Już dziewiąty miesiąc trwa wznowiony proces 16 Świadków Jehowy w rosyjskim mieście Taganrog. Latem odbyło się ponad 20 rozpraw, a kolejne są planowane na październik. Jeśli Świadkowie zostaną uznani za winnych, czeka ich więzienie oraz kara grzywny jedynie za to, że uczestniczyli w spotkaniach religijnych, czytali Biblię i przebywali w towarzystwie współwyznawców.

Długotrwały proces źle wpływa na oskarżonych

Odkąd na początku roku proces został wznowiony, oskarżeni spędzili w sądzie prawie 50 dni. Gdy uwzględni się pierwszy proces, są wzywani na rozprawy od przeszło dwóch lat. Jest to zatem najdłuższa sprawa karna, w której uczestniczą Świadkowie Jehowy w Rosji.

Ilość czasu, jaką pochłaniają przesłuchania, odbija się na oskarżonych. Jeden z nich, Kirył Krawczenko, wyjaśnia: „Nie możemy pracować, spędzać czasu z rodziną ani dobrze odpocząć”. Kilku oskarżonych zwolniono z pracy lub zmuszono do zrezygnowania z niej z powodu czasu poświęcanego na proces lub dlatego, że są publicznie zniesławiani za bycie Świadkami Jehowy. Przez ostatnie dwa lata sąd zabraniał im opuszczać Taganrog bez wcześniejszego uzyskania oficjalnej zgody.

Rozprawy powodują u oskarżonych również nadmierne obciążenie emocjonalne. Tatiana Krawczenko mówi: „To wpływa na moje zdrowie. Nie mogę zasnąć albo budzę się w środku nocy. Wciąż myślę o procesie, nie mogę się od tego uwolnić i się martwię”. Nikołaj Trotsjuk, który również jest oskarżonym, był kilkakrotnie hospitalizowany z powodu stresu wywołanego procesem.

Wydarzenia, które doprowadziły do wznowienia procesu

W 2011 roku policja prowadziła tajne śledztwo w sprawie Świadków Jehowy w Taganrogu. W 2012 roku 16 z nich postawiono w stan oskarżenia, a w maju 2013 roku rozpoczął się proces karny. Po 15 miesiącach przesłuchań Sąd Miejski w Taganrogu uznał siedmioro spośród wspomnianych Świadków za winnych rzekomej działalności ekstremistycznej i nałożył na nich wysokie grzywny, a czworo skazał na długotrwały pobyt w więzieniu. Jednak sędzia od razu zaniechał wyegzekwowania kar grzywny, a kary więzienia zawiesił. Pozostałych dziewięcioro uniewinnił z powodów proceduralnych, ale podtrzymał zarzuty o angażowanie się w działalność ekstremistyczną.

Tych 16 Świadków odwołało się od tej decyzji do Sądu Okręgowego w Rostowie nad Donem, wnosząc o oczyszczenie ich ze wszystkich zarzutów. Prokuratura także się odwołała, twierdząc, że zawieszone wyroki są zbyt łagodne.

Dnia 12 grudnia 2014 roku Sąd Okręgowy w Rostowie nad Donem rozpatrzył odwołania i uchylił decyzję Sądu Miejskiego w Taganrogu. Jednak zamiast uniewinnić Świadków, rostowski sąd uznał żądania prokuratury i ponownie skierował sprawę do sądu w Taganrogu, by tam inny sędzia przeprowadził proces od nowa. Proces wznowiono 22 stycznia 2015 roku. Ogłoszenia wyroku Świadkowie spodziewali się w czerwcu. Sędzia zaplanował rozprawy na październik, więc wygląda na to, że wyrok zapadnie pod koniec 2015 roku.

Czy ustawa o ekstremizmie powinna być wymierzona w pokojowe organizacje religijne?

Celem uchwalenia obowiązującej w Federacji Rosyjskiej ustawy o przeciwdziałaniu ekstremizmowi była walka z terroryzmem. Jednak niektórzy rosyjscy urzędnicy niesłusznie ją stosują wobec pokojowej i legalnej religii. Wykorzystując tę ustawę jako pretekst, władze na terenie całego kraju zakłócają spotkania Świadków Jehowy, przeszukują ich mieszkania oraz obłożyły zakazem i konfiskują literaturę. W wyniku niesłusznego zastosowania tego prawa władze Taganrogu zdelegalizowały lokalną organizację Świadków Jehowy oraz odebrały im Salę Królestwa. Ostatnio podobnie zrobiły władze Samary, a także Abińska — rozwiązały lokalne organizacje Świadków Jehowy i odebrały im nieruchomości.

