Przejdź do zawartości

Świadkowie Jehowy pełnią służbę niedaleko Mostu Pokoju w Tbilisi

21 LUTEGO 2017
GRUZJA

Europejski Trybunał Praw Człowieka broni swobód religijnych Świadków Jehowy w Gruzji

Europejski Trybunał Praw Człowieka broni swobód religijnych Świadków Jehowy w Gruzji

Wolność religijna, którą obecnie Świadkowie Jehowy cieszą się w Gruzji, diametralnie różni się od sytuacji sprzed kilku lat. Świadkowie są obecnie prawnie zalegalizowanym związkiem wyznaniowym, a władze pozwalają im swobodnie praktykować swoją religię. Jednak w latach 1999-2003 rzeczywistość wyglądała zupełnie inaczej — ówczesny rząd pozwalał ekstremistom religijnym brutalnie atakować Świadków i odmawiał ścigania sprawców.

Prześladowania, których Świadkowie doświadczyli w tamtym mrocznym okresie, skłoniły ich do wniesienia kilku skarg do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC). Jedna ze spraw — Carcidze i inni przeciw Gruzji — dotyczyła trzech incydentów z lat 2000 i 2001, podczas których doszło do ataku tłumu, przerwania spotkań religijnych, zniszczenia mienia oraz przemocy fizycznej i słownej ze strony policji.

Dnia 17 stycznia 2017 roku ETPC wydał orzeczenie w sprawie Carcidze, w którym uznał, że prawa Świadków zostały naruszone. ETPC orzekł, że policja gruzińska była albo bezpośrednio zaangażowana w zajścia, albo nie interweniowała, by zapewnić ofiarom ochronę. W orzeczeniu dodatkowo wskazano, że sędziowie i sądy gruzińskie nie powstrzymały agresji przeciwko Świadkom, kierując się uprzedzeniami i powierzchowną oceną faktów.

Trzecie orzeczenie potępiające prześladowania, do których podżegały władze

Gruzja po raz trzeci została skrytykowana za to, co Trybunał nazwał „ogólnokrajową falą przemocy religijnej wymierzonej w Świadków Jehowy”, która miała miejsce w latach 1999-2003. W każdym z trzech orzeczeń ETPC uznał Gruzję za winną pogwałcenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez uchylanie się od zapewnienia Świadkom Jehowy wolności religijnej oraz dyskryminowanie ich.

Trybunał tak opisał ówczesną sytuację w Gruzji: „Poprzez zachowanie swoich przedstawicieli, którzy brali bezpośredni udział w atakach na Świadków Jehowy bądź też jawnie lub skrycie przyzwalali na bezprawne działania osób prywatnych, władze Gruzji doprowadziły do sytuacji, w której sprawcy czuli się bezkarni i tym samym ośmieleni do dalszych ataków na Świadków Jehowy w całym kraju”.

ETPC staje w obronie prawa i wolności religijnej

W każdym z trzech incydentów analizowanych przez ETPC w sprawie Carcidze ofiary ucierpiały wskutek działania lub współudziału funkcjonariuszy policji.

  • 2 września 2000 roku w mieście Kutaisi Gia Dzamukow został zabrany na posterunek policji. Policjanci skonfiskowali publikacje religijne, które miał przy sobie, a potem go obrażali i pobili. Następnego dnia funkcjonariusz policji napadł na Władimera Gabunię, uderzył go pięścią w brzuch i podarł publikacje religijne, które miał on przy sobie.

  • 26 października 2000 roku w mieście Marneuli policja przerwała spotkanie religijne i skonfiskowała literaturę religijną. Policja zabrała na posterunek Aleksandra Mikirtumowa, który wygłaszał przemówienie religijne, oraz Binali Alijewa — właściciela domu, w którym odbywało się spotkanie. Później policjanci siłą wsadzili Aleksandra Mikirtumowa do samochodu i wywieźli poza miasto, nakazując, by nigdy do niego nie wracał. Binali Alijew usłyszał zakaz organizowania w swoim domu spotkań religijnych Świadków Jehowy.

  • 27 marca 2001 roku w mieście Rustawi w czasie trwania spotkania religijnego tłum prawosławnych ekstremistów religijnych wtargnął do domu Dżimszera Gogelaszwiliego. Obecni zostali obrzuceni wyzwiskami i zmuszeni do wyjścia. Motłoch skonfiskował publikacje religijne i następnego dnia publicznie je spalił na pobliskim rynku. Policja odmówiła podjęcia interwencji w celu zapewnienia ochrony ofiarom napadu.

W każdym z tych wypadków poszkodowani bezskutecznie zabiegali o pomoc gruzińskich sądów. Jak zauważył ETPC, gruzińscy sędziowie stronniczo opowiadali się po stronie policji i uchylali się przed rzetelną analizą dowodów. W kwestii podejścia sędziów sądów krajowych do takich spraw ETPC stwierdził:

Powierzchowne i jednostronne rozpatrywanie spraw połączone z automatycznym zaufaniem dla funkcjonariuszy organów ścigania oraz bezpodstawne odrzucanie wersji wydarzeń skarżących jest w opinii Trybunału równoznaczne z cichym przyzwoleniem wymiaru sprawiedliwości na przemoc wymierzoną w skarżących.

Ponieważ ETPC orzekł, że naruszono prawa określone w Artykule 9 (wolność wyznania) i 14 (zakaz dyskryminacji) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, poszkodowanym przyznano odszkodowanie w wysokości 11 000 euro (ponad 47 000 złotych) oraz 10 000 euro (ponad 42 000 złotych) pokrycia kosztów sądowych.

Czy ten wyrok będzie miał szersze zastosowanie dla Rosji i Azerbejdżanu?

W swoim orzeczeniu ETPC powołał się na werdykty w sprawie wcześniejszych skarg: Gldani Begheluri z Gruzji oraz Kuzniecow Krupko z Rosji. Władze Gruzji stopniowo zastosowały się do wcześniejszych orzeczeń i Świadkowie Jehowy są wdzięczni za zapewnioną im lepszą ochronę, dzięki której mogą się swobodnie i bezpiecznie spotykać oraz dzielić swoimi przekonaniami.

André Carbonneau, prawnik zajmujący się ochroną praw człowieka, który uczestniczył w rozprawach przed sądami w Gruzji oraz w przygotowaniu skargi do ETPC, powiedział: „W swoim dobitnym orzeczeniu ETPC wyraźnie wskazał, że nie będzie tolerował działań rządów podlegających jego jurysdykcji, które promują lub popierają ograniczanie wolności religijnej obywateli. Świadkowie Jehowy są zadowoleni, że władze Gruzji czynią postępy we wdrażaniu tych orzeczeń, dzięki czemu mogą oni swobodnie praktykować swoją religię. Miejmy nadzieję, że wezmą to pod uwagę również inne państwa należące do Rady Europy, takie jak Rosja”.

Ostatnie orzeczenie ETPC staje w obronie prawa do swobodnego spotykania się w celach religijnych oraz do dzielenia się swoimi wierzeniami religijnymi z innymi ludźmi. Międzynarodowa społeczność Świadków Jehowy ma nadzieję, że to stanowcze orzeczenie ETPC wpłynie na decyzje w skargach, które z tych samych powodów zostały złożone przeciwko Rosji i Azerbejdżanowi.