List do Rzymian 11:1-36

11  Pytam więc: Czy Bóg odrzucił swój lud?+ W żadnym wypadku! Przecież ja też jestem Izraelitą, z potomstwa Abrahama, z plemienia Beniamina+.  Bóg nie odrzucił swojego ludu, który pierwotnie wybrał*+. Czy nie wiecie, co Pisma mówią o Eliaszu, jak uskarżał się Bogu na Izraela?  „Jehowo, pozabijali Twoich proroków, zniszczyli Twoje ołtarze. Zostałem tylko ja i teraz chcą zabić mnie”+.  Co jednak Bóg mu oświadczył? „Zachowałem dla siebie 7000 ludzi, którzy nie ugięli kolan przed Baalem”+.  Podobnie i teraz istnieje ostatek+ wybrany przez Boga dzięki Jego niezasłużonej życzliwości.  A jeśli dzięki niezasłużonej życzliwości+, to już nie dzięki uczynkom+. W przeciwnym razie niezasłużona życzliwość nie byłaby już niezasłużoną życzliwością.  Co więc powiemy? Izrael nie osiągnął tego, o co pilnie zabiegał. Osiągnęli to tylko wybrani+. Pozostali mieli przytępione zmysły+,  tak jak napisano: „Bóg zesłał na nich ducha głębokiego snu+, dał im oczy, które nie widzą, i uszy, które nie słyszą — i jest tak po dziś dzień”+.  Również Dawid mówi: „Niech ich stół stanie się dla nich sidłem, pułapką, przeszkodą, o którą się potkną, i odpłatą. 10  Niech ich oczy pogrążą się w ciemności, żeby nie widzieli. I spraw, żeby ich plecy zawsze były zgięte”+. 11  Pytam więc: Czy potknęli się, żeby całkowicie upaść? Nic podobnego! Ale ich fałszywy krok umożliwił wybawienie ludziom z innych narodów, co pobudziło ich do zazdrości+. 12  A jeśli ich fałszywy krok oznacza bogactwo dla świata, jeśli zmniejszenie ich liczby oznacza bogactwo dla ludzi z innych narodów+, to o ileż większe bogactwo przyniesie skompletowanie ich liczby*! 13  A teraz mówię do was, ludzi z innych narodów+. Jako apostoł dla narodów szczycę się swoją służbą+ — 14  w nadziei, że może w jakiś sposób pobudzę do zazdrości członków własnego ludu i niektórych wybawię. 15  Bo jeśli to, że Bóg ich odrzucił+, oznacza, że świat może się z Nim pojednać, to gdy znów zostaną przez Niego przyjęci, czy nie będzie to jak powrót zmarłych do życia? 16  Jeśli część ciasta ofiarowana jako pierwociny jest święta, to całe ciasto jest święte. I jeśli święty jest korzeń, to również gałęzie. 17  Jeżeli jednak niektóre gałęzie drzewa oliwnego zostały odłamane, a ty — choć jesteś gałęzią dzikiej oliwki — zostałeś wszczepiony między te, które pozostały, i też zacząłeś czerpać soki z jego korzenia, 18  to nie wynoś się* nad inne gałęzie. A jeśli się nad nie wynosisz*+, pamiętaj, że to nie ty podtrzymujesz korzeń, lecz korzeń ciebie. 19  Powiesz na to: „Gałęzie zostały odłamane, żebym ja został wszczepiony”+. 20  To prawda, zostały odłamane, ale ze względu na brak wiary+. A ty trwasz dzięki wierze+. Nie bądź więc wyniosły, tylko się strzeż. 21  Bo jeśli Bóg nie oszczędził pierwotnych gałęzi, to nie oszczędzi też ciebie. 22  Pomyśl o życzliwości+ i surowości Boga. Tych, którzy upadli, traktuje On surowo+, ale tobie okazuje życzliwość, jeśli tylko wciąż na nią zasługujesz. W przeciwnym razie ty również zostaniesz odcięty. 23  Z kolei oni, jeśli zaczną przejawiać wiarę, zostaną wszczepieni+. Bóg potrafi wszczepić ich ponownie. 24  Bo jeśli ty zostałeś odcięty od dzikiego z natury drzewa oliwnego i wbrew naturze zostałeś wszczepiony w ogrodowe drzewo oliwne, to o ileż bardziej znów będzie można w nie wszczepić pierwotne gałęzie! 25  Chcę, bracia, żebyście poznali świętą tajemnicę+ i dzięki temu nie stali się mądrzy we własnych oczach: Części Izraela przytrafiło się przytępienie zmysłów+ i będzie tak, dopóki nie zostanie skompletowana liczba* ludzi z innych narodów. 26  W ten sposób zostanie wybawiony cały Izrael+. Tak jak napisano: „Wyzwoliciel przyjdzie z Syjonu+ i sprawi, że potomkowie Jakuba porzucą bezbożne praktyki. 27  A gdy usunę ich grzechy+, zawrę z nimi przymierze”+. 28  Owszem, jeśli chodzi o dobrą nowinę, są jej wrogami, z korzyścią dla was. Ale z wyboru Boga ze względu na swoich praojców są przez Niego kochani+. 29  Bo Bóg nie żałuje swoich darów ani tego, że kogoś powołał. 30  Jak kiedyś wy byliście nieposłuszni Bogu+, a teraz z powodu ich nieposłuszeństwa+ okazano wam miłosierdzie+, 31  tak teraz oni są nieposłuszni — a wy zaznajecie miłosierdzia — żeby również im samym mogło być okazane miłosierdzie. 32  Bóg wszystkim pozwolił być więźniami nieposłuszeństwa+, żeby wszystkim okazać miłosierdzie+. 33  Jak wielka jest głębia Bożej szczodrości*, mądrości i wiedzy! Jak niezbadane są Jego sądy, jak nie do wyśledzenia Jego drogi!+ 34  Bo „kto poznał umysł Jehowy lub kto został Jego doradcą?”+. 35  Albo „kto dał Mu coś pierwszy, żeby musiał otrzymać odpłatę?”+. 36  Wszystko przecież jest od Niego, przez Niego i dla Niego. Jemu należy się chwała na wieki. Amen.

