Ewangelia według Mateusza 6:1-34

6  „Uważajcie, żeby nie afiszować się swoją prawością przed ludźmi+. W przeciwnym razie nie otrzymacie nagrody od swojego Ojca, który jest w niebie.  Kiedy więc dajesz dary miłosierdzia+, nie trąb o tym, bo tak robią obłudnicy w synagogach i na ulicach, żeby ludzie mówili o nich z zachwytem+. Zapewniam was, że tacy w pełni odbierają swoją nagrodę.  Ale gdy ty dajesz dary miłosierdzia, niech twoja lewa ręka nie wie, co robi prawa,  żeby twoje dary pozostały w ukryciu. Wtedy cię wynagrodzi twój Ojciec, który z ukrycia widzi wszystko+.  „Również gdy się modlicie, nie zachowujcie się jak obłudnicy+, bo oni lubią się modlić, stojąc w synagogach i na rogach głównych ulic — żeby ich ludzie widzieli+. Zapewniam was, że tacy w pełni odbierają swoją nagrodę.  Ty jednak, gdy chcesz się pomodlić, wejdź do swojego pokoju, zamknij drzwi i dopiero potem módl się do swojego Ojca, który jest w ukryciu+. Wtedy twój Ojciec, który z ukrycia widzi wszystko, wynagrodzi cię.  A modląc się, nie powtarzajcie wciąż tego samego jak ludzie z innych narodów, bo oni sądzą, że zostaną wysłuchani dzięki wypowiadaniu wielu słów.  Nie bądźcie tacy jak oni, bo wasz Ojciec wie, czego potrzebujecie+, jeszcze zanim Go poprosicie.  „Macie więc modlić się w ten sposób+: „‚Nasz Ojcze w niebie, niech będzie uświęcone Twoje imię+. 10  Niech przyjdzie Twoje Królestwo+. Niech się dzieje Twoja wola+, jak w niebie, tak i na ziemi+. 11  Daj nam chleba, którego potrzebujemy na ten dzień+. 12  Przebacz nam nasze winy, jak i my przebaczyliśmy winnym wobec nas+. 13  I nie dopuść, żebyśmy ulegli pokusie+, ale nas wyzwól* od Niegodziwca*+. 14  „Bo jeśli przebaczycie ludziom ich przewinienia, to wasz niebiański Ojciec przebaczy i wasze+, 15  ale jeśli nie przebaczycie ludziom ich przewinień, to również wasz Ojciec nie przebaczy waszych+. 16  „Kiedy pościcie+, przestańcie przybierać posępną minę jak obłudnicy, bo oni szpecą swoje twarze, by ludzie zobaczyli, że poszczą+. Zapewniam was, że w pełni odbierają swoją nagrodę. 17  Ale ty, gdy pościsz, natłuść głowę olejkiem i umyj twarz, 18  by to, że pościsz, pokazać nie ludziom, a jedynie swojemu Ojcu, który jest w ukryciu. Wtedy twój Ojciec, który z ukrycia widzi wszystko, wynagrodzi cię. 19  „Przestańcie gromadzić sobie skarby na ziemi+, gdzie mole i rdza niszczą i gdzie złodzieje włamują się i kradną. 20  Raczej gromadźcie sobie skarby w niebie+, gdzie ani mole, ani rdza nie niszczą+ i gdzie złodzieje nie włamują się i nie kradną. 21  Bo gdzie jest twój skarb, tam będzie też twoje serce. 22  „Lampą ciała jest oko+. Jeśli więc twoje oko skupia się na jednej rzeczy, całe twoje ciało będzie jasne*+, 23  ale jeśli twoje oko zawistnie się rozgląda+, całe twoje ciało będzie ciemne. Jeżeli światło, które masz w sobie, w rzeczywistości jest ciemnością, jakże wielka to ciemność! 24  „Nikt nie może być niewolnikiem dwóch panów, bo albo jednego będzie nienawidzić, a drugiego kochać+, albo do jednego przylgnie, a drugim wzgardzi. Nie możecie być niewolnikami Boga i Pieniądza+. 25  „Dlatego wam mówię: Przestańcie się zamartwiać+ o swoje życie — co będziecie jeść lub co będziecie pić, albo o swoje ciało — w co się będziecie ubierać+. Czy życie nie znaczy więcej niż pokarm, a ciało więcej niż odzież?+ 26  Przypatrzcie się uważnie ptakom na niebie+: nie sieją, nie żną, nie zbierają do spichlerzy, a jednak wasz niebiański Ojciec je żywi. Czy nie jesteście warci więcej niż one? 27  Kto z was przez zamartwianie się może choćby o chwilę przedłużyć swoje życie?+ 28  Poza tym czemu zamartwiacie się o ubranie? Wyciągnijcie naukę z tego, jak rosną lilie polne: nie trudzą się ani nie przędą, 29  ale mówię wam, że nawet Salomon+ w całej swojej chwale nie był tak pięknie ubrany jak jedna z nich. 30  Skoro Bóg tak ubiera roślinność polną, która dzisiaj jest, a jutro zostaje wrzucona do pieca, to czy tym bardziej nie ubierze was, ludzie małej wiary? 31  Nigdy się więc nie zamartwiajcie+ i nie mówcie: ‚Co będziemy jeść?’ albo ‚Co będziemy pić?’, albo ‚Co na siebie włożymy?’+. 32  Bo za tym wszystkim uganiają się ludzie z innych narodów. A przecież wasz niebiański Ojciec wie, że te wszystkie rzeczy są wam potrzebne. 33  „Dlatego stale szukajcie najpierw Królestwa oraz Bożej prawości, a wszystkie te inne rzeczy będą wam dodane+. 34  Nigdy więc nie zamartwiajcie się o następny dzień+, bo następny dzień będzie miał własne zmartwienia. Każdy dzień ma dosyć własnych problemów.

