Ewangelia według Łukasza 21:1-38

21  Gdy Jezus spojrzał w stronę skarbon, zobaczył bogaczy wrzucających do nich datki+.  Potem zauważył, jak pewna biedna wdowa wrzuca dwie monety znikomej wartości+,  i rzekł: „Zapewniam was, że ta biedna wdowa dała więcej niż oni wszyscy+.  Bo oni wszyscy wrzucili* to, co im zbywało, ale ona, choć żyje w nędzy, dała wszystko, co miała na utrzymanie”+.  Później, gdy niektórzy rozmawiali o świątyni, że zdobią ją piękne kamienie oraz rzeczy ofiarowane Bogu+,  Jezus powiedział: „Jeśli chodzi o to, co widzicie, nadejdą dni, gdy nie pozostanie tu kamień na kamieniu — wszystko obróci się w ruinę”+.  Wtedy go zapytali: „Nauczycielu, właściwie kiedy to nastąpi i co będzie znakiem, że to się zbliża?”+.  On odrzekł: „Uważajcie, żebyście nie zostali wprowadzeni w błąd+, bo pojawi się wielu takich, którzy będą się powoływać na moje imię i mówić: ‚To ja nim jestem’ oraz ‚Ta chwila jest już blisko’. Nie idźcie za nimi+.  Ponadto gdy usłyszycie o wojnach i rozruchach*, nie bądźcie przerażeni. Bo te rzeczy muszą najpierw nastąpić, ale koniec nie nadejdzie od razu”+. 10  Potem im powiedział: „Naród powstanie przeciw narodowi+ i królestwo przeciw królestwu+. 11  Będą też wielkie trzęsienia ziemi, a w jednym miejscu po drugim głód i epidemie+. Ludzie będą oglądać straszne zjawiska i wielkie znaki z nieba. 12  „Ale zanim się to wszystko stanie, ludzie wystąpią przeciwko wam i będą was prześladować+, wydając was do synagog i więzień. Z powodu mojego imienia będziecie ciągani przed królów i namiestników+. 13  To pozwoli wam dać świadectwo. 14  Dlatego postanówcie sobie w sercu nie ćwiczyć zawczasu, jak się bronić+, 15  bo podsunę wam takie słowa i dam wam taką mądrość, że wszyscy wasi przeciwnicy razem wzięci nie zdołają się temu przeciwstawić ani tego podważyć+. 16  Ponadto wydawać* was będą nawet rodzice, bracia, krewni czy przyjaciele i niektórych z was uśmiercą+. 17  Z powodu mojego imienia wszyscy będą was nienawidzić+. 18  Ale nawet włos wam z głowy nie spadnie+. 19  Dzięki wytrwałości zachowacie swoje życie+. 20  „Kiedy jednak zobaczycie Jerozolimę otoczoną przez obozujące wojska+, wiedzcie, że przybliżyło się jej spustoszenie+. 21  Niech ci w Judei zaczną uciekać w góry+, ci, którzy są w mieście, niech z niego wyjdą, a ci w jego okolicach niech do niego nie wchodzą. 22  Bo są to dni wymierzania sprawiedliwości, żeby się spełniło wszystko, co napisano. 23  Jakże trudno będzie w te dni kobietom ciężarnym i karmiącym piersią!+ Bo na kraj* spadnie wielka udręka, a na ten lud — kara. 24  Jedni zginą od miecza, drudzy zostaną uprowadzeni jako jeńcy do wszystkich krajów*+. A Jerozolima będzie deptana przez narody, aż czasy wyznaczone narodom dobiegną końca+. 25  „Będą też znaki na słońcu, księżycu i gwiazdach+, a na ziemi udręka narodów bezradnych z powodu ryku wzburzonego morza. 26  Ludzie będą mdleć ze strachu w oczekiwaniu tego, co ma przyjść na świat, bo moce nieba zostaną wstrząśnięte+. 27  Wtedy zobaczą Syna Człowieczego+ przychodzącego w obłoku z mocą oraz w wielkiej chwale+. 28  Ale gdy się to zacznie dziać, wyprostujcie się i podnieście głowy, bo zbliża się wasze wyzwolenie”. 29  Jezus podał im też następujący przykład: „Popatrzcie na drzewo figowe i wszystkie inne drzewa+. 30  Kiedy widzicie, że wypuszczają pąki, rozpoznajecie, że zbliża się lato. 31  Podobnie gdy zobaczycie, że te rzeczy się dzieją, wiedzcie, że zbliża się Królestwo Boże. 32  Zapewniam was, że to pokolenie nie przeminie, dopóki to wszystko nie nastąpi+. 33  Niebo i ziemia przeminą, ale moje słowa na pewno nie przeminą+. 34  „Miejcie się na baczności, żeby wasze serca nigdy nie stały się ociężałe z powodu przejadania się, upijania+ i trosk życiowych*+ i żeby ten dzień nagle was nie zaskoczył 35  jak sidło+. Bo przyjdzie na wszystkich mieszkańców ziemi. 36  Czuwajcie+ więc, cały czas zanosząc błagania+, żebyście zdołali uniknąć tego wszystkiego, co ma nastąpić, i stanąć przed Synem Człowieczym”+. 37  Za dnia Jezus nauczał w świątyni, natomiast noce spędzał na Górze Oliwnej. 38  A wcześnie rano cały lud przychodził do niego do świątyni, żeby go słuchać.