Przypisy

Lub „uznał”. Możliwe też „który znał od początku”.
Lub „przyniesie ich pełnia”.
Lub „się chełpisz”.
Lub „nie chełp się”.
Lub „dopóki nie będzie pełni”.
Dosł. „bogactwa”.

Komentarze

potomstwa: Lub „potomków”. Dosł. „nasienia”.

Jehowo: Paweł cytuje 1Kl 19:10, 14, gdzie prorok Eliasz zwraca się do Jehowy Boga. W tekście hebrajskim występuje tu imię Boże wyrażone czterema spółgłoskami (w transliteracji na jęz. pol. JHWH). Paweł skraca ten cytat i zmienia kolejność niektórych zdań. Na początku też wyraźnie wskazuje, że ta wypowiedź była skierowana do Boga. W dostępnych greckich manuskryptach pojawia się tu termin Kýrios („Pan”). Jednak w Przekładzie Nowego Świata użyto imienia Jehowa, ponieważ w kontekście słów zacytowanych przez Pawła, jak również w innych fragmentach Eliasz konsekwentnie zwraca się do Jehowy, używając Jego imienia (1Kl 17:20, 21; 18:36, 37; 19:4). Tak więc to, że ten cytat pochodzi z Pism Hebrajskich, prowadzi do wniosku, że wyraz Kýrios zastępuje tutaj imię Boże. Co ciekawe, pewna liczba przekładów Chrześcijańskich Pism Greckich na język hebrajski też zawiera w tym miejscu imię Boże.

chcą zabić mnie: Lub „próbują odebrać mi życie; nastają na moją duszę”. Dosł. „szukają mojej duszy”. Użyty tu grecki wyraz psyché, w niektórych przekładach Biblii oddawany jako „dusza”, w tym miejscu odnosi się do życia człowieka. Cały zwrot odpowiada sformułowaniom używanym w Pismach Hebrajskich, np. w 1Kl 19:10, 14, skąd Paweł cytuje (Wj 4:19, przyp.; 1Sm 20:1, przyp.; zob. Słowniczek pojęć, „Dusza”).

Bóg mu oświadczył: W języku greckim w tym wersecie występuje rzeczownik chrematismòs, który odnosi się do wypowiedzi pochodzącej od Boga. Tutaj dotyczy tego, co w 1Kl 19:18 Bóg powiedział do proroka Eliasza. Większość leksykonów i przekładów oddaje ten rzeczownik jako „Boskie oświadczenie”, „Boża odpowiedź” lub „odpowiedź od Boga”. Jest on spokrewniony z czasownikiem chrematízo, który w Chrześcijańskich Pismach Greckich pojawia się kilka razy. Na przykład w Dz 11:26 powiedziano, że uczniów Jezusa „dzięki kierownictwu Bożemu nazwano (...) chrześcijanami” (zob. komentarze do Dz 10:22; 11:26).

