Ewangelia według Mateusza 13:1-58

13  Tego dnia Jezus wyszedł z domu i siedział nad jeziorem.  Zebrały się przy nim tak wielkie tłumy, że wszedł do łodzi. Usiadł w niej, a wszyscy stali na brzegu+.  Wtedy opowiedział im wiele rzeczy za pomocą przykładów+: „Siewca wyszedł siać+.  Kiedy siał, niektóre ziarna upadły przy drodze. Przyleciały ptaki i je zjadły+.  Inne upadły na grunt skalisty, gdzie nie było dużo gleby. Od razu powschodziły, bo nie była ona głęboka+.  Ale gdy słońce zaczęło grzać, przypiekły się, a ponieważ nie miały korzenia, uschły.  Jeszcze inne upadły między ciernie, a ciernie wyrosły i je zagłuszyły+.  Ale były też takie, które upadły na urodzajną glebę i zaczęły wydawać plon — jedno 100-krotny, inne 60-krotny, jeszcze inne 30-krotny+.  Kto ma uszy, niech słucha”+. 10  A uczniowie Jezusa podeszli do niego i zapytali: „Dlaczego przemawiasz do nich za pomocą przykładów?”+. 11  On im odpowiedział: „Wam dano* zrozumieć święte tajemnice+ Królestwa Niebios, ale im nie. 12  Bo kto ma, temu będzie dane jeszcze więcej i będzie miał obfitość, ale temu, kto nie ma, zostanie odebrane nawet to, co ma+. 13  Właśnie dlatego mówię do nich za pomocą przykładów. Bo gdy patrzą — patrzą na próżno. Gdy słuchają — słuchają na próżno. I nie pojmują sensu+. 14  Spełnia się na nich proroctwo Izajasza: ‚Będziecie słuchać, ale na pewno nie pojmiecie sensu, i będziecie patrzeć, ale na pewno nie zobaczycie+. 15  Bo nieczułe stało się* serce tego ludu i zakryli swoje uszy*, i zamknęli swoje oczy, żeby czasem nie widzieć swoimi oczami ani nie słyszeć swoimi uszami, ani nie pojąć sensu swoimi sercami, żeby nie zawrócić i żebym ich nie uzdrowił’+. 16  „Ale wy jesteście szczęśliwi, bo wasze oczy widzą i wasze uszy słyszą+. 17  Zapewniam was, że wielu proroków i prawych ludzi pragnęło zobaczyć to, co wy widzicie, ale nie zobaczyło+, i słyszeć to, co wy słyszycie, ale nie usłyszało. 18  „Posłuchajcie teraz wyjaśnienia przypowieści o siewcy+. 19  Gdy ktoś słyszy słowo o Królestwie, ale nie pojmuje jego sensu, przychodzi Niegodziwiec+ i wyrywa to, co zostało zasiane w sercu tego człowieka — tak jest w wypadku ziarna zasianego przy drodze+. 20  A w wypadku ziarna zasianego na gruncie skalistym jest tak: Ktoś słyszy słowo i od razu z radością je przyjmuje+. 21  Ponieważ jednak nie ma w sobie korzenia, trwa tylko przez jakiś czas. Gdy z powodu słowa pojawia się ucisk lub prześladowanie, od razu upada. 22  A w wypadku ziarna zasianego między ciernie jest tak: Ktoś słyszy słowo, ale troski życia w tym świecie+ i zwodnicza moc bogactwa* zagłuszają je i nie wydaje ono* żadnego plonu+. 23  A w wypadku ziarna zasianego na urodzajnej glebie jest tak: Ktoś słyszy słowo i pojmuje jego sens, i rzeczywiście przynosi owoc — jeden 100-krotny, inny 60-krotny, jeszcze inny 30-krotny”+. 24  Jezus opowiedział im też inną przypowieść: „Z Królestwem Niebios jest jak z człowiekiem, który zasiał na swoim polu wyborne ziarno+. 25  Kiedy ludzie spali, przyszedł jego nieprzyjaciel i między pszenicę nasiał chwastów, i odszedł. 26  Gdy zboże wykiełkowało i pojawiły się kłosy, ukazały się też chwasty. 27  Wtedy niewolnicy gospodarza podeszli do niego i zapytali: ‚Panie, czy nie zasiałeś na swoim polu wybornego ziarna? Skąd się więc wzięły chwasty?’. 28  On im odpowiedział: ‚Zasiał je nieprzyjaciel’+. Rzekli do niego: ‚Czy więc chcesz, żebyśmy poszli i je powyrywali?’. 29  On odparł: ‚Nie, bo z chwastami moglibyście też powyrywać pszenicę. 