios[ta]” tukuy kallpaykiwan yupaychanaykiqa, may sumaq (Eclesiastés 12:1). Ruwasqayki tatasniykita llakichisqanta chayri kusichisqanta amapuni qunqaychu (Proverbios 23:24, 25). Arí, cristiano tatasniykita kasukuspa, allin kaqta ruwaspa ima, paykunata mayta kusichinki (Efesios 6:1). Astawanpis “chaymin Señorta kusichin” (Colosenses 3:20).

Qutuchakuypi

12, 13. a) ¿Imaynatataq ancianos qutuchakuypi kamachinankupaq churasqa kasqankuta qhawananku tiyan? b) ¿Imaraykutaq ancianos munakuywan qutuchakuyta qhawananku tiyan? Juk kikinchaywan sutʼinchay.

12 Jehovaqa, ancianosta qutuchakuypi kamachinankupaq  churan (Hebreos 13:17). Chayrayku chay sumaq wakichisqa runasqa, qutuchakuypi yanapananku, hermanospa allinninkutataq maskʼananku tiyan. Kamachinapaq churasqa kasqankumanta mana jatunchakunankuchu tiyan. Astawanpis maychus kaqllata ruwayninkuta qhawaspa, llampʼu sunqus kananku tiyan (1 Pedro 5:2, 3). Bibliaqa, ancianos Diospa qutuchakuyninta “michina[nkuta nin], mayqentachus Jesucristo kikin yawarninwan ranterqa, chayta”, nispa (Hechos 20:28). Chayrayku munakuywan qutuchakuymanta hermanosta qhawananku tiyan.

13 Juk kikinchaywan sutʼincharina. May munasqa amigoyki aswan valorniyuq kapuyninta qhawaripunaykipaq saqisuptin, chaytataq may chhika qullqiwan rantikusqanta yachaspa, ¿manachu ni imanakunanpaq sumaqta qhawapuwaq? Kikillantataq Diosqa, may valorniyuq kapuyninta qhawapunankupaq ancianosta churan: chaytaq qutuchakuy, pikunachus ovejitasninjina kanku (Juan 21:16, 17). Jehovaqa, chay ovejitasninta mayta munakun, imaptinchus Kʼata Churinpa yawarninwan rantikurqa. Arí, achkhatapuni pagarga. Chayrayku llampʼu sunqu ancianosqa, Jehovap ovejitasnin kasqankuta mana qunqaspa, qutuchakuypi hermanosta qhawapunanku tiyan.

“Wañuywan, kawsaywanqa runaj simimpi”

14. ¿Imastataq parlayninchikwan ruwayta atisunman?

14 Biblia jinata nin: “Wañuywan, kawsaywanqa runaj simimpi kashan”, nispa (Proverbios 18:21). Arí, parlasqanchikwanqa wakkunata mayta ñakʼarichisunman. Pillapis mana yuyaychakuspalla parlaqqa, sunqunchikta nanachin, ¿icharí? Chaywanpis parlasqanchikwanqa yanapayta atillasunmantaq. Proverbios 12:18, jinata nin: “Yachayniyojkunaj parlasqasninkuri jampi jina sonqota thañichin”, nispa. Arí, kʼacha parlaykunaqa, sunqunchikpaq juk sumaq jawinajina. Imaynasmantachus chayta ruwanata qhawarina.

15, 16. ¿Imaynatá wakkunata parlayninchikwan sunquchasunman?

 15 Bibliaqa, “tukuy llakisqa almasta sunquchaychik” nin (1 Tesalonicenses 5:14, NM). Arí, Jehovap chiqa sunqu kamachisninpis, wakin kutispi mayta phutikunku. ¿Imaynatá yanapasunman? Jehovapaq may valorniyuq kasqankuta yuyarichinapaq, kʼacha ruwaykunasninkumanta paykunawan parlarisunman. Chantapis Bibliamanta wakin pʼitiswan, Jehová “sonqonkuta nanachikojkunata”, “manaña salvasqa kayta suya[qkunata]” ima, mayta munakusqanta rikuchisunman (Salmo 34:18). Parlasqanchikwan wakkunata kallpachaspaqa, khuyakuyniyuq Jehovajina ruwachkanchik, “pichus yachan llakisqasta sonqochayta” (2 Corintios 7:6).

16 Chantapis parlayninchikwanqa, llakisqa kaqkunata sunquchasunman. Juk hermanopta pinillanpis wañupuptinqa, sunquchanapaqjina parlaykunawan munakusqanchikta, paykunamanta llakikusqanchikta ima rikuchina. Juk machu hermanito chayri hermanita ni imapaq kasqanta  yuyaptinqa, sumaq yuyaywan may valorniyuq kasqanta, munakusqanchikta ima nisunman. Pillapis mana jampiy atina unquywan ñakʼarichkan chayqa, telefononiqta chayri pay kikinwan kʼachamanta parlarispa sunqucharina. Ruwawaqninchikqa, kʼachamanta parlasqanchikta “uyari[qkuna] chaywan yanapasqa” kasqankuta rikuspa, maytachá kusikun (Efesios 4:29).