Baalem: Chodzi o kananejskiego boga uważanego przez niektórych czcicieli za pana nieba, dającego deszcz i urodzaj. W Chrześcijańskich Pismach Greckich słowo „Baal” pojawia się tylko w tym miejscu. Paweł cytuje tu 1Kl 19:18. W Pismach Hebrajskich boga tego określano terminem habBáʽal, który dosłownie znaczy „ten Baal” (Sdz 2:13; 1Kl 16:31; 18:25). Gdy ten hebrajski termin występuje w liczbie mnogiej (dosł. „ci Baalowie”), najwyraźniej określa różne lokalne bóstwa, o których sądzono, że są właścicielami poszczególnych miejsc lub rozciągają nad nimi swoje wpływy (Sdz 2:11; 8:33; 10:6). Hebrajskie słowo báʽal (bez przedimka) znaczy „właściciel; pan” (Wj 21:28; 22:8).

przekazał mu polecenie od Boga: Użyty tu grecki czasownik chrematízo pojawia się w Chrześcijańskich Pismach Greckich dziewięć razy (Mt 2:12, 22; Łk 2:26; Dz 10:22; 11:26; Rz 7:3; Heb 8:5; 11:7; 12:25). W większości wypadków słowo to ma wyraźny związek z czymś, co pochodzi od Boga. Na przykład w omawianym wersecie powiedziano, że polecenie przekazał „święty anioł”. W Mt 2:12, 22 słowa chrematízo użyto w kontekście otrzymanych od Boga snów. Pokrewny rzeczownik chrematismòs występuje w Rz 11:4 i większość leksykonów i przekładów oddaje go jako „Boskie oświadczenie”, „Boża odpowiedź” lub „odpowiedź od Boga”. W Dz 10:22 pewien przekład Chrześcijańskich Pism Greckich na język hebrajski (w Dodatku C4 oznaczony jako J18) zawiera sformułowanie „przekazano mu polecenie Jehowy” (zob. komentarz do Dz 11:26).

dzięki kierownictwu Bożemu nazwano: W większości przekładów biblijnych czytamy tu po prostu „nazwano”. Jednak w tym wersecie nie występują greckie słowa zwykle tłumaczone na „nazywać; zwać” (Mt 1:16; 2:23; Mk 11:17; Łk 1:32, 60; Dz 1:19). Występuje tu słowo chrematízo, które pojawia się w Chrześcijańskich Pismach Greckich dziewięć razy i w większości wypadków ma wyraźny związek z czymś, co pochodzi od Boga (Mt 2:12, 22; Łk 2:26; Dz 10:22; 11:26; Rz 7:3; Heb 8:5; 11:7; 12:25). Na przykład w Dz 10:22 zostało użyte w sformułowaniu „święty anioł przekazał mu polecenie od Boga”, a w Mt 2:12, 22 występuje w kontekście snów otrzymanych od Boga. Pokrewny rzeczownik chrematismòs występuje w Rz 11:4 i większość leksykonów i przekładów oddaje go jako „Boskie oświadczenie”, „Boża odpowiedź” lub „odpowiedź od Boga”. Możliwe, że do nazwania uczniów Jezusa „chrześcijanami” Jehowa pobudził Saula i Barnabasa. Panuje też opinia, że to nieżydowska ludność Antiochii nadała im przydomek „chrześcijanie” — ironicznie lub wręcz pogardliwie. Jednak użycie greckiego słowa chrematízo wyraźnie wskazuje, że określono ich tak za sprawą Boga. Wydaje się zupełnie nieprawdopodobne, by Żydzi pierwsi nazwali ich „chrześcijanami” (z gr.), czyli „mesjanistami” (z hebr.), skoro odrzucili Jezusa jako Mesjasza, Chrystusa. Gdyby to zrobili, pośrednio przyznaliby, że był on Chrystusem (Pomazańcem).