Przypisy

Lub „wyratuj”.
Możliwe też „od tego, co jest niegodziwe”.
Lub „pełne światła”.

Komentarze

Zapewniam: Występujące tu greckie słowo amén jest transkrypcją hebrajskiego określenia ʼamén i znaczy „niech się tak stanie” lub „zaprawdę; istotnie”. Jezus często poprzedzał tym słowem jakąś wypowiedź, obietnicę lub proroctwo, podkreślając w ten sposób całkowitą wiarygodność i niezawodność tego, co mówił. Takie użycie tego słowa należy w literaturze religijnej do wyjątków. Jezus używał też podwojonego amén (jak to wynika z całej Ewangelii według Jana); wyrażenie to można przetłumaczyć na „zaprawdę, zaprawdę” (Jn 1:51, , 1997).

dary miłosierdzia: Greckie słowo eleemosýne, oddawane w wielu przekładach Biblii jako „jałmużna”, jest spokrewnione z greckimi słowami oznaczającymi „miłosierdzie” i „okazać miłosierdzie”. Odnosi się do pieniędzy lub żywności, którymi wspierano biednych.

nie trąb: Chodzi o to, że nie powinno się rozpowiadać o swojej hojności.

obłudnicy: Greckim słowem hypokrités początkowo określano greckich (później rzymskich) aktorów, którzy na scenie nosili wielkie maski zaprojektowane tak, żeby wzmacniały siłę głosu. Z czasem tego słowa zaczęto używać w sensie przenośnym — w odniesieniu do kogoś, kto ukrywa swoje prawdziwe zamiary albo charakter, oszukując lub stwarzając pozory. Jezus nazywa tu obłudnikami żydowskich przywódców religijnych (Mt 6:5, 16).

