List do Rzymian 9:1-33

9  Jako naśladowca Chrystusa mówię prawdę. Nie kłamię. Moje własne sumienie pozostające w zgodzie z duchem świętym zaświadcza,  że odczuwam w sercu wielki smutek i nieustanny ból.  Bo dla dobra swoich braci, swoich rodaków*, byłbym nawet gotowy sam zostać przeklęty i oddzielony od Chrystusa.  Są to przecież Izraelici, którzy zostali usynowieni+ przez Boga, którzy otrzymali chwałę, przymierza+, Prawo*+, świętą służbę+ i obietnice+.  Są to potomkowie praojców+, od których pod względem cielesnym* pochodzi Chrystus+. Niech Bóg, który jest nad wszystkim, będzie wysławiany na wieki. Amen.  Nie znaczy to jednak, że słowo Boga zawiodło. Bo nie wszyscy, którzy pochodzą od Izraela, rzeczywiście są Izraelem+.  I nie wszyscy z racji tego, że stanowią potomstwo Abrahama, naprawdę są jego dziećmi+. Raczej jak napisano: „Obiecane ci potomstwo przyjdzie przez Izaaka”+.  To znaczy, że nie jego dzieci cielesne naprawdę są dziećmi Bożymi+. Za prawdziwe potomstwo Abrahama uważane są dzieci urodzone zgodnie z obietnicą+.  Słowa obietnicy były następujące: „Przyjdę za rok o tej porze i Sara będzie miała syna”+. 10  Ale obietnica została złożona również wtedy, gdy zaszła w ciążę Rebeka i miała urodzić naszemu praojcu Izaakowi bliźnięta+. 11  Gdy jeszcze się nie urodziły i nie zrobiły nic dobrego ani nic złego, wtedy — żeby zgodnie z zamierzeniem Bożym wybór dalej zależał nie od czyichś uczynków, lecz od Tego, który powołuje — 12  powiedziano jej: „Starszy będzie niewolnikiem młodszego”+. 13  Tak jak napisano: „Pokochałem Jakuba, a Ezawa znienawidziłem”+. 14  Co więc powiemy? Czy Bóg jest niesprawiedliwy? Nic podobnego!+ 15  Mówi On do Mojżesza: „Okażę miłosierdzie temu, komu zechcę je okazać, i okażę współczucie temu, komu zechcę je okazać”+. 16  A zatem wybór nie zależy od czyjegoś pragnienia ani od czyichś wysiłków, ale od Boga, który okazuje miłosierdzie+. 17  Do faraona mówi On w Pismach: „Zostawiłem cię przy życiu tylko dlatego, żeby na twoim przykładzie pokazać swoją moc i żeby moje imię było rozgłaszane po całej ziemi”+. 18  Tak więc komu chce, okazuje On miłosierdzie, a komu chce, pozwala zaciąć się w uporze+. 19  Zapytasz mnie więc: „Dlaczego Bóg wciąż doszukuje się winy? Czy ktoś może sprzeciwić się Jego woli?”. 20  Człowieku, kim ty właściwie jesteś, że śmiesz krytykować Boga?+ Czy rzecz uformowana powie temu, który ją uformował: „Dlaczego mnie taką zrobiłeś?”+. 21  Czy garncarz nie ma władzy nad gliną+, żeby z tej samej bryły zrobić jedno naczynie do celów zaszczytnych, a drugie do celów niezaszczytnych? 22  Jeśli więc Bóg — choć chciał okazać swój gniew i ukazać swoją moc — z ogromną cierpliwością tolerował naczynia gniewu zasługujące na zniszczenie, to co z tego? 23  I co z tego, jeśli uczynił tak, żeby ukazać bogactwo swej chwały na naczyniach miłosierdzia+, które z góry przygotował dla chwały, 24  czyli na nas, których powołał nie tylko spośród Żydów, lecz także spośród innych narodów?+ 25  Tak jak mówi w Księdze Ozeasza: „Tych, którzy nie są moim ludem+, nazwę ‚swoim ludem’, a tę, która nie była kochana, nazwę ‚kochaną’+. 26  I tam, gdzie im mówiono: ‚Nie jesteście moim ludem’, nazwie się ich ‚synami żywego Boga’”+. 27  Ponadto Izajasz ogłasza w związku z Izraelem: „Choćby Izraelitów było tak dużo jak piasku morskiego, wybawiony zostanie tylko ostatek+. 28  Bo Jehowa dokona na ziemi rozrachunku — całkowicie i bez zwlekania”+. 29  Izajasz również to zapowiedział: „Gdyby Jehowa, Bóg Zastępów, nie pozostawił nam potomstwa, stalibyśmy się jak Sodoma, przypominalibyśmy Gomorę”+. 30  Co więc powiemy? To, że ludzie z innych narodów, chociaż nie zabiegali o prawość, osiągnęli prawość+ — prawość wynikającą z wiary+. 31  Natomiast Izrael, chociaż zabiegał o prawość opartą na Prawie, nie osiągnął jej. 32  Dlaczego? Ponieważ nie zabiegał o nią przez wiarę, lecz przez uczynki — jakby dzięki nim było to możliwe. Potknął się o „kamień, o który ludzie się potykają”+. 33  Tak jak napisano: „Kładę na Syjonie kamień+, o który ludzie się potykają, skałę, przez którą upadają*, ale kto oprze na nim swoją wiarę, nie będzie rozczarowany”+.

