Ewangelia według Łukasza 12:1-59

12  Tymczasem zebrało się tyle tysięcy ludzi, że jedni drugim deptali po nogach. Wtedy Jezus najpierw zwrócił się do swoich uczniów: „Strzeżcie się zakwasu faryzeuszy, czyli ich obłudy+.  Bo nie ma nic starannie skrywanego, co nie zostanie wyjawione, ani nic sekretnego, co nie stanie się znane+.  Dlatego cokolwiek mówicie w ciemności, będzie słyszane w świetle, a co szepczecie* w swoich pokojach, będzie głoszone z dachów.  Ponadto mówię wam, moi przyjaciele+: Nie bójcie się tych, którzy zabijają ciało, a potem już nic więcej nie mogą zrobić+.  Powiem wam, kogo się bać: Bójcie się Tego, który gdy zabije, ma władzę wrzucić do Gehenny+. Tak, właśnie Jego się bójcie+.  Czy nie sprzedaje się pięciu wróbli za dwie drobne monety? A przecież Bóg nie zapomina o żadnym z nich*+.  Nawet wszystkie wasze włosy na głowie są policzone+. Nie bójcie się — jesteście warci więcej niż wiele wróbli+.  „Mówię wam, że kto się przyzna do mnie przed ludźmi+, do tego Syn Człowieczy przyzna się przed aniołami Bożymi+.  Ale kto się mnie wyprze przed ludźmi, tego ja wyprę się przed aniołami Bożymi+. 10  I każdemu, kto by powiedział coś przeciw Synowi Człowieczemu, będzie przebaczone, ale kto by zbluźnił przeciw duchowi świętemu, temu nie będzie przebaczone+. 11  Gdy będziecie publicznie przesłuchiwani, gdy staniecie przed urzędnikami i władzami, nie zamartwiajcie się, jak będziecie się bronić albo co będziecie mówić+. 12  Bo w danej chwili duch święty was pouczy, co powinniście powiedzieć”+. 13  Wtedy ktoś z tłumu rzekł do niego: „Nauczycielu, powiedz mojemu bratu, żeby podzielił się ze mną spadkiem”. 14  On mu odparł: „Człowieku, kto mnie ustanowił waszym sędzią albo mediatorem?”. 15  Potem powiedział do nich: „Miejcie oczy otwarte i strzeżcie się wszelkiego rodzaju chciwości+, bo życie nie zależy od tego, co człowiek posiada, choćby nawet opływał w dostatki”+. 16  Następnie opowiedział im przypowieść: „Pewien bogacz miał ziemię, która wydała obfite plony. 17  Zaczął się więc zastanawiać: ‚Co tu zrobić, skoro nie mam gdzie pomieścić plonów?’. 18  W końcu postanowił+: ‚Zburzę swoje spichlerze i zbuduję większe, a potem zgromadzę w nich całe zboże i wszystkie dobra 19  i powiem sobie: „Masz wiele dóbr zebranych na wiele lat. Odpocznij sobie, jedz, pij i się ciesz”’. 20  Ale Bóg powiedział do niego: ‚Nierozsądny, jeszcze tej nocy umrzesz. I czyje będzie to, co nagromadziłeś?’+. 21  Tak się dzieje z człowiekiem, który gromadzi skarb dla siebie, ale nie jest bogaty w oczach Boga”+. 22  Potem Jezus rzekł do uczniów: „Dlatego wam mówię: Przestańcie się zamartwiać o swoje życie — co będziecie jeść, albo o swoje ciało — w co się będziecie ubierać+. 23  Bo życie jest cenniejsze niż pokarm, a ciało niż odzież. 24  Przypatrzcie się krukom — nie sieją ani nie żną, nie mają stodoły ani spichlerza, a jednak Bóg je żywi+. Czy nie jesteście warci znacznie więcej niż ptaki?+ 25  Kto z was przez zamartwianie się może choćby o chwilę przedłużyć swoje życie? 26  Jeśli więc nie potraficie zrobić tak małej rzeczy, to czemu mielibyście zamartwiać się o pozostałe?+ 27  Przypatrzcie się, jak rosną lilie — nie trudzą się ani nie przędą, ale mówię wam, że nawet Salomon w całej swojej chwale nie był tak pięknie ubrany jak jedna z nich+. 28  Skoro Bóg tak ubiera roślinność w polu, która dzisiaj jest, a jutro zostaje wrzucona do pieca, to o ileż bardziej ubierze was, ludzie małej wiary! 29  Przestańcie więc uganiać się za jedzeniem i piciem i przestańcie żyć w napięciu i zatroskaniu+. 30  Bo za tym wszystkim uganiają się ludzie w tym świecie, ale wasz Ojciec wie, że te rzeczy są wam potrzebne+. 