Dzieje Apostolskie 2:1-47

2  W dniu Pięćdziesiątnicy+ wszyscy przebywali razem w tym samym miejscu.  Nagle z nieba rozległ się odgłos przypominający szum gwałtownego, porywistego wiatru i wypełnił cały dom, w którym siedzieli+.  I zobaczyli jakby języki ognia, które się porozdzielały i usiadły osobno na każdym z nich.  Wtedy wszyscy zostali napełnieni duchem+ świętym i zaczęli mówić różnymi językami — tak jak duch pozwalał im mówić+.  W tym czasie w Jerozolimie przebywali bogobojni Żydzi z każdego narodu na świecie*+.  Gdy więc rozległ się ten odgłos, zebrał się wielki tłum. I wszyscy wpadli w osłupienie, bo każdy słyszał, jak mówiono w jego własnym języku.  Nie mogąc wyjść ze zdumienia, mówili: „Czy ci wszyscy ludzie nie są Galilejczykami?+  Jak więc to się dzieje, że każdy z nas słyszy swój własny język?  Partowie, Medowie+, Elamici+, mieszkańcy Mezopotamii, Judei, Kapadocji, Pontu, Azji+, 10  Frygii, Pamfilii, Egiptu, terenów Libii leżących blisko Cyreny, przybysze z Rzymu, zarówno Żydzi, jak i prozelici+, 11  Kreteńczycy i Arabowie — my wszyscy słyszymy, jak ci ludzie mówią w naszych językach o wspaniałych dziełach Bożych”. 12  Rzeczywiście, wszyscy byli tak zdziwieni i zdezorientowani, że pytali jeden drugiego: „Co to może znaczyć?”. 13  Ale byli i tacy, którzy z nich drwili, mówiąc: „Upili się młodym winem”. 14  Wtedy stanął Piotr razem z Jedenastoma+ i głośno przemówił: „Judejczycy i wszyscy mieszkańcy Jerozolimy, uważnie posłuchajcie tego, co powiem. 15  Ci ludzie wcale nie są pijani, jak sądzicie, bo jest dopiero 3 godzina. 16  To, co widzicie, zapowiedział prorok Joel: 17  ‚„W dniach ostatnich”, mówi Bóg, „wyleję swojego ducha na najróżniejszych ludzi. I wasi synowie oraz wasze córki będą prorokować, młodzi wśród was będą oglądać wizje, a ludzie starsi będą mieć sny+. 18  Nawet na swoich niewolników i niewolnice wyleję w tych dniach swego ducha i będą prorokować+. 19  I uczynię cuda na niebie i na ziemi — sprawię, że pojawi się krew, ogień i chmury dymu. 20  Słońce zamieni się w ciemność, a księżyc w krew, zanim nadejdzie wielki, wspaniały dzień Jehowy. 21  Ale każdy, kto wzywa imienia Jehowy, będzie wybawiony”’+. 22  „Izraelici, posłuchajcie: Jezusa Nazarejczyka posłał Bóg. Wyraźnie to pokazał przez potężne dzieła, cuda i znaki, których — jak sami wiecie — dokonywał pośród was za jego pośrednictwem+. 23  Człowiek ten został wam wydany, żeby spełniło się to, co postanowił i przewidział Bóg+. I przybiliście go do pala, zgładziliście rękami niegodziwych ludzi+. 24  Ale Bóg go wskrzesił+, wyzwolił go z mocy śmierci, bo było nie do pomyślenia, żeby trzymała go w swoim uścisku+. 25  Dawid mówi o Nim: ‚Zawsze mam Jehowę przed oczami*. Jest On po mojej prawej stronie, więc nic mną nie wstrząśnie. 26  Dlatego moje serce się ucieszyło, na moich ustach* były radosne słowa. I będę żył nadzieją, 27  bo nie pozostawisz mnie w grobie, nie pozwolisz, żeby Twój lojalny sługa ujrzał zepsucie*+. 28  Pokazałeś mi drogę życia. Kiedy przebywam w Twojej obecności, przepełnia mnie wielka radość’+. 29  „Bracia, pozwólcie, że otwarcie wam powiem o Dawidzie — głowie rodu — który umarł i został pochowany+, a jego grobowiec jest u nas po dziś dzień. 30  Był on prorokiem i wiedział, że Bóg przyrzekł posadzić na jego tronie jednego z jego potomków+. 31  Dlatego z góry wiedząc, co ma się wydarzyć, mówił o zmartwychwstaniu Chrystusa, że ani nie został opuszczony w grobie, ani jego ciało nie uległo rozkładowi+. 32  Bóg wskrzesił Jezusa*, a my wszyscy jesteśmy tego świadkami+. 33  Ponieważ więc został wywyższony, by zasiąść po prawej stronie Boga*+, i otrzymał od Ojca obiecanego ducha świętego+, wylał go na nas, jak sami widzicie i słyszycie. 34  Dawid przecież nie poszedł do nieba, za to sam mówi: ‚Jehowa powiedział mojemu Panu: „Zasiadaj po mojej prawej stronie, 35  aż położę twoich wrogów jako podnóżek dla twoich nóg”’+. 36  Dlatego cały lud* Izraela może być tego pewny: Jezusa, którego wy straciliście na palu+, Bóg uczynił zarówno Panem+, jak i Chrystusem”. 37  Kiedy to usłyszeli, poczuli się tak, jakby zostali ugodzeni w serce, i zwrócili się do Piotra i do reszty apostołów: „Bracia, co mamy robić?”. 38  Piotr im powiedział: „Okażcie skruchę+ i niech każdy z was da się ochrzcić+ w imię Jezusa Chrystusa. A wtedy uzyskacie przebaczenie grzechów+ i otrzymacie dar ducha świętego. 39  Ta obietnica+ jest dla was, dla waszych dzieci i dla wszystkich, którzy są daleko — wszystkich, których wybierze* sam Jehowa, nasz Bóg”+. 40  I Piotr powiedział im jeszcze wiele innych rzeczy. Dawał im dokładne świadectwo i wciąż ich usilnie zachęcał: „Ratujcie się spośród tego zepsutego pokolenia”+. 41  Ci więc, którzy żywo zareagowali na jego słowa, zostali ochrzczeni+. Tego dnia przyłączyło się do uczniów około 3000 osób+. 42  I dalej wnikali w nauki apostołów, razem spędzając czas, wspólnie jedząc posiłki+ i się modląc+. 43  A apostołowie dokonywali wielu cudów i znaków+ i wszyscy zaczęli odczuwać lęk. 44  Wszyscy, którzy uwierzyli, przebywali razem i wszystko mieli wspólne. 45  Zaczęli sprzedawać swoje posiadłości i mienie+, a uzyskane pieniądze rozdzielali między wszystkich stosownie do potrzeb+. 46  Połączeni wspólnym celem, dzień w dzień stale przebywali w świątyni. W różnych domach spotykali się na posiłkach, z wielką radością i w szczerości serca dzieląc się ze sobą jedzeniem 47  i wysławiając Boga. I cały lud odnosił się do nich przychylnie. A Jehowa sprawiał, że codziennie przyłączali się do nich inni wchodzący na drogę wybawienia+.

