Plautdietsch
Gott sien Nomen en de Christelje Griechische Schreften
https://cms-imgp.jw-cdn.org/img/p/1001061100/univ/wpub/1001061100_univ_sqr_xl.jpg
nwt

A5

Gott sien Nomen en de Christelje Griechische Schreften

Aus de Hebräische Schreften aum Aunfank oppjeschräwen worden, stunt daut Tetragramaton (יהוה), waut fa Gott sienen Nomen steit, doa meist 7,000 Mol bennen. Daut sajen uk de Jelieede. Oba väle denkjen, aus de Christelje Griechische Schreften (eenjemol uk daut “Niee Tastament” jenant) jeschräwen worden, wia Gott sien Nomen doa nich bennen. Doawäajen brucken de mieeschte Bibeläwasata en de vondoagsche Tiet nich dän Nomen “Jehowa”, wan dee dit Poat von de Schreft äwasaten. Soogoa wan daut en de Griechische Schreften von Varzhen ut de Hebräische Schreften rät, wua daut Tetragramaton bennen es, schriewen de Mieeschte dän Tietel “Har” enne Städ Gott sienen Nomen.

En De Bibel – Niee-Welt-Äwasatunk es daut nich soo aus dit; doa es Gott sien Nomen, Jehowa, 237 Mol en de Christelje Griechische Schreften bennen. Wuarom? Wiels de Äwasata dochten aun twee wichtje Sachen: (1) De Takjsten, waut se bat vondoag dän Dach von de Christelje Griechische Schreften jefungen haben, sent nich dee, waut de Bibelschriewa selfst jeschräwen haben; daut sent aules Aufschreften. Daut jeft dusende doavon un de Mieeschte worden mea aus 200 Joa nodäm aufjeschräwen, aus de Christelje Griechische Schreften foadich wieren. (2) To dise Tiet wia daut Mood, daut dee, waut de Takjsten aufschreewen, daut Tetragramaton vetuschten met daut griechische Wuat Kýrios, waut “Har” bediet. Ooda dee schreewen von Takjsten auf, wua Gott sien Nomen aul nich mea bennen wia.

De Äwasata von de Niee-Welt-Äwasatunk kjeemen to dän Schluss, daut et goode Jrind doafäa jeft, daut daut Tetragramaton en de griechische Takjsten bennen wia, waut de Bibelschriewa selfst jeschräwen haben. Waut sent daut fa Jrind?

  • En de Hebräische Schreften, waut en de Tiet von Jesus un de Apostel em Jebruck wieren, wia aulawäajen daut Tetragramaton bennen. Ieeschtemma twiewelden eenje Menschen doa noch aun. Oba von dan, aus se bie Kumran Aufschreften von de Hebräische Schreften jefungen haben, waut krakjt von dee Tiet sent un wua daut Tetragramaton bennen es, twiewelt kjeena mea doaraun.

  • En de griechische Äwasatungen von de Hebräische Schreften, waut en de Tiet von Jesus un siene Apostel em Jebruck wieren, wia daut Tetragramaton uk bennen. Lang dochten de Jelieede, daut daut Tetragramaton en de Septuaginta nich bennen wia. (De Septuaginta es eene Äwasatunk von de Hebräische Schreften no Griechisch.) Oba tweschen 1940 un 1950 unjasochten de Jelieede dan eenje sea oole Aufschreften von de griechische Septuaginta, waut to Jesus siene Tiet em Jebruck wia. Doa steit Gott sien Nomen met hebräische Latren bennen. En Jesus siene Tiet jeef daut aulsoo griechische Äwasatungen, wua Gott sien Nomen bennen stunt. Oba ojjefäa 300 Joa nodäm daut de Apostel läwden, wia Gott sien Nomen en wichtje Utgowen von de griechische Septuaginta nich mea bennen. Biejlikj em Codex Vaticanus un em Codex Sinaiticus steit dee nich en de Bibelbieekja von 1. Mose bat Maleachi, wan dee uk en elre Utgowen von de Septuaginta bennen stunt. Doawäajen doaf eenem daut uk nich wundren, daut Gott sien Nomen en de Takjsten von daut “Niee Tastament” (de Christelje Griechische Schreften) nich bennen steit, waut en dise Tiet aufjeschräwen worden.