Zapewniam: Zob. komentarz do Mt 5:18.

w pełni odbierają swoją nagrodę: Grecki wyraz apécho, oznaczający „odebrać w pełni”, często występował w pokwitowaniach handlowych w znaczeniu „zapłacono w całości”. Obłudnicy dawali dary po to, żeby inni widzieli ich dobroczynność, i rzeczywiście ludzie ich za nią chwalili. W ten sposób obłudnicy otrzymywali całą swoją nagrodę. Nie mogli się spodziewać, że dostaną coś jeszcze od Boga.

niech twoja lewa ręka nie wie, co robi prawa: Metafora wskazująca na najwyższy poziom dyskrecji lub poufności. Naśladowcy Jezusa nie powinni opowiadać o swojej dobroczynności nawet osobom, które są im tak bliskie, jak lewa ręka prawej — czyli nawet przyjaciołom.

nie powtarzajcie wciąż tego samego: Lub „nie paplajcie; nie powtarzajcie pustych frazesów”. Jezus ostrzega swoich naśladowców, żeby nie modlili się bezmyślnie. Nie chodziło mu o to, że nie można prosić wiele razy o to samo (Mt 26:36-45). Ale niewłaściwe byłoby naśladowanie tego, jak modlą się ludzie z innych narodów (poganie, czyli nie-Żydzi), którzy mają zwyczaj bez zastanowienia wciąż powtarzać wyuczone formułki.

wasz Ojciec: W niektórych wczesnych manuskryptach pojawia się wyrażenie „Bóg, wasz Ojciec”. Ale większość manuskryptów zawiera krótszą wersję — „wasz Ojciec”.

Ojca: Jest to pierwsze z przeszło 160 miejsc w Ewangeliach, gdzie Jezus nazwał Jehowę „Ojcem”. Kiedy używał tego określenia w odniesieniu do Boga, słuchacze dobrze rozumieli, co ono oznacza, bo znali je z Pism Hebrajskich (Pwt 32:6; Ps 89:26; Iz 63:16). Wcześniejsi słudzy Boga, kiedy mówili o Nim albo się do Niego zwracali, używali wielu podniosłych tytułów, takich jak „Wszechmocny”, „Najwyższy” lub „Wspaniały Stwórca”. Jednak Jezus często używał prostego określenia „Ojciec”, podkreślającego bliskie relacje między Bogiem i Jego sługami (Rdz 28:3; Pwt 32:8; Kzn 12:1).

Macie więc: Jezus wyjaśnia swoim słuchaczom, że powinni się odróżniać od wspomnianych wcześniej obłudników (Mt 6:5).

w ten sposób: Czyli inaczej niż osoby, które mają w zwyczaju powtarzać „wciąż to samo” (Mt 6:7).

Nasz Ojcze: Kiedy w modlitwie ktoś nazywa Boga „naszym Ojcem”, używając zaimka w liczbie mnogiej, przyznaje, że inni również mają bliską więź z Bogiem i są częścią rodziny Jego sług (zob. komentarz do Mt 5:16).

będzie uświęcone: Lub „uznawane za święte; traktowane jako święte”. Jest to prośba, żeby wszystkie stworzenia rozumne (ludzie i aniołowie) uznały imię Boże za święte. Słowa te wyrażają też prośbę, żeby Jehowa podjął działania w celu uświęcenia samego siebie — żeby oczyścił swoje imię z zarzutów wysuwanych od chwili buntu pierwszej pary ludzkiej w ogrodzie Eden.

imię: Imię własne Boga wyrażone czterema hebrajskimi literami יהוה (JHWH). W języku polskim od stuleci jest znane w formie „Jehowa”. W Przekładzie Nowego Świata pojawia się 6979 razy w Pismach Hebrajskich i 237 razy w Chrześcijańskich Pismach Greckich (informacje na temat użycia imienia Bożego w Chrześcijańskich Pismach Greckich: zob. Dodatek A5Dodatek C). W Biblii słowo „imię” czasami odnosi się do konkretnej osoby, jej reputacji i tego, za kogo dana osoba się podaje (por. Wj 34:5, 6; Obj 3:4, przyp.).