30  Pozwólcie obu rosnąć razem aż do żniw, a w czasie żniw powiem żniwiarzom: „Najpierw zbierzcie chwasty i powiążcie je w wiązki na spalenie, a potem idźcie i zbierzcie do mojego spichlerza pszenicę”’”+. 31  Jezus posłużył się też pewnym porównaniem: „Z Królestwem Niebios jest jak z ziarnkiem gorczycy, które człowiek zasiał na swoim polu+. 32  Chociaż jest to najmniejsze ze wszystkich nasion, to wyrasta z niego największa z roślin zielnych, wręcz drzewo, tak iż ptaki* przylatują i gnieżdżą się wśród jej gałęzi”. 33  Użył jeszcze innego porównania: „Z Królestwem Niebios jest jak z zakwasem, który kobieta wymieszała z trzema dużymi miarami mąki, tak iż cała ta masa się zakwasiła”+. 34  O tym wszystkim Jezus nauczał tłumy za pomocą przykładów. Bez użycia przykładu niczego do nich nie mówił+, 35  żeby się spełniły słowa przekazane przez proroka: „Będę mówił, używając przykładów. Oznajmię rzeczy ukryte od samego początku”+. 36  Potem Jezus odesłał tłumy i wszedł do pewnego domu. A jego uczniowie podeszli do niego i poprosili: „Wyjaśnij nam przypowieść o chwastach na polu”. 37  On im odrzekł: „Siewcą wybornego ziarna jest Syn Człowieczy, 38  polem jest świat+, wybornym ziarnem są synowie Królestwa, chwastami są synowie Niegodziwca+, 39  a nieprzyjacielem, który je zasiał, jest Diabeł. Żniwa to zakończenie systemu rzeczy, a żniwiarzami są aniołowie. 40  Dlatego jak zbiera się chwasty i pali w ogniu, tak będzie podczas zakończenia systemu rzeczy+ — 41  Syn Człowieczy pośle swoich aniołów i zbiorą z jego Królestwa wszystkich, którzy doprowadzają innych do upadku*, oraz tych, którzy postępują niegodziwie, 42  i wrzucą ich do ognistego pieca+. Tam będą oni płakać i zgrzytać zębami. 43  Wtedy prawi będą świecić jasno jak słońce+ w Królestwie swojego Ojca. Kto ma uszy, niech słucha. 44  „Z Królestwem Niebios jest jak ze skarbem ukrytym w polu, który ktoś znalazł i ponownie ukrył. Potem uradowany poszedł i sprzedał wszystko, co miał, i kupił to pole+. 45  „Ponadto z Królestwem Niebios jest jak z wędrownym kupcem poszukującym szlachetnych pereł. 46  Gdy znalazł jedną niezwykle cenną perłę, poszedł i natychmiast sprzedał wszystko, co miał, i ją kupił+. 47  „Z Królestwem Niebios jest też jak z siecią*, którą zapuszczono w morze i która zaczęła zagarniać ryby wszelkiego rodzaju. 48  Gdy się napełniła, rybacy wyciągnęli ją na brzeg. Potem usiedli i dobre ryby zebrali+ do naczyń, a niedobre+ wyrzucili. 49  Tak właśnie będzie podczas zakończenia systemu rzeczy+ — aniołowie wyruszą i oddzielą niegodziwych od prawych, 50  i wrzucą niegodziwych do ognistego pieca. Tam będą oni płakać i zgrzytać zębami. 51  „Czy pojęliście sens tego wszystkiego?”. Uczniowie odpowiedzieli mu: „Tak”. 52  Wtedy rzekł do nich: „Wobec tego wiedzcie, że każdy nauczyciel, który został pouczony o Królestwie Niebios, jest podobny do pana domu, który wynosi ze swojego skarbca rzeczy nowe i stare”. 53  Gdy Jezus skończył podawać te przykłady, wyruszył w drogę. 54  Kiedy przyszedł w rodzinne strony+, zaczął nauczać w miejscowej synagodze. A ludzie byli bardzo zdumieni i mówili: „Skąd u niego ta mądrość i skąd te potężne dzieła?+ 55  Czy to nie jest syn cieśli?+ Czy jego matka nie nazywa się Maria, a jego bracia: Jakub, Józef, Szymon i Judas?+ 56  I czy nie mieszkają wśród nas wszystkie jego siostry? Skąd więc u niego to wszystko?”+. 57  I nie chcieli w niego uwierzyć+. Wtedy Jezus im powiedział: „Prorok wszędzie cieszy się szacunkiem, tylko nie w swoich rodzinnych stronach i nie w swoim domu”+. 58  I z powodu ich braku wiary nie dokonał tam zbyt wielu potężnych dzieł.

