Ewangelia według Łukasza 22:1-71

22  Zbliżało się Święto Przaśników, nazywane Paschą+.  Naczelni kapłani i uczeni w piśmie* szukali skutecznego sposobu, żeby pozbyć się Jezusa+, bo bali się ludu+.  Wtedy Szatan wszedł w Judasza zwanego Iskariotem, który należał do Dwunastu+.  Poszedł on więc porozmawiać z naczelnymi kapłanami i przełożonymi świątyni, jak im wydać Jezusa+.  Ci się z tego ucieszyli i umówili się, że dadzą mu za to srebrniki+.  A on się zgodził i zaczął szukać okazji, żeby zdradzić Jezusa, ale nie na oczach tłumu.  Nadeszło Święto Przaśników, podczas którego należało złożyć ofiarę paschalną+.  Jezus polecił więc Piotrowi i Janowi: „Idźcie przygotować nam posiłek paschalny”+.  Oni zapytali: „Gdzie chcesz, żebyśmy go przygotowali?”. 10  Na to on rzekł: „Gdy wejdziecie do miasta, wyjdzie wam na spotkanie człowiek niosący dzban na wodę. Idźcie za nim do domu, do którego wejdzie+. 11  A właścicielowi domu powiedzcie, że Nauczyciel pyta: ‚Gdzie jest pokój gościnny, w którym mógłbym zjeść z uczniami posiłek paschalny?’. 12  On pokaże wam urządzony duży górny pokój. Tam przygotujcie posiłek”. 13  Poszli więc i zastali wszystko tak, jak im mówił Jezus, i przygotowali posiłek paschalny. 14  Kiedy nadeszła pora, Jezus zajął miejsce* przy stole razem z apostołami+. 15  Powiedział do nich: „Bardzo chciałem zjeść z wami ten posiłek paschalny, zanim spotkają mnie cierpienia. 16  Bo mówię wam, że już nie będę go jadł, dopóki w Królestwie Bożym nie spełni się wszystko, co on przedstawia”. 17  Potem wziął kielich, złożył podziękowania i rzekł: „Weźcie go i podawajcie jeden drugiemu. 18  Bo mówię wam, że odtąd nie będę już pił wina*, aż nadejdzie Królestwo Boże”+. 19  Wziął też chleb+, złożył podziękowania, połamał go i dał im, mówiąc: „Ten chleb oznacza moje ciało+, które ma być dane za was+. Czyńcie to na moją pamiątkę”+. 20  To samo zrobił z kielichem. Po posiłku paschalnym powiedział: „Ten kielich oznacza nowe przymierze+ na mocy mojej krwi+, która ma być za was wylana+. 21  „Przy stole ze mną jest mój zdrajca+. 22  To prawda, że Syn Człowieczy odchodzi zgodnie z tym, co zostało postanowione+, ale biada człowiekowi, który go zdradzi!”+. 23  Oni więc zaczęli między sobą dyskutować, kto z nich mógłby coś takiego zrobić+. 24  Zaczęli się też między sobą gwałtownie sprzeczać, kto z nich jest najważniejszy+. 25  Wtedy on im powiedział: „Królowie narodów panoszą się wśród ludzi, a ci, którzy mają nad nimi władzę, są nazywani dobroczyńcami+. 26  Wy jednak macie być inni+. Kto jest pośród was najważniejszy, niech stanie się jak ktoś najmłodszy+, a kto przewodzi — jak ten, kto usługuje+. 27  Bo kto jest ważniejszy: ten, kto usługuje przy stole, czy ten, kto je* przy stole? Czy nie ten, kto je*? Ale ja jestem pośród was jak ten, kto usługuje+. 28  „Wy zawsze byliście przy mnie+, gdy przechodziłem próby+. 29  Dlatego ja zawieram z wami przymierze co do Królestwa+ — tak jak mój Ojciec zawarł przymierze ze mną — 30  byście mogli jeść i pić przy moim stole w moim Królestwie+, i zasiadać na tronach+, żeby sądzić 12 plemion Izraela+. 31  „Szymonie, Szymonie, Szatan zażądał, by mógł przesiać was wszystkich jak pszenicę+. 32  Ale ja błagałem za tobą, żebyś nie stracił wiary+. A ty, kiedy wrócisz, umacniaj swoich braci”+. 33  Wtedy on rzekł: „Panie, jestem gotowy iść z tobą i do więzienia, i na śmierć”+. 34  Ale Jezus powiedział: „Mówię ci, Piotrze, że zanim kogut dzisiaj zapieje, trzy razy wyprzesz się, że mnie znasz”+. 35  Powiedział im jeszcze: „Kiedy was wysłałem bez sakiewki, torby i sandałów+, czy czegoś wam brakowało?”. Odparli: „Nie!*”. 