31  Wy natomiast stale szukajcie Jego Królestwa, a te rzeczy będą wam dodane+. 32  „Nie bój się, mała trzódko+, bo wasz Ojciec uznał za dobre dać wam Królestwo+. 33  Sprzedajcie swoje mienie i dawajcie dary miłosierdzia+. Postarajcie się o sakiewki, które się nie zużywają, o niewyczerpany skarb w niebie+, gdzie złodzieje się nie zakradają ani mole nie niszczą. 34  Bo gdzie jest wasz skarb, tam będzie też wasze serce. 35  „Bądźcie przygotowani+, a wasze lampy niech płoną+. 36  Bądźcie podobni do tych, którzy czekają na swojego pana, aż wróci+ z wesela+, żeby gdy przyjdzie i zapuka, od razu mu otworzyć. 37  Szczęśliwi ci niewolnicy, których pan, kiedy przyjdzie, zastanie na czuwaniu! Zapewniam was, że sam przygotuje się do usługiwania, posadzi ich przy stole i zacznie im usługiwać. 38  Szczęśliwi są, jeśli zastanie ich gotowych, choćby przyszedł o drugiej straży, czy nawet o trzeciej! 39  Wiedzcie, że gdyby gospodarz zdawał sobie sprawę, o której godzinie przyjdzie złodziej, nie pozwoliłby włamać się do swojego domu+. 40  Wy też stale bądźcie gotowi, bo Syn Człowieczy przyjdzie o godzinie, której się nie domyślacie”+. 41  Wtedy Piotr zapytał: „Panie, czy kierujesz ten przykład tylko do nas, czy do wszystkich?”. 42  A on powiedział: „Kto rzeczywiście jest zarządcą wiernym i roztropnym, którego pan ustanowi nad swoimi sługami, żeby im dawał odpowiednie porcje pokarmu we właściwym czasie?+ 43  Szczęśliwy ten niewolnik, jeśli jego pan, gdy przyjdzie, zastanie go przy tej pracy! 44  Zapewniam was, że ustanowi go nad całym swoim mieniem. 45  Ale gdyby ten niewolnik pomyślał sobie: ‚Mój pan zwleka z przyjściem’+ i gdyby zaczął bić służących i służące oraz jeść, pić i się upijać+, 46  to jego pan przyjdzie w nieoczekiwanym dla niego dniu i o nieznanej mu godzinie i ukarze go z największą surowością, i wyznaczy mu miejsce z niewiernymi. 47  Wtedy niewolnik, który zrozumiał wolę swojego pana, ale się nie przygotował i nie wykonywał tego, co mu pan zlecił, otrzyma wiele uderzeń+. 48  Natomiast ten, który nie zrozumiał i robił rzeczy zasługujące na karę, otrzyma niewiele uderzeń. Istotnie, komu dużo dano, od tego dużo będzie się żądać. A komu dużo powierzono, od tego będzie się żądać więcej niż normalnie+. 49  „Przyszedłem wzniecić ogień na ziemi i czego więcej mam sobie życzyć, skoro już zapłonął? 50  Ale jest chrzest+, którym muszę zostać ochrzczony, i dopóki się on nie zakończy, będę w wielkiej udręce!+ 51  Czy myślicie, że przyszedłem zapewnić ziemi pokój? Nie przyszedłem zapewnić pokoju, ale raczej wywołać rozdźwięk+. 52  Bo odtąd w jednym domu pięć osób będzie poróżnionych — trzy będą przeciwko dwóm i dwie przeciwko trzem. 53  Ojciec poróżni się z synem, a syn z ojcem. Matka poróżni się z córką, a córka z matką. Teściowa poróżni się z synową, a synowa z teściową”+. 54  Potem Jezus rzekł jeszcze do tłumów: „Kiedy widzicie, że na zachodzie zbierają się chmury, zaraz mówicie: ‚Nadciąga burza*’. I tak się dzieje. 55  A gdy widzicie, że z południa wieje wiatr, mówicie: ‚Będzie fala upałów’. I tak się staje. 56  Obłudnicy, jak to jest, że umiecie tłumaczyć zjawiska na ziemi i niebie, a nie umiecie rozpoznać, w jakim czasie żyjecie?+ 57  I czemu nie potraficie rozeznać, co jest słuszne? 58  Na przykład gdy idziesz do władcy z tym, kto chce się z tobą sądzić, jeszcze w drodze staraj się załagodzić z nim spór, żeby cię czasem nie podał do sądu i żeby sędzia nie przekazał cię strażnikowi sądowemu, a strażnik sądowy nie wtrącił cię do więzienia+. 59  Bo mówię ci, że na pewno stamtąd nie wyjdziesz, dopóki nie spłacisz całego długu”.