Przypisy

Dosł. „pod niebem”.
Lub „przed sobą”.
Dosł. „języku”.
Lub „zaznał zepsucia”.
Dosł. „tego Jezusa”.
Możliwe też „wywyższony prawą ręką Boga”.
Dosł. „dom”.
Dosł. „wezwie”.

Komentarze

Pięćdziesiątnicy: W Chrześcijańskich Pismach Greckich słowo pentekosté (oznaczające „pięćdziesiąty [dzień]”) jest używane na określenie święta nazywanego w Pismach Hebrajskich Świętem Żniw (Wj 23:16) lub Świętem Tygodni (Wj 34:22). Obchodzono je po zakończeniu siedmiotygodniowego okresu żniw, w czasie którego zbierano najpierw jęczmień, a potem pszenicę. Pięćdziesiątnica przypadała na 50 dzień, licząc od 16 nisan, kiedy to przynoszono na ofiarę snop z pierwszych plonów jęczmienia (Kpł 23:15, 16). W kalendarzu hebrajskim jest to 6 siwan (zob. Dodatek B15). Wskazówki dotyczące tego święta zawiera Kpł 23:15-21; Lb 28:26-31 i Pwt 16:9-12. Na obchody Pięćdziesiątnicy do Jerozolimy ściągało mnóstwo Żydów i prozelitów z odległych miejsc. Święto to zachęcało do okazywania gościnności i życzliwości wszystkim ludziom, bez względu na ich status społeczny i pochodzenie — wolnym, niewolnikom, biednym, sierotom, wdowom, Lewitom czy cudzoziemcom (Pwt 16:10, 11). W dniu Pięćdziesiątnicy 33 r. n.e. były więc idealne warunki, żeby powstał zbór chrześcijański, którego zadaniem miało być głoszenie wszystkim ludziom „o wspaniałych dziełach Bożych” (Dz 1:8; 2:11). Według tradycji żydowskiej obchody Pięćdziesiątnicy przypadały na czas, gdy przy górze Synaj Izraelici otrzymali Prawo i stali się narodem wybranym. Rzeczywiście wydarzyło się to na początku miesiąca trzeciego (siwan) (Wj 19:1). Tak jak Mojżesz pośredniczył w zawarciu przymierza Prawa między Bogiem a Izraelem, tak Jezus Chrystus stał się Pośrednikiem nowego przymierza dla nowego narodu, Izraela duchowego.

językami: W Biblii greckie słowo glòssa może się odnosić do języka jako narządu mowy (Mk 7:33; Łk 1:64; 16:24). Ale może też mieć znaczenie przenośne i odnosić się do samej mowy albo do ludzi posługujących się danym językiem (Obj 5:9; 7:9; 13:7). W Dz 2:3 tego greckiego słowa użyto w wyrażeniu „jakby języki ognia”. Powiedziano tam, że ‛języki ognia usiadły na każdym z uczniów’ i zaczęli oni mówić różnymi językami. Były to widoczne przejawy wylania ducha świętego.

językami: W Biblii greckie słowo glòssa może się odnosić do języka jako narządu mowy (Mk 7:33; Łk 1:64; 16:24). Ale może też mieć znaczenie przenośne i odnosić się do samej mowy albo do ludzi posługujących się danym językiem (Obj 5:9; 7:9; 13:7). W Dz 2:3 tego greckiego słowa użyto w wyrażeniu „jakby języki ognia”. Powiedziano tam, że ‛języki ognia usiadły na każdym z uczniów’ i zaczęli oni mówić różnymi językami. Były to widoczne przejawy wylania ducha świętego.

swój własny język: Dosł. „nasz własny język, w którym zostaliśmy urodzeni”. W tym wersecie słowo „język” jest tłumaczeniem greckiego wyrazu diálektos (zob. też komentarz do Dz 2:4). Wielu ludzi przysłuchujących się temu, co mówili uczniowie, znało jakiś język międzynarodowy — prawdopodobnie grecki. Jako „bogobojni Żydzi” mogli też rozumieć hebrajski, którym posługiwano się w świątyni w Jerozolimie (Dz 2:5). Jednak szczególnie musiało ich poruszyć to, że słyszą dobrą nowinę w języku, który znali od dzieciństwa.

Azji: Zob. Słowniczek pojęć, „Azja”.

prozelitę: Lub „nawróconego”. Greckie słowo prosélytos oznacza poganina, który nawrócił się na judaizm. W wypadku mężczyzn takie nawrócenie obejmowało poddanie się obrzezaniu.

prozelici: Zob. komentarz do Mt 23:15.

młodym winem: Lub „słodkim winem”. Grecki wyraz gleúkos, który w Chrześcijańskich Pismach Greckich pojawia się tylko w tym miejscu, odnosi się do słodkiego młodego wina jeszcze w trakcie fermentacji.