Przypisy

Lub „dorzucili do darów”.
Lub „zamieszkach; powstaniach”.
Lub „zdradzać”.
Dosł. „ziemię”.
Dosł. „narodów”.
Lub „troski o byt; codziennych zmartwień”.

Komentarze

skarbon: Jak podają żydowskie źródła, te skarbony kształtem przypominały trąby lub rogi i najwyraźniej miały niewielki otwór w górnej części. Ludzie wrzucali do nich pieniądze przeznaczone na różne ofiary. Użyte tu greckie słowo pojawia się też w Jn 8:20, gdzie zostało oddane jako „skarbiec”. Przypuszczalnie był on położony na terenie znanym jako Dziedziniec Kobiet (zob. komentarz do Mt 27:6Dodatek B11). Według tekstów rabinicznych na tym dziedzińcu wzdłuż murów stało 13 skarbon. W świątyni najprawdopodobniej istniał też centralny skarbiec, do którego przynoszono pieniądze ze skarbon.

skarbon: Zob. komentarz do Mk 12:41.

biedna: Lub „będąca w potrzebie”. Użyte tu greckie słowo penichròs może odnosić się do osoby, której brakuje podstawowych środków do życia albo która zmaga się w życiu z dużymi trudnościami. W Chrześcijańskich Pismach Greckich słowo to występuje tylko tutaj.

dwie monety znikomej wartości: Dosł. „2 leptony”. Grecki wyraz leptòn, który oznacza coś małego i cienkiego, występuje tu w liczbie mnogiej. Wytwarzany z miedzi lub brązu lepton miał wartość 1/128 denara i najwyraźniej był najmniejszą monetą używaną w Izraelu (zob. Słowniczek pojęć, „Lepton”, i Dodatek B14).

dwie monety znikomej wartości: Dosł. „2 leptony”. Grecki wyraz leptòn, który oznacza coś małego i cienkiego, występuje tu w liczbie mnogiej. Wytwarzany z miedzi lub brązu lepton miał wartość 1/128 denara i najwyraźniej był najmniejszą monetą używaną w Izraelu (zob. Słowniczek pojęć, „Lepton”, i Dodatek B14).

wszystko, co miała na utrzymanie: Jak wyjaśniono w komentarzu do Łk 21:2, monetami, które wdowa wrzuciła do skarbony, były „2 leptony,” czyli równowartość 1/64 dziennego zarobku. W tamtym czasie lepton był najmniejszą monetą używaną w Izraelu. Jak wynika z Mt 10:29, za jednego assariona (równowartość 8 leptonów) można było kupić dwa wróble, które należały do najtańszych ptaków sprzedawanych jako pożywienie. Wdowa ta miała więc zaledwie połowę sumy potrzebnej, żeby kupić wróbla — czyli za mało nawet na jeden posiłek.