Bóg: Paweł cytuje tutaj Pwt 29:4 i Iz 29:10. W tekście hebrajskim w tych wersetach nie występuje słowo „Bóg”. Ale Paweł mógł cytować z Septuaginty, gdzie w Pwt 29:4 (29:3, LXX) w większości dostępnych obecnie manuskryptów można przeczytać: „Pan Bóg nie dał (...)”. Z powodów przedstawionych w Dodatku C1 kopie Septuaginty dostępne w czasach Pawła prawdopodobnie zawierały słowa: „Jehowa Bóg nie dał (...)”. W gruncie rzeczy istnieje dowód, że fragment z tekstem Pwt 29:4 z kolekcji papirus Fuad 266 w tekście greckim zawiera tetragram, po którym pojawia się słowo oznaczające „Bóg”. W Rz 11:8 Paweł mógł więc nieco skrócić cytat z Septuaginty i użyć tylko słowa „Bóg”, które występuje w dostępnych greckich manuskryptach (por. Dz 7:37, gdzie użyto podobnego skrótu; zob. komentarz). Ponieważ jednak hebrajski tekst Pwt 29:4 i Iz 29:10 zawiera imię Boże, w Rz 11:8 w niektórych przekładach na język hebrajski (w Dodatku C4 oznaczonych jako J7, 8, 10, 14, 15, 20) użyto tetragramu.

Bóg: Szczepan zacytował tu słowa z Pwt 18:15, gdzie w tekście hebrajskim pojawia się imię Boże wyrażone czterema spółgłoskami (w transliteracji na jęz. pol. JHWH). Występuje ono w wyrażeniu „Jehowa, wasz Bóg”. Szczepan nieco skrócił ten cytat i użył tylko słowa „Bóg”. Gdy Piotr cytuje ten sam werset w Dz 3:22, używa całego wyrażenia „Jehowa, wasz Bóg” (zob. komentarz do Dz 3:22). Niektóre przekłady Chrześcijańskich Pism Greckich na język hebrajski oddają słowa Szczepana jako „Jehowa, wasz Bóg” (J7, 8, 10-17) lub „Jehowa Bóg” (J28) (zob. Dodatek C4). W kilku greckich manuskryptach występuje w tym miejscu wyrażenie, które można przetłumaczyć na „Pan Bóg” lub — z tych samych powodów, o których mowa w Dodatku C — na „Jehowa Bóg”. Jednak zdecydowana większość greckich manuskryptów i wczesnych przekładów na inne języki zawiera po prostu słowo „Bóg”.

stół: Być może Paweł nawiązuje tutaj do stołu ofiarnego albo do jakiejś uczty. Cytuje Ps 69:22, gdzie słowo „stół” zostało użyte paralelnie ze słowem „dobrobyt” i najwyraźniej oznacza błogosławieństwa. Paweł odnosi ten psalm do Żydów, z których większość ‛potknęła się’ i odrzuciła Jezusa. To potknięcie po części wynikało z ich przekonania, że pochodzenie od Abrahama wystarczy, żeby zawsze cieszyli się błogosławieństwami od Boga (Mt 3:9; Jn 8:39). Z powodu tego błędnego poglądu ostatecznie mieli otrzymać „odpłatę”.

świata: W tym kontekście grecki wyraz kòsmos odnosi się do świata ludzi niebędących sługami Bożymi, do nieprawego społeczeństwa ludzkiego oddalonego od Boga. Jan jako jedyny ewangelista cytuje słowa Jezusa, który powiedział, że jego naśladowcy nie są częścią świata, czyli że nie należą do świata. Tę samą myśl Jezus wyraził jeszcze dwa razy podczas ostatniej modlitwy ze swoimi wiernymi apostołami (Jn 17:14, 16).

świata: W tym wersecie Paweł używa greckiego słowa kòsmos na określenie ludzi z innych narodów, czyli nie-Żydów. Odróżnia ich w ten sposób od narodu izraelskiego, z którym Bóg zawarł przymierze. Pisarze Chrześcijańskich Pism Greckich często używali też słowa kòsmos, żeby odróżnić ogół ludzi od prawdziwych naśladowców Chrystusa. W tym znaczeniu to greckie słowo (tłumaczone na „świat”) występuje tylko w Biblii (zob. komentarz do Jn 15:19).

Macieja: Greckie imię Maththías to prawdopodobnie skrócona forma imienia Mattathías, które pochodzi od hebrajskiego imienia oddawanego jako „Mattitiasz” (1Kn 15:18), oznaczającego „dar Jehowy”. Jak wynika ze słów Piotra (Dz 1:21, 22), Maciej był naśladowcą Chrystusa przez cały trzyipółletni okres jego służby. Ściśle współpracował z apostołami i przypuszczalnie należał do 70 uczniów, których Jezus rozesłał, żeby głosili dobrą nowinę (Łk 10:1). Gdy został wybrany na miejsce Judasza, „dołączono go do grona 11 apostołów” (Dz 1:26). Kiedy więc zaraz potem w Dziejach Apostolskich jest mowa o apostołach lub „Dwunastu”, wiadomo, że w gronie tym był też Maciej (Dz 2:37, 43; 4:33, 36; 5:12, 29; 6:2, 6; 8:1, 14).