3 godzina: Dosł. „trzecia godzina dnia”, czyli ok. 9 rano. W I w. n.e. Żydzi odmierzali czas, licząc 12 godzin dnia od wschodu słońca, czyli od ok. 6 rano (Jn 11:9). Dlatego 3 godzina to według dzisiejszej rachuby czasu ok. 9 rano, 6 godzina wypada ok. 12 w południe, a 9 to mniej więcej 3 po południu. Ludzie nie mieli wtedy dokładnych zegarów, więc informacja o czasie danego wydarzenia była zazwyczaj podawana w przybliżeniu (Jn 1:39; 4:6; 19:14; Dz 10:3, 9).

wszystkimi ludźmi: Dosł. „wszelkim ciałem”. To wyrażenie występuje również w Łk 3:6, gdzie zacytowano Iz 40:5, w którym użyto hebrajskiego określenia o tym samym znaczeniu (por. komentarz do Jn 1:14).

najróżniejszych ludzi: Lub „ludzi wszelkiego pokroju”. Jezus zapowiada tu, że pociągnie do siebie osoby z różnych środowisk, bez względu na ich narodowość, rasę czy sytuację materialną (Dz 10:34, 35; Obj 7:9, 10; zob. komentarz do Jn 6:44). Warto zauważyć, że przy tej okazji z Jezusem chcieli się zobaczyć „pewni Grecy”, którzy przyszli do świątyni oddawać cześć Bogu (zob. komentarz do Jn 12:20). Wiele przekładów oddaje występujące w tym wersecie greckie słowo pas („każdy; wszyscy”) w sposób, który wskazuje, że Jezus pociągnie do siebie każdego człowieka bez wyjątku. Jednak taka koncepcja nie jest zgodna z resztą natchnionych Pism (Ps 145:20; Mt 7:13; Łk 2:34; 2Ts 1:9). Chociaż to greckie słowo dosłownie znaczy „wszyscy; każdy” (Rz 5:12), to z Mt 5:11 i Dz 10:12 jasno wynika, że może też znaczyć „każdego rodzaju” lub „wszelkiego pokroju” (użycie słowa pas podobne do tego w Jn 12:32: por. Jn 1:7; 1Tm 2:4).

Prorokuj (...). Kto cię uderzył?: W tym miejscu słowo „prorokuj” nie oznacza, że Jezus miał przepowiedzieć przyszłość; chodziło o to, żeby dzięki objawieniu od Boga rozpoznał, kto go uderzył. Z równoległych sprawozdań z Mk 14:65Łk 22:64 wynika, że prześladowcy Jezusa zakryli mu twarz, co wyjaśnia, dlaczego skierowali do niego to szydercze polecenie.

Prorokuj!: W tym miejscu słowo „prorokuj” nie oznacza, że Jezus miał przepowiedzieć przyszłość. Z kontekstu wynika, że prześladowcy Jezusa zakryli mu twarz, a równoległe sprawozdanie z Mt 26:68 podaje, że to szydercze polecenie w całości brzmiało: „Prorokuj nam, Chrystusie. Kto cię uderzył?”. Prześladowcy żądali więc, żeby Jezus dzięki objawieniu od Boga powiedział, kto go uderzył (zob. komentarze do Mt 26:68Łk 22:64).

Prorokuj!: W tym miejscu słowo „prorokuj” nie oznacza, że Jezus miał przepowiedzieć przyszłość. Z kontekstu wynika, że prześladowcy Jezusa zakryli mu twarz — żądali więc, żeby dzięki objawieniu od Boga powiedział, kto go uderzył (zob. komentarz do Mt 26:68).

starszych ludu: Dosł. „starszych mężczyzn”. W Biblii greckie określenie presbýteros odnosi się przede wszystkim do osób, które mają pewną miarę władzy i odpowiedzialności w jakiejś społeczności lub jakimś narodzie. Czasami termin ten odnosi się do czyjegoś wieku (tak jak w Łk 15:25; Dz 2:17), ale nie zawsze chodzi o osoby starsze. Tutaj określono nim przywódców narodu żydowskiego, którzy często są wymieniani razem z naczelnymi kapłanami i uczonymi w piśmie. Mężczyźni z tych trzech grup tworzyli Sanhedryn (Mt 21:23; 26:3, 47, 57; 27:1, 41; 28:12; zob. Słowniczek pojęć, „Starszy”).

W dniach ostatnich: Piotr, cytując proroctwo z Księgi Joela, pod natchnieniem używa wyrażenia „w dniach ostatnich”, a nie słowa „potem”, które występuje w tym proroctwie w tekście hebrajskim i w Septuagincie (Jl 2:28 [3:1, LXX]). Spełniło się ono, gdy w dniu Pięćdziesiątnicy 33 r. n.e. został wylany duch święty. Używając wyrażenia „dni ostatnie”, Piotr wskazuje, że ten szczególny okres już się rozpoczął i że miał poprzedzać „wielki, wspaniały dzień Jehowy”. Najwyraźniej więc „dzień Jehowy” miał zakończyć „dni ostatnie” (Dz 2:20). Ponieważ Piotr przemawiał do rodowitych Żydów oraz do żydowskich prozelitów, pierwotnie jego słowa musiały się odnosić właśnie do nich. Wskazywały, że żyją oni w „dniach ostatnich” systemu rzeczy, w którym ośrodkiem wielbienia Boga była Jerozolima. Wcześniej sam Jezus zapowiedział zburzenie Jerozolimy i tamtejszej świątyni (Łk 19:41-44; 21:5, 6). Stało się to w 70 r. n.e.

swojego ducha: Grecki wyraz pneúma odnosi się w tym wersecie do ducha świętego, czyli czynnej siły Bożej. Zacytowano tu Jl 2:28, gdzie użyto hebrajskiego odpowiednika tego słowa — rúach. Zarówno hebrajski, jak i grecki termin zawiera w sobie myśl o czymś, co jest niedostrzegalne dla ludzkiego wzroku i stanowi przejaw działania jakiejś siły (zob. Słowniczek pojęć, „Duch”).

najróżniejszych ludzi: Lub „ludzi wszelkiego pokroju”. Dosł. „wszelkie ciało”. Greckie słowo sarks (często tłumaczone na „ciało”) w tym miejscu odnosi się do ludzi, czyli wyrażenie „wszelkie ciało” zasadniczo może oznaczać całą ludzkość (zob. komentarz do Jn 17:2). Ale w omawianym kontekście użyto go w węższym znaczeniu. Bóg nie wylał swojego ducha na wszystkich ludzi na ziemi ani nawet na wszystkich w Izraelu. Dlatego nie może tu chodzić o wszystkich ludzi bez wyjątku. Chodzi raczej o najróżniejszych ludzi — bez względu na to, z jakiej grupy czy środowiska się wywodzą. Bóg wylał ducha świętego na ‛synów i córki, młodych i starszych, niewolników i niewolnice’, czyli na ludzi wszelkiego pokroju (Dz 2:17, 18). Greckie słowo pas (dosł. „każdy; wszelki; wszyscy”), oddane tu jako „najróżniejsi”, w podobnym znaczeniu występuje w 1Tm 2:3, 4, gdzie powiedziano, że Bóg „chce, żeby najróżniejsi ludzie zostali wybawieni” (zob. komentarz do Jn 12:32).