nie pozostanie tu kamień na kamieniu: Spektakularne spełnienie tego proroctwa Jezusa nastąpiło w 70 r. n.e., gdy Rzymianie zburzyli Jerozolimę i tamtejszą świątynię. Miasto zostało zrównane z ziemią, ocalało tylko kilka fragmentów muru.

nie pozostanie tu kamień na kamieniu: Zob. komentarz do Mt 24:2.

To ja nim jestem: Czyli Chrystusem, Mesjaszem (por. równoległe sprawozdanie z Mt 24:5).

To ja nim jestem: Zob. komentarz do Mk 13:6.

końca: Lub „ostatecznego końca”. Użyte tu greckie słowo (télos) różni się od słowa oddanego w Mt 24:3 jako „zakończenie” (syntéleia) (zob. komentarz do Mt 24:3Słowniczek pojęć, „Zakończenie systemu rzeczy”).

rozruchach: Lub „zamieszkach; powstaniach”. Użyte tu greckie słowo akatastasía w podstawowym znaczeniu odnosi się do niezdyscyplinowania, ale może też oznaczać sprzeciw wobec władzy, zamieszki czy niespokojną sytuację polityczną. W 2Ko 6:5 w opisie zaciekłego sprzeciwu, z którym spotkał się Paweł, to słowo zostało oddane jako „ataki motłochu”.

koniec: Lub „ostateczny koniec; całkowity koniec” (zob. komentarz do Mt 24:6).

naród: Użyte tu greckie słowo éthnos ma szerokie znaczenie i może się odnosić do ludzi żyjących w obrębie granic politycznych lub geograficznych, np. jakiegoś kraju, ale może się też odnosić do jakiejś grupy etnicznej (zob. komentarz do Mt 24:14).

powstanie: Lub „podniesie się; wystąpi”. Użyty tu grecki wyraz zawiera myśl o „wyruszeniu przeciw komuś z wrogimi zamiarami” i może być oddany jako „wyruszy na wojnę”.

Naród: Zob. komentarz do Mt 24:7.

powstanie: Zob. komentarz do Mt 24:7.

epidemie: Lub „szerzące się choroby; zarazy”. Spośród trzech ewangelistów, którzy zanotowali doniosłe proroctwo Jezusa o czasie końca, tylko Łukasz wspomina o tym elemencie złożonego „znaku” (Łk 21:7; Mt 24:3, 7; Mk 13:4, 8). Te sprawozdania wzajemnie się uzupełniają. Greckie słowo oznaczające „zaraza” występuje w Biblii jeszcze tylko w Dz 24:5, gdzie w sensie przenośnym zostało użyte wobec osoby uważanej za źródło problemów, wichrzyciela, zagrożenie publiczne.

straszne zjawiska: W tekście greckim występuje tu słowo, które pochodzi od czasownika fobéo, oznaczającego „bać się”; w Chrześcijańskich Pismach Greckich pojawia się tylko w tym miejscu. Najwyraźniej odnosi się do wydarzeń wywołujących przerażenie.

słowa: Lub „dobitną mowę”. Dosł. „usta”. Greckie słowo stòma jest tutaj synonimem mowy lub potęgi mowy.