apostoł dla narodów: Czyli dla nie-Żydów. Kiedy Paweł nawrócił się na chrystianizm (prawdopodobnie ok. 34 r. n.e.), zmartwychwstały Jezus oświadczył: „Ten człowiek jest moim naczyniem wybranym. On zaniesie moje imię do innych narodów, a także do królów i do ludu Izraela” (Dz 9:15). Tak więc Paweł został wybrany przez Pana Jezusa Chrystusa na „apostoła dla narodów” (słowo „apostoł” znaczy „posłany; wysłannik”) (Dz 26:14-18; Rz 1:5; Gal 1:15, 16; 1Tm 2:7). Chociaż Paweł miał silne przekonanie i dowody, że został apostołem, to Biblia nigdzie nie sugeruje, że zastąpił jednego z „Dwunastu”; on sam też nigdy nie zaliczał siebie do tego grona (1Ko 15:5-8; por. komentarz do Dz 1:23).

szczycę się: Lub „stawiam wysoko”. W tekście greckim występuje tu czasownik doksázo („wysławiać; wychwalać”). Jest spokrewniony z rzeczownikiem dòksa („chwała; zaszczyt”) i często używa się go w odniesieniu do wychwalania Boga (Mt 5:16; 9:8; Mk 2:12; Łk 2:20; 5:25, 26; Dz 4:21; 11:18; Rz 15:6, 9). W tym kontekście może kryć w sobie takie odcienie znaczeniowe, jak „być dumnym z czegoś; traktować poważnie; wykonywać jak najlepiej”. Paweł pokazuje więc, że wysoko ceni swoją służbę, uważa ją za największy zaszczyt.

swoją służbą: Kiedy Jezus był na ziemi, polecił swoim naśladowcom ‛pozyskiwać uczniów wśród ludzi ze wszystkich narodów’ (Mt 28:19, 20). Paweł nazwał tę działalność „służbą pojednania”. Mówiąc jego słowami, „prosimy” ludzi w świecie oddalonym od Boga, żeby się z Nim ‛pojednali’ (2Ko 5:18-20). Paweł jak najlepiej wywiązywał się ze swojego zadania, by głosić ludziom z innych narodów, ale jednocześnie gorąco pragnął zachęcić przynajmniej niektórych Żydów do podjęcia niezbędnych działań, które umożliwiłyby im wybawienie (Rz 11:14). Greckie słowo diakonía, użyte w omawianym wersecie, zasadniczo znaczy „służba; usługiwanie”. Pokrewny czasownik jest niekiedy używany w Biblii w odniesieniu do drobnych posług, np. podawania do stołu (Łk 4:39; 17:8; Jn 2:5). Tutaj słowo diakonía ma wznioślejsze znaczenie — odnosi się do służby chrześcijańskiej, polegającej na zaspokajaniu duchowych potrzeb innych.

członków własnego ludu: Dosł. „moje ciało”. Paweł mówi tutaj o swoich rodakach, Izraelitach (por. Rdz 37:27, przyp.).

korzeń (...) gałęzie: Paweł porównuje tu spełnianie się zamierzenia Bożego związanego z przymierzem Abrahamowym do drzewa oliwnego. Korzeń tego drzewa jest święty i przedstawia Jehowę, który daje życie Izraelowi duchowemu (Iz 10:20). Pień oznacza Jezusa jako głównego przedstawiciela „potomstwa” Abrahama (Gal 3:16). Z kolei gałęzie symbolizują kompletną liczbę członków drugorzędnej części jego „potomstwa” (Gal 3:29; Rz 11:25).

korzeń (...) gałęzie: Paweł porównuje tu spełnianie się zamierzenia Bożego związanego z przymierzem Abrahamowym do drzewa oliwnego. Korzeń tego drzewa jest święty i przedstawia Jehowę, który daje życie Izraelowi duchowemu (Iz 10:20). Pień oznacza Jezusa jako głównego przedstawiciela „potomstwa” Abrahama (Gal 3:16). Z kolei gałęzie symbolizują kompletną liczbę członków drugorzędnej części jego „potomstwa” (Gal 3:29; Rz 11:25).