36  Wtedy rzekł do nich: „Ale teraz kto ma sakiewkę, niech ją zabierze, i tak samo torbę. A kto nie ma miecza, niech sprzeda swoją wierzchnią szatę i go sobie kupi. 37  Bo mówię wam, że musi się na mnie spełnić to, co jest napisane: ‚Został zaliczony do przestępców*+. I spełnia się to na mnie”+. 38  Na to oni rzekli: „Panie, zobacz, tutaj są dwa miecze”. Powiedział: „Wystarczy”. 39  Potem poszedł zgodnie ze swoim zwyczajem w kierunku Góry Oliwnej, a za nim jego uczniowie+. 40  Gdy dotarli na miejsce, rzekł do nich: „Módlcie się, żeby nie ulec pokusie”+. 41  A sam oddalił się od nich na odległość rzutu kamieniem, upadł na kolana i zaczął się modlić: 42  „Ojcze, jeśli chcesz, zabierz ten kielich ode mnie. Ale nie moja wola niech się spełni, lecz Twoja”+. 43  Wtedy ukazał mu się anioł z nieba i go umocnił+. 44  On jednak był w takiej udręce, że modlił się jeszcze żarliwiej+. A jego pot zaczął przypominać krople krwi spadające na ziemię. 45  Gdy wstał od modlitwy i poszedł do uczniów, zobaczył, że drzemią wyczerpani ze smutku. 46  Powiedział im: „Czemu śpicie? Wstańcie i módlcie się, żeby nie ulec pokusie”+. 47  Kiedy jeszcze mówił, nadciągnął tłum ludzi na czele z Judaszem, jednym z Dwunastu. Podszedł on do Jezusa, żeby go pocałować+. 48  Ale Jezus rzekł: „Judaszu, pocałunkiem zdradzasz Syna Człowieczego?”. 49  Gdy ci, którzy byli z Jezusem, zobaczyli, na co się zanosi, zapytali: „Panie, czy mamy użyć miecza?”. 50  Jeden z nich ugodził nawet niewolnika arcykapłana, odcinając mu prawe ucho+. 51  Ale Jezus powiedział: „Przestańcie”. I dotknął ucha tego człowieka, i go uzdrowił. 52  Następnie zwrócił się do naczelnych kapłanów, przełożonych świątyni i starszych ludu, którzy tam po niego przyszli: „Czy jestem przestępcą, że wyszliście po mnie z mieczami i pałkami?+ 53  Gdy dzień w dzień byłem z wami w świątyni+, nie podnieśliście na mnie ręki+. Ale to jest wasz czas, czas panowania ciemności”+. 54  Wtedy go pojmali i poprowadzili+ do domu arcykapłana. Piotr szedł z tyłu w pewnej odległości+. 55  Gdy na środku dziedzińca ludzie rozpalili ognisko i usiedli razem, on też usiadł wśród nich+. 56  W świetle ogniska zobaczyła go pewna służąca. Przyjrzała mu się uważnie i powiedziała: „On również był z nim”. 57  Ale Piotr temu zaprzeczył: „Kobieto, nie znam go”+. 58  Po krótkim czasie ktoś inny go zobaczył i powiedział: „Ty też jesteś jednym z nich”. Piotr odparł: „Nie jestem”+. 59  Mniej więcej po upływie godziny jeszcze ktoś inny zaczął stanowczo twierdzić: „On też na pewno był z nim, bo przecież jest Galilejczykiem!”. 60  Ale Piotr rzekł: „Człowieku, nie wiem, o co ci chodzi”. I natychmiast, gdy jeszcze to mówił, zapiał kogut. 61  Wtedy Pan odwrócił się i spojrzał na Piotra, a on przypomniał sobie jego słowa: „Dzisiaj, zanim kogut zapieje, trzy razy się mnie zaprzesz”+. 62  I wyszedł na zewnątrz, i zaczął gorzko płakać. 63  A ludzie, którzy pilnowali Jezusa, zaczęli się z niego wyśmiewać+ i go bić+. 64  Zakryli mu twarz i wołali: „Prorokuj! Kto cię uderzył?”. 65  I mówili przeciwko niemu jeszcze wiele innych obraźliwych rzeczy. 66  Gdy nastał dzień, zebrali się starsi ludu — zarówno naczelni kapłani, jak i uczeni w piśmie+. Zaprowadzili Jezusa do sali Sanhedrynu i rzekli: 67  „Jeśli jesteś Chrystusem, to nam to powiedz”+. On im odparł: „Nawet gdybym wam powiedział, i tak byście w to nie uwierzyli. 68  A gdybym was zapytał, i tak byście nie odpowiedzieli. 69  Odtąd jednak Syn Człowieczy+ będzie zasiadał po prawej stronie wszechmocnego Boga”+. 70  Na to wszyscy rzekli: „Czy więc jesteś Synem Bożym?”. Powiedział wtedy: „Sami mówicie, że jestem”. 71  A oni zawołali: „Czy potrzeba nam więcej dowodów? Przecież sami usłyszeliśmy to z jego własnych ust”+.