Przypisy

Lub „pozwolono”.
Dosł. „zgrubiało; obrosło tłuszczem”.
Lub „uszami swymi słyszeli, ale nie reagowali; uszami swymi słuchali niechętnie”.
Lub „ponętna myśl o byciu bogatym; złudna przyjemność bycia bogatym”.
Możliwe też „on”, czyli ktoś, kto słyszy słowo.
Dosł. „ptaki nieba”.
Dosł. „wszystko, co powoduje zgorszenie”.
Lub „niewodem”.

Komentarze

Usiadł: Był to zwyczaj żydowskich nauczycieli religijnych (Mt 5:1, 2).

na brzegu: Wzdłuż brzegu Jeziora Galilejskiego w pobliżu Kafarnaum znajduje się miejsce, które tworzy naturalny amfiteatr. Jeśli właśnie tam Jezus przemawiał z łodzi, to dzięki warunkom akustycznym był dobrze słyszany przez tłumy.

przykładów: Lub „przypowieści”. Greckie słowo parabolé, które dosłownie znaczy „zestawienie; przyłożenie”, może się odnosić do przypowieści, przysłowia lub przykładu. Jezus często wyjaśniał coś, zestawiając to z czymś podobnym (Mk 4:30). Jego przykłady były krótkimi, zazwyczaj fikcyjnymi opowiadaniami ukazującymi jakąś prawdę natury moralnej lub duchowej.

grunt skalisty: To określenie nie odnosi się do miejsc, na których gdzieniegdzie leżały kamienie, ale do skalistego podłoża przykrytego cienką warstwą gleby. W równoległym sprawozdaniu z Łk 8:6 powiedziano, że niektóre ziarna upadły „na skałę”. Na takim podłożu ziarna nie mogły wypuścić korzeni na tyle głęboko, żeby mieć dostęp do potrzebnej wilgoci.

między ciernie: Jezus najwyraźniej nie nawiązuje do kolczastych krzewów, które już wyrosły, ale do chwastów, których nie usunięto z zaoranej gleby. Kiedy takie chwasty odrastały, zagłuszały świeżo zasiane ziarno.

Królestwo Niebios: Wyrażenie to występuje w relacji Mateusza ok. 30 razy. W innych Ewangeliach się nie pojawia. Marek i Łukasz używają synonimicznego wyrażenia „Królestwo Boże”. Wskazuje to, że „Królestwo Boże” ma siedzibę w duchowych niebiosach i stamtąd panuje (Mt 21:43; Mk 1:15; Łk 4:43; Dn 2:44; 2Tm 4:18).

