Ir al contenido

Ir al índice

¿Wakkunamanta parlay allinchu?

¿Wakkunamanta parlay allinchu?

 12 YACHAQANA

¿Wakkunamanta parlay allinchu?

“Juk kuti juk raymiman rirqani, qʼayantintaq tukuypis llullakuspa juk waynawan qhariwarmijina puñuykusqayta parlachkarqanku. ¡¿Imaraykutaq chayjina llulla runas kankurí?!” (Linda)

“Wakin kuti, tukuy parlanku juk sipaswan riqsinakuchkasqayta, ñuqataq chay sipasta mana riqsillanipischu. Chayta uyariqkunaqa, chiqachus manachus kasqanta, mana ukhuncharillankupischu.” (Miguel)

 PILLAPIS, wakkunamanta tukuy imata nisqankuta creespaqa, runap kawsaynin juk novelajina kasqanta yuyanman. Ambar 19 watayuq nin: “Runasqa, wiksallisqa kasqayta, achkha kutita wawitasta urqhuchikusqayta, drogata ukyasqayta, ranqhasqayta ima ninku. Jinata parlaspaqa mana kusisqa kawsakuqta saqiwankuchu. Mana yachanichu imaraykuchus jinata parlasqankuta”.

Pi saqra runallapis, Internetniqta qammanta wakkunaman saqra imasta parlanman. Computadorap teclasninta ñitʼiykuspalla, wakkunap kawsayninkumanta yachayta munaq runasman, ima llulla willaykunatapis apachinman. Astawanqa Internetpi wakin páginas nisqa chayllapaq rikhurin. Chantapis, blogs nisqa rikhurillantaq, wakkunamanta saqra imasta parlanapaq.

¿Chay ninayanchu, pillamantapis ni jaykʼaq parlana kasqanta?

¿Wakkunamanta parlay allinchu?

Chiqachus, manachus kasqanta raqhaykuy:

Pillamantapis parlayqa manapuni allinchu. □ Chiqa □ Mana chiqachu

¿Mayqin kutichiytaq chiqa? Ichá iskaynin kanman. Wakin kuti pillamantapis parlayqa, mana saqrapunichu kanman. Bibliaqa, chiqa cristianosta ‘mana paykunap allinnillankutachu maskʼanankuta, manaqa wakkunap allinninkutapis maskʼanallankutataq’ yuyaychan (Filipenses 2:4). Chayqa mana ninayanchu wakkunap kawsayninkuman satʼikunanchikta (1 Pedro 4:15). Chaywanpis, wakkunamanta parlaspaqa, pichus casarakusqanta, pichus wawasniyuq kasqanta, wak imasmanta ima yachanchik. Arí, wakkunamanta parlarispaqa, paykunamanta dakusqanchikta rikuchinchik.

 Chaywanpis, wakkunamanta parlaspa, cuento qʼipi kaypi urmasunman. Ichá pipis ninman: “Pedrowan, Anawan riqsinakunanku allin kanman”, nispa. Chayta uyarispataq wakkuna ninkumanña: “Pedrowan, Anawan riqsinakuchkankuña”, nispa. Chaywanpis, Pedrowan, Anawanqa, paykunamanta ajinata parlachkasqankuta mana yachallankupischu. Ichá niwaq: “Chay parlachkasqankuqa mana saqrachu”, nispa. Pedrowan, Anawan, ¿kikillantataqchu ninkuman?

Julia 18 watayuq, llullakuspa paymanta parlasqankurayku mayta ñakʼarirqa, nintaq: “Mayta phiñakurqani, tapukurqanitaq, pillapipis atienekuna, allinchus manachus kasqanta”, nispa. Juana 19 watayuq, kikin chʼampayllapitaq rikukurqa, nintaq: “Piwanchus riqsinakuchkasqayta niwasqanku waynamanta karunchakurqani. Chaytaq mana allinchu rikchʼawarqa imaraykuchus paywan amigos karqayku. Mana allinchu piwanpis parlarichkasqaykita rikusuptinku, riqsinakuchkasqaykitaña wakkunaman ninankuqa”, nispa.

Allin ruwaykunamanta parlayta qallariy

Wakkunamanta mana saqrata parlanaykipaq, ¿imatá ruwawaq? Kay tapuyman kutichinapaq, ñanpi autota apaykachachkasqaykipi tʼukuriy. Richkaptillayki, jukllapi imallapis rikhurimusqanrayku, ichá juk ladoman rinayki kanqa, chayri autota sayarparichinayki kanqa. Sumaqta qhawarikuspa autota apaykachachkanki chayqa, imallapis rikhuriptin, imatachus ruwanaykita yachanki.

Kikillantaq pimantapis parlachkaspa. Achkha kutispi reparakunchik wakmanta ‘mana allinta parlayta’ qallarichkasqanchikta. Chayta reparakuspaqa, allin kanman,  allin ruwaykunamanta parlayta qallarina, pimantachus parlachkanchik paypa sunqunta mana nanachinanchikpaq. Miguel nin: “Juk kuti, juk sipasmanta wakkunaman parlarqani, waynasrayku uma muyusqa kachkasqanta, chay sipastaq, imatachus paymanta parlasqayta yacharpasqa. Imaynatachus kʼamiwasqanta ni jaykʼaq qunqasaqchu, sunqunta nanachisqayqa sutʼi karqa. Chay sipaswan allinyakuspapis, sunqunta nanachisqaymanta mayta llakikurqani”.