Wakkunaman allin willaykunata willamuspa, kallpanchikta sumaqta apaykachkanchik

17. ¿Imaynamantataq runa masinchikta parlayninchikwan mayta yanapasunman, imaraykutaq chayta ruwananchik tiyan?

17 ¿Ima sumaq ruwaytataq parlayninchikwan ruwasunman? Diospa Reinonmanta allin willaykunata runasman willamusunman. Proverbios 3:27, nin: “Pichus imapi khuyayniykita mañakusojtenqa, ama: Mana, niychu, ruwanaykipaj  jina kashajtenqa”, nispa. Jehovaqa, khuyakuyninrayku runas salvakuyta atinankupaq sumaq willaykunata willamunata kamachiwanchik. Mana willamuspaqa, ñuqallanchik salvakuyta munasqanchikta rikuchisunman (1 Corintios 9:16, 22). Chaywanpis, ¿machkhatataq Jehová ruwananchikta munan?

“Tukuy kallpaykiwan” Jehovata yupaychay

18. ¿Imatataq Jehová ruwananchikta suyan?

18 Jehovata munakusqanchikrayku, tukuy atisqanchikta runasman willamunchik. ¿Imaynatataq Jehová llamkʼananchikta suyan? Biblia nin: “Tukuy ima ruwanaykichejta tukuy sonqo allinta ruwaychej, Señorpaj jina, ama runapaj jinaqa”, nispa. Kawsayninchik mana kikinchu kaptinpis, tukuyninchik chayta ruwasunman (Colosenses 3:23, 24). Jesusqa, kuraq kamachiyta quspa nirqa: “Señor Diosniykitaqa munakunki tukuy sonqoykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy yuyayniykiwan, tukuy kallpaykiwan ima”, nispa (Marcos 12:30). Arí, Jehovaqa tukuy almanchikwan munakunanchikta, yupaychananchikta ima munan.

19, 20. a) Alma rimay sunqumanta, kallpamanta, yuyaymanta ima, parlanapaq uqharikuptin, ¿imaraykutaq Marcos 12:30 chay rimaykunata jukmanta juk uqharin? b) ¿Imataq Jehovata tukuy almanchikwan yupaychay niyta munan?

19 ¿Imataq Diosta tukuy almanchikwan yupaychayrí? Alma rimayqa, kawsay, ruwayta atisqanchik, yuyay ima niyta munan. Alma rimay sunqumanta, kallpamanta, yuyaymanta ima parlanapaq uqharikuptin, ¿imaraykutaq Marcos 12:30 chay rimaykunata jukmanta juk uqharin? Sutʼincharina. Ñawpa tiempopiqa, juk runa pay kikin (almanta) wata runa kananpaq vendekuyta atiq. Chaywanpis, ichá mana tukuy sunqunwanchu, nitaq tukuy kallpanwanchu chayri tukuy yuyayninwanchu patronninpaq llamkʼaq (Colosenses 3:22). Chayraykuchá Jesusqa, chay rimaykunata jukmanta juk uqharispa, Jehovata tukuy atisqanchikwan  yupaychanata nichkarqa. Arí, tukuy kawsayninchikwan paypaq llamkʼananchik tiyan.

20 Tukuy almanchikwan Diosta yupaychay, ¿juk riqllata tukuy willamunanchiktachu ninayan? Mana, imaptinchus kawsayninchikqa mana kikinchu. Sutʼincharinapaq, kallpayuq waynuchuqa, juk machitu hermanomanta aswan achkha horasta willayta atin. Juk soltero hermanopis, casarasqa hermanomantaqa astawan willayta atin. Ñuqanchik astawan willayta atispaqa mayta agradecekuna, amataq piwanpis kikinchakunachu, nitaq wasa rimakus kanachu (Romanos 14:10-12). Astawanqa wakkunata kallpachana.

21. ¿Ima allin ruwaytataq kawsayninchikpi ruwayta atinchik?

21 Jehová atiyninwan chiqan kaqtapuni ruwasqanmanta, mayta yachakusunman. Ñuqanchikqa, juchasapa kaspapis pay kikin ruwanapaq kallpachakuna tiyan. Kamachiyninchikpi kaqkunata jatunpaq qhawaspaqa, allinta ruwanchik. Chantapis, runas salvasqa kanankupaq tukuy kawsayninchikwan willamuna (Romanos 10:13, 14). Jehovaqa, tukuy atisqanchikmanjina payta yupaychasqanchikta rikuspa mayta kusikun. Dios khuyakuyniyuq, munakuyniyuq ima kasqanta rikuspa, ¿manachu paypaq astawan llamkʼayta munanchik? Chayta kawsayninchikpi ruwayqa, may sumaqpuni.

^ párrafo 10 Ñawpa tiempopi hebreo rimaypi “seqʼona varaykitawan” nispaqa, ovejasta michiq, tuqnuta chayri kʼaspita apaykachasqanmanta parlan (Salmo 23:4). Kikillantataq “seqʼona varawan” nispaqa, tatas wawasninkuta munakuywan manataq imallamantapis maqaspachu uywanankuta nichkan.