Przypisy

Dosł. „mówicie na ucho”.
Lub „Bóg nie przeocza żadnego z nich; żaden z nich nie uchodzi uwagi Boga”.
Lub „deszczowa nawałnica”.

Komentarze

tyle tysięcy: Dosł. „miriady”. Występujący tu grecki wyraz dosłownie oznacza liczbę 10 000, ale może też odnosić się do bardzo dużej, nieokreślonej liczby.

zakwasu: Lub „drożdży”. W Biblii zakwas często symbolizuje grzech i zepsucie; w tym miejscu odnosi się do wypaczonych nauk i złego wpływu (Mt 16:6, 11, 12; 1Ko 5:6-8).

rozgłoście z dachów: Zwrot oznaczający „publicznie ogłosić”. W czasach biblijnych domy miały płaskie dachy. Można było z nich coś ogłosić lub upublicznić pewne działania (2Sm 16:22).

w świetle: Czyli otwarcie, publicznie.

głoszone z dachów: Zob. komentarz do Mt 10:27.

Gehennę: Wyraz ten pochodzi od hebrajskiego wyrażenia Ge Hinnòm, oznaczającego „Dolinę Hinnoma”, która leżała na pd. i pd. zach. od starożytnej Jerozolimy (zob. Dodatek B12: mapa „Jerozolima i okolice”). W czasach Jezusa w tej dolinie spalano odpadki, więc Gehenna jest trafnym symbolem całkowitej zagłady (zob. Słowniczek pojęć).

Gehenny: Zob. komentarz do Mt 5:22.

wróbli: Greckie określenie strouthíon jest zdrobnieniem oznaczającym dowolnego małego ptaka. Często jednak odnosi się do wróbli, najtańszych ze wszystkich ptaków, które sprzedawano jako pożywienie.

wróbli: Zob. komentarz do Mt 10:29.

za dwie drobne monety: Dosł. „za 2 assariony”. Wcześniej, w czasie trzeciej podróży po Galilei, Jezus powiedział, że dwa wróble można kupić za assariona (Mt 10:29). Assarion był wynagrodzeniem za 45 minut pracy (zob. Dodatek B14). Teraz — najwyraźniej jakiś rok później — podczas służby w Judei Jezus wypowiada słowa, które zanotował Łukasz, że za dwa assariony można kupić pięć wróbli. Jak wynika z porównania tych dwóch sprawozdań, wróble miały tak małą wartość, że piątego handlarze dodawali za darmo.

Nawet wszystkie wasze włosy na głowie są policzone: Ocenia się, że liczba włosów na głowie człowieka wynosi średnio ponad 100 000. Gruntowna wiedza Jehowy o tak drobnych szczegółach świadczy o tym, że bardzo interesuje się On każdym naśladowcą Chrystusa.

Nawet wszystkie wasze włosy na głowie są policzone: Zob. komentarz do Mt 10:30.

lokalnym sądom: W Chrześcijańskich Pismach Greckich słowo synédrion (w tym miejscu w lm. i oddane jako „lokalne sądy”) najczęściej odnosi się do Sanhedrynu — żydowskiego sądu najwyższego z siedzibą w Jerozolimie (zob. Słowniczek pojęć, „Sanhedryn”, i komentarze do Mt 5:22; 26:59). Ale było to też ogólne określenie zgromadzenia lub zebrania. W tym wersecie odnosi się do lokalnych sądów, których posiedzenia odbywały się niekiedy w synagogach i które miały prawo skazywać na karę chłosty oraz wykluczać ze społeczności (Mt 23:34; Mk 13:9; Łk 21:12; Jn 9:22; 12:42; 16:2).

będziecie publicznie przesłuchiwani: Możliwe też „zaprowadzą was do synagog”. Grecki rzeczownik synagogé dosłownie oznacza „sprowadzenie razem; zgromadzenie”. W Chrześcijańskich Pismach Greckich najczęściej odnosi się do budynku albo miejsca, gdzie zbierali się Żydzi, żeby czytać Pisma, przyjmować pouczenia, słuchać przemówień i się modlić (zob. Słowniczek pojęć, „Synagoga”). W tym wersecie słowo to mogło odnosić się do „synagog”, w których odbywały się posiedzenia lokalnych sądów żydowskich (zob. komentarz do Mt 10:17), ale wygląda na to, że zostało tu użyte w szerszym znaczeniu i odnosi się do zgromadzeń publicznych — dostępnych zarówno dla Żydów, jak i nie-Żydów. Takie zgromadzenia były organizowane, żeby na podstawie prawa oskarżać chrześcijan z powodu ich wierzeń, a być może nawet żeby wydawać przeciwko nim różnego rodzaju wyroki.

podzielił się ze mną spadkiem: Prawo Mojżeszowe jasno określało zasady podziału spadku między rodzeństwem. Najstarszy syn otrzymywał podwójną część, bo miał przejąć obowiązki głowy rodziny (Pwt 21:17). Resztę spadku rozdzielano pomiędzy pozostałych spadkobierców. Człowiek wspomniany w tym wersecie najprawdopodobniej chciwie domagał się więcej, niż mu się prawnie należało. To może tłumaczyć jego niestosowne zachowanie — prośbą dotyczącą przyziemnej sprawy przerwał Jezusowi omawianie spraw duchowych. Jezus mądrze nie chciał się angażować w rozstrzyganie tego sporu, ale w dalszych słowach ostrzegł przed przejawianiem chciwości.