Przypisy

Lub „ułożył się”.
Lub „tego produktu z winorośli”.
Lub „półleży”.
Lub „półleży”.
Lub „niczego!”.
Lub „tych, którzy dopuszczają się bezprawia”.

Komentarze

Święto Przaśników, nazywane Paschą: Ściśle rzecz biorąc, Pascha obchodzona 14 nisan i Święto Przaśników, które trwało od 15 do 21 nisan, były dwoma różnymi świętami (Kpł 23:5, 6; Lb 28:16, 17; zob. Dodatek B15). Jednak w czasach Jezusa były już tak ściśle ze sobą związane, że wszystkie osiem dni, w tym 14 nisan, traktowano jak jedno święto. Józef Flawiusz wspomina o obchodzonym „przez osiem dni święcie zwanym świętem Przaśników”. Wydarzenia opisane w Łk 22:1-6 rozegrały się 12 nisan 33 r. n.e. (zob. Dodatek B12).

Iskariot: Może znaczyć „człowiek z Keriot”. Ojciec Judasza, Szymon, również został nazwany „Iskariotem” (Jn 6:71). Jak się przypuszcza, to określenie wskazuje, że Szymon i Judasz pochodzili z miasta Keriot-Checron w Judei (Joz 15:25). W takim wypadku Judasz byłby jedynym Judejczykiem wśród 12 apostołów; pozostali pochodzili z Galilei.

Iskariotem: Zob. komentarz do Mt 10:4.

przełożonymi świątyni: W tekście greckim występuje tu jedynie słowo, które znaczy „przełożeni”, ale w Łk 22:52 pojawia się określenie „świątyni”, wskazujące, o jakich przełożonych chodziło. Dlatego w tym wersecie dla jasności dodano słowo „świątyni”. O mężczyznach pełniących tę funkcję wspomina tylko Łukasz (Dz 4:1; 5:24, 26). Nadzorowali oni pracę strażników w świątyni. Mogli brać udział w rozmowie z Judaszem dla nadania pozorów legalności planowanemu zatrzymaniu Jezusa.

srebrniki: Dosł. „srebro”, będące środkiem płatniczym. Według Mt 26:15 było to „30 srebrników”. Mateusz jako jedyny ewangelista wspomina, za jaką sumę został zdradzony Jezus. Te 30 srebrników to prawdopodobnie sykle bite w Tyrze. Taka kwota najwyraźniej wskazywała na pogardę naczelnych kapłanów dla Jezusa, bo według Prawa była to cena za niewolnika (Wj 21:32). Podobnie gdy prorok Zachariasz poprosił niewiernych Izraelitów o zapłatę za służbę w roli proroka wśród ludu Bożego, otrzymał „30 srebrników”, co pokazywało, że w ich oczach nie jest wart więcej niż niewolnik (Za 11:12, 13).

Święto Przaśników, nazywane Paschą: Ściśle rzecz biorąc, Pascha obchodzona 14 nisan i Święto Przaśników, które trwało od 15 do 21 nisan, były dwoma różnymi świętami (Kpł 23:5, 6; Lb 28:16, 17; zob. Dodatek B15). Jednak w czasach Jezusa były już tak ściśle ze sobą związane, że wszystkie osiem dni, w tym 14 nisan, traktowano jak jedno święto. Józef Flawiusz wspomina o obchodzonym „przez osiem dni święcie zwanym świętem Przaśników”. Wydarzenia opisane w Łk 22:1-6 rozegrały się 12 nisan 33 r. n.e. (zob. Dodatek B12).