Niech przyjdzie Twoje Królestwo: Królestwo Boże jest wyrazem zwierzchnictwa Jehowy nad ziemią. Ta wypowiedź zawiera prośbę, żeby Bóg podjął zdecydowane działania — żeby swoje Królestwo z mesjańskim Królem i pozostałymi królami ustanowił jedynym rządem nad ziemią. Przypowieść Jezusa z Łk 19:11-27 wyjaśnia, w jakim sensie Królestwo Boże „przyjdzie”: wyda wyrok, zniszczy wszystkich wrogów i nagrodzi osoby pokładające w nim nadzieję (zob. Mt 24:42, 44). Królestwo usunie obecny niegodziwy system rzeczy, w tym wszystkie ludzkie rządy, i powoła do istnienia sprawiedliwy nowy świat (Dn 2:44; 2Pt 3:13; Obj 16:14-16; 19:11-21).

Niech się dzieje Twoja wola: Ta prośba nie odnosi się głównie do spełniania woli Bożej przez ludzi, ale do działań Boga mających na celu urzeczywistnienie Jego woli względem ziemi i jej mieszkańców. Jest to prośba o to, żeby Bóg wykorzystał swą moc i zrealizował swoje objawione zamierzenie. Osoba modląca się tymi słowami wyraża też osobistą chęć podporządkowania się woli Boga (por. Mt 26:39). W tym kontekście sformułowanie jak w niebie, tak i na ziemi można rozumieć na dwa sposoby: jako prośbę, żeby wola Boża działa się na ziemi, tak jak już dzieje się w niebie, lub żeby w pełni działa się zarówno w niebie, jak i na ziemi.

chleba, którego potrzebujemy na ten dzień: W wielu kontekstach hebrajskie i greckie słowa oddawane jako „chleb” oznaczają „jedzenie” (Ps 37:25, przyp.). W ten sposób Jezus wskazuje, że słudzy Boga mogą z pełnym zaufaniem prosić Go o zapewnienie im jedzenia — nie o duży zapas, ale o ilość wystarczającą na każdy dzień. Prośba z tego wersetu przypomina, że gdy Bóg w cudowny sposób zapewnił Izraelitom mannę, polecił każdemu zbierać „tyle, ile potrzebuje na dany dzień” (Wj 16:4).

Przebacz: Użyty tu grecki wyraz dosłownie znaczy „pozwolić odejść; puścić”, ale może też oznaczać „darować dług”, tak jak w Mt 18:27, 32.

winy: Dosł. „długi”. Chodzi o grzechy. Kiedy ktoś przeciwko komuś grzeszy, to jakby zaciągał u tej osoby dług i dlatego jest zobowiązany starać się o przebaczenie. Uzyskanie Bożego przebaczenia zależy od tego, czy ktoś przebaczy winnym wobec niego (dosł. „swoim dłużnikom”) (Mt 6:14, 15; 18:35; Łk 11:4).

nie dopuść, żebyśmy ulegli pokusie: Dosł. „nie wystawiaj nas na pokusę”. Biblia czasami mówi, że Bóg coś robi, chociaż tak naprawdę tylko do tego dopuszcza (Rut 1:20, 21). Jezus nie miał więc na myśli, że Bóg kusi ludzi do grzechu (Jak 1:13). Chciał raczej zachęcić swoich naśladowców, żeby modlili się do Boga o pomoc w uniknięciu lub przetrwaniu pokusy (1Ko 10:13).

przewinienia: Grecki wyraz tłumaczony na „przewinienie” może być oddawany jako „fałszywy krok” (Gal 6:1) lub „błąd”. Ktoś, kto stawia fałszywy krok, przestaje chodzić prawymi drogami Bożymi.

pościcie: Chodzi o powstrzymywanie się od jedzenia przez określony czas (zob. Słowniczek pojęć, „Post”). Jezus nigdy nie kazał swoim uczniom pościć, ale też tego nie zabraniał. W czasie, gdy obowiązywało Prawo Mojżeszowe, Żydzi pościli, kiedy prosili Jehowę o pomoc i chcieli okazać szczerą skruchę za grzechy (1Sm 7:6; 2Kn 20:3).

szpecą swoje twarze: Lub „sprawiają, że ich twarze są zaniedbane; sprawiają, że ich twarze są nie do poznania”. Tacy ludzie w czasie postu nie myli się, nie dbali o wygląd i posypywali głowy popiołem.

natłuść głowę olejkiem i umyj twarz: W czasie postu ludzie zazwyczaj zaniedbywali swój wygląd. Tak więc Jezus mówi tu swoim uczniom, żeby nie umartwiali się na pokaz.