Rikunchikjina, parlayninchik juk cuchillojina tʼuqsinman. Biblia nin: “Imallatapis mana yuyaychakuspalla runaj parlarparisqanqa espada jina tʼojsin”, nispa (Proverbios 12:18). Chayrayku, imatapis parlanaykipaqqa, allinta tʼukuriy. Wakkunamanta mana allinta parlachkaspaqa, mayta kallpachakuna allin ruwaykunamanta parlayta qallarinapaq. Carolina 17 watayuq nin: “Imatachus wakkunamanta parlawasqanchikta, wakkunaman parlachkaspa, sumaqta qhawarikuna, imaraykuchus llullakuspa parlawarqanchik chayqa, llullakuspallataq wakkunaman  parlachkasunman”. Chayrayku, sutʼita mana yachaspaqa, apóstol Pablop yuyaychasqanta kasukuna, pay nirqa: “Munaychej chʼinlla cacuyta, ruwanasniyquichejtataj ruwaycuspa”, nispa (1 Tesalonicenses 4:11, Mosoj Testamentoj).

Chaywanpis, wakkunamanta parlayta munaspa, ¿imatá ruwasunman cuento qʼipi kaypi mana urmanapaq? Pimantapis parlayta munaspaqa, tapurikuy: “Imatachus paymanta parlayta munasqay, ¿chiqachu? ¿Imaraykutaq paymanta parlayta munani? ¿Cuento qʼipijinachu riqsichikuyman?”, nispa. Kay kimsa kaq tapuypi tʼukuriyqa may allin, imaraykuchus cuento qʼipijina riqsichikuyqa aswan llakiy, ñuqanchikmanta mana allinta parlanankumanta nisqaqa.

Qammanta mana allinta parlaptinku

Qammanta mana allinta parlaptinku, ¿imatá ruwawaq? Eclesiastés 7:9 nin: “Ama imamantapis usqhayllata phiñakuychu”, nispa. Chayrayku ama imallamantapis jatun chʼampayta ruwaychu. Biblia nin: “Ama runaspa tukuy ima nisqankuta kasuta ruwaychu. [...] Qampis sonqoykipi yachanki mashkha  kutistachus waj runaspa contrankuta parlasqaykita”, nispa (Eclesiastés 7:21, 22).

Chiqamanta, pimantapis mana allinta parlayqa mana allinchu. Chaywanpis, qammanta mana allinta parlasqankurayku jatun chʼampayta ruwaspaqa, qamlla mana allinpaqchu qhawachikunki. Chayrayku, ichá Renatajina ruwawaq, pay nin: “Ñuqamanta llullakuspa parlasqanku sunquyta nanachiwaptinpis, mana kasunichu, imaraykuchus pisi pʼunchaykunamanqa, wak imasmantañataq parlachkanqanku”, nispa. *

Tukuchanapaq: wakkunawan parlachkaspa, pimantapis llullakuspa parlayta qallariptinkuqa, allin ruwaykunamanta parlayta qallariy. Chantá maykʼaqllapis qammanta mana allinta parlaptinku, wiñay tukusqa runajina yuyay, amataq jatun chʼampayta ruwaychu. Allin ruwasqasniykiwan, parlasqanku llulla kasqanta rikuchiy (1 Pedro 2:12). Ajinamanta, tukuywan allinta kawsakunki, Jehovapis allinpaq qhawallasunqapuni.

[Sutʼinchaynin]

^ párr. 21 Wakin kutispi, qammanta wakkunaman mana allinta parlaqwan, sunqunta mana nanachispalla parlarinayki kanqa. Chaywanpis, mana sapa kutipunichu chayta ruwanayki kanqa, imaraykuchus “munakoyqa ashkha juchata pʼampan” (1 Pedro 4:8).

BIBLIAMANTA

“Mana imatapis parlarparejllaqa pay kikimpaj allinta ruwan; imatapis parlarparejllari llakiypi rikhurenqa.” (Proverbios 13:3)

JUK YUYAYCHAY

Pillapis wak runamanta mana allinta parlayta munasuptin, ichá runap kawsayninmanta mana parlayta munasqaykita niwaq, astawanraq chay runa mana chaypi kachkaptin.

¿YACHARQANKICHU?

Cuento qʼipip parlasqanta uyarispaqa, cuento qʼipi kanallanpaqpuni yanapachkanki.

¡RUAYTA QALLARIY

Cuento qʼipi mana kanaypaq, kayta ruwasaq... ․․․․․

Pillapis ñuqamanta mana allintachu parlaptin, kayta ruwasaq: ․․․․․

Kay yachaqanamanta, ¿imatá tatayta chayri mamayta tapuyta munani? ․․․․․

QHAWASQAYKIMANTA

● ¿Maykʼaqtaq allin kanman wakkunamanta parlariy?

● ¿Maykʼaqllapis qammanta mana allin kaqta parlarqankuchu? ¿Imatá chaymanta yachakurqanki?

● ¿Imaraykutaq cuento qʼipi kay, allinpaq qhawasqa kasqaykimanta mana allinman churasunkiman?

[107 paginapi sutʼinchaynin]

“Pimantachus mana allinta parlarqani, payqa, imatachus paymanta parlasqayta yachaytawan uyaypi niwarqa. Ni imata niyta atirqanichu. Chaymantapachataq pimantapis wasanmanta parlanaymantaqa, uyanpi ninay aswan allin kasqanta yachakuni.” (Paula)

[108 paginapi dibujo/foto]

Pillamantapis mana allinta parlayqa juk espadajina tʼuqsin, chantá allinpaq qhawasqa runata, mana allinman churan