mediatorem: Lub „dokonującym podziału”. W ten sposób Jezus stwierdza, że nie ma potrzeby, by angażował się w rozstrzyganie kwestii, co do której jasno wypowiada się Prawo Mojżeszowe. Co więcej, zgodnie z Prawem rozwiązywaniem sporów finansowych zajmowali się starsi. Poza tym Jezus rozumiał, że został posłany na ziemię nie po to, żeby angażować się w sprawy życia codziennego, ale żeby głosić dobrą nowinę o Królestwie Bożym.

chciwości: Lub „zachłanności; pożądliwości”. Użyty tu grecki wyraz pleoneksía zawiera w sobie myśl o nienasyconym pragnieniu posiadania więcej. To samo greckie słowo występuje też w Ef 4:19; 5:3. Wspominając o chciwości w Kol 3:5, Paweł pisze, że jest ona bałwochwalstwem.

przykładów: Lub „przypowieści”. Greckie słowo parabolé, które dosłownie znaczy „zestawienie; przyłożenie”, może się odnosić do przypowieści, przysłowia lub przykładu. Jezus często wyjaśniał coś, zestawiając to z czymś podobnym (Mk 4:30). Jego przykłady były krótkimi, zazwyczaj fikcyjnymi opowiadaniami ukazującymi jakąś prawdę natury moralnej lub duchowej.

przypowieść: Zob. komentarz do Mt 13:3.

sobie: Lub „swojej duszy”. Grecki wyraz psyché, oddawany w wielu przekładach Biblii słowem „dusza”, występuje trzy razy w wersetach 19 i 20. Jego znaczenie zależy od kontekstu (zob. Słowniczek pojęć, „Dusza”). Tutaj odnosi się do osoby mającej fizyczne ciało, które można zobaczyć i dotknąć, a nie do niewidzialnej, nieuchwytnej cząstki wewnątrz człowieka. Dlatego określenia „swojej duszy” i „sobie” w zasadzie znaczą to samo (zob. komentarz do słowa Masz w tym wersecie).

Masz: Lub „duszo, masz”. Te słowa nierozsądny człowiek kieruje do samego siebie. Jak wyjaśniono w komentarzu do słowa sobie w tym wersecie, grecki wyraz psyché, oddawany w wielu przekładach Biblii słowem „dusza”, tutaj odnosi się do osoby mającej fizyczne ciało (zob. Słowniczek pojęć, „Dusza”).

sobie: Lub „swojej duszy”. Grecki wyraz psyché, oddawany w wielu przekładach Biblii słowem „dusza”, występuje trzy razy w wersetach 19 i 20. Jego znaczenie zależy od kontekstu (zob. Słowniczek pojęć, „Dusza”). Tutaj odnosi się do osoby mającej fizyczne ciało, które można zobaczyć i dotknąć, a nie do niewidzialnej, nieuchwytnej cząstki wewnątrz człowieka. Dlatego określenia „swojej duszy” i „sobie” w zasadzie znaczą to samo (zob. komentarz do słowa Masz w tym wersecie).

Masz: Lub „duszo, masz”. Te słowa nierozsądny człowiek kieruje do samego siebie. Jak wyjaśniono w komentarzu do słowa sobie w tym wersecie, grecki wyraz psyché, oddawany w wielu przekładach Biblii słowem „dusza”, tutaj odnosi się do osoby mającej fizyczne ciało (zob. Słowniczek pojęć, „Dusza”).

Nierozsądny: Lub „głupcze”. W Biblii słowa „nierozsądny” czy „głupi” na ogół nie oznaczają kogoś nieinteligentnego, ale kogoś, kto wbrew rozsądkowi łamie zasady moralne i odrzuca prawe normy Boże.

umrzesz: Lub „zażądają od ciebie duszy”. W tekście greckim występuje tutaj czasownik w trzeciej osobie liczby mnogiej, który można oddać jako „zażądają”. Jednak w tej przypowieści nie wspomniano o żadnej grupie ludzi czy aniołów, do której mógłby się on odnosić. Czasownik ten wskazuje po prostu na to, co się stanie z tym człowiekiem. Jezus nie sprecyzował, w jaki sposób bogacz umrze albo kto odbierze mu życie. Chodziło o to, że tej nocy z jakiegoś powodu umrze. Dlatego omawiane sformułowanie można też przetłumaczyć na „życie będzie ci odebrane”. W tym sformułowaniu występuje też greckie słowo psyché, oddawane w wielu przekładach Biblii słowem „dusza”. Jak wspomniano w komentarzach do Łk 12:19, jego znaczenie zależy od kontekstu. Tutaj odnosi się do życia człowieka (zob. Słowniczek pojęć, „Dusza”).

bogaty w oczach Boga: Lub „bogaty wobec Boga”. Chodzi o bogactwo, które wynika ze skupiania się na sprawach ważnych z punktu widzenia Boga.