wbrew naturze zostałeś wszczepiony w ogrodowe drzewo oliwne: Normalnie hodowcy wszczepiali gałęzie z ogrodowego drzewa oliwnego w dziką oliwkę. W rezultacie dzika oliwka rodziła lepsze owoce, podobne do owoców drzewa, z którego odcięto gałęzie. Odwrotny zabieg — wszczepienie gałęzi dzikiej oliwki w drzewo ogrodowe — nie był typowy i zwykle nie dawał dobrych rezultatów. Jednak w I w. n.e. niektórzy czasami to robili (zob. Multimedia, „Szczepienie oliwki”). Paweł, nawiązując do zabiegu, który wydawał się niezwykły — a nawet wbrew naturze — sprawia, że ten obraz słowny staje się bardziej wyrazisty. Na przykładzie ogrodowego drzewa oliwnego Paweł pokazuje, jak spełnia się zamierzenie Boże związane z przymierzem Abrahamowym. Do gałęzi tego symbolicznego drzewa porównuje członków „potomstwa” Abrahama (Rz 11:21). Chrześcijan pochodzących z innych narodów porównuje do gałęzi dzikiej oliwki, bo nie byli naturalnymi potomkami Abrahama i dziedzicami przymierza zawartego z nim przez Boga — byli „oddzieleni od ludu Izraela” (Ef 2:12). Kiedy jednak niektórzy Żydzi — przyrównani do pierwotnych gałęzi — okazali brak wiary, czyli stali się bezowocnymi gałęziami, zostali odrzuceni przez Boga i w sensie przenośnym odłamani (Rz 11:20). Jehowa postanowił, że w ich miejsce zostaną ‛wszczepieni’ ludzie z innych narodów (Gal 3:28, 29). Gałęzie dzikiej oliwki wszczepione w ogrodowe drzewo oliwne zaczynają bujnie rosnąć. W sensie symbolicznym podobne korzyści odnoszą chrześcijanie pochodzący z innych narodów — ‛czerpią soki z korzenia tego drzewa’ (dosł. „[korzystają z] tłustości korzenia”). To, co Bóg dla nich zrobił, podkreśla Jego niezasłużoną życzliwość wobec nich i nie daje im żadnych podstaw do wynoszenia się nad innych (Rz 11:17; por. Mt 3:10; Jn 15:1-10).

niektóre gałęzie drzewa oliwnego zostały odłamane: Chodzi o rodowitych Żydów, którzy odrzucili Jezusa i sami zostali odrzuceni.

ty — choć jesteś gałęzią dzikiej oliwki — zostałeś wszczepiony: Paweł dalej zwraca się tu do chrześcijan pochodzących z innych narodów (Rz 11:13). Kontynuuje przykład ogrodowego drzewa oliwnego, żeby pokazać, jak spełnia się zamierzenie Boże związane z przymierzem Abrahamowym (zob. komentarz do Rz 11:16). Początkowo tylko Żydzi mogli być stroną tego przymierza. Nie-Żydzi, czyli ludzie z innych narodów, zostali przyrównani do gałęzi innego drzewa: dzikiej oliwki. Jehowa jednak sprawił, że mogli wejść w skład „potomstwa” Abrahama jako duchowi Żydzi — symbolicznie wszczepił ich w ogrodowe drzewo oliwne. Zbór w Rzymie składał się zarówno z chrześcijan pochodzenia żydowskiego, jak i nieżydowskiego i wszyscy mieli wydawać duchowe owoce (Rz 2:28, 29).

wszczepiony: Szczepienie to zabieg polegający na zespoleniu gałęzi lub gałązki drzewa rodzącego dobre owoce z drzewem rodzącym gorsze owoce. Kiedy wszczepione gałęzie się przyjmą, rodzą owoce dobrej jakości, jak drzewo, z którego pochodzą. Paweł mówi, że wszczepianie gałęzi z drzewa rodzącego gorsze owoce w drzewo ogrodowe jest „wbrew naturze”, ale najwyraźniej niektórzy hodowcy w I w. n.e. to robili (zob. komentarz do Rz 11:24). Greckie słowo oznaczające „wszczepić” występuje tylko w 11 rozdziale Listu do Rzymian.