Nadeszło Święto Przaśników: Dosł. „nadszedł dzień Przaśników”. Jak wyjaśniono w komentarzu do Łk 22:1, w czasach Jezusa Pascha (14 nisan) była tak ściśle związana ze Świętem Przaśników (15-21 nisan), że wszystkie osiem dni, w tym 14 nisan, czasami nazywano „Świętem Przaśników” (zob. Dodatek B15). Określenie „Święto Przaśników” odnosi się tu do 14 nisan, ponieważ w omawianym wersecie powiedziano, że to wtedy należało złożyć ofiarę paschalną (Wj 12:6, 15, 17, 18; Kpł 23:5; Pwt 16:1-7). Wydarzenia opisane w wersetach 7-13 prawdopodobnie rozegrały się 13 nisan po południu w trakcie przygotowań do posiłku paschalnego, który należało spożyć wieczorem — o zachodzie słońca, wraz z początkiem 14 nisan (zob. Dodatek B12).

Kiedy nadeszła pora: Czyli kiedy zapadł wieczór, od którego zaczynał się 14 nisan (zob. Dodatek A7Dodatek B12).

wziął kielich: W czasach Jezusa podczas obchodów Paschy używano kielicha z winem (Łk 22:15). Biblia nie podaje, żeby w trakcie Paschy w Egipcie pito wino; Jehowa nie nakazał też go pić w czasie tego święta. Zwyczaj podawania kielichów z winem między uczestnikami Paschy najwyraźniej został wprowadzony później. Jezus nie potępił tego zwyczaju i podczas Paschy pił wino razem z apostołami po złożeniu podziękowań Bogu. Potem, gdy ustanawiał Wieczerzę Pańską, również podał im kielich (Łk 22:20).

wziął chleb (...) połamał go: starożytności na Bliskim Wschodzie chleb miał postać cienkich placków; jeśli do ciasta nie dodano zakwasu, był kruchy. Łamanie chleba przez Jezusa nie miało żadnego symbolicznego znaczenia, po prostu w taki sposób dzielono tego rodzaju chleb (zob. komentarz do Mt 14:19).

oznacza: Użyte tu greckie słowo estín (dosł. „jest”) w tym miejscu można oddać jako: „oznacza; symbolizuje; wyobraża; przedstawia”. Właśnie tak rozumieli to słowo apostołowie, bo widzieli przed sobą zarówno Jezusa w doskonałym ciele, jak i przaśny chleb, który mieli za chwilę spożyć. Chleb nie mógł więc być równocześnie ciałem Jezusa. Warto zauważyć, że to samo greckie słowo zostało użyte w Mt 12:7 i w wielu przekładach Biblii oddano je jako „znaczy”.

Wziął też chleb, (...) połamał go: Zob. komentarz do Mt 26:26.

oznacza: Zob. komentarz do Mt 26:26.

posiłku paschalnym: Najwyraźniej chodzi o posiłek, który Jezus spożył z apostołami przed ustanowieniem Wieczerzy Pańskiej. Obchodził więc Paschę zgodnie z ówczesnym zwyczajem; nie zmienił go przez wprowadzenie jakichkolwiek nowych elementów. W ten sposób jako rodowity Żyd ściśle przestrzegał Prawa. Jednak po obchodach Paschy zgodnych z Prawem Mojżeszowym Jezus mógł ustanowić nowe święto, upamiętniające jego śmierć, która miała nastąpić tego samego dnia.

nowe przymierze na mocy mojej krwi: Łukasz jako jedyny ewangelista odnotował, że Jezus przy tej okazji wspomniał o „nowym przymierzu”, co było nawiązaniem do Jer 31:31. Nowe przymierze między Jehową a namaszczonymi chrześcijanami zostało uprawomocnione przez ofiarę Jezusa (Heb 8:10). Określeń „przymierze” i „krew” Jezus użył w podobnym znaczeniu co Mojżesz, kiedy występował w roli pośrednika podczas zawierania przez Boga przymierza Prawa z Izraelitami przy górze Synaj (Wj 24:8; Heb 9:19-21). Tak jak krew byków i kozłów uprawomocniła przymierze Prawa między Bogiem a narodem izraelskim, tak krew Jezusa uprawomocniła nowe przymierze, które Jehowa zawarł z Izraelem duchowym. Przymierze to zaczęło obowiązywać w dniu Pięćdziesiątnicy 33 r. n.e. (Heb 9:14, 15).