W odpowiedzi na tak surowe działania władz rosyjskich, Świadkowie Jehowy, w celu uzyskania zadośćuczynienia, złożyli 28 skarg do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC). W związku z tym, że 22 skargi dotyczą podobnych naruszeń praw człowieka, są obecnie rozpatrywane razem. Według adwokata reprezentującego Świadków, ETPC może wydać decyzję w tych sprawach najwcześniej pod koniec 2015 roku.

Groźba zaostrzenia nietolerancji religijnej

Rosja obecnie znajduje się na rozdrożu w kwestii wolności religijnej. Jeśli osoby oskarżone w Taganrogu zostaną uznane za winne, Świadkowie Jehowy w Rosji spodziewają się, że ich współwyznawcy w Samarze, Abińsku i innych miejscach również mogą być postawieni w stan oskarżenia. Mają jednak nadzieję, że rosyjski rząd zaprzestanie prześladowań i opowie się za wolnością religijną wszystkich swoich obywateli.

Kalendarium wydarzeń

  1. 9 czerwca 2008

    Prokuratura Okręgowa w Rostowie nad Donem wnosi oskarżenie przeciwko Świadkom Jehowy w Taganrogu za rzekomą działalność ekstremistyczną.

  2. 11 września 2009

    Sąd Okręgowy w Rostowie nad Donem uznaje 34 publikacje religijne Świadków Jehowy za ekstremistyczne i delegalizuje ich lokalną organizację w Taganrogu.

  3. 8 grudnia 2009

    Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej podtrzymuje orzeczenie Sądu Okręgowego w Rostowie nad Donem z września 2009 roku.

  4. 1 marca 2010

    Ministerstwo Sprawiedliwości umieszcza na liście materiałów ekstremistycznych 34 publikacje uznane za takie przez Sąd Okręgowy w Rostowie nad Donem. Władze konfiskują Salę Królestwa Świadków Jehowy w Taganrogu.

  5. 1 czerwca 2010

    Świadkowie Jehowy w Taganrogu składają do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka skargę Lokalna organizacja religijna w Taganrogu i inni przeciw Rosji.

  6. 30 kwietnia 2011

    Agencje wywiadowcze zaczynają potajemnie nagrywać filmy ze spotkań religijnych Świadków Jehowy w Taganrogu.

  7. 6 lipca 2011

    Władze umieszczają lokalną organizację Świadków Jehowy w Taganrogu na federalnej liście organizacji ekstremistycznych.

  8. Sierpień 2011

    Lokalne władze wszczynają postępowanie karne przeciw Świadkom Jehowy w Taganrogu i przeszukują 19 ich domów.

  9. 31 maja 2012

    Śledczy wnoszą pierwsze oskarżenia przeciw Świadkom Jehowy w Taganrogu za ich działalność religijną.

  10. Maj 2013

    W Sądzie Miejskim w Taganrogu rozpoczyna się proces 16 Świadków, którym zarzuca się działalność ekstremistyczną.

  11. 29 i 30 lipca 2014

    Sąd Miejski w Taganrogu uznaje siedmioro Świadków za winnych rzekomej działalności ekstremistycznej; 16 oskarżonych oraz prokuratura odwołują się od wyroku.

  12. 12 grudnia 2014

    W wyniku odwołania Sąd Okręgowy w Rostowie nad Donem przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia przez innego sędziego.

  13. 22 stycznia 2015

    W Sądzie Miejskim w Taganrogu zostaje wznowiony proces 16 Świadków.

^ ak. 44 Rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy numer 1896 (2012), dotycząca przestrzegania przez Federację Rosyjską określonych zobowiązań. Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy (punkt 25.31).

^ ak. 45 Uwagi końcowe z siódmego raportu okresowego dotyczącego Federacji Rosyjskiej, Komitet Praw Człowieka ONZ, punkt 20.