święte tajemnice: Użyte tu greckie słowo mystérion Przekładzie Nowego Świata zostało 25 razy oddane jako „święta tajemnica”. W tym wersecie występuje w liczbie mnogiej i odnosi się do aspektów zamierzenia Bożego, które nie są ujawniane, dopóki Bóg tego nie zechce. W pełni ujawnia je tylko wybranym osobom, które obdarza zrozumieniem (Kol 1:25, 26). Kiedy święte tajemnice Boże zostają ujawnione, nadawany jest im jak największy rozgłos. Wskazuje na to fakt, że określenie „święte tajemnice” występuje w Biblii w połączeniu ze sformułowaniami: „przekazać”, „dać poznać”, „rozgłosić”, „zostać ujawnionym” i „objawienie” (1Ko 2:1; Ef 1:9; 3:3; Kol 1:25, 26; 4:3). Najważniejsza „święta tajemnica Boża” dotyczy głównie rozpoznania w Jezusie obiecanego „potomstwa”, czyli Mesjasza (Kol 2:2; Rdz 3:15). Ma ona jednak więcej aspektów — jednym z nich jest rola, jaką Jezus odgrywa w zamierzeniu Bożym (Kol 4:3). Jak to wynika z omawianej wypowiedzi Jezusa, „święte tajemnice” mają związek z Królestwem Niebios, czyli z „Królestwem Bożym” — niebiańskim rządem, w którym panuje on jako Król (Mk 4:11; Łk 8:10; zob. komentarz do Mt 3:2). Występujące w Chrześcijańskich Pismach Greckich słowo mystérion należy rozumieć inaczej, niż rozumiano je w starożytnych kultach misteryjnych. Te religie, w których często praktykowano kult płodności rozpowszechniony w I w. n.e., obiecywały swoim wyznawcom, że dzięki mistycznym obrzędom uzyskają nieśmiertelność, osobiste objawienia i kontakt z bogami. Oczywiście nie miało to nic wspólnego z prawdą. Osoby praktykujące wspomniane religie przysięgały, że nie zdradzą tajemnic kultu, przez co pozostawały one nieujawnione. Natomiast chrześcijanie postępowali zupełnie inaczej — otwarcie głosili o świętych tajemnicach. Kiedy w Biblii słowo mystérion występuje w kontekście religii fałszywej, w Przekładzie Nowego Świata jest oddawane jako „tajemnica” (słowo to oddano w ten sposób w trzech miejscach: 2Ts 2:7; Obj 17:5, 7).

Zapewniam: Występujące tu greckie słowo amén jest transkrypcją hebrajskiego określenia ʼamén i znaczy „niech się tak stanie” lub „zaprawdę; istotnie”. Jezus często poprzedzał tym słowem jakąś wypowiedź, obietnicę lub proroctwo, podkreślając w ten sposób całkowitą wiarygodność i niezawodność tego, co mówił. Takie użycie tego słowa należy w literaturze religijnej do wyjątków. Jezus używał też podwojonego amén (jak to wynika z całej Ewangelii według Jana); wyrażenie to można przetłumaczyć na „zaprawdę, zaprawdę” (Jn 1:51, , 1997).

Zapewniam: Zob. komentarz do Mt 5:18.

świecie: Lub „systemie rzeczy”. Użyty tu grecki wyraz aiòn, którego podstawowe znaczenie to „wiek”, może się odnosić do sytuacji, stanu rzeczy wyróżniającego pewien okres, wiek czy epokę. Tutaj to słowo powiązano ze zmartwieniami i problemami charakterystycznymi dla życia w obecnym systemie rzeczy (zob. Słowniczek pojęć).

nasiał: starożytności na Bliskim Wschodzie rzeczywiście zdarzało się, że ktoś postępował w taki złośliwy sposób.

chwastów: Na ogół uważa się, że chodzi o życicę roczną (Lolium temulentum), roślinę z rodziny traw. Ten trujący chwast we wczesnym stadium rozwoju bardzo przypomina młodą pszenicę.

też powyrywać pszenicę: Korzenie chwastów i pszenicy mogły być ze sobą splecione. Dlatego nawet jeśli udało się rozpoznać chwasty, wyrwanie ich oznaczałoby, że wyrwana zostałaby też pszenica.

chwastów: Na ogół uważa się, że chodzi o życicę roczną (Lolium temulentum), roślinę z rodziny traw. Ten trujący chwast we wczesnym stadium rozwoju bardzo przypomina młodą pszenicę.

zbierzcie chwasty: Gdy życica roczna (zob. komentarz do Mt 13:25) dojrzeje, można ją łatwo odróżnić od pszenicy.

ziarnkiem gorczycy: W Izraelu rośnie dziko kilka gatunków gorczycy, a gorczyca czarna (Brassica nigra) jest powszechnie uprawiana. Ze stosunkowo niewielkiego ziarna (o średnicy 1—1,6 mm i wadze 1 mg) wyrasta roślina podobna do drzewa. Niektóre jej odmiany osiągają wysokość 4,5 m.