prorokować: Greckie słowo profeteúo dosłownie znaczy „przemawiać; ogłaszać”. W Biblii jest używane w odniesieniu do przekazywania informacji ze źródła uznawanego za boskie. Chociaż często dotyczy przepowiadania przyszłości, nie jest to jego podstawowe znaczenie. Może też odnosić się po prostu do stwierdzenia czegoś dzięki objawieniu od Boga (zob. komentarze do Mt 26:68; Mk 14:65; Łk 22:64). W omawianym fragmencie powiedziano, że do prorokowania pobudził ludzi duch święty. Kiedy opowiadali „o wspaniałych dziełach”, których Jehowa już dokonał i miał jeszcze dokonać, występowali w roli Jego rzeczników (Dz 2:11). Podobną myśl kryje w sobie hebrajskie słowo tłumaczone na „prorokować”. Na przykład w Wj 7:1 Aarona nazwano „prorokiem” Mojżesza w tym sensie, że był jego rzecznikiem, a nie że zapowiadał przyszłe wydarzenia.

ludzie starsi: Lub „starsi mężczyźni; starsi ludu”. Użyte tutaj greckie określenie presbýteros najprawdopodobniej odnosi się do osób w starszym wieku — w kontraście do „młodych”, wspomnianych wcześniej w tym wersecie. W innych miejscach to samo słowo występuje w odniesieniu do osób, które mają pewną miarę władzy i odpowiedzialności w jakimś narodzie lub społeczności (Dz 4:5; 11:30; 14:23; 15:2; 20:17; zob. komentarz do Mt 16:21).

cuda: Lub „prorocze znaki”. W Chrześcijańskich Pismach Greckich słowo téras jest konsekwentnie używane w połączeniu z semeíon („znak”), przy czym oba występują w liczbie mnogiej (Mt 24:24; Jn 4:48; Dz 7:36; 14:3; 15:12; 2Ko 12:12). Słowo téras w podstawowym znaczeniu odnosi się do czegokolwiek, co wywołuje podziw i zdumienie. Wszędzie tam, gdzie ten termin wyraźnie oznacza zapowiedź tego, co wydarzy się w przyszłości, w komentarzu do danego wersetu podano alternatywne tłumaczenie „proroczy znak”.

Jehowy: Zacytowano tu słowa z Jl 2:31, gdzie w tekście hebrajskim pojawia się imię Boże wyrażone czterema spółgłoskami (w transliteracji na jęz. pol. JHWH) (zob. Dodatek C).

Jehowy: Zacytowano tu słowa z Jl 2:32, gdzie w tekście hebrajskim pojawia się imię Boże wyrażone czterema spółgłoskami (w transliteracji na jęz. pol. JHWH) (zob. Dodatek C).

Nazarejczyk: Przydomek nadany Jezusowi, a później używany też w odniesieniu do jego naśladowców (Dz 24:5). Imię Jezus było bardzo popularne wśród Żydów, dlatego często dodawano do niego jakieś określenie uściślające. W czasach biblijnych zwyczajowo nadawano przydomki wskazujące, skąd pochodzi dany człowiek (2Sm 3:2, 3; 17:27; 23:25-39; Nah 1:1; Dz 13:1; 21:29). Jezus większość życia spędził w galilejskim mieście Nazaret, nic więc dziwnego, że w różnych sytuacjach i przez różne osoby był nazywany „Nazarejczykiem” (Mk 1:23, 24; 10:46, 47; 14:66-69; 16:5, 6; Łk 24:13-19; Jn 18:1-7). On sam zaakceptował ten przydomek i też go używał (Jn 18:5-8; Dz 22:6-8). Na tabliczce umieszczonej z rozkazu Piłata na palu męki było napisane po hebrajsku, po łacinie i po grecku: „Jezus Nazarejczyk, Król Żydów” (Jn 19:19, 20). Po dniu Pięćdziesiątnicy 33 r. n.e. apostołowie i inni ludzie często określali Jezusa Nazarejczykiem lub zaznaczali, że pochodził z Nazaretu (Dz 2:22; 3:6; 4:10; 6:14; 10:38; 26:9; zob. też komentarz do Mt 2:23).

cuda: Lub „prorocze znaki”. W Chrześcijańskich Pismach Greckich słowo téras jest konsekwentnie używane w połączeniu z semeíon („znak”), przy czym oba występują w liczbie mnogiej (Mt 24:24; Jn 4:48; Dz 7:36; 14:3; 15:12; 2Ko 12:12). Słowo téras w podstawowym znaczeniu odnosi się do czegokolwiek, co wywołuje podziw i zdumienie. Wszędzie tam, gdzie ten termin wyraźnie oznacza zapowiedź tego, co wydarzy się w przyszłości, w komentarzu do danego wersetu podano alternatywne tłumaczenie „proroczy znak”.

Nazarejczyka: Zob. komentarz do Mk 10:47.

cuda: Lub „prorocze znaki”. Cuda, których Bóg dokonywał przez Jezusa, potwierdzały, że Jezus został posłany właśnie przez Niego. Te cudowne uzdrowienia i wskrzeszenia stanowiły również zapowiedź tego, czego Jezus dokona w przyszłości na większą skalę (zob. komentarz do Dz 2:19).

całym zamierzeniu Bożym: Lub „całym zamyśle Bożym; całej woli Bożej”. W tym miejscu chodzi o wszystko, co Bóg zamierzył zrobić za pośrednictwem swojego Królestwa, łącznie z tym, co jest niezbędne do wybawienia ludzi (Dz 20:25). Występujące tu greckie słowo bouléŁk 7:30 zostało przetłumaczone na „wola [lub „rada”, przyp.]”, a w Heb 6:17 na „zamierzenie [lub „postanowienie”, przyp.]”.

to, co postanowił: Lub „zamysł; wola”. Występujące tu greckie słowo bouléŁk 7:30 zostało przetłumaczone na „wola [lub „rada”, przyp.]”, a w Heb 6:17 na „zamierzenie [lub „postanowienie”, przyp.]” (zob. komentarz do Dz 20:27).

