Przejdź do zawartości

27 WRZEŚNIA 2018
WIADOMOŚCI ZE ŚWIATA

Martin Boor: Zrehabilitowany przez słowacki sąd po 90 latach

Martin Boor: Zrehabilitowany przez słowacki sąd po 90 latach

Dnia 18 września 2015 roku sąd na Słowacji zrehabilitował Martina Boora, który został skazany za podyktowaną sumieniem odmowę służby wojskowej. Nastąpiło to 90 lat po wydaniu wyroku skazującego, co sprawia, że rozprawa rehabilitacyjna dotyczyła najstarszej tego typu sprawy w historii Słowacji.

Odważne stanowisko prowadzi do wyroku skazującego

Zdjęcie aresztowanego Martina Boora

Martin zaangażował się w działalność Międzynarodowego Stowarzyszenia Badaczy Pisma Świętego (jak wówczas nazywali się Świadkowie Jehowy) w roku 1920, kiedy miał 17 lat. W październiku 1924 roku dostał powołanie do wojska. Pod wpływem swoich przekonań religijnych odmówił brania udziału w jakichkolwiek działaniach związanych z wojskiem oraz złożenia przysięgi wojskowej. W rezultacie władze zakwestionowały jego zdrowie psychiczne i zarządziły poddanie go badaniom psychiatrycznym. Badania wykazały, że brat Boor jest całkowicie zdrowy. Specjaliści stwierdzili, że jego „przekonania religijne nie są oparte na urojeniach”.

Ponieważ Martin był w pełni władz umysłowych, 2 kwietnia 1925 roku sąd postanowił, że odmawiając wstąpienia do wojska, dopuścił się on poważnego przestępstwa. Ten młody żonaty mężczyzna dzielnie przyjął wyrok: dwa lata pozbawienia wolności w zaostrzonym rygorze obejmującym izolatkę i zmniejszenie racji żywnościowych. Na szczęście Martin nie musiał odbywać całego wyroku. 13 sierpnia 1926 roku został warunkowo zwolniony za dobre sprawowanie.

Orzeczenie ETPC prowadzi do rehabilitacji

Brat Boor zmarł 7 stycznia 1985 roku. W 2004 roku jego krewni wnieśli wniosek o jego rehabilitację, ale został on odrzucony. Siedem lat później, po przełomowym orzeczeniu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) w sprawie Bajatjan przeciw Armenii, w którym potwierdzono, że Europejska Konwencja Praw Człowieka chroni osoby odmawiające służby wojskowej, krewni ponownie skierowali do Sądu Rejonowego numer 1 w Bratysławie prośbę o rehabilitację. Niestety, pomimo mocnych podstaw prawnych do anulowania wyroku skazującego brata Boora, prośba w tej sprawie nie została uwzględniona przez sądy. Zmiana nastąpiła dopiero po sprawie dotyczącej innej osoby, która pod wpływem sumienia odmówiła odbycia służby wojskowej.

Ważny precedens: sprawa Vajdy

Podobnie jak Martin Boor, Imrich Vajda był Świadkiem Jehowy, który odmówił odbycia służby wojskowej. Został za to skazany w 1959 i 1961 roku, za rządów komunistów. 13 marca 2014 roku Trybunał Konstytucyjny Słowacji orzekł, że powinien on zostać zrehabilitowany na podstawie czechosłowackiej ustawy numer 119/1990, która została uchwalona z myślą o rehabilitacji osób skazanych w czasach komunistycznych. W sprawie Imricha Vajdy Trybunał Konstytucyjny po raz pierwszy stanął na stanowisku, że Słowacja powinna się zastosować do orzeczenia ETPC w sprawie Bajatjana, i wskazał, że niezbędnym środkiem prawnym w wypadku osób skazanych za podyktowaną sumieniem odmowę służby wojskowej jest amnestia lub restytucja.

Pozytywne orzeczenie w sprawie Vajdy było kluczowym precedensem, który pozwolił złożyć w Sądzie Rejonowym numer 1 w Bratysławie wniosek o całkowite anulowanie wyroku skazującego Martina Boora. Sąd przychylił się do tego wniosku 18 września 2015. W ten sposób po 90 latach od skazania Martina Boora i 30 lat od jego śmierci został on oczyszczony ze wszystkich zarzutów.

Orzeczenie ETPC w sprawie Bajatjan i decyzja Trybunału Konstytucyjnego w sprawie Vajdy umożliwiły naprawienie dawnej niesprawiedliwości. Do tej pory słowackie sądy całkowicie zrehabilitowały 51 Świadków Jehowy — większość z nich skazanych w latach 1948-1989.