najmniejsze ze wszystkich nasion: Ziarnko gorczycy występowało w starożytnych pismach żydowskich jako przenośnia oznaczająca coś bardzo małego. Chociaż obecnie znane są mniejsze nasiona, ziarno gorczycy było najmniejszym z tych, które zbierali i wysiewali galilejscy rolnicy w czasach Jezusa.

zakwasu: Lub „drożdży”. W Biblii zakwas często symbolizuje grzech i zepsucie; w tym miejscu odnosi się do wypaczonych nauk (Mt 16:12; 1Ko 5:6-8; por. komentarz do Mt 13:33).

zakwasem: Chodzi o porcję fermentującego ciasta zachowaną z poprzedniego wypieku, którą dodawano do nowego ciasta, żeby urosło. W tym miejscu Jezus nawiązuje do zwykłego pieczenia chleba. W Biblii zakwas często symbolizuje grzech i zepsucie (zob. komentarz do Mt 16:6), ale nie zawsze występuje w negatywnym kontekście (Kpł 7:11-15). W omawianej wypowiedzi proces zakwaszania najwyraźniej symbolizuje rozprzestrzenianie się czegoś dobrego.

z trzema dużymi miarami: Użyte tu greckie słowo sáton jest odpowiednikiem hebrajskiego słowa oznaczającego miarę sea. Sea odpowiadała 7,33 l (zob. Rdz 18:6, przyp.; Słowniczek pojęć, „Sea”, i Dodatek B14).

żeby się spełniły słowa, które Jehowa wypowiedział przez swojego proroka: Podobne zdania występują w Ewangelii według Mateusza wiele razy — najwyraźniej po to, żeby zwrócić uwagę Żydów na rolę Jezusa jako obiecanego Mesjasza (Mt 2:15, 23; 4:14; 8:17; 12:17; 13:35; 21:4; 26:56; 27:9).

założenia świata: Greckie słowo przetłumaczone tu na „założenie” zostało oddane w Heb 11:11 jako „poczęcie” i występuje razem ze słowem „potomstwo”. Tutaj, użyte w określeniu „założenie świata”, najwyraźniej odnosi się do poczęcia i narodzin dzieci Adama i Ewy. Jezus w kontekście „założenia świata” wspomina o Ablu, który był najwidoczniej pierwszym człowiekiem podlegającym odkupieniu i którego imię zostało zapisane w zwoju życia „od założenia świata” (Łk 11:50, 51; Obj 17:8).

żeby się spełniły słowa przekazane przez proroka: Jest to cytat z Ps 78:2. Pisarz tego psalmu (w tym miejscu nazwany „prorokiem”) za pomocą obrazowego języka przedstawił znaczną część historii relacji Boga z Izraelitami. Podobnie robił Jezus — kiedy nauczał swoich uczniów i podążające za nim tłumy, w podawanych przykładach często używał obrazowego języka (zob. komentarz do Mt 1:22).

od samego początku: Możliwe też „od założenia świata”. W niektórych starożytnych manuskryptach występuje ta dłuższa wersja ze słowem „świat” (por. komentarz do Mt 25:34). W innych manuskryptach pominięto to słowo i podobnie zrobiono w tekście głównym tego przekładu.

Syn Człowieczy: Lub „Syn Ludzki”. W Ewangeliach to określenie występuje jakieś 80 razy. Jezus odnosił je do siebie — najwyraźniej chciał podkreślić, że naprawdę jest człowiekiem, urodzonym przez kobietę, i jako odpowiednik Adama może odkupić ludzkość z grzechu i śmierci (Rz 5:12, 14, 15). To wyrażenie wskazywało też, że Jezus jest Mesjaszem, czyli Chrystusem (Dn 7:13, 14; zob. Słowniczek pojęć).

Syn Człowieczy: Zob. komentarz do Mt 8:20.

świat: Chodzi o ogół ludzi.

zakończenia: Użyte tu greckie słowo syntéleia pochodzi od słów oznaczających „razem; wraz” oraz „zakończenie; koniec” (Mt 13:39, 40, 49; 28:20; Heb 9:26). Odnosi się ono do okresu, w którym ciąg wspólnie występujących wydarzeń doprowadzi do ostatecznego „końca” wspomnianego w Mt 24:6, 14, gdzie użyto innego greckiego słowa — télos (zob. komentarze do Mt 24:6, 14Słowniczek pojęć, „Zakończenie systemu rzeczy”).