z mocy śmierci: Dosł. „[z] boleści śmierci”. Chociaż Biblia wyraźnie mówi, że umarli nie są niczego świadomi ani nie odczuwają bólu (Ps 146:4; Kzn 9:5, 10), to w tekście greckim tego wersetu śmierć powiązano z bólem. Zapewne wynika to stąd, że śmierć niesie ze sobą gorycz i cierpienie (1Sm 15:32, przyp.; Ps 55:4; Kzn 7:26). Chodzi nie tylko o ból, jaki ją zwykle poprzedza (Ps 73:4, 5), ale też o to, że jej obezwładniający uścisk pozbawia człowieka wszelkiej swobody oraz możliwości działania (Ps 6:5; 88:10). Najwyraźniej właśnie w tym sensie Bóg, wskrzeszając Jezusa, wyzwolił go „z mocy śmierci” — uwolnił go z jej silnego uścisku. Greckie słowo odín, oddane tutaj jako „moc” (dosł. „boleści”), gdzie indziej odnosi się do bólów porodowych (1Ts 5:3), ale może też oznaczać ból, nieszczęście lub cierpienia w sensie ogólnym (Mt 24:8). Wyrażenie, które dosłownie oznacza „boleści śmierci”, występuje również w Septuagincie2Sm 22:6 i Ps 18:4 (17:5, LXX), gdzie w hebrajskim tekście masoreckim użyto sformułowań „powrozy grobu” i „powrozy śmierci”. Co ciekawe, w starożytnych manuskryptach hebrajskich, w których nie używano samogłosek, słowo oznaczające „powróz” (chéwel) ma ten sam zapis spółgłoskowy co hebrajskie słowo oznaczające „boleść”. Może to wyjaśniać, dlaczego właśnie tak, a nie inaczej, przetłumaczono te wersety w Septuagincie. Bez względu na to, czy użyje się określenia „boleści śmierci”, czy „powrozy śmierci”, ogólna myśl jest taka sama — chodzi o gorycz i cierpienie związane ze śmiercią.

Jehowę: Zacytowano tu słowa z Ps 16:8, gdzie w tekście hebrajskim pojawia się imię Boże wyrażone czterema spółgłoskami (w transliteracji na jęz. pol. JHWH) (zob. Dodatek C).

będę żył nadzieją: Dosł. „moje ciało będzie mieszkało w nadziei”. Piotr wprowadza ten cytat z Ps 16 słowami: „Dawid mówi o nim”, czyli o Mesjaszu — Jezusie (Dz 2:25). W językach oryginału w Dz 2:26 i w Ps 16:9 użyto słów oznaczających „ciało”, które mogą się odnosić do ciała jakiejś osoby albo do niej samej. Jezus zdawał sobie sprawę, że aby złożyć okup, musi ponieść śmierć, ale ‛żył nadzieją’. Wiedział, że Ojciec go wskrzesi, że jego ofiara będzie stanowić odpowiedni okup za ludzi, a jego ziemskie ciało ‛nie ujrzy zepsucia’, czyli nie ulegnie rozkładowi (Dz 2:27, 31).

mnie: Lub „mojej duszy”. W tym cytacie z Ps 16:10 greckie słowo psyché zostało użyte jako odpowiednik hebrajskiego słowa néfesz. Oba słowa w wielu przekładach Biblii są oddawane jako „dusza”. Dawid użył w tym psalmie słowa „dusza” w odniesieniu do siebie. A Piotr w dniu Pięćdziesiątnicy, mówiąc Żydom o zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa, odniósł ten psalm właśnie do Jezusa (Dz 2:24, 25; zob. Słowniczek pojęć, „Dusza”, i Dodatek A2).

grobie: Lub „Hadesie”. Greckie słowo háides prawdopodobnie oznacza „miejsce, którego nie widać” i występuje w Chrześcijańskich Pismach Greckich 10 razy (zob. Mt 11:23; 16:18; Łk 10:15; 16:23; Dz 2:27, 31; Obj 1:18; 6:8; 20:13, 14). Omawiany werset jest cytatem z Ps 16:10, w którym użyto hebrajskiego słowa „Szeol”, również oddawanego jako „grób”. W Septuagincie odpowiednikiem hebrajskiego „Szeol” na ogół jest „Hades”. W Biblii oba te słowa odnoszą się do wspólnego grobu ludzkości. Na określenie pojedynczego grobu w językach oryginału używa się innych terminów. Niektóre przekłady Chrześcijańskich Pism Greckich na język hebrajski (w Dodatku C4 oznaczone jako J7, 8, 11, 12, 14-18, 22) zawierają w Dz 2:27 słowo „Szeol” (zob. Dodatek A2).

w Twojej obecności: Dosł. „przed Twoim obliczem; u Twojego oblicza”. W tym cytacie z Ps 16:11 tekst grecki jest dosłownym tłumaczeniem tekstu hebrajskiego. Hebrajski związek frazeologiczny „u czyjegoś oblicza” oznacza „w czyjejś obecności”.

dziecko, które urodzisz: Dosł. „owoc twojego łona”. Greckie słowo oznaczające „owoc” (karpòs) występuje tu w sensie przenośnym i w połączeniu ze słowem oznaczającym „łono” odnosi się do nienarodzonego dziecka. Greckie sformułowanie tłumaczone na „owoc łona” jest odpowiednikiem hebrajskiego związku frazeologicznego odnoszącego się do potomstwa ludzi (Rdz 30:2, przyp.; Pwt 7:13, przyp.; 28:4, przyp.; Ps 127:3; 132:11, przyp.; Iz 13:18; Lam 2:20, przyp.).

Bóg: W dostępnych greckich manuskryptach występuje tu słowo Theòs („Bóg”). Warto zauważyć, że niektóre przekłady Chrześcijańskich Pism Greckich na język hebrajski (w Dodatku C4 oznaczone jako J7, 8, 10) zawierają w tym miejscu tetragram.

jednego z jego potomków: Dawid otrzymał obietnicę, że jeden z jego potomków zostanie Mesjaszem — „potomstwem” zapowiedzianym w Rdz 3:15 (2Sm 7:12, 13; Ps 89:3, 4; 132:11). Obietnica ta spełniła się na Jezusie, którego zarówno matka, jak i przybrany ojciec wywodzili się od króla Dawida. Greckie określenie przetłumaczone na „jego potomkowie” jest odpowiednikiem hebrajskiego związku frazeologicznego, który dosłownie znaczy „owoc jego bioder [lędźwi]”. W ciele człowieka w okolicach bioder (lędźwi) znajdują się narządy rozrodcze (Rdz 35:11, przyp.; 1Kl 8:19, przyp.). Dzieci nazywa się też „owocem łona”; słowo „owoc” również w innych wyrażeniach odnosi się do potomstwa (Rdz 30:2, przyp.; Pwt 7:13, przyp.; Ps 127:3; Lam 2:20, przyp.; zob. komentarz do Łk 1:42).