Przestańcie się zamartwiać: Lub „przestańcie się niepokoić”. Grecki czasownik oddany tym zwrotem występuje w czasie gramatycznym, który wskazuje na potrzebę zaprzestania czynności już trwającej. Grecki odpowiednik czasownika „zamartwiać się” może dotyczyć martwienia się, które kogoś rozprasza i zaprząta mu myśli, ograbiając go z radości. To samo słowo występuje w Mt 6:27, 28, 31, 34.

Przestańcie się zamartwiać: Lub „przestańcie się niepokoić”. Grecki czasownik merimnáo oddany tym zwrotem występuje w czasie gramatycznym, który wskazuje na potrzebę zaprzestania czynności już trwającej. Grecki odpowiednik czasownika „zamartwiać się” może dotyczyć martwienia się, które kogoś rozprasza i zaprząta mu myśli, ograbiając go z radości. Tego samego słowa Łukasz używa w Łk 12:11, 25, 26, a Paweł w 1Ko 7:32-34 i Flp 4:6 (zob. komentarz do Mt 6:25).

swoje życie: Lub „swoje dusze”. Grecki wyraz psyché, oddawany w wielu przekładach Biblii słowem „dusza”, w tym miejscu oznacza życie (zob. Słowniczek pojęć, „Dusza”).

życie: Lub „dusza”. Tak jak w poprzednim wersecie, grecki wyraz psyché w tym miejscu oznacza życie. Słowa życie (dusza) oraz ciało wymienione razem oznaczają całego człowieka.

krukom: Jest to jedyna wzmianka o tych ptakach w Chrześcijańskich Pismach Greckich. Kiedy Jezus podał podobną radę w Kazaniu na Górze, nie wymienił żadnego konkretnego gatunku ptaków (Mt 6:26). Sytuacja opisana przez Łukasza rozgrywa się w trakcie służby Jezusa w Judei, jakieś półtora roku po tym, jak wygłosił on Kazanie na Górze w Galilei. Tym razem Jezus podkreśla myśl zawartą w tej radzie, zwracając uwagę na kruki — ptaki, które według Prawa Mojżeszowego były nieczyste (Kpł 11:13, 15). Słowa Jezusa wskazują, że skoro Bóg troszczy się o nieczyste kruki, to tym bardziej będzie się troszczył o ludzi, którzy Mu ufają.

o chwilę przedłużyć swoje życie: Greckie słowo oddane tu jako „chwila” dosłownie znaczy „1 łokieć” lub „przedramię”, czyli 44,5 cm (zob. Słowniczek pojęć, „Łokieć”, i Dodatek B14-A). Posługując się miarą odległości, Jezus najwyraźniej przyrównuje życie do podróży. Chodziło mu o to, że zamartwianie się nie pomoże nam ani trochę wydłużyć swojego życia.

o chwilę przedłużyć swoje życie: Zob. komentarz do Mt 6:27.

tak małej rzeczy: Lub „tak bardzo małej rzeczy”. Dosł. „najmniejszej rzeczy”. Sformułowanie to najwyraźniej odnosi się do tego, o czym była mowa w poprzednim wersecie, czyli do przedłużenia życia chociaż o chwilę. Skoro ludzie nie są w stanie tego zrobić, to dlaczego mieliby się zamartwiać i gromadzić różne dobra, jedzenie i ubrania oraz dążyć do posiadania wielu domów i innych rzeczy?

lilie: Niektórzy uważają, że chodzi tu o zawilce, ale mogły to być różne kwiaty podobne do lilii, takie jak tulipany, hiacynty, irysy lub mieczyki. Istnieje też pogląd, że Jezus nawiązał po prostu do kwiatów rosnących dziko w okolicy i dlatego to greckie określenie bywa oddawane bardziej ogólnym terminem „kwiaty” lub „kwiaty polne”. Niektórzy wyciągają taki wniosek, bo w odniesieniu do tych kwiatów użyto też synonimicznego określenia „roślinność w polu” (Łk 12:28; Mt 6:28-30).

roślinność (...) do pieca: Podczas gorących miesięcy letnich rośliny w Izraelu usychają w ciągu zaledwie dwóch dni. Suche łodygi kwiatów i trawę zbierano z pól i używano ich jako opału w piecach do przygotowywania jedzenia.

ludzie małej wiary: Jezus odniósł to wyrażenie do swoich uczniów — chciał podkreślić, że ich wiara czy też zaufanie do Boga nie były silne (Mt 8:26; 14:31; 16:8; Łk 12:28). Nie chodziło o to, że zupełnie nie mieli wiary, ale o to, że mieli jej za mało.

roślinność (...) do pieca: Zob. komentarz do Mt 6:30.

ludzie małej wiary: Zob. komentarz do Mt 6:30.