(...) za was wylana: Fragment od słów „które ma być dane” z wersetu 19 do końca wersetu 20 nie pojawia się w niektórych manuskryptach. Jednak wczesne wiarygodne manuskrypty go zawierają (więcej informacji o tym, jak ustala się brzmienie tekstu gr. na podstawie starożytnych manuskryptów: zob. Dodatek A3).

Przy stole ze mną jest mój zdrajca: Opis zawarty w wersetach 21-23 najwyraźniej nie przedstawia wydarzeń w ścisłym porządku chronologicznym. Z porównania Mt 26:20-29 i Mk 14:17-25Jn 13:21-30 wynika, że gdy Jezus ustanawiał Wieczerzę Pańską, Judasza już nie było. Na pewno wyszedł on, zanim Chrystus pochwalił apostołów, że ‛zawsze byli przy nim, gdy przechodził próby’, co w żadnym wypadku nie mogło odnosić się do Judasza; nie mógł on też zostać objęty „przymierzem co do Królestwa” (Łk 22:28-30).

odchodzi: Zdaniem niektórych biblistów jest to eufemizm oznaczający „idzie na śmierć”.

dobroczyńcami: Występujące tu greckie słowo euergétes było często używane jako zaszczytny tytuł nadawany książętom lub wybitnym osobistościom, zwłaszcza tym znanym z przekazywania środków na cele publiczne. Ten, „kto przewodzi” wśród naśladowców Chrystusa, nie powinien uważać się za ‛dobroczyńcę’, któremu współwyznawcy są coś winni, bo przecież nie ma przypominać władców tego świata (Łk 22:26).

kto przewodzi: Użyte tu greckie słowo hegéomai występuje też w Heb 13:7, 17, 24 w odniesieniu do pracy wykonywanej przez nadzorców w zborze chrześcijańskim.

usługuje: Lub „służy”. Użyty tu grecki czasownik diakonéo jest spokrewniony z rzeczownikiem diákonos („sługa; usługujący”), który odnosi się do kogoś, kto wytrwale i pokornie usługuje innym. Terminem tym określono Chrystusa (Rz 15:8), sług Chrystusa — zarówno mężczyzn, jak i kobiety (Rz 16:1; 1Ko 3:5-7; Kol 1:23), sług pomocniczych (Flp 1:1; 1Tm 3:8), jak również sług domowych (Jn 2:5, 9) i urzędników państwowych (Rz 13:4).

usługuje: Lub „służy”. Użyty tu grecki czasownik diakonéo jest spokrewniony z rzeczownikiem diákonos („sługa; usługujący”), który odnosi się do kogoś, kto wytrwale i pokornie usługuje innym. Terminem tym określono Chrystusa (Rz 15:8), sług Chrystusa — zarówno mężczyzn, jak i kobiety (Rz 16:1; 1Ko 3:5-7; Kol 1:23), sług pomocniczych (Flp 1:1; 1Tm 3:8), jak również sług domowych (Jn 2:5, 9) i urzędników państwowych (Rz 13:4).

usługuje: Lub „służy”. Grecki czasownik diakonéo występuje w tym wersecie dwa razy (zob. komentarz do Łk 22:26).

ja zawieram z wami przymierze co do Królestwa: Grecki czasownik diatíthemai, oddany tu jako „zawrzeć przymierze”, jest spokrewniony z rzeczownikiem diathéke, oznaczającym „przymierze”. W Dz 3:25, Heb 8:10 i 10:16 zarówno czasownik, jak i rzeczownik występują w sformułowaniu „zawrzeć [lub „ustanowić”, dosł. „sprzymierzyć”] przymierze”. Jezus nawiązuje tu do dwóch przymierzy: zawartego między jego Ojcem a nim oraz tego ustanowionego między nim a jego namaszczonymi naśladowcami, którzy mają sprawować władzę w Królestwie.

jeść i pić przy moim stole: Wspólne spożywanie posiłku świadczyło o przyjaźni i pokoju. A zatem ktoś, kto regularnie jadał przy stole króla, cieszył się jego względami i pozostawał z nim w bardzo bliskich relacjach (1Kl 2:7). Właśnie coś takiego Jezus obiecał swoim wiernym uczniom (Łk 22:28-30; zob. też Łk 13:29; Obj 19:9).

szuflę do odwiewania: Szufla prawdopodobnie była drewniana i służyła do podrzucania wymłóconego ziarna, żeby wiatr mógł wywiać słomę i plewy.