grobie: Lub „Hadesie”. Greckie słowo háides prawdopodobnie oznacza „miejsce, którego nie widać” i występuje w Chrześcijańskich Pismach Greckich 10 razy (zob. Mt 11:23; 16:18; Łk 10:15; 16:23; Dz 2:27, 31; Obj 1:18; 6:8; 20:13, 14). Omawiany werset jest cytatem z Ps 16:10, w którym użyto hebrajskiego słowa „Szeol”, również oddawanego jako „grób”. W Septuagincie odpowiednikiem hebrajskiego „Szeol” na ogół jest „Hades”. W Biblii oba te słowa odnoszą się do wspólnego grobu ludzkości. Na określenie pojedynczego grobu w językach oryginału używa się innych terminów. Niektóre przekłady Chrześcijańskich Pism Greckich na język hebrajski (w Dodatku C4 oznaczone jako J7, 8, 11, 12, 14-18, 22) zawierają w Dz 2:27 słowo „Szeol” (zob. Dodatek A2).

grobie: Lub „Hadesie”, czyli wspólnym grobie ludzkości (zob. komentarz do Dz 2:27Słowniczek pojęć, „Grób”).

ani jego ciało nie uległo rozkładowi: Lub „ani jego ciało nie zaznało zepsucia”. Dosł. „ani jego ciało nie ujrzało zepsucia”. Jehowa nie pozwolił, żeby ciało Jezusa uległo powolnemu rozkładowi — w przeciwieństwie do ciał Mojżesza i Dawida, którzy byli pierwowzorami Jezusa (Pwt 34:5, 6; Dz 2:27; 13:35, 36). Miał on zostać „ostatnim Adamem” (1Ko 15:45) i dać „odpowiedni okup” za wszystkich ludzi (1Tm 2:5, 6; Mt 20:28), musiał więc mieć prawdziwe ludzkie ciało. A skoro miało ono stanowić okup — cenę, która pozwalałaby odzyskać to, co utracił Adam — musiało być doskonałe (Heb 9:14; 1Pt 1:18, 19). Żaden niedoskonały potomek Adama nie był w stanie zapłacić Jehowie potrzebnego okupu (Ps 49:7-9). Dlatego Jezus nie został poczęty w zwyczajny sposób. Sam — najprawdopodobniej wtedy, gdy przyjmował chrzest — powiedział do swojego Ojca, Jehowy: „Przygotowałeś mi ciało”, czyli doskonałe ludzkie ciało, które miał złożyć w ofierze (Heb 10:5). Gdy po śmierci Jezusa uczniowie zajrzeli do grobowca, nie znaleźli tam ciała, a jedynie płótna, w które było zawinięte. Najwyraźniej Jehowa usunął fizyczne ciało swojego ukochanego Syna, zanim zaczęło się rozkładać (Łk 24:3-6; Jn 20:2-9).

Jehowa: Zacytowano tu słowa z Ps 110:1, gdzie w tekście hebrajskim pojawia się imię Boże wyrażone czterema spółgłoskami (w transliteracji na jęz. pol. JHWH). Jak wyjaśniono w Dodatku A5, w większości przekładów Biblii w „Nowym Testamencie” nie występuje imię Boże, i to nawet w cytatach z Pism Hebrajskich. Warto jednak zauważyć, że w tym wersecie oraz w trzech innych miejscach Chrześcijańskich Pism Greckich, gdzie zacytowano Ps 110:1, część XVII-wiecznych wydań Biblii króla Jakuba zawiera określenie „LORD” („PAN”) pisane kapitalikami z wyróżnioną pierwszą literą (Mt 22:44; Mk 12:36; Łk 20:42). Takie samo rozwiązanie zastosowano w późniejszych wydaniach tego przekładu. Skoro w Pismach Hebrajskich użyto w nim określenia „PAN”, by wskazać, że w danym miejscu tekst oryginalny zawierał imię Boże, to użycie go w Chrześcijańskich Pismach Greckich wskazywałoby, że zdaniem tłumaczy dany fragment odnosi się do Jehowy. Godne uwagi jest też to, że w Nowej Biblii króla Jakuba (I wyd. w 1979 r.) określenia „PAN” pisanego kapitalikami z wyróżnioną pierwszą literą użyto jeszcze więcej razy — wszędzie tam, gdzie w cytatach z Pism Hebrajskich zastępuje ono imię Boże (zob. Dodatek C).

stracili na palu: Lub „przybili do pala; przybili do słupa”. Jest to pierwsze z ponad 40 wystąpień greckiego czasownika stauròo w Chrześcijańskich Pismach Greckich. Czasownik ten jest spokrewniony z rzeczownikiem stauròs, oddawanym jako „pal męki” (zob. komentarze do Mt 10:38; 16:24; 27:32Słowniczek pojęć, „Pal”; „Pal męki”). Forma tego czasownika została użyta w Septuagincie, w Est 7:9, gdzie zawarto polecenie, żeby powiesić Hamana na palu o wysokości ponad 20 m. W klasycznej grece czasownik ten oznaczał „ogrodzić palami; zbudować ostrokół, palisadę”.

straciliście na palu: Lub „przybiliście do pala; przybiliście do słupa” (zob. komentarz do Mt 20:19Słowniczek pojęć, „Pal”; „Pal męki”).

chrztu na znak skruchy: Dosł. „chrztu skruchy”. Ten chrzest nie zmywał grzechów. Osoby chrzczone przez Jana publicznie pokazywały, że odczuwają skruchę za grzechy przeciwko Prawu i że są zdecydowane zmienić swoje postępowanie. Takie nastawienie pomagało prowadzić te osoby do Chrystusa (Gal 3:24). Jan przygotowywał ludzi na „wybawienie zapewnione przez Boga” (Łk 3:3-6; zob. komentarze do Mt 3:2, 8, 11Słowniczek pojęć, „Chrzest; chrzcić”; „Skrucha”).

owoce świadczące o skrusze: Chodzi o dowody i uczynki potwierdzające zmianę sposobu myślenia lub nastawienia u słuchaczy Jana (Łk 3:8; Dz 26:20; zob. komentarze do Mt 3:2, 11Słowniczek pojęć, „Skrucha”).

skruchę: Dosł. „zmianę zdania” (zob. komentarze do Mt 3:2, 8Słowniczek pojęć).