przestańcie żyć w napięciu i zatroskaniu: Lub „przestańcie się martwić”. Użyte tu greckie słowo meteorízomai nie występuje nigdzie indziej w Chrześcijańskich Pismach Greckich. W klasycznej grece oznaczało „podnosić do góry; zawieszać”; w tym znaczeniu używano go w opisach statków miotanych przez fale. Jednak tutaj zostało użyte w sensie przenośnym w odniesieniu do kogoś zmartwionego lub niespokojnego, niejako miotanego lub wahającego się z powodu wątpliwości i trosk.

stale szukajcie: Użyta tu forma greckiego czasownika wskazuje na czynność ciągłą. Prawdziwi naśladowcy Jezusa nie mają szukać Królestwa tylko przez pewien czas, a potem zająć się czymś innym. Powinni zawsze stawiać je na pierwszym miejscu w życiu. Ta sama rada Jezusa jest zanotowana w Mt 6:33 jako część Kazania na Górze wygłoszonego w Galilei. Wydarzenia opisane tu w relacji Łukasza miały miejsce jakieś półtora roku później, w trakcie końcowego etapu służby Jezusa, prawdopodobnie w Judei. Jezus najwyraźniej uznał za stosowne powtórzyć wcześniejsze rady.

dary miłosierdzia: Greckie słowo eleemosýne, oddawane w wielu przekładach Biblii jako „jałmużna”, jest spokrewnione z greckimi słowami oznaczającymi „miłosierdzie” i „okazać miłosierdzie”. Odnosi się do pieniędzy lub żywności, którymi wspierano biednych.

dawajcie dary miłosierdzia: Lub „wspierajcie biednych” (zob. komentarz do Mt 6:2).

Bądźcie przygotowani: Dosł. „niech wasze lędźwie będą przepasane”. Ten związek frazeologiczny odnosi się do przeciągania dołu długiej szaty między nogami i przewiązywania go pasem, żeby nie przeszkadzał np. w trakcie pracy czy biegania. Z czasem frazeologizm ten zaczął oznaczać gotowość do działania. Podobne sformułowania wiele razy pojawiają się w Pismach Hebrajskich (np.: Wj 12:11; 1Kl 18:46, przyp.; 2Kl 3:21, przyp.; 4:29; Prz 31:17, przyp.; Jer 1:17, przyp.). W tym wersecie forma czasownika wskazuje na stałą gotowość sług Bożych do duchowej działalności. W Łk 12:37 ten sam grecki czasownik został oddany jako „przygotować się do usługiwania”. W 1Pt 1:13 sformułowanie oddane jako „przygotujcie się do działania” (lub „przystosujcie swój umysł do działania”, przyp.) dosłownie oznacza „przepaszcie lędźwie swojego umysłu”.

Bądźcie przygotowani: Dosł. „niech wasze lędźwie będą przepasane”. Ten związek frazeologiczny odnosi się do przeciągania dołu długiej szaty między nogami i przewiązywania go pasem, żeby nie przeszkadzał np. w trakcie pracy czy biegania. Z czasem frazeologizm ten zaczął oznaczać gotowość do działania. Podobne sformułowania wiele razy pojawiają się w Pismach Hebrajskich (np.: Wj 12:11; 1Kl 18:46, przyp.; 2Kl 3:21, przyp.; 4:29; Prz 31:17, przyp.; Jer 1:17, przyp.). W tym wersecie forma czasownika wskazuje na stałą gotowość sług Bożych do duchowej działalności. W Łk 12:37 ten sam grecki czasownik został oddany jako „przygotować się do usługiwania”. W 1Pt 1:13 sformułowanie oddane jako „przygotujcie się do działania” (lub „przystosujcie swój umysł do działania”, przyp.) dosłownie oznacza „przepaszcie lędźwie swojego umysłu”.

włóż fartuch: Ten zwrot jest tłumaczeniem greckiego słowa perizònnymai. Dosłownie znaczy ono „opasać się”, czyli zawiązać fartuch lub szatę — często za pomocą pasa — żeby przygotować się do usługiwania. Słowo to w tym kontekście można też oddać jako „ubrać się i być gotowym do usługiwania”. Występuje ono również w Łk 12:35, 37 i Ef 6:14 (zob. komentarze do Łk 12:35, 37).

sam przygotuje się do usługiwania: Dosł. „przepasze się” (zob. komentarze do Łk 12:35; 17:8).

czwartej straży: Chodzi o okres od ok. 3 w nocy do wschodu słońca, czyli ok. 6 rano. Taki podział nocy na cztery straże był wzorowany na systemie stosowanym przez Greków i Rzymian. Wcześniej Hebrajczycy dzielili noc na trzy straże, z których każda trwała mniej więcej cztery godziny (Wj 14:24; Sdz 7:19), ale do czasów Jezusa przyjęli system rzymski.

w środku nocy: Według podziału czasu stosowanego przez Greków i Rzymian była to druga straż nocna — od ok. 9 wieczorem do północy (zob. komentarz do słowa wieczorem w tym wersecie).