Nawet wszystkie wasze włosy na głowie są policzone: Ocenia się, że liczba włosów na głowie człowieka wynosi średnio ponad 100 000. Gruntowna wiedza Jehowy o tak drobnych szczegółach świadczy o tym, że bardzo interesuje się On każdym naśladowcą Chrystusa.

nawet włos wam z głowy nie spadnie: Posługując się hiperbolą, Jezus nie pozostawił wątpliwości, że chociaż ‛wszyscy będą nienawidzić’ jego naśladowców, będą oni chronieni (Łk 21:17). Kontekst wskazuje, że Jezus miał na myśli przede wszystkim ochronę przed szkodami duchowymi (mającymi trwałe konsekwencje), a nie ochronę pod względem fizycznym (Łk 21:16). Dlatego uczniowie Jezusa nie oczekują cudownego uwolnienia od złego traktowania ani od śmierci. Mogą jednak być pewni, że Jehowa ma moc przywrócić im życie (Mt 10:39). W języku greckim razem z czasownikiem występują tutaj dwa przeczenia, co wskazuje, że obietnica Jezusa na pewno się spełni. Podobną myśl dotyczącą opieki Boga zawierają słowa, które Jezus skierował do swoich uczniów: „Nawet wszystkie wasze włosy na głowie są policzone” (Łk 12:7; zob. komentarz do Mt 10:30).

wytrwałości: Użyty tu grecki rzeczownik hypomoné występuje w Biblii w odniesieniu do wytrwałości nacechowanej odwagą, niezłomnością i cierpliwością. Osoba, która ją przejawia, nie traci nadziei mimo trudności, prześladowań, prób czy pokus. Pokrewny czasownik hypoméno („wytrwać”) dosłownie znaczy „pozostać pod; stać pod”. Często jest używany w znaczeniu „pozostać zamiast uciec; nie ustąpić; nie ustawać; pozostawać niezłomnym” (Mt 10:22; Rz 12:12; Heb 10:32; Jak 5:11).

zachowacie swoje życie: Lub „zyskacie swoją duszę”. Znaczenie występującego tu greckiego słowa psyché, oddawanego w wielu przekładach Biblii słowem „dusza”, zależy od kontekstu (zob. Słowniczek pojęć, „Dusza”). Często odnosi się do życia danej osoby — obecnego lub przyszłego. W tym kontekście sformułowanie to można oddać jako „swoje przyszłe życie” lub „swoje rzeczywiste życie”.

Judei: Chodzi o rzymską prowincję.

w góry: Według Euzebiusza z Cezarei (historyka żyjącego na przełomie III i IV w. n.e.) chrześcijanie z Judei oraz Jerozolimy uciekli za Jordan do Pelli — miasta w górzystym obszarze o nazwie Dekapol (zob. Dodatek B10).

dni wymierzania sprawiedliwości: Lub „dni zemsty”, chodzi o zemstę i wyrok Boga. Wcześniej w synagodze w Nazarecie Jezus zacytował fragment proroctwa Izajasza (Iz 61:1, 2) i odniósł go do siebie, ale sprawozdanie nie wspomina, żeby przytoczył część dotyczącą „dnia zemsty naszego Boga” (Łk 4:16-21). Jednak tym razem Jezus wspomniał o „dniach zemsty”, przepowiadając, że Jerozolima będzie otoczona przez obozujące wojska. Boża zemsta należała do tego, co napisano (czyli zapowiedziano) w Pismach Hebrajskich. Greckie słowo oddane tu jako „wymierzanie sprawiedliwości” albo „zemsta” pojawia się w SeptuaginciePwt 32:35; Jer 46:10 (26:10, LXX) i Oz 9:7. Jego hebrajskie odpowiedniki występujące w tych wersetach zostały oddane jako „zemsta” i „kara”.