Przypisy

Dosł. „krewnych według ciała”.
Dosł. „według ciała”.
Lub „kamień potknięcia, skałę obrazy”.

Komentarze

przeklęty: Chodzi o kogoś przeklętego przez Boga. Paweł używa tu hiperboli, czyli zamierzonej przesady. Mówi, że jest gotowy wziąć na samego siebie przekleństwo ciążące na jego braciach, czyli Żydach, którzy odrzucili obiecanego Mesjasza (por. Gal 3:13). Ma na myśli to, że zrobiłby wszystko, co w jego mocy, żeby pomóc im skorzystać z udostępnionej przez Boga możliwości wybawienia.

pełnijcie dla Niego świętą służbę: Lub „oddawajcie Mu cześć”. Występujący tu grecki rzeczownik latreía odnosi się do aktu wielbienia. W Chrześcijańskich Pismach Greckich czasami używa się go w związku ze sposobem wielbienia Boga przez Żydów, opartym na Prawie Mojżeszowym (Rz 9:4; Heb 9:1, 6). Tutaj Paweł używa tego rzeczownika w odniesieniu do oddawania czci Bogu przez chrześcijan. Pokrewny grecki czasownik latreúo („pełnić świętą służbę”) odnoszony jest zarówno do wielbienia Boga zgodnie z Prawem Mojżeszowym (Łk 2:37; Heb 8:5; 9:9), jak i do oddawania Mu czci przez chrześcijan (Flp 3:3; 2Tm 1:3; Heb 9:14; Obj 7:15). W Rz 1:9 Paweł wskazał, że ważnym elementem jego świętej służby jest ‛głoszenie dobrej nowiny o Synu Bożym’.

usynowieni: W tym wersecie słowo to zostało użyte w sensie przenośnym w odniesieniu do rodowitych Izraelitów. Najwyraźniej chodzi o ich szczególną pozycję w okresie obowiązywania przymierza, które zawarł z nimi Bóg. W Pismach Hebrajskich w stosunku do narodu izraelskiego nieraz używa się określenia „syn” lub „synowie” Boży (Wj 4:22, 23; Pwt 14:1, 2; Iz 43:6; Jer 31:9; Oz 1:10; 11:1). Jednak prawdziwe usynowienie ludzi stało się możliwe dopiero po złożeniu przez Chrystusa Jezusa okupu i zależało od tego, czy z wiarą przyjmą oni ten dar od Boga (Jn 1:12, 13; 2Ko 6:16-18; Gal 4:4, 5).