przed świtem: Dosł. „z pianiem kogutów” — była to nazwa używana przez Greków i Rzymian na określenie trzeciej straży nocnej, która trwała od północy do ok. 3 w nocy (zob. poprzednie komentarze do tego wersetu). Prawdopodobnie to właśnie wtedy ‛zapiał kogut’, gdy Piotr zaparł się Jezusa (Mk 14:72). W krajach Bliskiego Wschodu pianie koguta od dawna służy do odmierzania czasu (zob. komentarze do Mt 26:34Mk 14:30, 72).

drugiej straży: Chodzi o okres od ok. 9 wieczorem do północy. Taki podział nocy na cztery straże był wzorowany na systemie stosowanym przez Greków i Rzymian. Wcześniej Hebrajczycy dzielili noc na trzy straże, z których każda trwała mniej więcej cztery godziny (Wj 14:24; Sdz 7:19), ale do I w. n.e. przyjęli system rzymski (zob. komentarze do Mt 14:25; Mk 13:35).

trzeciej: Chodzi o okres od północy do ok. 3 w nocy (zob. komentarz do Mk 13:35).

zarządcą: Lub „szafarzem; zarządcą domu”. Użyte tu greckie słowo oikonòmos odnosi się do sługi ustanowionego nad innymi sługami. W starożytności funkcję tę często pełnił wierny sługa, który zarządzał sprawami swojego pana — cieszył się więc jego wielkim zaufaniem. Kimś takim był sługa Abrahama, „który zarządzał całym jego majątkiem” (Rdz 24:2). Podobne zadanie otrzymał Józef (Rdz 39:4). W tym przykładzie Jezus używa słowa „zarządca” w liczbie pojedynczej, ale nie musi to oznaczać, że chodzi o jedną konkretną osobę. W Biblii znajdujemy przykłady rzeczowników w liczbie pojedynczej, które odnoszą się do grupy osób. Na przykład Jehowa powiedział do narodu izraelskiego: „Wy jesteście moimi świadkami [lm.], (...) moim sługą [lp.], którego wybrałem” (Iz 43:10). Podobnie w tym przykładzie chodzi o zarządcę pojętego zbiorowo. W równoległym sprawozdaniu z Mt 24:45 został on nazwany „niewolnikiem wiernym i roztropnym”.

roztropnym: Lub „mądrym”. Użyty tu grecki przymiotnik frònimos zawiera myśl o zdolności pojmowania powiązanej z wnikliwością, przezornością, rozeznaniem, rozwagą i praktyczną mądrością. Forma tego samego słowa w Łk 16:8 została oddana jako „bardziej zaradni” (lub „pod względem praktycznym mądrzejsi”). To greckie słowo występuje również w Mt 7:24; 25:2, 4, 8, 9, a w SeptuagincieRdz 41:33, 39 w odniesieniu do Józefa.

swoimi sługami: Lub „swoją służbą domową”. Podobnie jak określenie „słudzy w domu” (gr. oiketeía) z Mt 24:45, termin użyty w tym wersecie (gr. therapeía) odnosi się do wszystkich osób, które pracują w domu pana. Łukasz posłużył się tu terminem występującym w klasycznej grece, który ma w zasadzie takie samo znaczenie jak ten użyty przez Mateusza. To, że Łukasz użył tego terminu, może wynikać z jego gruntownego wykształcenia.

zarządcą: Lub „szafarzem; zarządcą domu”. Użyte tu greckie słowo oikonòmos odnosi się do sługi ustanowionego nad innymi sługami. W starożytności funkcję tę często pełnił wierny sługa, który zarządzał sprawami swojego pana — cieszył się więc jego wielkim zaufaniem. Kimś takim był sługa Abrahama, „który zarządzał całym jego majątkiem” (Rdz 24:2). Podobne zadanie otrzymał Józef (Rdz 39:4). W tym przykładzie Jezus używa słowa „zarządca” w liczbie pojedynczej, ale nie musi to oznaczać, że chodzi o jedną konkretną osobę. W Biblii znajdujemy przykłady rzeczowników w liczbie pojedynczej, które odnoszą się do grupy osób. Na przykład Jehowa powiedział do narodu izraelskiego: „Wy jesteście moimi świadkami [lm.], (...) moim sługą [lp.], którego wybrałem” (Iz 43:10). Podobnie w tym przykładzie chodzi o zarządcę pojętego zbiorowo. W równoległym sprawozdaniu z Mt 24:45 został on nazwany „niewolnikiem wiernym i roztropnym”.

ten niewolnik: Wspomniany tu niewolnik to zarządca, o którym mowa w Łk 12:42. „Ten niewolnik” za swoją wierność miał być nagrodzony (Łk 12:43, 44). Ale gdyby okazał się nielojalny, zostałby ukarany „z największą surowością” (Łk 12:46). Te słowa Jezusa są w rzeczywistości ostrzeżeniem skierowanym do niewolnika wiernego i roztropnego. Podobnie w przypowieści zanotowanej w Mt 24:45-51 Jezus nie zapowiada pojawienia się złego niewolnika ani go nie ustanawia, ale ostrzega wiernego niewolnika, co by się stało, gdyby zaczął przejawiać cechy złego niewolnika.