przesiać was (...) jak pszenicę: W czasach biblijnych pszenicę najpierw młócono i odwiewano, a następnie przesiewano, czyli energicznie podrzucano ją na sicie. W ten sposób oddzielano od ziarna słomę i plewy (zob. komentarz do Mt 3:12). Jezus spodziewał się, że spotkają go trudności, które doprowadzą do wypróbowania jego uczniów, i porównał to wypróbowanie do przesiewania pszenicy.

wrócisz: Lub „zawrócisz; nawrócisz się”. Jezus najprawdopodobniej nawiązuje tu do powrotu Piotra do równowagi po jego upadku, który w dużej mierze będzie spowodowany zbytnią pewnością siebie i strachem przed ludźmi (por. Prz 29:25).

przed świtem: Dosł. „z pianiem kogutów” — była to nazwa używana przez Greków i Rzymian na określenie trzeciej straży nocnej, która trwała od północy do ok. 3 w nocy (zob. poprzednie komentarze do tego wersetu). Prawdopodobnie to właśnie wtedy ‛zapiał kogut’, gdy Piotr zaparł się Jezusa (Mk 14:72). W krajach Bliskiego Wschodu pianie koguta od dawna służy do odmierzania czasu (zob. komentarze do Mt 26:34Mk 14:30, 72).

kogut: O tym, że kogut miał zapiać, wspominają wszystkie cztery Ewangelie, ale tylko sprawozdanie Marka dodaje, że miał to zrobić dwukrotnie (Mt 26:34, 74, 75; Mk 14:30, 72; Łk 22:60, 61; Jn 13:38; 18:27). Z Miszny wynika, że w czasach Jezusa w Jerozolimie rzeczywiście hodowano koguty, co potwierdza wiarygodność relacji biblijnej. Wspomniany kogut zapiał prawdopodobnie bardzo wcześnie rano (zob. komentarz do Mk 13:35).

sandałów: Najwyraźniej chodzi o dodatkową parę sandałów.

Módlcie się: Wygląda na to, że tę zachętę, którą najwyraźniej zanotował tylko Łukasz, Jezus skierował do 11 wiernych apostołów (por. równoległe sprawozdanie z Mt 26:36, 37). Podobną zachętę zawiera Łk 22:46 — sprawozdanie równoległe do Mt 26:41 i Mk 14:38. Tę drugą zachętę Jezus skierował tylko do trzech uczniów, którzy towarzyszyli mu, gdy modlił się w ogrodzie (Mt 26:37-39; Mk 14:33-35). To, że Łukasz zanotował obie wypowiedzi (Łk 22:40, 46), jest przykładem tego, że w swojej Ewangelii poświęca szczególną uwagę tematowi modlitwy. Inne przykłady pokazujące, że w opisie danej sytuacji tylko Łukasz porusza temat modlitwy lub wspomina, że Jezus się modlił: Łk 3:21; 5:16; 6:12; 9:18, 28; 11:1; 23:46.

Zabierz ten kielich ode mnie: W Biblii słowo „kielich” w sensie symbolicznym często odnosi się do woli Boga względem jakiejś osoby (zob. komentarz do Mt 20:22). Jezus z pewnością martwił się tym, że gdy umrze oskarżony o bluźnierstwo i działalność wywrotową, jego śmierć może ściągnąć na Boga hańbę. Dlatego modlił się, żeby ten „kielich” został od niego zabrany.

zabierz ten kielich ode mnie: Zob. komentarz do Mk 14:36.

anioł: Łukasz jako jedyny z czterech ewangelistów wspomina, że Jezusowi ukazał się „anioł z nieba i go umocnił”.

jego pot zaczął przypominać krople krwi: Łukasz być może używa tu porównania i wskazuje, że pot przypominał kształtem krople krwi lub kapał tak jak krew z rany. Z drugiej strony niektórzy sugerują, że krew Jezusa naprawdę przesączała się przez skórę i mieszała z potem, co zdarza się u ludzi w stanach ogromnego napięcia emocjonalnego. Kiedy zachodzi proces zwany diapedezą, krew lub jej składniki mogą przenikać przez nieuszkodzoną ścianę naczyń krwionośnych. W wypadku wystąpienia tzw. krwawego potu (hematidrozy) następuje wydzielanie potu zmieszanego z krwią lub z samym barwnikiem krwi albo płynu ustrojowego zmieszanego z krwią. Są to oczywiście jedynie próby wyjaśnienia tego, co działo się z Jezusem.