świętą służbę: Lub „możliwość wielbienia Boga”. W tym wersecie chodzi o świętą służbę pełnioną w ramach przymierza Prawa. W Heb 9:1, 6 Paweł używa tego określenia w kontekście oddawania czci Bogu w przybytku, co w okresie obowiązywania Prawa Mojżeszowego obejmowało składanie ofiar w imieniu Izraelitów. W Rz 12:1 (zob. komentarz) Paweł znowu używa tego określenia, ale tym razem w odniesieniu do wielbienia Boga przez chrześcijan.

Amen: Lub „niech się tak stanie”. Greckie słowo amén jest transkrypcją hebrajskiego określenia, które pochodzi od rdzenia ʼamán, oznaczającego „być wiernym; być godnym zaufania” (zob. Słowniczek pojęć). Potwierdzało się nim przysięgi, modlitwy albo wypowiedzi. Pisarze Chrześcijańskich Pism Greckich często używali go po słowach wysławiających Boga, tak jak tutaj Paweł (Rz 16:27; Ef 3:21; 1Pt 4:11). Posługiwali się nim też, gdy życzyli adresatom swojego listu, żeby Bóg okazywał im przychylność (Rz 15:33; Heb 13:20, 21). Poza tym użycie słowa „amen” wskazywało, że pisarz całkowicie zgadza się z zapisaną wypowiedzią (Obj 1:7; 22:20).

Niech Bóg, który jest nad wszystkim, będzie wysławiany na wieki: Sformułowanie to odnosi się do Jehowy Boga. Jest to wezwanie do wysławiania Go za wszystkie dobre rzeczy, które dał swojemu ludowi, również za te wspomniane wcześniej. Jednak w części przekładów oddano ten werset w sposób, który z Bogiem Wszechmocnym utożsamia Chrystusa, np. „Chrystus, który jest Bogiem ponad wszystkim”. Gramatycznie takie tłumaczenie jest oczywiście możliwe, ale trzeba wziąć pod uwagę kontekst. Poprzedni werset podaje, co Bóg zrobił z miłości do swojego ludu. Warto też zauważyć, o czym jest mowa w Rz 9:6-13. Wersety te pokazują, że Bóg spełnia swoje zamiary zgodnie ze swoją wolą — nie kieruje się tym, co się komuś należy z racji urodzenia. W wersetach 14-18 Paweł podkreśla pozycję Boga, przytaczając Jego wypowiedź skierowaną do faraona (Wj 9:16). A w wersetach 19-24 najwyższą władzę Boga ilustruje przykładem garncarza i glinianych naczyń, które on wyrabia. Tak więc biorąc pod uwagę kontekst, to zupełnie naturalne, że Paweł, gdy mówi o Tym, „który jest nad wszystkim”, ma na myśli Jehowę Boga. Godne uwagi jest również to, że w innych swoich listach Paweł najczęściej kieruje podobne wyrazy wysławiania właśnie do Boga, a nie do Chrystusa Jezusa (Rz 11:34-36; 16:27; Gal 1:4, 5; Flp 4:20; 1Tm 1:17). Wyraźnie też odróżnia Jezusa od Jehowy Boga, jak np. w Rz 15:5, 6, gdzie zachęca współwyznawców, żeby „wychwalali Boga i Ojca naszego Pana, Jezusa Chrystusa” (2Ko 1:3; Ef 1:3). Poza tym brzmienie Rz 9:5Przekładzie Nowego Świata jest całkowicie zgodne z wypowiedzią Pawła z 1Ko 15:27, 28 (szersze omówienie Rz 9:5: zob. Kingdom Interlinear, App. 2D, “God, Who Is Over All” [ang. wyd. Międzywierszowego Przekładu Królestwa, Dodatek 2D, „Bóg, który jest nad wszystkim”]).

