DE BIBEL – NIEE-WELT-ÄWASATUNK

Woo haft de Bibel bat nu kunt bestonen?

Plautdietsch
Woo haft de Bibel bat nu kunt bestonen?
https://cms-imgp.jw-cdn.org/img/p/1001061100/univ/wpub/1001061100_univ_sqr_xl.jpg
nwt

A3

Woo haft de Bibel bat nu kunt bestonen?

Dee, von dän de Bibel kjemt, es uk krakjt dee, waut doano sitt, daut dee bestonen blift. Hee haft doano jeseenen, daut dise Wieed oppjeschräwen worden:

“Waut Jehowa sajcht, blift fa emma”(1. Petrus 1:25).

Dit stemt werkjlich, wan daut uk kjeene Hauntschreften mea jeft, opp dee de Bibel mol toom ieeschte Mol oppjeschräwen wort: nich de Hebräische- un de Aramäische Schreften a un uk nich de Christelje Griechische Schreften. Wuahäa kjenn wie ons dan secha sennen, daut daut, waut nu enne Bibel es, krakjt daut es, waut Gott aum Aunfank mol leet oppschriewen?

AUFSCHRIEWA HABEN GOTT SIEN WUAT BEWOAT

Poat von de Auntwuat es, daut et ieeschtemma de Jewanheit wia, daut de Hebräische Schreften aufjeschräwen b worden, soo aus Gott daut bestalt haud. Biejlikj jeef Jehowa de Kjennichs von I̱srael de Aunwiesunk, daut dee daut jeschräwne Jesaz fa sikj selfst aufschriewen sullen (5. Mose 17:18). Buta daut jeef Gott de Levi̱ten de Veauntwuatunk, daut Jesaz to oppbewoaren un de Menschen daut to lieren (5. Mose 31:26; Nehemia 8:7). Nodäm daut de Juden von Ba̱bel friekjeemen, jeef daut met de Tiet eene Grupp Aufschriewa ooda Schriewa (Soferim jenant) (Esra 7:6, Footnooten). Met de Tiet muaken dise Schriewa een deel Aufschreften von de 39 Bieekja von de Hebräische Schreften.

Äwa de hundade Joaren haben Schriewa dise Bieekja sea krakjt aufjeschräwen. En de Tiet von 500 bat 1500 n. Chr. wia doa eene Grupp judische Schriewa, waut aus Massoreten bekaunt wieren, un waut de Bieekja aufschreewen, soo aus et de Jewanheit wia. De elste gaunze Hauntschreft von de Massoreten es de Leningrad-Codex un dee es vonne 1008 ooda 1009 n. Chr. Oba ojjefäa en daut Joa 1950 haben se soo bie 220 biblische Hauntschreften ooda Bieta von dee mank de Schreftrollen von daut Doodje Mäa jefungen. Dee biblische Hauntschreften wieren äwa dusent Joa ella aus de Leningrad-Codex. De Schreftrollen von daut Doodje Mäa worden met dän Leningrad-Codex vejlikjt, un doa kjeem eenatlei sea kloa rut: Wan de Schreftrollen von daut Doodje Mäa uk opp Städen aundre Wieed brukten, haud daut aun de Iedee oba nich jeendat.

Woo es daut met de 27 Bieekja von de Christelje Griechische Schreften (daut “Niee Tastament”)? Dee Bieekja worden daut ieeschte von jewesse von Jesus Christus siene Apostel jeschräwen un von eenje von de ieeschte Nofolja. Soo aus de judische Schriewa de Jewanheit hauden, soo deeden uk de ieeschte Christen dise Bieekja aufschriewen (Kolossa 4:16). De reemischa Kjeisa Diokletian un aundre haben jeprooft, de ieeschte Christen äare Bieekja aula to venichten. Un doch sent doa dusende oole Hauntschreften un Bieta doavon oppbewoat jebläwen bat vondoag dän Dach.