(...) spadające na ziemię: W niektórych wczesnych manuskryptach wersety 43, 44 występują, a w innych je pominięto. Jednak większość przekładów Biblii je uwzględnia.

Jeden z nich: Równoległe sprawozdanie z Jn 18:10 wyjaśnia, że to Szymon Piotr ugodził (...) niewolnika arcykapłana i że ten niewolnik miał na imię Malchus.

i go uzdrowił: Łukasz jako jedyny ewangelista wspomina, że Jezus uzdrowił niewolnika arcykapłana (Mt 26:51; Mk 14:47; Jn 18:10).

wasz czas: Greckie słowo hòra, oddane tu jako „czas”, dosłownie znaczy „godzina” i zostało użyte w sensie przenośnym — odnosi się do stosunkowo krótkiego okresu.

czas panowania ciemności: Lub „władza ciemności; moc ciemności”. Chodzi o władzę lub moc osób pozostających w duchowych ciemnościach (por. Kol 1:13). W Dz 26:18 o ciemności wspomniano w kontekście „władzy Szatana”. Szatan dał wyraz swojej władzy, oddziałując na ludzi, żeby dopuścili się uczynków typowych dla ciemności, które doprowadziły do zabicia Jezusa. Na przykład w Łk 22:3 powiedziano, że „Szatan wszedł w Judasza zwanego Iskariotem”, przez co ten zdradził Jezusa (Rdz 3:15; Jn 13:27-30).

kogut zapiał: Wspomniano o tym we wszystkich czterech Ewangeliach, ale tylko sprawozdanie Marka dodaje, że kogut zapiał po raz drugi (Mt 26:34, 74, 75; Mk 14:30; Łk 22:34, 60, 61; Jn 13:38; 18:27). Z Miszny wynika, że w czasach Jezusa w Jerozolimie rzeczywiście hodowano koguty, co potwierdza wiarygodność relacji biblijnej. Wspomniany kogut zapiał prawdopodobnie przed świtem (zob. komentarz do Mk 13:35).

zapiał kogut: Zob. komentarz do Mk 14:72.

Prorokuj (...). Kto cię uderzył?: W tym miejscu słowo „prorokuj” nie oznacza, że Jezus miał przepowiedzieć przyszłość; chodziło o to, żeby dzięki objawieniu od Boga rozpoznał, kto go uderzył. Z równoległych sprawozdań z Mk 14:65Łk 22:64 wynika, że prześladowcy Jezusa zakryli mu twarz, co wyjaśnia, dlaczego skierowali do niego to szydercze polecenie.

Prorokuj!: W tym miejscu słowo „prorokuj” nie oznacza, że Jezus miał przepowiedzieć przyszłość. Z kontekstu wynika, że prześladowcy Jezusa zakryli mu twarz — żądali więc, żeby dzięki objawieniu od Boga powiedział, kto go uderzył (zob. komentarz do Mt 26:68).

Sądem Najwyższym: Chodzi o Sanhedryn w pełnym składzie — trybunał z siedzibą w Jerozolimie, który tworzyli arcykapłan oraz 70 starszych i uczonych w piśmie. Żydzi traktowali jego wyroki jako ostateczne (zob. Słowniczek pojęć, „Sanhedryn”).

starsi: Lub „zgromadzenie starszych; rada starszych”. Użyte tu greckie słowo presbytérion jest spokrewnione ze słowem presbýteros (dosł. „starszy mężczyzna”), które odnosi się przede wszystkim do osób mających pewną miarę władzy i odpowiedzialności w jakiejś społeczności lub jakimś narodzie. Czasami termin ten odnosi się do czyjegoś wieku (tak jak w Łk 15:25 i Dz 2:17), ale nie zawsze chodzi o osoby starsze. Określenie „starsi” w tym wersecie najwyraźniej oznacza Sanhedryn — żydowski sąd najwyższy z siedzibą w Jerozolimie, składający się z naczelnych kapłanów, uczonych w piśmie i starszych. Te trzy grupy często są wymieniane razem (Mt 16:21; 27:41; Mk 8:31; 11:27; 14:43, 53; 15:1; Łk 9:22; 20:1; zob. Słowniczek pojęć, „Starszy”, i komentarz do słów sali Sanhedrynu w tym wersecie).

sali Sanhedrynu: Lub „Sanhedrynu”. Chodzi o żydowski sąd najwyższy z siedzibą w Jerozolimie. Grecki wyraz oddany jako „sala Sanhedrynu” lub „Sanhedryn” (synédrion) dosłownie znaczy „wspólne posiedzenie”. Chociaż terminem tym określano różne zgromadzenia lub zebrania, w Izraelu mógł się odnosić do sądu religijnego. Ten grecki wyraz może oznaczać ludzi tworzących sąd, budynek sądu lub miejsce obrad (zob. komentarz do Mt 5:22Słowniczek pojęć, „Sanhedryn”; zob. też Dodatek B12, gdzie przedstawiono prawdopodobną lokalizację sali Sanhedrynu).