Amen: Pisarze Chrześcijańskich Pism Greckich często używali tego określenia po słowach wysławiających Boga (Rz 16:27; Ef 3:21; 1Pt 4:11; zob. komentarz do Rz 1:25).

potomstwo: Lub „potomków”. Dosł. „nasienie”.

potomstwo: Zob. komentarz do Rz 9:7.

potomstwo: Lub „potomków”. Dosł. „nasienie”.

nie zależy od czyjegoś pragnienia ani od czyichś wysiłków: Dosł. „nie [zależy] od chcącego ani biegnącego”. Słowo, które dosłownie można przetłumaczyć na „biegnący”, zostało tu użyte przenośnie i odnosi się do czyichś wysiłków w dążeniu do celu. Paweł w swoich listach często posługiwał się metaforą biegacza biorącego udział w wyścigu (1Ko 9:24-26; Gal 5:7; Flp 2:16). Omawiając kwestię postępowania Boga przy wyborze osób tworzących duchowego Izraela, wyjaśnił, że rodowici Izraelici polegali na swoim pokrewieństwie z Abrahamem i próbowali osiągnąć prawość dzięki przestrzeganiu Prawa Mojżeszowego. „Biegli”, czyli zabiegali o prawość, ale w niewłaściwy sposób (Rz 9:30-32). To, czy ktoś stawał się członkiem Izraela duchowego, nie zależało od jego wysiłków czy osiągnięć, tylko od miłosierdzia Bożego (Rz 9:6, 7). Oczywiście musiał się wysilać w służbie dla Boga, ale bez miłosierdzia Bożego jego starania byłyby daremne.

imię: Imię własne Boga wyrażone czterema hebrajskimi literami יהוה (JHWH). W języku polskim od stuleci jest znane w formie „Jehowa”. W Przekładzie Nowego Świata pojawia się 6979 razy w Pismach Hebrajskich i 237 razy w Chrześcijańskich Pismach Greckich (informacje na temat użycia imienia Bożego w Chrześcijańskich Pismach Greckich: zob. Dodatek A5Dodatek C). W Biblii słowo „imię” czasami odnosi się do konkretnej osoby, jej reputacji i tego, za kogo dana osoba się podaje (por. Wj 34:5, 6; Obj 3:4, przyp.).

Wyjawiłem Twoje imię: Naśladowcy Jezusa znali już imię Boże i go używali. Widywali je i wymawiali, czytając zwoje Biblii hebrajskiej znajdujące się w synagogach. Ponadto natrafiali na nie, gdy czytali Septuagintę — grecki przekład Pism Hebrajskich, używany w nauczaniu (zob. Dodatek A5C). W Biblii słowo „imię” czasami odnosi się do konkretnej osoby, jej reputacji i tego, za kogo dana osoba się podaje (zob. komentarz do Mt 6:9; por. Obj 3:4, przyp.) Jezus dał poznać imię Boże nie tylko przez to, że go używał, ale też wyjawił, kto kryje się za tym imieniem — jakie ta Osoba ma zamierzenia, przymioty i jakie podejmuje działania. Ponieważ był „u boku Ojca”, mógł lepiej niż ktokolwiek inny wyjaśnić, jaki On jest (Jn 1:18; Mt 11:27). Dzięki temu dla pierwszych naśladowców Jezusa „imię” Boże nabrało jeszcze większego znaczenia.

Dałem im poznać Twoje imię: Na koniec swojej modlitwy Jezus powtarza myśl poruszoną w Jn 17:6 (zob. komentarz do Jn 17:6). Ale w Jn 17:26 występuje inny grecki czasownik, gnorízo („dać poznać”). Zawiera w sobie jednak podobną myśl, co czasownik użyty w Jn 17:6 (faneròo, „wyjawić; objawić”), który też można oddać jako „dać poznać” (zob. przyp. do Jn 17:6). W Biblii sformułowanie „dać poznać czyjeś imię” może oznaczać wyjawienie samego imienia danej osoby, a także informacji, co kryje się za tym imieniem — reputacji i tego, za kogo dana osoba się podaje (zob. komentarz do Mt 6:9; por. Obj 3:4, przyp.). Jezus dał poznać imię Boże nie tylko przez to, że go używał, ale też wyjawił, kto kryje się za tym imieniem — jakie ta Osoba ma zamierzenia, przymioty i jakie podejmuje działania. Tutaj Jezus dodaje dalej będę to robił, co można też przetłumaczyć jako „nadal będę dawał je poznać”. Dzięki temu dla naśladowców Jezusa imię Boże miało nabierać jeszcze większego znaczenia.