Okażcie skruchę: Użyty tu grecki wyraz metanoéo można dosłownie przetłumaczyć na „zmienić zdanie”, co wskazuje na zmianę sposobu myślenia, nastawienia lub zamiaru. Wcześniej Jan Chrzciciel „nawoływał do chrztu na znak skruchy prowadzącej do przebaczenia grzechów” (zob. komentarz do Mk 1:4). Ten chrzest był przejawem skruchy za nieprzestrzeganie przepisów Prawa Mojżeszowego — skruchy, która przygotowywała lud Boży na to, co miało nadejść (Mk 1:2-4). Ale w omawianym wersecie Piotr wskazał, że Żydzi, chcąc uzyskać przebaczenie grzechów, powinni okazać skruchę i dać się ochrzcić w imię Jezusa Chrystusa — zgodnie z jego poleceniem z Mt 28:19. Ponieważ odrzucili Jezusa jako Mesjasza, teraz mogli uzyskać Boże przebaczenie tylko pod warunkiem, że okażą skruchę i w niego uwierzą. Taką wiarę mogli publicznie potwierdzić właśnie przez chrzest w wodzie w imię Jezusa Chrystusa. W ten sposób symbolizowali, że oddają się Bogu, uznając rolę Chrystusa (zob. komentarze do Mt 3:8, 11Słowniczek pojęć, „Skrucha”).

Jehowa: W dostępnych greckich manuskryptach występuje w tym miejscu słowo Kýrios („Pan”). Ale jak wyjaśniono w Dodatku C, istnieją argumenty przemawiające za tym, że początkowo było tu imię Boże, które później zastąpiono tytułem „Pan”. Dlatego w Przekładzie Nowego Świata użyto w tym wersecie imienia Jehowa. Jak wynika z Dz 2:33-38, obietnica, o której Piotr wspomina w Dz 2:39, odnosi się do słów z Jl 2:28-32 dotyczących wylania ducha świętego. Sformułowanie wszystkich, których wybierze [dosł. „wezwie”] sam Jehowa, nasz Bóg przypomina końcowe słowa z Jl 2:32. W hebrajskim tekście Jl 2:32 imienia Bożego użyto trzy razy, przy czym wyraźnie zaznaczono, że to Jehowa jest Tym, który wzywa ludzi (zob. Dodatek C3: wprowadzenie i Dz 2:39).

osób: Lub „dusz”. Grecki wyraz psyché, oddawany w wielu przekładach Biblii słowem „dusza”, w tym miejscu odnosi się do człowieka (zob. Słowniczek pojęć, „Dusza”).

na posiłek: Dosł. „by połamać chleb”. W starożytności na Bliskim Wschodzie chleb stanowił podstawowe pożywienie, dlatego omawiane sformułowanie z czasem zaczęło oznaczać jedzenie jakiegokolwiek posiłku. Chleb na ogół miał postać cienkich i kruchych placków, więc zwykle nie krojono go nożem, ale łamano. Było to czymś normalnym i Jezus też często tak robił (zob. komentarz do Mt 14:19; zob. też Mt 15:36; Łk 24:30). Na przykład połamał chleb, kiedy ustanawiał Wieczerzę Pańską. Skoro był to zwyczajowy sposób dzielenia chleba, nie miało to żadnego symbolicznego znaczenia (zob. komentarz do Mt 26:26). Niektórzy twierdzą, że w Dziejach Apostolskich zwrot, który dosłownie oznacza „łamać chleb”, odnosi się nieraz do obchodów Wieczerzy Pańskiej (Dz 2:42, 46; 20:7, 11). Kiedy jednak Biblia wspomina o Wieczerzy Pańskiej, za każdym razem jest mowa zarówno o łamaniu chleba, jak i piciu wina z kielicha (Mt 26:26-28; Mk 14:22-25; Łk 22:19, 20; 1Ko 10:16-21; 11:23-26). Obie te czynności są równie ważne. Dlatego wzmianka o łamaniu chleba bez wzmianki o piciu wina odnosi się nie do Wieczerzy Pańskiej, ale do zwykłego posiłku. Poza tym Wieczerza Pańska zastąpiła Paschę, którą obchodzono raz w roku. Nic nie wskazuje na to, by Jezus chciał, żeby Pamiątkę jego śmierci obchodzono częściej.

razem spędzając czas: Lub „dzieląc się ze sobą nawzajem”. Podstawowe znaczenie występującego tu greckiego wyrazu koinonía to „dzielenie się; wspólnota; współudział”. Tego słowa kilka razy używa też w swoich listach Paweł (1Ko 1:9; 10:16; 2Ko 6:14; 13:14). Z kontekstu omawianego wersetu wynika, że chodzi tu o bliską więź, a nie o luźną znajomość.

wspólnie jedząc posiłki: Dosł. „łamiąc chleb” (zob. komentarz do Dz 20:7).

cuda: Lub „prorocze znaki”. W Chrześcijańskich Pismach Greckich słowo téras jest konsekwentnie używane w połączeniu z semeíon („znak”), przy czym oba występują w liczbie mnogiej (Mt 24:24; Jn 4:48; Dz 7:36; 14:3; 15:12; 2Ko 12:12). Słowo téras w podstawowym znaczeniu odnosi się do czegokolwiek, co wywołuje podziw i zdumienie. Wszędzie tam, gdzie ten termin wyraźnie oznacza zapowiedź tego, co wydarzy się w przyszłości, w komentarzu do danego wersetu podano alternatywne tłumaczenie „proroczy znak”.

cudów: Lub „proroczych znaków” (zob. komentarz do Dz 2:19).

wszyscy: Lub „każda dusza”. Grecki wyraz psyché, oddawany w wielu przekładach Biblii słowem „dusza”, w tym miejscu odnosi się do człowieka (zob. Słowniczek pojęć, „Dusza”).