świecie: Lub „systemie rzeczy”. Użyty tu grecki wyraz aiòn, którego podstawowe znaczenie to „wiek”, może się odnosić do sytuacji, stanu rzeczy wyróżniającego pewien okres, wiek czy epokę. Tutaj to słowo powiązano ze zmartwieniami i problemami charakterystycznymi dla życia w obecnym systemie rzeczy (zob. Słowniczek pojęć).

systemu rzeczy: Lub „epoki”. Użyte tu greckie słowo aiòn w tym miejscu oznacza bieżącą sytuację, stan rzeczy wyróżniający pewien okres, wiek czy epokę (zob. Słowniczek pojęć, „System rzeczy”).

zakończenie: Greckie słowo syntéleia, tłumaczone na „zakończenie”, występuje też w Mt 13:40, 49; 24:3; 28:20; Heb 9:26 (zob. komentarz do Mt 24:3Słowniczek pojęć, „Zakończenie systemu rzeczy”).

systemu rzeczy: Lub „epoki” (zob. komentarze do Mt 13:22; 24:3Słowniczek pojęć, „Zakończenie systemu rzeczy”; „System rzeczy”).

bezprawia: Użyte tu greckie słowo oddane jako „bezprawie” zawiera w sobie myśl o naruszaniu prawa i pogardzie dla niego, o postępowaniu, jakby prawo w ogóle nie istniało. W Biblii termin ten wskazuje na brak poszanowania dla praw Bożych (zob. komentarz do Mt 7:23; 2Ko 6:14; 2Ts 2:3-7; 1Jn 3:4).

tych, którzy postępują niegodziwie: Dosł. „dopuszczających się bezprawia” (zob. komentarz do Mt 24:12).

zgrzytać zębami: Lub „szczękać zębami; zaciskać zęby”. Zwrot ten może zawierać myśl o cierpieniu, rozpaczy i gniewie, czemu mogą towarzyszyć gorzkie słowa i agresywne zachowanie.

zgrzytać zębami: Zob. komentarz do Mt 8:12.

wszystko: Chociaż w jednym z wczesnych manuskryptów pominięto tutaj greckie słowo pánta („wszystko”), to w innych manuskryptach — zarówno wczesnych, jak i późniejszych — słowo to występuje.

perłę: W czasach biblijnych najcenniejsze perły poławiano w wodach Morza Czerwonego, Zatoki Perskiej oraz Oceanu Indyjskiego. To wyjaśnia, dlaczego Jezus mówił o kupcu, który chcąc znaleźć taką perłę, musiał podróżować i zdobywać się na wysiłek.

niedobre: Może chodzić o ryby bez płetw i łusek, które według Prawa Mojżeszowego były nieczyste i nie można ich było jeść. Może też chodzić o inne niejadalne ryby złapane w sieć (Kpł 11:9-12; Pwt 14:9, 10).

zakończenie: Greckie słowo syntéleia, tłumaczone na „zakończenie”, występuje też w Mt 13:40, 49; 24:3; 28:20; Heb 9:26 (zob. komentarz do Mt 24:3Słowniczek pojęć, „Zakończenie systemu rzeczy”).

systemu rzeczy: Lub „epoki” (zob. komentarze do Mt 13:22; 24:3Słowniczek pojęć, „Zakończenie systemu rzeczy”; „System rzeczy”).

zakończenia: Użyte tu greckie słowo syntéleia pochodzi od słów oznaczających „razem; wraz” oraz „zakończenie; koniec” (Mt 13:39, 40, 49; 28:20; Heb 9:26). Odnosi się ono do okresu, w którym ciąg wspólnie występujących wydarzeń doprowadzi do ostatecznego „końca” wspomnianego w Mt 24:6, 14, gdzie użyto innego greckiego słowa — télos (zob. komentarze do Mt 24:6, 14Słowniczek pojęć, „Zakończenie systemu rzeczy”).

systemu rzeczy: Lub „epoki”. Użyte tu greckie słowo aiòn w tym miejscu oznacza bieżącą sytuację, stan rzeczy wyróżniający pewien okres, wiek czy epokę (zob. Słowniczek pojęć, „System rzeczy”).