Do faraona mówi On w Pismach: Dosł. „Pismo mówi do faraona”. Dalej Paweł cytuje Wj 9:16. Jest to część orędzia, które na polecenie Jehowy miał przekazać faraonowi Mojżesz (Wj 9:13-19). Paweł jednak personifikuje tu Pisma, jak gdyby to one przemawiały do faraona. Podobnej personifikacji używa w Rz 3:19: „Do tych, którzy podlegają Prawu, skierowane zostało wszystko, co Prawo mówi”. Użycie tej figury stylistycznej w takich kontekstach jest stosowne, ponieważ Pisma Hebrajskie, w tym Prawo Mojżeszowe, uważano za słowo Boże — czyli było tak, jak gdyby mówił sam Bóg. Jezus też czasami używał personifikacji, m.in. w odniesieniu do ducha świętego, czyli czynnej siły Bożej. Powiedział np., że duch ‛uczy’ i ‛daje świadectwo’ (Jn 14:26; 15:26).

Zostawiłem cię przy życiu: W wielu przekładach oddano ten zwrot jako „podniosłem cię; wzbudziłem cię”, co może sugerować, że Bóg wyniósł faraona na stanowisko. Ale Paweł cytuje tutaj Wj 9:16, gdzie kontekst wyraźnie wskazuje, o co chodzi. Kiedy Bóg zapowiadał siódmą plagę, powiedział faraonowi: „Już dawno mogłem wyciągnąć rękę, aby ukarać ciebie (...) i zetrzeć cię z powierzchni ziemi” (Wj 9:15). Postanowił go jednak oszczędzić. Powiedział mu: „Zostawiłem cię przy życiu [lub „pozwoliłem ci pozostać”; dosł. „pozwoliłem ci stać”]” (Wj 9:16). Warto też zauważyć, że w greckiej Septuagincie przetłumaczono te słowa na „zostałeś zachowany”. Tak więc zarówno kontekst Pism Hebrajskich, jak i oddanie tej myśli w Septuagincie prowadzą do jednego wniosku: greckie sformułowanie użyte w Rz 9:17 oznacza, że Bóg pozostawił faraona przy życiu, żeby pokazać mu swoją moc.

żeby moje imię było rozgłaszane po całej ziemi: Paweł cytuje tutaj Wj 9:16. Jest to część orędzia, które na polecenie Jehowy Mojżesz miał przekazać faraonowi po szóstej pladze (Wj 9:8-15). W Biblii słowo „imię” czasami odnosi się do konkretnej osoby, jej reputacji i tego, za kogo dana osoba się podaje (Wj 34:5, 6; zob. komentarze do Mt 6:9; Jn 17:6, 26). Biblia konsekwentnie podkreśla potrzebę oczyszczenia z zarzutów i uświęcenia imienia Bożego. Na przykład psalmista modlił się: „Niech ludzie wiedzą, że Ty, który masz na imię Jehowa, sam jesteś Najwyższy nad całą ziemią” (Ps 83:18). W Księdze Ezechiela przeszło 50 razy w takiej lub podobnej formie pojawiają się słowa Jehowy: „[Ludzie] przekonają się, że ja jestem Jehowa” (Eze 6:7; 38:23). Jezus uczył swoich uczniów modlić się, żeby imię Boże zostało uświęcone (Mt 6:9). Apostoł Paweł zachęcał chrześcijan, żeby publicznie mówili o imieniu Bożym (Heb 13:15), a w Obj 15:4 postawiono pytanie: „Jehowo, kto by się Ciebie nie bał i nie wychwalał Twojego imienia?”.