od domu do domu: Sformułowanie to jest tłumaczeniem greckiego wyrażenia katʼ oíkon (dosł. „według domu”). Jak podają różne słowniki i komentarze biblijne, grecki przyimek katá może pełnić funkcję dystrybutywną, wskazującą na rozdzielanie, rozprowadzanie. Na przykład pewien leksykon wyjaśnia, że w omawianym wyrażeniu chodzi o „miejsca rozpatrywane jedno po drugim, w sensie dystrybutywnym (...) od domu do domu” (A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, wyd. III). Również w innym źródle powiedziano, że przyimek katá ma „charakter dystrybutywny (Dzieje 2:46; 5:42: [...] dom po domu/​w [poszczególnych] domach)” (Exegetical Dictionary of the New Testament, red. Horst Balz i Gerhard Schneider). Biblista R. C. H. Lenski stwierdził: „Apostołowie ani na chwilę nie przerwali swojego błogosławionego dzieła. Prowadzili je ‚każdego dnia’. Robili to otwarcie ‚w świątyni’ — na oczach Sanhedrynu i straży świątynnej — i oczywiście również κατ’ οἴκον, które ma charakter dystrybutywny (‚od domu do domu’), a nie jest po prostu okolicznikiem (‚w domu’)” (The Interpretation of the Acts of the Apostles, 1961). Źródła te potwierdzają, że uczniowie Jezusa niejako rozdzielali (rozprowadzali) dobrą nowinę w jednym domu po drugim. Przyimek katá został podobnie użyty w Łk 8:1, gdzie o Jezusie czytamy, że głosił „od miasta do miasta i od wsi do wsi”. Ta metoda docierania do ludzi — bezpośrednio w ich domach — przynosiła wspaniałe rezultaty (Dz 6:7; por. Dz 4:16, 17; 5:28).

od domu do domu: Lub „w różnych domach”. Jak pokazuje kontekst, Paweł odwiedzał wspomnianych mężczyzn w ich domach, żeby ich nauczać — mówił, „że powinni okazać skruchę, nawrócić się do Boga i wierzyć w naszego Pana, Jezusa” (Dz 20:21). Nie miał więc na myśli po prostu wizyt towarzyskich u nowych chrześcijan ani odwiedzania ich w celu udzielenia im zachęt, bo współwyznawcy już wcześniej okazali skruchę i uwierzyli w Jezusa. Doktor A. T. Robertson w swoim dziele zamieścił do Dz 20:20 następujący komentarz: „Warto zauważyć, że ten największy ze wszystkich kaznodziejów głosił od domu do domu i nie były to zwykłe wizyty towarzyskie” (Word Pictures in the New Testament, t. III, 1930, ss. 349, 350). A biblista Abiel Abbot Livermore tak napisał o Pawle, komentując jego słowa z tego wersetu: „Nie poprzestał na wygłaszaniu wykładów publicznych, (...) lecz gorliwie wykonywał swoje doniosłe zadanie na płaszczyźnie prywatnej, od domu do domu, dosłownie wnosząc niebiańską prawdę do domów i serc Efezjan” (The Acts of the Apostles With a Commentary, 1844, s. 270) (wyjaśnienie znaczenia gr. wyrażenia katʼ oíkous [dosł. „według domów”]: zob. komentarz do Dz 5:42).

W różnych domach: Lub „od domu do domu”. W tym wypadku przyimek katá, występujący w greckim wyrażeniu katʼ oíkon (dosł. „według domu”), może pełnić funkcję dystrybutywną. Najwyraźniej w tym szczególnym czasie uczniowie spotykali się na posiłkach w różnych domach współwyznawców w Jerozolimie i jej okolicach (zob. komentarze do Dz 5:42; 20:20).

Jehowa: W dostępnych greckich manuskryptach występuje tu określenie ho Kýrios („Pan”). Ale jak wyjaśniono w Dodatku C, istnieją powody, by twierdzić, że pierwotnie w tym wersecie występowało imię Boże, które później zastąpiono tytułem „Pan”. Dlatego w Przekładzie Nowego Świata użyto tutaj imienia Jehowa (zob. Dodatek C3: wprowadzenie i Dz 2:47).

Multimedia

Inskrypcja Teodota
Inskrypcja Teodota

Pokazany tu tekst, wyryty na kamiennej płycie o długości 72 cm i szerokości 42 cm, jest znany jako inskrypcja Teodota. Znaleziono ją na początku XX w. na wzgórzu Ofel w Jerozolimie. Napisany po grecku tekst odnosi się do kapłana Teodota, który „zbudował synagogę, aby w niej czytać Prawo i nauczać przykazań” (J. A. Thompson, Biblia i archeologia, tłum. A. i K. Komorniccy, Warszawa 1965, s. 238). Inskrypcja ta jest datowana na czas przed zburzeniem Jerozolimy w 70 r. n.e. Potwierdza, że w I w. n.e. w tym mieście rzeczywiście byli Żydzi mówiący po grecku (Dz 6:1). Niektórzy uważają, że wspomniana w niej synagoga to „tak zwana Synagoga Wyzwoleńców” (Dz 6:9). W inskrypcji powiedziano również, że Teodot, tak jak jego ojciec i dziadek, nosił tytuł archisynágogos („przełożony synagogi”), który kilka razy występuje też w Chrześcijańskich Pismach Greckich (Mk 5:35; Łk 8:49; Dz 13:15; 18:8, 17). Poza tym podano w niej, że Teodot zbudował kwatery dla podróżnych z dalekich stron. Prawdopodobnie korzystali z nich Żydzi odwiedzający Jerozolimę, zwłaszcza ci, którzy przybywali na doroczne święta (Dz 2:5).

Pięćdziesiątnica  33 roku n.e. i rozprzestrzenienie się dobrej nowiny
Pięćdziesiątnica 33 roku n.e. i rozprzestrzenienie się dobrej nowiny

Podczas Pięćdziesiątnicy 33 r. n.e. „w Jerozolimie przebywali bogobojni Żydzi z każdego narodu na świecie” (Dz 2:5). Kiedy na uczniów Jezusa został wylany duch święty, za sprawą cudu zaczęli oni mówić językami, którymi posługiwali się Żydzi przybyli na to święto (Dz 2:4, 8). Wszyscy ci ludzie byli zdumieni, że słyszą dobrą nowinę w swoich własnych językach. Z Dz 2:9-11 wynika, że pochodzili oni z 15 różnych regionów. Wielu z nich zostało uczniami Jezusa. Gdy potem wrócili w swoje rodzinne strony, bez wątpienia głosili tam dobrą nowinę. Na mapie pokazano te regiony i ponumerowano według kolejności, w jakiej występują w Dz 2:9-11 (Dz 2:41, 44, 47).