Lampą ciała jest oko: Literalne oko, które funkcjonuje prawidłowo, jest dla ciała jak lampa paląca się w ciemnym miejscu. Pozwala danej osobie widzieć i rozpoznawać to, co znajduje się wokół niej. Słowo „oko” zostało tu użyte w sensie przenośnym (Ef 1:18).

skupia się na jednej rzeczy: Lub „widzi wyraźnie; jest zdrowe”. Podstawowe znaczenie greckiego słowa haploús to „pojedynczy; prosty”. Może zawierać myśl o zajmowaniu umysłu wyłącznie jedną rzeczą, poświęcaniu się jednej sprawie. Żeby literalne oko funkcjonowało prawidłowo, musi mieć zdolność skupienia się na jednym przedmiocie. Jeśli czyjeś symboliczne oko skupia się na jednej, właściwej rzeczy (Mt 6:33), będzie to miało pozytywny wpływ na całą osobowość takiego człowieka.

skupia się na jednej rzeczy: Lub „widzi wyraźnie; jest zdrowe”. Podstawowe znaczenie greckiego słowa haploús to „pojedynczy; prosty”. Może zawierać myśl o zajmowaniu umysłu wyłącznie jedną rzeczą, poświęcaniu się jednej sprawie. Żeby literalne oko funkcjonowało prawidłowo, musi mieć zdolność skupienia się na jednym przedmiocie. Jeśli czyjeś symboliczne oko skupia się na jednej, właściwej rzeczy (Mt 6:33), będzie to miało pozytywny wpływ na całą osobowość takiego człowieka.

zawistnie się rozgląda: Dosł. „jest złe; jest niegodziwe”. Literalne oko, które jest chore, nie widzi wyraźnie. Podobnie zawistne oko nie może się skupić na tym, co jest naprawdę ważne (Mt 6:33). Takie oko jest nienasycone, chciwe, rozproszone i przebiegłe. Osoba, która ma takie oko, ocenia sprawy niewłaściwie i dąży do samolubnych celów (zob. komentarz do Mt 6:22).

być niewolnikiem: Użyty tu grecki czasownik odnosi się do pracy niewolnika, czyli kogoś, kto ma tylko jednego właściciela. Zgodnie ze słowami Jezusa chrześcijanin nie może okazywać Bogu wyłącznego oddania, które Mu się należy, i jednocześnie poświęcać się gromadzeniu rzeczy materialnych.

Pieniądza: Greckie słowo mamonás (pochodzenia semickiego), w innych przekładach zazwyczaj oddawane jako „mamona”, może być też tłumaczone na „Bogactwo”. „Pieniądz” jest tu przedstawiony jako pan, jako fałszywy bóg, chociaż nie ma jednoznacznych dowodów na to, że było to imię jakiegoś konkretnego bóstwa.

Przestańcie się zamartwiać: Lub „przestańcie się niepokoić”. Grecki czasownik oddany tym zwrotem występuje w czasie gramatycznym, który wskazuje na potrzebę zaprzestania czynności już trwającej. Grecki odpowiednik czasownika „zamartwiać się” może dotyczyć martwienia się, które kogoś rozprasza i zaprząta mu myśli, ograbiając go z radości. To samo słowo występuje w Mt 6:27, 28, 31, 34.