    Jesus säd biejlikj: “Ekj sie en mienen Voda sienen Nomen jekomen”. Hee säd uk, daut siene Woakjen en sienen “Voda sienen Nomen” jedonen worden

  • En de Christelje Griechische Schreften jeit foaken to läsen, daut Jesus von Gott sienen Nomen räd un dän bekauntmuak (Johanes 17:6, 11-12, 26). Jesus säd biejlikj: “Ekj sie en mienen Voda sienen Nomen jekomen” (Johanes 5:43). Hee säd uk, daut siene Woakjen en sienen “Voda sienen Nomen” jedonen worden (Johanes 10:25).

  • Soo aus de Hebräische Schreften jehieren uk de Christelje Griechische Schreften to Gott sien Wuat, waut hee haft loten oppschriewen. Wudd daut dan nich fonnich sennen, wan Gott sien Nomen doa met eenst nich mea bennen wia? Rom daut Joa 49 säd de Jinja Jakobus to de Eltestasch en Jeru̱salem: “Si̱meon haft ons aules krakjt vetalt, woo Gott sikj daut ieeschte Mol no de aundre Sorten Menschen jedreit haft, om sikj een Volkj fa sienen Nomen to saumlen von mank dee Menschen” (Aposteljeschicht 15:14). Wuarom wudd Jakobus daut haben sult sajen, wan Gott sien Nomen to dee Tiet nich bekaunt wia ooda nich jebrukt wort?

  • En de Christelje Griechische Schreften kjemt Gott sien aufjekjarta Nomen väa. Dee es biejlikj en daut Wuat “Halelujah” bennen, waut en Openboarunk 19:1, 3-4 un 6 steit. “Halelujah” kjemt von Hebräisch un bediet “Preist Jah”. Un “Jah” es de Aufkjartunk fa “Jehowa”. Un uk en väl aundre Nomes en de Christelje Griechische Schreften es Gott sien Nomen bennen. Biejlikj kaun eena sikj daut en veschiedne Bieekja noseenen, daut de Nomen “Jesus” “Jehowa es Radunk” bediet.

  • Daut jeft oole judische Schreften, waut wiesen, daut de judische Christen Gott sienen Nomen en äare Schreften brukten. En de Tosefta (daut sent judische Räajlen, waut oppjeschräwen un ojjefäa en daut Joa 300 toopjestalt worden) rät daut von de Christen äare Schreften, waut aum Sabat vebrent worden. Doa sajcht daut: “De Bieekja, waut von Jesus räden, un de Bieekja von de minim [soo worden woomäajlich de Juden jenant, waut Christen jeworden wieren] sellen nich utem Fia jerat. Dee äare Bieekja kjennen vebrent woaren, wua eena dee finjt, toop met Gott sienen Nomen, waut doabennen steit.” En de Tosefta steit uk von Ra̱bi Yosé von Galilä̱a jeschräwen, dee een Stootje no de ieeschte hundat Joa n. Chr. läwd. Dee räd doavon, waut de Juden doonen sullen, wan see aun aundre Doag enne Wäakj de Christen äare Bieekja vebrenden. Dee säd: “Eena saul ieescht Gott sienen Nomen doa rutschnieden un oppbewoaren un dan daut Äwaje vebrennen.”