zakończenia systemu rzeczy: Zob. komentarze do Mt 13:39; 24:3Słowniczek pojęć, „Zakończenie systemu rzeczy”; „System rzeczy”.

nauczyciel: Lub „człowiek uczony”. Użyto tu greckiego słowa grammateús. W odniesieniu do żydowskich nauczycieli biegłych w Prawie jest ono oddawane jako „uczony w piśmie”. Ale tutaj odnosi się do uczniów Jezusa, którzy zostali przygotowani do nauczania innych.

w rodzinne strony: Dosł. „do ojczystego miasta; do ojczyzny”. Chodzi o rodzinne miasto Jezusa, Nazaret, czyli miejsce, z którego pochodziła jego najbliższa rodzina.

syn cieśli: Użyte tu greckie słowo tékton, przetłumaczone na „cieśla”, jest ogólnym terminem określającym jakiegokolwiek rzemieślnika lub budowniczego. Kiedy odnosi się ono do cieśli, może oznaczać osobę budującą domy albo wytwarzającą meble lub inne przedmioty z drewna. Justyn Męczennik, który żył w II w. n.e., napisał, że kiedy Jezus „przebywał pośród ludzi, miał zwyczaj pracować jako cieśla, wyrabiając pługi i jarzma”. Również wczesne tłumaczenia Biblii potwierdzają, że zajmował się on ciesielstwem. Jezus był znany jako „syn cieśli” oraz „cieśla” (Mk 6:3). Najwyraźniej nauczył się tego zawodu od swojego przybranego ojca, Józefa. Chłopcy rozpoczynali naukę zawodu zazwyczaj między 12 a 15 rokiem życia i trwała ona wiele lat.

bracia: Greckie słowo adelfòs może w Biblii odnosić się do więzi duchowej, ale tutaj zostało użyte w odniesieniu do przyrodnich braci Jezusa, młodszych synów Józefa i Marii. Niektórzy uważają, że po urodzeniu Jezusa Maria pozostała dziewicą, i twierdzą, że użyte tu słowo adelfòs odnosi się do kuzynów. Jednak gdy w Chrześcijańskich Pismach Greckich jest mowa o kuzynie, występuje inne słowo (gr. anepsiòs Kol 4:10). Jeszcze innym terminem posłużono się na określenie „siostrzeńca Pawła” (Dz 23:16). Poza tym w Łk 21:16 znajdujemy użyte w liczbie mnogiej greckie słowa adelfòs syggenés (tłumaczone na „bracia” i „krewni”). Te przykłady wskazują, że w Pismach Greckich słowa określające pokrewieństwo zostały użyte w sposób celowy, zgodnie ze swoim konkretnym znaczeniem.

Jakub: Ten przyrodni brat Jezusa to najwyraźniej Jakub, o którym wspomniano w Dz 12:17Gal 1:19 i który napisał księgę biblijną nazwaną od jego imienia (Jak 1:1).

Judas: Ten przyrodni brat Jezusa to najwyraźniej Juda (gr. Ioúdas), który napisał księgę biblijną nazwaną od jego imienia (Judy 1).

prowadzi cię do upadku: Występujące tu greckie słowo skandalízo w Chrześcijańskich Pismach Greckich odnosi się do symbolicznego upadku — np. do popełnienia przez kogoś grzechu lub doprowadzenia do grzechu kogoś innego. W tym kontekście słowo to można przetłumaczyć też jako „jest przyczyną twojego grzechu; staje się dla ciebie sidłem”. Jak wynika z użycia słowa skandalízo w Biblii, taki grzech może obejmować złamanie któregoś z Bożych praw dotyczących moralności, utratę wiary lub przyjęcie fałszywych nauk. To greckie słowo może również być użyte w znaczeniu „zgorszyć się; obrazić się” (zob. komentarze do Mt 13:57; 18:7).

nie chcieli w niego uwierzyć: Lub „zaczęli się gorszyć z jego powodu; obrazili się na niego”. Użyte tu greckie słowo skandalízo w tym miejscu odnosi się do symbolicznego upadku, czyli obrażenia się. W innych miejscach zawiera w sobie myśl o popełnieniu przez kogoś grzechu lub doprowadzeniu do grzechu kogoś innego (zob. komentarz do Mt 5:29).