życie: Grecki wyraz psyché, oddawany w wielu przekładach Biblii słowem „dusza”, w tym miejscu oznacza życie. Życie (dusza) oraz ciało wymienione razem oznaczają całego człowieka.

o chwilę przedłużyć swoje życie: Greckie słowo oddane tu jako „chwila” dosłownie znaczy „1 łokieć” lub „przedramię”, czyli 44,5 cm (zob. Słowniczek pojęć, „Łokieć”, i Dodatek B14-A). Posługując się miarą odległości, Jezus najwyraźniej przyrównuje życie do podróży. Chodziło mu o to, że zamartwianie się nie pomoże nam ani trochę wydłużyć swojego życia.

Wyciągnijcie naukę: Użyty tu grecki czasownik może być też oddany jako „dokładnie się nauczcie; starannie przestudiujcie”.

lilie polne: Niektórzy uważają, że chodzi tu o zawilce, ale mogły to być różne kwiaty podobne do lilii, takie jak tulipany, hiacynty, irysy lub mieczyki. Istnieje też pogląd, że Jezus nawiązał po prostu do kwiatów rosnących dziko w okolicy i dlatego wyrażenie to jest czasami tłumaczone na „kwiaty polne”. Niektórzy wyciągają taki wniosek, bo w odniesieniu do tych kwiatów użyto też synonimicznego określenia „roślinność polna” (Mt 6:30; Łk 12:27, 28).

roślinność (...) do pieca: Podczas gorących miesięcy letnich rośliny w Izraelu usychają w ciągu zaledwie dwóch dni. Suche łodygi kwiatów i trawę zbierano z pól i używano ich jako opału w piecach do przygotowywania jedzenia.

ludzie małej wiary: Jezus odniósł to wyrażenie do swoich uczniów — chciał podkreślić, że ich wiara czy też zaufanie do Boga nie były silne (Mt 8:26; 14:31; 16:8; Łk 12:28). Nie chodziło o to, że zupełnie nie mieli wiary, ale o to, że mieli jej za mało.

stale szukajcie: Użyta tu forma greckiego czasownika wskazuje na czynność ciągłą. Prawdziwi naśladowcy Jezusa nie mają szukać Królestwa tylko przez pewien czas, a potem zająć się czymś innym. Powinni zawsze stawiać je na pierwszym miejscu w życiu.

Królestwa: W niektórych starożytnych greckich manuskryptach występuje tu wyrażenie „Królestwa Bożego”.

prawości: Ci, którzy szukają Bożej prawości, chętnie spełniają wolę Boga i dostosowują się do Jego norm dobra i zła. To, czego tutaj uczy Jezus, zdecydowanie różni się od nauk faryzeuszy, którzy próbowali ustanawiać własne normy prawości (Mt 5:20).

Nigdy (...) nie zamartwiajcie się o następny dzień: Biblia zachęca do dobrego planowania (Prz 21:5). Jednak nadmierny niepokój o to, co może się wydarzyć w przyszłości, mógłby negatywnie wpłynąć na czyjeś relacje z Bogiem i sprawić, że taka osoba zacznie polegać na własnej mądrości, a nie na Bożej (Prz 3:5, 6).

Multimedia

Synagoga z I wieku
Synagoga z I wieku

Ta ilustracja przedstawia pewne elementy synagogi z I w. n.e., którą odkryto w miejscowości Gamla (Gamala), położonej jakieś 10 km na pn. wsch. od Jeziora Galilejskiego. Daje ona pewne wyobrażenie, jak mogła wyglądać starożytna synagoga.

Lilie polne
Lilie polne

Jezus zachęcił swoich uczniów: „Przypatrzcie się, jak rosną lilie” i „wyciągnijcie [z tego] naukę”. Słowo oddawane w wielu przekładach jako „lilie” w języku oryginału może się odnosić do różnych kwiatów, takich jak tulipany, zawilce, hiacynty, irysy i mieczyki. Niektórzy bibliści uważają, że Jezus miał na myśli zawilce. Jednak mógł po prostu mówić ogólnie o kwiatach przypominających lilie. Na zdjęciu widać czerwone zawilce wieńcowe (Anemone coronaria). W Izraelu kwiaty te występują powszechnie i mogą też mieć kolor niebieski, różowy, fioletowy czy biały.