czasy wyznaczone narodom: Lub „czasy narodów; czasy pogan”. Greckie słowo kairòs (występujące tu w lm. i oddane jako „czasy wyznaczone”) może się odnosić do jakiegoś momentu w strumieniu czasu, wyznaczonego lub konkretnego okresu albo „pory” charakteryzującej się określonymi cechami (Mt 13:30, , 1997; 21:34; Mk 11:13). Zostało użyte, gdy mowa o „wyznaczonym czasie” na rozpoczęcie służby przez Jezusa (Mk 1:15) oraz czasie, kiedy miał umrzeć (Mt 26:18). Słowo kairòs jest też używane w odniesieniu do przyszłych czasów lub pór przewidzianych w zamierzeniu Bożym, zwłaszcza w związku z obecnością Chrystusa i jego Królestwem (Dz 1:7; 3:19; 1Ts 5:1). Biorąc pod uwagę biblijne znaczenie terminu kairòs, wyrażenie „czasy wyznaczone narodom” najwyraźniej nie odnosi się do niejasnego i niesprecyzowanego czasu, ale do konkretnego okresu mającego ustalony początek i koniec. Wyraz „narody” lub „poganie” jest tłumaczeniem greckiego terminu éthnos w liczbie mnogiej, używanego przez pisarzy biblijnych zwłaszcza na określenie nie-Żydów.

świat: Lub „zamieszkaną ziemię”. Greckie słowo oikouméne, oddane tu jako „świat” („zamieszkana ziemia”), odnosi się do ziemi jako miejsca zamieszkania ludzi (Łk 4:5; Dz 17:31; Rz 10:18; Obj 12:9; 16:14).

zobaczą: Grecki czasownik oddany tu jako „zobaczą” dosłownie znaczy „widzieć, spostrzec, ujrzeć”, ale może być też użyty w sensie przenośnym w odniesieniu do wzroku duchowego i oznaczać „rozpoznać, zrozumieć” (Ef 1:18).

Syn Człowieczy: Lub „Syn Ludzki”. W Ewangeliach to określenie występuje jakieś 80 razy. Jezus odnosił je do siebie — najwyraźniej chciał podkreślić, że naprawdę jest człowiekiem, urodzonym przez kobietę, i jako odpowiednik Adama może odkupić ludzkość z grzechu i śmierci (Rz 5:12, 14, 15). To wyrażenie wskazywało też, że Jezus jest Mesjaszem, czyli Chrystusem (Dn 7:13, 14; zob. Słowniczek pojęć).

obłokach nieba: Obłoki zazwyczaj pogarszają widoczność, ale wiara i rozeznanie pozwalają „zobaczyć” znaczenie pewnych wydarzeń (Dz 1:9).

zobaczą: Zob. komentarz do Mt 24:30.

Syna Człowieczego: Zob. komentarz do Mt 8:20.

w obłoku: Zob. komentarz do Mt 24:30.

przykładów: Lub „przypowieści”. Greckie słowo parabolé, które dosłownie znaczy „zestawienie; przyłożenie”, może się odnosić do przypowieści, przysłowia lub przykładu. Jezus często wyjaśniał coś, zestawiając to z czymś podobnym (Mk 4:30). Jego przykłady były krótkimi, zazwyczaj fikcyjnymi opowiadaniami ukazującymi jakąś prawdę natury moralnej lub duchowej.

przykład: Lub „przypowieść; lekcję” (zob. komentarz do Mt 13:3).

Niebo i ziemia przeminą: Z innych wersetów wynika, że niebo i ziemia będą istnieć zawsze (Rdz 9:16; Ps 104:5; Kzn 1:4). Dlatego te słowa Jezusa można uznać za hiperbolę: nawet gdyby wydarzyło się coś tak nieprawdopodobnego, jak przeminięcie nieba i ziemi, to słowa Jezusa i tak się spełnią (por. Mt 5:18). Jednak niebo i ziemia wspomniane w tym wersecie mogą też oznaczać symboliczne niebo i ziemię, które w Obj 21:1 nazwano „poprzednim niebem i poprzednią ziemią”.

moje słowa na pewno nie przeminą: Dosł. „moje słowa nie nie przeminą”. W języku greckim razem z czasownikiem występują tutaj dwa przeczenia, co wskazuje, że to niemożliwe, żeby słowa Jezusa przeminęły; wyraźnie to podkreśla, że na pewno się spełnią.