Christelje Schreften worden uk opp aundre Sproaken äwasat. De ieeschte Äwasatungen von de Bibel opp ieeschtemmasche Sproaken wieren biejlikj Armeenisch, Koptisch, Ätiopisch, Georgisch, Latiensch un Sierisch.

VON WOONE HEBRÄISCHE UN GRIECHISCHE SCHREFTEN ÄWASAT WORT

Nich aule Aufschreften von de oole biblische Hauntschreften haben krakjt deeselwje Wieed. Woo kjenn wie dan weeten, woo dee mol aum Aunfank oppjeschräwen wieren?

Eena kaun daut vejlikjen met eenen Schoolliera, waut 100 Schoolkjinja frajcht, aus see aula dautselwje Kapitel von een Buak wellen noschriewen. Wan daut dit ieeschte Kapitel, wuavon dee aula aufschreewen, lota uk nich mea wudd jäwen, wudd eena de 100 Aufschreften oba kjennen vejlikjen un doaderch weeten, waut daut en daut ieeschte Kapitel säd. Wan jieda Schoolkjint veleicht uk wudd haben eenje Fäla jemoakt, es daut schia ommäajlich, daut dee aula wudden deeselwje Fäla jemoakt haben. Krakjt soo uk, wan de Jelieede de dusende Bieta un Aufschreften von de Bibelbieekja vejlikjen, waut dee haben, dan seenen dee, wua de Aufschriewa eenen Fäla jemoakt haben un woo daut aum Aunfank jeschräwen wia.

 

Kjenn wie ons secha sennen, daut daut, waut wie vondoag enne Bibel läsen kjennen, krakjt daut es, waut mol aum Aunfank oppjeschräwen wort? De Jelieeda William H. Green säd von de Hebräische Schreften: “Wie kjennen secha sajen, daut kjeen aundret oolet Buak soo krakjt wiedajejäft wort.” De Bibeljelieeda F. F. Bruce schreef von de Christelje Griechische Schreften (ooda daut “Niee Tastament”): “Daut jeft väl mea Bewies, daut daut Niee Tastament rajcht es, aus väl aundre oole Bieekja, wua Menschen kjeenen Twiewel aun haben.” Hee säd uk: “Wan daut niee Tastament eene Saumlunk wia von weltelje Schreften, dan wudd doa jlikjderch verheipts nich Twiewel sennen, aus doa opp to veloten wia.”

Kapitel 40 von daut Buak Jesaja en de Schreftrollen von daut Doodje Mäa (von aune 125 bat 100 v. Chr.)

Aus se daut vejlikjt haben met hebräische Hauntschreften, waut ojjefäa von dusent Joa lota wieren, haben se bloos Kjlienichkjeiten jefungen, waut aundasch wieren, un daut Mieeschte wia wäajen Schriewwies

Kapitel 40 von daut Buak Jesaja en dän Aleppo-Codex; eene wichtje hebräische Hauntschreft von de Massoreten von ojjefäa 930 n. Chr.

Hebräischa Takjst: De Niee-Welt-Äwasatunk (Hebräische Schreften) vonne 1953-1960 stett sikj opp de Biblia Hebraica von Rudolf Kittel. Von dan aun sent doa oppjefreschte Bieekja von dän hebräischen Takjst rutjekomen, aulsoo de Biblia Hebraica Stuttgartensia un de Biblia Hebraica Quinta, un doa es daut bennen, waut se en de lotre Tiet nojeforscht haben, waut sikj opp de Schreftrollen von daut Doodje Mäa un opp aundre oole Hauntschreften stett. En dise Bieekja, waut de Jelieede toopjestalt haben, es de Leningrad-Codex aus Haupt-Takjst bennen toop met Footnooten, wua daut bennen steit, waut de aundre Bieekja sajen toom daut vejlikjen. Daut sent Bieekja soo aus de samaritischa Pentateuch, de Schreftrollen von daut Doodje Mäa, de griechische Septuaginta, de aramäische Targumen, de latiensche Vulgata un de sierischa Peschitta. De Biblia Hebraica Stuttgartensia un de Biblia Hebraica Quinta wort to Help jenomen, aus dise latste Niee-Welt-Äwasatunk derchjegonen wort.