Syn Człowieczy: Lub „Syn Ludzki”. W Ewangeliach to określenie występuje jakieś 80 razy. Jezus odnosił je do siebie — najwyraźniej chciał podkreślić, że naprawdę jest człowiekiem, urodzonym przez kobietę, i jako odpowiednik Adama może odkupić ludzkość z grzechu i śmierci (Rz 5:12, 14, 15). To wyrażenie wskazywało też, że Jezus jest Mesjaszem, czyli Chrystusem (Dn 7:13, 14; zob. Słowniczek pojęć).

po prawej stronie Wszechmocnego: Dosł. „po prawicy mocy”. Jeśli ktoś zasiadał po prawej stronie władcy, oznaczało to, że ustępuje rangą tylko jemu (Ps 110:1; Dz 7:55, 56). Użyte tu greckie słowo oznaczające „moc” w tym fragmencie może odnosić się do samego Boga i można je oddać jako „Moc” lub „Mocarz”. Greckie sformułowanie oddane jako „po prawej stronie Wszechmocnego” występuje też w równoległym sprawozdaniu z Łk 22:69, ale tam dodano słowo „Bóg” i oddano je jako „po prawej stronie wszechmocnego Boga”. Omawiane wyrażenie może również wskazywać, że Jezus otrzyma moc (władzę), ponieważ przebywa po prawej stronie Wszechmocnego, czyli Boga.

Syn Człowieczy: Zob. komentarz do Mt 8:20.

po prawej stronie wszechmocnego Boga: Dosł. „po prawicy mocy Boga”. Jeśli ktoś zasiadał po prawej stronie władcy, oznaczało to, że ustępuje rangą tylko jemu (Ps 110:1; Dz 7:55, 56). Greckie sformułowanie oddane wyrażeniem „po prawej stronie wszechmocnego” występuje też w równoległych sprawozdaniach z Mt 26:64 i Mk 14:62 (tam oddano je jako „po prawej stronie Wszechmocnego”). To, że Syn Człowieczy będzie zasiadał „po prawej stronie wszechmocnego Boga”, wskazuje, że otrzyma moc, czyli władzę (Mk 14:62; zob. komentarz do Mt 26:64).

Sami mówicie: Jest to zwrot oznaczający odpowiedź twierdzącą.

Multimedia

Górny pokój
Górny pokój

W Izraelu niektóre domy były piętrowe. Na piętrze znajdował się pokój, do którego wchodziło się po wewnętrznych drewnianych schodach lub drabinie albo po zewnętrznych kamiennych schodach lub ustawionej na zewnątrz drabinie. W dużym górnym pomieszczeniu (być może podobnym do tego na ilustracji) Jezus obchodził ze swoimi uczniami ostatnią Paschę i ustanowił Wieczerzę Pańską (Łk 22:12, 19, 20). A w dniu Pięćdziesiątnicy 33 r. n.e. ok. 120 uczniów zgromadziło się najwyraźniej w górnym pokoju jakiegoś domu w Jerozolimie, gdzie został na nich wylany duch Boży (Dz 1:15; 2:1-4).

Sanhedryn
Sanhedryn

Żydowski sąd najwyższy, zwany Wielkim Sanhedrynem, składał się z 71 mężczyzn. Jego siedziba znajdowała się w Jerozolimie (zob. Słowniczek pojęć, „Sanhedryn”). Według Miszny członkowie Sanhedrynu siadali na kamiennych siedzeniach ustawionych półkoliście w trzech rzędach, a dwaj sekretarze zapisywali podjęte decyzje. Niektóre elementy architektoniczne przedstawione na tej ilustracji odtworzono na podstawie odkrytych w Jerozolimie pozostałości budowli, uważanej przez niektórych za salę narad z I w. n.e. (zob. Dodatek B12: mapa „Jerozolima i okolice”).

1. arcykapłan

2. członkowie Sanhedrynu

3. oskarżony

4. sekretarze