A1

Opp waut mott eena achten biem de Bibel äwasaten?

Aus de Bibel jeschräwen wort, wia daut opp daut Hebräisch, Aramäisch un Griechisch, waut se don räden deeden. De mieeschte Menschen vondoag dän Dach, waut de Bibel läsen, vestonen dise Sproaken nich, doawäajen fält dee daut aun eene Äwasatunk. Vondoag dän Dach jeft daut de gaunze Bibel ooda Poats doavon opp äwa 3,000 Sproaken. Opp waut mott eena achten biem de Bibel äwasaten? Un woo haben se daut bie De Bibel – Niee-Welt-Äwasatunk jedonen?

Eenje denkjen veleicht, daut eene Äwasatunk, waut Wuat fa Wuat es, dän Läsa daut baste halpen kaun, daut to vestonen, waut opp de ieeschtemmasche Sproaken jeschräwen wort. Oba daut es nich emma soo. See wie mol eenjet, wuarom:

  • De Sproaken sent nich äwareen: Dee haben nich deeselwje Wieed ooda stalen de Wieed un Saza aundasch toop. Een Jelieeda von Hebräisch, S. R. Driver, schreef, daut de Sproaken “nich bloos wäajen de Schriewwies veschieden sent ooda wäajen daut, von wua de Wieed häakomen, oba uk doawäajen, . . . woo de Iedeeen en eenen Sauz toopjestalt sent.” Bie jieda Sproak es uk met en, woo de Menschen denkjen. Dis Jelieeda sajcht uk noch: “Doawäajen sent de Saza opp veschiedne Sproaken veschieden toopjestalt.”

  • Kjeene Sproak vondoag dän Dach es soo oppjestalt aus Hebräisch, Aramäisch un Griechisch von ieeschtemma. Soo, wan de Bibel Wuat fa Wuat von dee Sproaken äwasat wort, kunn daut sennen, daut et nich kloa to vestonen wia ooda daut et mau rajcht eene orrajchte Iedee jeef.

  • De Bediedunk von een Wuat ooda jewesse Wieed toop kaun veschieden sennen, doano om waut daut doa jeit.

Opp eenje Städen es daut veleicht mäajlich, Wuat fa Wuat von de originale Sproak to äwasaten, oba dan mott eena sea oppaussen.

Hia komen nu eenje Biespels, woo eene Äwasatunk, waut Wuat fa Wuat es, eene orrajchte Iedee jäwen kaun:

  • De Bibel brukt de Wieed “schlopen” un “ enschlopen”, wan dee von werkjlich schlopen rät ooda von em Doot schlopen (Matäus 28:13; Aposteljeschicht 7:60, Fn.). Wan daut doarom jeit, daut doa wäa jestorwen es, dan wudden de Bibeläwasata kjennen sajen: “Hee schleep em Doot en”. Opp dee Wajch woaren de Läsa daut rajcht vestonen (1. Korinta 7:39; 1. Tessalonicha 4:13; 2. Petrus 3:4; Fn.).

  • De Apostel Paulus brukt en Efeesa 4:14 soone Wieed, waut wuatlich bedieden: “en de Mana äa Späl met Schmietkjlaz.” Dise ieeschtemmasche Rädensoat kjemt doavon häa, daut se aundre aunschmäaden, wan se met Schmietkjlaz spälden. Opp de mieeschte Sproaken wudd dit nich väl Senn moaken, wan daut wuatlich äwasat wort. De Iedee es väl kloara, wan daut soo aus dit äwasat es: “Menschen, waut Faulen oppstalen”.

  • En Reema 12:11 woaren griechische Wieed jebrukt, waut wuatlich äwasat bedieden: “em Jeist koaken”. Dit jeft oba nich de rajchte Iedee, waut daut hia sajen well. Doawäajen steit daut en dise Äwasatunk soo aus dit: “Lot dän heiljen Jeist junt iewrich moaken”.

  • Matäus 5:3

    Wuatlich: “Dee em Jeist oam sent”

    Iedee: “Dee, waut sikj doaräwa em Kloaren sent, daut äant daut Jeistelje fält”

    En de bekaunde Boajchprädicht säd Jesus waut, waut foaken soo äwasat woat: “Seelich sent dee, dee em Jeist oam sent” (Matäus 5:3, De Plautdietsche Bibel). Oba opp väl Sproaken es de wuatelje Äwasatunk “dee em Jeist oam sent” nich kloa to vestonen. Opp eenje Sproaken kunn daut mau rajcht aundieden, daut soone Menschen schwak em Vestaunt sent ooda een bät weinich sent. Oba daut wia nich, waut Jesus meend. Hia lieed hee de Menschen, daut dee äare Freid nich doavon kjeem, no Tieteljet hinjaraun to sennen, oba doavon, daut dee sikj em Kloaren wieren, daut äant daut aun Gott sienen Rot fäld (Lukas 6:20). Doawäajen kjemt de rajchte Iedee krakjta rut, wan daut soo aus dit äwasat woat: “Dee, waut sikj doaräwa em Kloaren sent, daut äant daut Jeistelje fält” ooda: “Waut om dän Jeist prachren” (Matäus 5:3, Fn.).

  • Opp väl Städen, wua daut griechische Wuat met “Aufgonst” äwasat es, likjent sikj daut met de Bediedunk von daut Plautdietsche, aulsoo daut eena aundre daut aufjenstich es, waut dee haben, ooda iewalich es, wäajen eena denkjt, daut eenem sien gooda Frint ontru es (Aposteljeschicht 5:17; Reema 13:13). Oba dautselwje Wuat kaun opp Griechisch uk waut Goodet meenen. Biejlikj kaun daut uk met “Iewa” äwasat woaren; daut, waut Jesus un aundre true Deena fa Gott un de Aunbädunk hauden (Johanes 2:17; 2. Korinta 9:2).