wbrew naturze zostałeś wszczepiony w ogrodowe drzewo oliwne: Normalnie hodowcy wszczepiali gałęzie z ogrodowego drzewa oliwnego w dziką oliwkę. W rezultacie dzika oliwka rodziła lepsze owoce, podobne do owoców drzewa, z którego odcięto gałęzie. Odwrotny zabieg — wszczepienie gałęzi dzikiej oliwki w drzewo ogrodowe — nie był typowy i zwykle nie dawał dobrych rezultatów. Jednak w I w. n.e. niektórzy czasami to robili (zob. Multimedia, „Szczepienie oliwki”). Paweł, nawiązując do zabiegu, który wydawał się niezwykły — a nawet wbrew naturze — sprawia, że ten obraz słowny staje się bardziej wyrazisty. Na przykładzie ogrodowego drzewa oliwnego Paweł pokazuje, jak spełnia się zamierzenie Boże związane z przymierzem Abrahamowym. Do gałęzi tego symbolicznego drzewa porównuje członków „potomstwa” Abrahama (Rz 11:21). Chrześcijan pochodzących z innych narodów porównuje do gałęzi dzikiej oliwki, bo nie byli naturalnymi potomkami Abrahama i dziedzicami przymierza zawartego z nim przez Boga — byli „oddzieleni od ludu Izraela” (Ef 2:12). Kiedy jednak niektórzy Żydzi — przyrównani do pierwotnych gałęzi — okazali brak wiary, czyli stali się bezowocnymi gałęziami, zostali odrzuceni przez Boga i w sensie przenośnym odłamani (Rz 11:20). Jehowa postanowił, że w ich miejsce zostaną ‛wszczepieni’ ludzie z innych narodów (Gal 3:28, 29). Gałęzie dzikiej oliwki wszczepione w ogrodowe drzewo oliwne zaczynają bujnie rosnąć. W sensie symbolicznym podobne korzyści odnoszą chrześcijanie pochodzący z innych narodów — ‛czerpią soki z korzenia tego drzewa’ (dosł. „[korzystają z] tłustości korzenia”). To, co Bóg dla nich zrobił, podkreśla Jego niezasłużoną życzliwość wobec nich i nie daje im żadnych podstaw do wynoszenia się nad innych (Rz 11:17; por. Mt 3:10; Jn 15:1-10).

ogrodowe drzewo oliwne: W języku greckim występuje tu termin kalliélaios. Składa się on z wyrazu oznaczającego „drzewo oliwne” i z przedrostka, który pochodzi od słowa kalòs („dobry; szlachetny; wspaniały”). Słowo kalòs kryje w sobie myśl, że coś dobrze spełnia swój cel — jak drzewo oliwne, które się uprawia, żeby rodziło dużo dobrych owoców. W omawianym wersecie ogrodowe, czyli uprawiane, drzewo oliwne przeciwstawiono dzikiemu z natury drzewu oliwnemu (agriélaios; dosł. „polne drzewo oliwne”), które nie jest uprawiane.

W ten sposób zostanie wybawiony cały Izrael: Czyli cały Izrael duchowy, „Izrael Boży” (Gal 6:16; Rz 2:29). Bóg zamierzył, żeby 144 000 duchowych Izraelitów zostało wybawionych i panowało z Jego Synem w niebie. Kiedy Paweł mówi, że zamiar ten spełni się „w ten sposób”, ma na myśli symboliczne wszczepienie w „ogrodowe drzewo oliwne” gałęzi „dzikiej oliwki”, żeby było ono pełne owocujących gałęzi (Rz 11:17-25; Obj 7:4; 14:1, 3). Oznacza to, że w skład Izraela duchowego mieli też wejść chrześcijanie pochodzący z innych narodów. Co do greckiego wyrażenia na początku omawianego wersetu, niektórzy opowiadają się za oddaniem go jako „wtedy” lub „w końcu”, ale określenie „w ten sposób” znajduje potwierdzenie w wielu leksykonach i innych przekładach Biblii.

Wyzwoliciel: Lub „wybawca”. Paweł cytuje tu z Septuaginty Iz 59:20 i odnosi to proroctwo do chrześcijan będących „członkami Izraela Bożego” (Gal 6:16). Wskazuje, że całkowicie spełni się ono wtedy, gdy liczba osób, które tworzą ten duchowy Izrael, zostanie skompletowana.

Jehowy: Zacytowano tu słowa z Iz 40:13, gdzie w tekście hebrajskim pojawia się imię Boże wyrażone czterema spółgłoskami (w transliteracji na jęz. pol. JHWH). Greckie zwroty oddane jako „poznał umysł” i „został Jego doradcą” odpowiadają sformułowaniom użytym w Iz 40:13Septuagincie.