ten niewolnik: Zarządca wspomniany w wersecie 42 tutaj został nazwany „niewolnikiem” (zob. komentarz do Łk 12:42). „Ten niewolnik” za swoją wierność miał być nagrodzony (Łk 12:44). W równoległym sprawozdaniu z Mt 24:45-47 zarządca został nazwany „niewolnikiem wiernym i roztropnym” (zob. komentarz do Łk 12:45).

ten niewolnik: Wspomniany tu niewolnik to zarządca, o którym mowa w Łk 12:42. „Ten niewolnik” za swoją wierność miał być nagrodzony (Łk 12:43, 44). Ale gdyby okazał się nielojalny, zostałby ukarany „z największą surowością” (Łk 12:46). Te słowa Jezusa są w rzeczywistości ostrzeżeniem skierowanym do niewolnika wiernego i roztropnego. Podobnie w przypowieści zanotowanej w Mt 24:45-51 Jezus nie zapowiada pojawienia się złego niewolnika ani go nie ustanawia, ale ostrzega wiernego niewolnika, co by się stało, gdyby zaczął przejawiać cechy złego niewolnika.

ukarze go z największą surowością: Dosł. „rozpołowi go”. Tego obrazu słownego z pewnością nie należy rozumieć dosłownie. Chodzi raczej o surową karę.

ukarze go z największą surowością: Zob. komentarz do Mt 24:51.

wzniecić ogień: Mówiąc obrazowo, przyjście Jezusa wznieciło wśród Żydów ogień. Jezus poruszył kwestie, które wywołały gorące spory, przez co sprawił, że wiele fałszywych nauk i tradycji zostało niejako strawionych przez ogień. Na przykład w przeciwieństwie do nacjonalistycznych oczekiwań Żydów, kiedy Mesjasz przebywał na ziemi, nie wyzwolił literalnego Izraela spod władzy Rzymu, ale poniósł haniebną śmierć. Swoim gorliwym głoszeniem sprawił, że Królestwo Boże stało się dla Żydów kwestią pierwszoplanową, która wznieciła w całym narodzie płomienną polemikę (1Ko 1:23).

nie spłacisz całego długu: Dosł. „nie oddasz ostatniego leptona”. Grecki wyraz leptòn oznacza coś małego i cienkiego. Wytwarzany z miedzi lub brązu lepton miał wartość 1/128 denara i najwyraźniej był najmniejszą monetą używaną w Izraelu (zob. Słowniczek pojęć, „Lepton”, i Dodatek B14).

Multimedia

Dolina Hinnoma obecnie
Dolina Hinnoma obecnie

Dolina Hinnoma (1), w Chrześcijańskich Pismach Greckich nazywana Gehenną. Wzgórze Świątynne (2). W I w. n.e. znajdowała się tu żydowska świątynia. Obecnie najbardziej znaną budowlą na Wzgórzu Świątynnym jest muzułmańskie sanktuarium nazywane kopułą Na Skale (zob. Dodatek B12: mapa).

Kruk
Kruk

Kruk jest pierwszym ptakiem wymienionym w Biblii z nazwy (Rdz 8:7). Bardzo dobrze lata i jest uważany za najbardziej zaradnego i najlepiej przystosowującego się do środowiska spośród wszystkich ptaków. Kiedy Jehowa uczył Hioba o mądrości widocznej w dziełach stwórczych, powiedział, że „przygotowuje pokarm dla kruka” (Hi 38:41). Psalmista podkreślił, że Jehowa życzliwie zapewnia pokarm, który kruki przynoszą, żeby uciszyć wołanie swoich głodnych piskląt (Ps 147:9). Jezus wspomniał o krukach w podobnym kontekście, by upewnić swoich naśladowców, że Ten, który troszczy się o takie ptaki, na pewno zaspokoi potrzeby służących Mu ludzi. Według Prawa Mojżeszowego kruki należały do zwierząt nieczystych, które nie nadawały się do jedzenia (Kpł 11:13, 15). Skoro Bóg troszczy się o nieczyste kruki, to tym bardziej będzie się troszczył o ludzi, którzy Mu ufają.

Lilie polne
Lilie polne

Jezus zachęcił swoich uczniów: „Przypatrzcie się, jak rosną lilie” i „wyciągnijcie [z tego] naukę”. Słowo oddawane w wielu przekładach jako „lilie” w języku oryginału może się odnosić do różnych kwiatów, takich jak tulipany, zawilce, hiacynty, irysy i mieczyki. Niektórzy bibliści uważają, że Jezus miał na myśli zawilce. Jednak mógł po prostu mówić ogólnie o kwiatach przypominających lilie. Na zdjęciu widać czerwone zawilce wieńcowe (Anemone coronaria). W Izraelu kwiaty te występują powszechnie i mogą też mieć kolor niebieski, różowy, fioletowy czy biały.