Griechischa Takjst: En de Joaren 1853 bat 1881 haben de Jelieeda B. F. Westcott un F.J.A. Hort de biblische Hauntschreften un Bieta von Hauntschreften aula vejlikjt, aus dee dän griechischen Takjst toopstalden, waut fa äant to beseenen daut notste aun de ieeschte Schreften wia. Rom daut Joa 1950 brukt daut Äwasatungs-Kommitee von de Niee-Welt-Äwasatunk disen Takjst, wua see sikj bie äare Äwasatunk opp stetten. Dee haben sikj uk opp aundre oole Papierus-Schreften jestett, waut woomäajlich von tweschen daut Joa 125 bat 300 n. Chr. sent. Enne Tweschentiet haft daut aul mea Papierus-Schreften jejäft. Un uk en aundre Takjsten soo aus dee von Nestle un Aland un dee von de United Bible Societies es daut bennen, waut de Forscha lotre Tiet rutjefungen haben. Un eenjet von daut, waut dee rutjefungen haben, es en dise Äwasatunk met nennjenomen.

Wan eena no dise Takjsten kjikjt, woat eena en, daut de Aufschriewa bie de Christelje Griechische Schreften lota eenje Varzhen biejedonen haben. Dee Varzhen wieren kjeenmol Poat von de Schreften, waut von Gott enjejäft wieren, wan eenje elre Bibel-Äwasatungen dee uk bennen haben soo aus de King James Version un de Lutherbibel. En de 1500ja Joaren wia de Takjst von de Bibel-Äwasatungen aul en Varzhen met Nummasch enjedeelt un auljemeen soo aunjenomen. Doawäajen jeft daut bie dee Nummasch nu en de mieeschte Biblen ladje Enja, wan de Varzhen doa rutjeloten woaren. Soo es daut en Matäus 17:21; 18:11; 23:14; Markus 7:16; 9:44, 46; 11:26; 15:28; Lukas 17:36; 23:17; Johanes 5:4; Aposteljeschicht 8:37; 15:34; 24:7; 28:29 un en Reema 16:24. En dise Äwasatunk es bie de utjelotne Varzhen emma eene Footnoot.

Daut es kloa, daut de langa Schluss en Markus 16 (Varsch 9-20) un de korta Schluss en Markus 16 un daut, waut en Johanes 7:53 bat 8:11 steit, nich Poat von de elste Hauntschreften es. Doawäajen sent dise Poats, waut nich woara Takjst es, nich en dise Äwasatunk nennjemoakt worden.

Om daut to beachten, waut de Forscha jeweenlich aus dän Takjst aunseenen, waut daut notste aun de ieeschte Schreften wia, sent doa noch aundre Sachen aunjepaust worden. Biejlikj no eenje Hauntschreften no sajcht daut en Matäus 7:13: “Got derch de schmaule Däa, wiels de Däa es breet un de Wajch haft väl Rum, waut no de Venichtunk fieet”. En elre Utgowen von de Niee-Welt-Äwasatunk wieren de Wieed “de Däa es” nich em Takjst bennen. Oba doaderch, daut se de Hauntschreften wieda studieet haben, es daut kloa jeworden, daut de Wieed “de Däa es” en de ieeschte Schreften bennen wieren. Doawäajen wort daut en dise Äwasatunk nennjedonen. Soo sent doa noch mea Sachen, waut se vebätat haben. Oba dit sent Kjlienichkjeiten un daut endat nuscht aun de Iedee von Gott sien Wuat.ion. There are a number of similar refinements. However, these adjustments are minor, and none of them change the basic message of God’s Word.

Eene Hauntschreft opp Papierus met 2. Korinta 4:13 bat 5:4 von ojjefäa 200 n. Chr.

a Von hia aun woa wie bloos Hebräische Schreften sajen.

b Eent, wuarom de Hauntschreften musten aufjeschräwen, wia, wäajen daut nich emma hilt, opp waut dee toom ieeschte Mol oppjeschräwen worden.