Amen: Lub „niech się tak stanie”. Greckie słowo amén jest transkrypcją hebrajskiego określenia, które pochodzi od rdzenia ʼamán, oznaczającego „być wiernym; być godnym zaufania” (zob. Słowniczek pojęć). Potwierdzało się nim przysięgi, modlitwy albo wypowiedzi. Pisarze Chrześcijańskich Pism Greckich często używali go po słowach wysławiających Boga, tak jak tutaj Paweł (Rz 16:27; Ef 3:21; 1Pt 4:11). Posługiwali się nim też, gdy życzyli adresatom swojego listu, żeby Bóg okazywał im przychylność (Rz 15:33; Heb 13:20, 21). Poza tym użycie słowa „amen” wskazywało, że pisarz całkowicie zgadza się z zapisaną wypowiedzią (Obj 1:7; 22:20).

Multimedia

Szczepienie oliwki
Szczepienie oliwki

Szczepienie drzew było w czasach biblijnych powszechne. Zwykle zabieg ten polegał na trwałym zespoleniu pędu drzewa znanego z wydawania dobrych owoców z pniem drzewa rodzącego gorsze owoce w celu poprawienia ich jakości. Apostoł Paweł nawiązał do tego zabiegu w przykładzie o drzewie oliwnym (Rz 11:17-24). Namaszczonych duchem chrześcijan pochodzących z innych narodów porównał do gałęzi dzikiej oliwki wszczepionych w „ogrodowe drzewo oliwne” (Rz 11:24). O takiej metodzie szczepienia wspomniał Lucjusz Juniusz Moderatus Kolumella, rzymski żołnierz i rolnik z I w. n.e., który był też autorem wielu prac o rolnictwie. Po opisaniu drzew, które są zdrowe, ale nie wydają owocu, zalecił następującą procedurę: „Należy je przewiercić galijską wiertarką i w ten otwór ciasno wsunąć zielony pęd dzikiej oliwki. W ten sposób drzewo, jakby ożywione płodnym nasieniem, staje się bardziej urodzajne” (O rolnictwie, tłum. I. Mikołajczyk). Przykład podany przez Pawła był dobitnym przypomnieniem, że wszyscy namaszczeni chrześcijanie, Żydzi i nie-Żydzi, powinni zachowywać jedność (Rz 2:28, 29; 11:17, 18). Na ilustracji pokazano różne metody szczepienia, które mogły być stosowane w I w.

1. W gałęzi wywierca się otwór i wkłada do niego pęd z innego drzewa

2. Na końcu obciętej gałęzi robi się nacięcia i wkłada w nie pędy, które następnie mocno się obwiązuje

3. Z gałęzi odcina się kawałek kory, a w jej miejsce przytwierdza się pęd z kawałkiem kory z innego drzewa

Wszczepianie pędu dzikiej oliwki w ogrodowe drzewo oliwne
Wszczepianie pędu dzikiej oliwki w ogrodowe drzewo oliwne

Pokazany tu hodowca wszczepia pęd dzikiej oliwki w ogrodowe drzewo oliwne. Paweł porównuje Żydów do gałęzi ogrodowej oliwki, a ludzi z innych narodów do gałęzi dzikiej oliwki. Ponieważ wielu rodowitych Żydów nie uwierzyło w Jezusa, w ich miejsce zostali ‛wszczepieni’ nie-Żydzi, żeby stać się członkami duchowego Izraela (Rz 11:13, 17). Paweł przypomina zborowi w Rzymie, że zarówno Żydzi, jak i ludzie z innych narodów muszą okazywać wiarę w Jezusa i cenić Bożą życzliwość (Rz 10:4; 11:22). Na przykładzie drzewa oliwnego podkreśla jedną z głównych myśli Listu do Rzymian: Bóg jest bezstronny i umożliwia wybawienie „każdemu, kto wierzy” — czy jest Żydem, czy nie. Dlatego chrześcijanie, bez względu na swoje pochodzenie, muszą zachowywać jedność (Rz 1:16, 17; 2:11; 10:12).

Oliwka
Oliwka

W I w. n.e. w krajach, w których żyli chrześcijanie, oliwka (Olea europaea) była powszechnie uprawiana. Drzewo to dobrze rośnie nawet na ubogiej lub skalistej glebie (Pwt 8:8). Ma rozbudowany system korzeniowy, który również w suchym klimacie może zgromadzić wystarczającą ilość wody. Drzewo oliwne rośnie powoli i może żyć ponad 1000 lat. Owoce oliwki w miarę dojrzewania zmieniają kolor z zielonego na fioletowy i czarny. W porze zbiorów otrząsa się je z drzew. W czasach biblijnych drzewa oliwne wysoko ceniono, bo głównie z nich pozyskiwano jadalną oliwę. Oliwy tej używano też do pielęgnacji skóry, jako leku i paliwa do lamp (Kpł 24:2; Łk 10:34).