nie mógł tam dokonać żadnego potężnego dzieła: Jezus nie mógł dokonać zbyt wielu cudów nie dlatego, że brakowało mu mocy, ale dlatego, że mieszkańcom Nazaretu brakowało wiary (Mt 13:58). Mocy Bożej nie należało marnować na przekonywanie sceptyków nieskłonnych do zmiany zdania (por. Mt 10:14; Łk 16:29-31).

nie dokonał tam zbyt wielu potężnych dzieł: Jezus nie dokonał zbyt wielu cudów w Nazarecie nie dlatego, że brakowało mu mocy, ale dlatego, że mieszkańcom Nazaretu brakowało wiary (zob. komentarz do Mk 6:5). Mocy Bożej nie należało marnować na przekonywanie sceptyków nieskłonnych do zmiany zdania (por. Mt 10:14; Łk 16:29-31).

Multimedia

Jezioro Galilejskie w pobliżu Kafarnaum
Jezioro Galilejskie w pobliżu Kafarnaum

Poziom wody i topografia Jeziora Galilejskiego zmieniły się w ciągu stuleci, które minęły od czasów Jezusa. Ale być może właśnie w tym miejscu Jezus przemawiał z łodzi do tłumów. Głos Jezusa odbijał się od powierzchni wody i dzięki temu mógł być donośniejszy.

Sianie ziarna
Sianie ziarna

W czasach biblijnych stosowano różne metody siania. Zazwyczaj siewca trzymał ziarno w torbie przewieszonej przez ramię i przymocowanej wokół bioder albo w fałdzie szaty wierzchniej. Szedł przez pole i zamaszyście rozrzucał nasiona. Ponieważ przez pola biegły udeptane ścieżki, siewca musiał się upewnić, że ziarna spadają tam, gdzie będą mogły wyrosnąć. Ziarna jak najszybciej przykrywano, żeby nie wydziobały ich ptaki.

Pozostałości starożytnych spichlerzy w Masadzie
Pozostałości starożytnych spichlerzy w Masadzie

Spichlerze budowano na terenie całego Izraela i gromadzono w nich wymłócone zboże. Niektóre tego typu obiekty mogły być wykorzystywane do przechowywania oliwy i wina, a nawet metali i kamieni szlachetnych.

Żniwiarze
Żniwiarze

W czasach biblijnych żniwiarze czasami po prostu wyrywali źdźbła z ziemi. Jednak zazwyczaj ścinali zboże przy użyciu sierpa (Pwt 16:9; Mk 4:29). W czasie żniw zwykle pracowano wspólnie — dojrzałe zboże zbierały grupy żniwiarzy (Rut 2:3; 2Kl 4:18). Wielu pisarzy biblijnych, np. król Salomon, prorok Ozeasz i apostoł Paweł, posłużyło się przykładem żniw dla zilustrowania ważnych prawd (Prz 22:8; Oz 8:7; Gal 6:7-9). Również Jezus nawiązał do tego znanego zajęcia, żeby pokazać, jaką rolę w pozyskiwaniu uczniów mają odegrać aniołowie oraz jego naśladowcy (Mt 13:24-30, 39; Jn 4:35-38).

Ziarnko gorczycy
Ziarnko gorczycy

Spośród różnych nasion, które zbierali i wysiewali galilejscy rolnicy, ziarna gorczycy były najmniejsze. W starożytnych pismach żydowskich ziarnko gorczycy występowało jako przenośnia oznaczająca coś bardzo małego.

Rybacy wyciągają niewód
Rybacy wyciągają niewód

Niewody w czasach Jezusa były najprawdopodobniej zrobione z włókien lnu. Według niektórych źródeł takie sieci mogły mieć długość nawet 300 m. Na dolnej krawędzi niewodu mocowano ciężarki, a na górnej — pływaki. Rybacy zapuszczali niewód przy pomocy łodzi. Do obu jego końców przymocowane były długie liny. Czasami kilku stojących na brzegu mężczyzn chwytało za te liny i stopniowo wyciągało sieć. Niewód zagarniał wszystko, co znalazło się na jego drodze.