garncarz: Wytwórca glinianych garnków, mis i innych naczyń. Greckie słowo kerameús pochodzi od rdzenia oznaczającego „mieszać”, co być może nawiązuje do wstępnego mieszania gliny z wodą. Hebrajskie słowo tłumaczone na „garncarz” (jocér) dosłownie znaczy „ten, który kształtuje”. W Pismach Hebrajskich władza garncarza nad gliną nieraz ilustruje zwierzchnictwo Jehowy nad jednostkami i całymi narodami (Iz 29:16; 45:9; 64:8; Jer 18:1-12).

garncarz: Wytwórca glinianych garnków, mis i innych naczyń. Greckie słowo kerameús pochodzi od rdzenia oznaczającego „mieszać”, co być może nawiązuje do wstępnego mieszania gliny z wodą. Hebrajskie słowo tłumaczone na „garncarz” (jocér) dosłownie znaczy „ten, który kształtuje”. W Pismach Hebrajskich władza garncarza nad gliną nieraz ilustruje zwierzchnictwo Jehowy nad jednostkami i całymi narodami (Iz 29:16; 45:9; 64:8; Jer 18:1-12).

naczynia: Paweł kontynuuje tutaj przykład garncarza (zob. komentarz do Rz 9:21). Greckie słowo skeúos, oznaczające „naczynie”, dosłownie odnosi się do różnego rodzaju pojemników. Jednak w Biblii często jest używane przenośnie — w odniesieniu do ludzi (Dz 9:15; 2Tm 2:20, 21). Na przykład chrześcijan porównano do kruchych naczyń glinianych, w których umieszczono drogocenny skarb — służbę (2Ko 4:1, 7). Z Rz 9:21-23 wynika, że Bóg nie zgładził jeszcze złych ludzi, naczyń gniewu, bo chce uratować ludzi o właściwym nastawieniu serca — dać czas na ukształtowanie ich na „naczynia miłosierdzia” (Rz 9:23).

Izajasz ogłasza w związku z Izraelem: Tu i w kolejnym wersecie Paweł cytuje Iz 10:22, 23. W proroctwie tym zapowiedziano wydarzenia z 607 r. p.n.e., kiedy Jehowa posłużył się mocarstwem babilońskim do wykonania wyroku na Izraelu. Najeźdźcy podbili cały kraj, łącznie z Jerozolimą. Żydzi trafili na wygnanie do Babilonu, gdzie przebywali 70 lat. Potem „tylko ostatek” wrócił i wznowił w Jerozolimie prawdziwe wielbienie Boga. W omawianym fragmencie Listu do Rzymian Paweł wykazuje, że to proroctwo po raz kolejny spełniło się w I w. n.e. W tym czasie stosunkowo niewielu Żydów — „ostatek” — zostało naśladowcami Jezusa i wróciło do Jehowy w sensie duchowym (Rz 11:4, 5). Kiedy później przyłączyli się do nich wierzący ludzie z innych narodów, powstał duchowy naród, „Izrael Boży” (Gal 6:16).

Jehowa: Zacytowano tu słowa z Iz 10:23, gdzie w tekście hebrajskim pojawia się imię Boże wyrażone czterema spółgłoskami (w transliteracji na jęz. pol. JHWH) (zob. Dodatek C).

całkowicie i bez zwlekania: Lub „do końca i szybko”. Dosł. „kończąc i przycinając”. Paweł cytuje tutaj z Septuaginty Iz 10:22, 23. Na Jerozolimie to proroctwo spełniło się zarówno w 607 r. p.n.e., jak i w 70 r. n.e., gdy Jehowa wykonał na niej wyrok szybko i całkowicie.