  • Daut griechische Wuat, waut en Matäus 6:17 met “Jesecht” äwasat es, haft uk noch väl aundre Bediedungen, doano von waut sikj daut doa haundelt. Biejlikj: Enne Städ to sajen “Jesecht vom Himmel” kaun daut uk äwasat woaren met “aum Himmel seenen” kjennen. Un enne Städ to sajen “opp daut Jesecht vonne gaunze Welt wonen”, kaun daut äwasat met “oppe gaunze Welt wonen”. Ooda enne Städ to sajen “jun Jesecht to seenen”, kaun eena sajen “junt perseenlich to seenen” (Matäus 16:3; Aposteljeschicht 17:26; 1. Tessalonicha 2:17).

Bie de Bibel äwasaten es aulsoo mea met en, aus bloos emma dautselwje Wuat brucken, om een bestemdet Wuat von de ieeschtemmasche Sproaken to äwasaten. Een Äwasata mott sea goot äwalajen, woone Wieed hee brucken well, daut de Iedee von dän originalen Takjst kloa es. Bowenenn mott dee uk de Saza soo toopstalen, daut et met de Schriewwies von de Sproak tooppaust, opp dee äwasat woat, soo daut et leicht to läsen jeit.

Daut griechische Wuat pro̱sopon woat foaken met “Jesecht” äwasat. Oba doano, von waut sikj daut doa haundelt, kaun daut biejlikj uk äwasat woaren met “aum Himmel seenen”, “oppe gaunze Welt wonen”, “junt perseenlich to seenen” ooda noch met waut Aundret

Oba de Äwasata motten uk doaropp achten, daut dee daut nich met äare ieejne Wieed utlajen, soo aus see daut opp äaren Deisent vestonen kjennen. Doaderch kunn de Iedee sikj endren von daut, waut de originala Takjst sajen well. Woo kaun daut sennen? Na, de Äwasata kjennen doaderch, onen to wellen, äare ieejne Iedeeen doa nennbrinjen ooda waut Wichtjet rutloten, waut en dän originalen Takjst bennen es. Wan eene Bibel, waut opp dise Wajch äwasat es, uk leicht to läsen es, kaun daut oba sennen, daut de Läsa nich de rajchte Norecht kjricht, waut de Bibel haft.

De Äwasata äa Gloowen kaun leicht waut doaraun doonen, woo dee äwasaten. Matäus 7:13 sajcht biejlikj: “De Däa es breet un de Wajch haft väl Rum, waut no de Venichtunk fieet”. Eenje Äwasata haben hia enne Städ “Venichtunk” daut Wuat “Hal” jebrukt, wiels dee veleicht aun de Hal jleewen. Oba daut griechische Wuat bediet rajcht jesajcht “Venichtunk”.

Een Bibeläwasata mott uk doaraun denkjen, daut de Bibel soo jeschräwen wort, aus de jeweenelje Menschen räden deeden, soo aus de Foarma, Schopshoads ooda Fescha (Nehemia 8:8, 12; Aposteljeschicht 4:13). Soo, eene goode Äwasatunk es soo, daut opprechtje Menschen de Norecht von de Bibel vestonen kjennen, krakjt endoont von wua dee komen un woo dee daut haben. Doawäajen es daut bäta, soone Wieed to brucken, waut dietlich un leicht to vestonen sent, enne Städ soone, waut de mieeschte Menschen jeweenlich nich brucken.

Väl Äwasata sent soo driest jewast un haben sikj de Frieheit jenomen, Gott sienen Nomen “Jehowa” ut de vondoagsche Äwasatungen wajchtoloten, wan dee uk en de ieeschtemmasche biblische Hauntschreften bennen wia. En väl Äwasatungen es de Nomen vetuscht met eenen Tietel soo aus “Har”. Un aundre haben daut mau rajcht unjare Dakj jehoolen, daut Gott eenen Nomen haft. Biejlikj sajcht daut en eenje Biblen en Johanes 17:26, wua Jesus bäd: “Ekj hab die bekauntjemoakt” un en Johanes 17:6: “Ekj hab dee, waut du mie jejäft hast, met die bekauntjemoakt”. Oba eene rajchte Äwasatunk von Jesus sien Jebäd sajcht: “Ekj hab . . . dienen Nomen bekauntjemoakt” un: “Ekj hab de Menschen, dee du mie ut dise Welt jejäft hast, met dienen Nomen bekauntjemoakt.”

En de ieeschte Utgow von de enjlische Niee-Welt-Äwasatunk sajcht daut bie de Aunfangswieed: “Dits nich eene Äwasatunk, waut met onse ieejne Wieed utjelajcht es. Wie haben ons aunjestrenjt, soo wuatlich aus mäajlich to äwasaten, wua daut vondoagsche Enjlisch daut toolat un wua eene wuatelje Äwasatunk daut nich too schwoa moakt, de rajchte Iedeeen ruttokjrieen.” Daut Äwasatungs-Kommitee von de Niee-Welt-Äwasatunk haft sikj sea aunjestrenjt, utjejlikjt to sennen. Dee deeden soone Wieed brucken, waut daut kloa moaken, waut de originala Takjst sajen well, buta daut es schwoa to vestonen ooda jeft mau rajcht eene aundre Iedee. Doawäajen es daut fa de Menschen leicht, dise Bibel to läsen, un dee kjennen gaunz doaropp vetruen, daut de Norecht, waut von Gott kjemt, doa krakjt soo bennen es, aus daut saul (1. Tessalonicha 2:13).