Niebo i ziemia przeminą: Zob. komentarz do Mt 24:35.

moje słowa na pewno nie przeminą: Zob. komentarz do Mt 24:35.

stanąć przed: W Biblii zwrot „stać przed kimś” czasem wskazuje, że dana osoba lub grupa cieszy się przychylnością lub uznaniem kogoś dysponującego władzą (Ps 5:5, , 1997; Prz 22:29; Łk 1:19). Na przykład w Obj 7:9, 15 powiedziano, że ludzie należący do wielkiej rzeszy „stali przed tronem i przed Barankiem”, co wskazuje, że Bóg i Jezus darzą ich uznaniem.

noce spędzał na Górze Oliwnej: Podczas czterech ostatnich dni swojego ziemskiego życia Jezus w ciągu dnia przebywał w Jerozolimie. Na noc razem z uczniami udawał się do Betanii — wioski leżącej na wsch. stoku Góry Oliwnej; zatrzymywał się zapewne w domu Marty, Marii i Łazarza (Mt 21:17; Mk 11:11).

Multimedia

Skarbony i wdowa
Skarbony i wdowa

Według źródeł rabinicznych w świątyni zbudowanej przez Heroda było 13 skarbon, nazywanych „szofarami”. Hebrajskie słowo szofár oznacza „barani róg”, co wskazuje, że przynajmniej jakaś część skarbony kształtem przypominała róg lub trąbę. Kiedy Jezus potępił ludzi, którzy niejako trąbili podczas dawania darów miłosierdzia, jego słuchaczom mogło się to skojarzyć z dźwiękiem, jaki wydawały monety wrzucane do skarbon przypominających z wyglądu trąby (Mt 6:2). Dwie małe monety wrzucone przez wdowę raczej nie wydały zbyt donośnego dźwięku, jednak Jezus wskazał, że Jehowa ceni zarówno tę wdowę, jak i jej datek.

Kamienie ze Wzgórza Świątynnego
Kamienie ze Wzgórza Świątynnego

Uważa się, że te kamienie, znajdujące się przy pd. części Muru Zachodniego, wchodziły w skład zabudowań wzgórza świątynnego w I w. n.e. Pozostawiono je jako ponure świadectwo zniszczenia Jerozolimy i tamtejszej świątyni przez Rzymian.

Moneta upamiętniająca podbój Judei
Moneta upamiętniająca podbój Judei

W doniosłym proroctwie dotyczącym tego, co czeka Jerozolimę i tamtejszą świątynię, Jezus przepowiedział, że mieszkańcy Judei „zostaną uprowadzeni jako jeńcy do wszystkich krajów” (Łk 21:21, 24). Pokazana tu moneta stanowi dobitne świadectwo spełnienia słów Jezusa. Takie monety upamiętniające podbój Judei były bite od 71 r. n.e. Na jednej stronie tej monety widnieje wizerunek Tytusa, syna cesarza Wespazjana. Tytus dokończył podboju Judei, który zaczął Wespazjan. Druga strona przedstawia palmę oraz judejskiego jeńca ze związanymi z tyłu rękami i Żydówkę pogrążoną w żałobie. Obok znajduje się napis „IVDAEA CAPTA”, który znaczy „Judea zdobyta”.

Rzymski miecz
Rzymski miecz

Jezus zapowiedział, że mieszkańcy Jerozolimy i Judei „zginą od miecza” (Łk 21:24). Zdjęcie przedstawia miecz sprzed 2000 lat, który prawdopodobnie należał do żołnierza rzymskiej piechoty stacjonującej w okolicach Jerozolimy w 66 r. n.e., kiedy wybuchł bunt przeciwko Rzymowi. Miecz ma ok. 60 cm długości i widać na nim pozostałości skórzanej pochwy. Został odnaleziony niedawno (odkrycie ogłoszono w 2011 r.), podczas prac wykopaliskowych w kanale łączącym Miasto Dawida i stanowisko archeologiczne niedaleko Muru Zachodniego w Jerozolimie. Kanał ten najwyraźniej służył mieszkańcom Jerozolimy jako kryjówka podczas burzliwego okresu poprzedzającego zniszczenie miasta w 70 r. n.e.