Jehowa: Zacytowano tu słowa z Iz 1:9, gdzie w tekście hebrajskim pojawia się imię Boże wyrażone czterema spółgłoskami (w transliteracji na jęz. pol. JHWH) (zob. Dodatek C).

Jehowa, Bóg Zastępów: To wyrażenie pochodzi z Pism Hebrajskich, gdzie występuje 283 razy, po raz pierwszy w 1Sm 1:3 (w jęz. hebr. najczęściej w dosł. formie „Jehowa Zastępów”). Jest to połączenie hebrajskiego terminu cewaʼòt, oznaczającego „zastępy; wojska”, oraz tetragramu. W Chrześcijańskich Pismach Greckich odpowiednik tego wyrażenia pojawia się dwa razy, tutaj i w Jak 5:4. Zarówno Paweł, jak i Jakub odwołali się do proroctw z Pism Hebrajskich. W tych dwóch wersetach hebrajskie słowo cewaʼòt („zastępy; wojska”) zostało przetransliterowane na język grecki jako Sabaòt. Chociaż w greckich manuskryptach pojawia się tu Kýrios Sabaòt („Pan Sabaot”), to w pewnym leksykonie zdefiniowano Sabaòt jako część „nazwy odnoszącej się do Boga (...) [która] =יהוה צְבָאוֹת [JHWH cewaʼòt] Jahwe, Pan Wojsk, Pan Zastępów” (A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, wyd. III). Inne powody użycia w Przekładzie Nowego Świata imienia Bożego wyjaśniono w Dodatku C1.

Zastępów: Lub „niebiańskich zastępów”. Grecki termin Sabaòt jest transliteracją hebrajskiego słowa cewaʼòt (lm. od cawáʼ), które zasadniczo oznacza literalne wojsko, czyli siły zbrojne (Rdz 21:22; Pwt 20:9; zob. komentarz do wyrażenia Jehowa, Bóg Zastępów w tym wersecie). Wygląda na to, że słowo „zastępy” odnosi się tu przede wszystkim — a być może wyłącznie — do sił anielskich. Wyrażenie „Jehowa, Bóg Zastępów” uwydatnia więc potęgę Władcy Wszechświata, który ma do dyspozycji ogromne rzesze stworzeń duchowych (Ps 103:20, 21; 148:1, 2; Iz 1:24; Jer 32:17, 18). Jednak zdaniem niektórych określenie „zastępy” występujące w tym wyrażeniu oprócz aniołów obejmuje wojska izraelskie oraz nieożywione ciała niebieskie.

potomstwa: Zob. komentarz do Rz 9:7.

potomstwo: Lub „potomków”. Dosł. „nasienie”.

na nim: Czyli na symbolicznym kamieniu wspomnianym w Iz 28:16, skąd cytuje Paweł. Tym „kamieniem” jest Jezus Chrystus. Wynika to jasno z Rz 10:11 i 1Pt 2:6, gdzie przytoczono to samo proroctwo i wyraźnie odniesiono je do Jezusa. Grecki zaimek przetłumaczony w omawianym wersecie na „nim” może odnosić się także do osoby. I tak właśnie został użyty w Rz 10:11, gdzie Paweł nic nie wspomina o kamieniu. Tak więc natchnione słowa Izajasza, Pawła i Piotra stanowią gwarancję, że ci, którzy wierzą w Jezusa, nigdy się nie rozczarują.

nie będzie rozczarowany: Paweł cytuje tutaj z Septuaginty Iz 28:16. Użyty przez niego grecki zwrot zasadniczo znaczy „nie będzie się wstydzić; nie zostanie zawstydzony”. Paweł podkreśla w ten sposób, że w przeciwieństwie do ludzi, których wiara okazała się daremna, ci, którzy wierzą w Jezusa Chrystusa — symboliczny kamień wspomniany w Księdze Izajasza — nie zaznają wstydu ani się nie zawiodą. Ten sam zwrot został użyty w Rz 10:11 i 1Pt 2:6.

Multimedia