  • Eenje Jelieede sajen, daut et goot mäajlich es, daut opp dee Städen, wua daut en de Christelje Griechische Schreften von Varzhen ut de Hebräische Schreften rät, Gott sien Nomen ieeschtemma bennen stunt. En daut Buak The Anchor Bible Dictionary sajcht daut unja de Äwaschreft “Daut Tetragramaton en daut Niee Tastament”: “Daut jeft Bewies, daut daut Tetragramaton, Gott sien Nomen, Jahwe, aum Aunfank en daut N[iee] T[astament] opp aule ooda väl Städen bennen wia, wua daut von Varzhen ut daut O[ole] T[astament] rät.” Un de Jelieeda George Howard sajcht: “En de griechische Bibel [de Septuaginta], waut de ieeschte Christen brukten, wia daut Tetragramaton noch bennen. Dan wudd eena doch jleewen, daut de Schriewa von daut N[iee] T[astament] daut uk bennen leeten, wan see en äare Bibelbieekja Varzhen von de Schreft [ut daut Oole Tastament] nennschreewen.”

  • Bekaunde Äwasata haben Gott sienen Nomen en äare Äwasatungen von de Christelje Griechische Schreften jebrukt. Eenje deeden daut aul lang ea daut de Niee-Welt-Äwasatunk jeef. Hia sent eenje Biespels: Die heilige Schrift des neuen Testaments von D. von Brentano (Huachdietsch, 1791); A Literal Translation of the New Testament … From the Text of the Vatican Manuscript von Herman Heinfetter (Enjlisch, 1863); The Emphatic Diaglott von Benjamin Wilson (Enjlisch, 1864); O Evangelho Segundo S. Mattheus von Padre Santanna (Portugiesisch, 1909); The New Testament Letters von J. W. C. Wand, Bischof von London (Enjlisch, 1946). Pablo Besson brukt en siene Äwasatunk (Spaunisch, 1919) dän Nomen “Jehová” en Lukas 2:15 uk en Judas 14. Hee schreef dän doa uk äwa 100 Mol en Footnooten von Bibelvarzhen nenn, om to wiesen, daut Gott sien Nomen doa ieeschtemma woomäajlich wia. Un von de 1500ja Joaren aun, aulsoo noch lang ver dise Äwasatungen, wia daut Tetragramaton foaken en hebräische Äwasatungen von de Christelje Griechische Schreften to finjen. Daut jeft uk oppet Weinichste 11 veschiedne huachdietsche Biblen, wua en de Christelje Griechische Schreften “Jehova[h]”, “Jhova” (ooda “Jahwe”, “Jahve”) bennen steit, un vea Äwasata brucken Gott sienen Nomen en Klaumasch hinja daut Wuat “Har”. Un en mea aus 70 huachdietsche Äwasatungen es Gott sien Nomen en Footnooten un Erkjläarungen to finjen.

    Gott sien Nomen en Aposteljeschicht 2:34 en de Emphatic Diaglott von Benjamin Wilson (1864)

  • Daut jeft opp äwa 300 Sproaken Bibeläwasatungen, wua Gott sien Nomen en de Christelje Griechische Schreften bennen es. Opp väl Sproaken, waut en Afrika, Amerika, Asien, Europa un opp de Pazifische Inslen jerät woaren, es Gott sien Nomen auljemeen em Jebruck. (See de List opp de  Sieden 546-547.) Un dee, waut de Bibel opp dise Sproaken äwasat haben, haben Gott sienen Nomen doa wäajen biejlikj soone Jrind nennjeschräwen, aus wie hia aul jeseenen haben. Eenje von dise Äwasatungen von de Christelje Griechische Schreften worden goanich sea lang trigj rutjejäft, soo aus de Bibel opp Rotumaunisch (1999), wua “Jihova” 51 Mol en 48 Varzhen bennen steit, un de Äwasatunk opp Batak (Toba) von Indoneesien (1989), wua “Jahowa” 110 Mol bennen steit.

    Gott sien Nomen en Markus 12:29-30 en eene hawaiische Äwasatunk

Daut jeft aulsoo goode Jrind, Gott sienen Nomen, Jehowa, en de Christelje Griechische Schreften nenntoschriewen. Un krakjt daut haben de Äwasata von de Niee-Welt-Äwasatunk jedonen. Dee achten Gott sienen Nomen sea un dee wudden sikj nich woagen, en de Schreft irjentwaut uttoloten, waut doa ieeschtemma bennen stunt (Openboarunk 22:18-19).