A1

Algun Prinsipio pa Tradukshon di Beibel

Beibel a ser skirbí originalmente na idioma hebreo, arameo i griego di antigwedat. Awe, Beibel ta disponibel, sea kompleto òf en parte, na mas ku 3.000 idioma. Mayoria di hende ku ke lesa Beibel no ta komprondé e idiomanan original ku Beibel ta skirbí aden. P’esei, nan mester usa un tradukshon di Beibel. Ki prinsipio hende mester sigui ora nan ta tradusí Beibel? Kon Tradukshon di Mundu Nobo a hasi uso di e prinsipionan ei?

Kisas tin hende ta pensa ku un tradukshon literal, esta, palabra pa palabra, lo yuda un lektor haña un komprondementu mas eksakto di loke a ser bisá na e idiomanan original. Pero, esei no ta semper e kaso. Wak algun motibu dikon no ta asina.

  •   No ta eksistí dos idioma ku tin eksaktamente mesun gramátika, vokabulario i manera di formulá frase. Un profesor di idioma hebreo, Samuel R. Driver, a skirbi ku idioma “ta diferente for di otro no solamente den gramátika i vokabulario, sino tambe . . . den e manera di formulá frase pa ekspresá idea.” Den kada idioma, hende su manera di pensa ta kompletamente diferente. Segun e profesor, “p’esei, e manera ku hende ta formulá frase den kada idioma ta diferente.”

  •   Niun idioma djawe no tin un vokabulario i gramátika ku ta kuadra presis ku e idiomanan hebreo, arameo i griego di tempu di Beibel. P’esei, un tradukshon palabra pa palabra lo no ta kla i, tin biaha, lo por asta duna un idea robes.

  •   Un palabra òf un ekspreshon, dependiendo di su konteksto, por tin diferente nifikashon.

Tin algun parti di Beibel kaminda kisas un traduktor por tradusí loke tin na e idioma original literalmente, pero e tin ku hasi esei ku masha kuidou.

E siguiente ehèmpelnan ta mustra kon un tradukshon palabra pa palabra por duna un idea robes:

  •   Tin biaha, na e idioma original, Beibel ta usa e verbo drumi pa referí na soño literal i pa referí na ora un hende muri òf bai sosegá den morto. (Mateo 28:13; Echonan 7:​60, nota) Ora e verbo ei ta ser usá pa referí na morto, un traduktor di Beibel por simplemente usa “muri” òf “bai sosegá,” ya asina e lektornan no ta bruha.​—1 Korintionan 7:39; 1 Tesalonisensenan 4:13; 2 Pedro 3:4.

  •   Na Efesionan 4:​14, Apòstel Pablo a usa un ekspreshon di antigwedat ku literalmente ta bisa “den wega di dou di hende.” E ekspreshon ei ta referí na e kustumber di hasi trampa òf usa triki den wega di dou. Na mayoria di idioma, hende lo no komprondé un tradukshon literal di e ekspreshon ei. Pero si tradusí e ekspreshon ei komo “hende ku ta usa trampa,” e nifikashon ta bira mas kla.

  •   Na Romanonan 12:​11, tin un ekspreshon griego ku literalmente ta nifiká “den spiritu ku ta herebé.” Na papiamentu, e palabranan ei no ta transmití loke e eskritor di Beibel tabata ke men. P’esei, den e tradukshon akí, e ekspreshon ei a ser tradusí komo “laga spiritu santu yena boso ku entusiasmo.”

  • MATEO 5:3

    Segun un tradukshon na papiamentu: “esnan humilde di kurason”

    Un tradukshon di e idea original: “hende ku ta konsiente di nan nesesidat spiritual”

      Hesus a usa durante su famoso Sermon Riba Seru un ekspreshon ku hopi biaha ta ser tradusí komo: “Felis esnan humilde di kurason.” (Mateo 5:​3, Beibel na papiamentu koriente) Pero e ekspreshon “humilde di kurason” no ta duna e idea korekto di loke e idioma original ta bisa. Aki Hesus no tabata papia tokante humildat. Mas bien, Hesus su intenshon tabata pa siña hende ku nan felisidat no ta dependé di satisfasé nan nesesidatnan físiko. Pa hende ta felis, nan mester ta konsiente ku nan tin mester di Dios su guia. (Lúkas 6:20) Pues, un tradukshon ku ta bisa “hende ku ta konsiente di nan nesesidat spiritual” òf “hende ku ta konsiente ku nan tin mester di Dios” ta transmití e berdadero nifikashon di e ekspreshon original ku mas eksaktitut.​—Mateo 5:3; wak tambe nota.

  •   Den hopi konteksto, e palabra hebreo ku ta ser tradusí komo “yalurs” ta nifiká meskos na papiamentu. E por nifiká sinti rabia pasobra bo ta sospechá ku un persona stimá ta infiel. “Yalurs” por referí tambe na envidiá otro hende pa loke nan tin. (Proverbionan 6:34; Isaías 11:13) Pero na hebreo, e palabra “yalurs” tin un nifikashon positivo tambe. Por ehèmpel, e por ser usá pa referí na e manera ku Yehova ta protehá su sirbidónan, esta, ku un “furia,” òf na e echo ku Yehova ta ‘eksigí pa hende adorá e so.’ (Éksodo 34:14; Ezekiel 5:13; Zakarías 8:2) “Yalurs” por referí tambe na e “deboshon” òf “entusiasmo” ku fiel sirbidó di Dios tin pa Dios i pa Dios su adorashon, òf e por referí na e echo ku e sirbidónan di Dios no ta “tolerá pa niun hende ta infiel na Dios.”​—Salmo 69:​9, nota; 119:​139, nota; Numbernan 25:13.

  • Normalmente, ta tradusí e palabra hebreo yadh komo “man,” pero dependiendo di su konteksto, por tradusí e palabra ei komo “kontrol,” “poder” i hopi otro manera mas

      E palabra hebreo ku normalmente ta referí na “man” por tin vários nifikashon. Tin biaha, dependiendo di e konteksto, a tradusié komo “kontrol” òf “poder.” (2 Sámuèl 8:3; Proverbionan 18:21) De echo, den Tradukshon di Mundu Nobo, e palabra hebreo ei a ser tradusí na hopi diferente manera.

Pues, ta bisto ku tradukshon di Beibel ta mas ku djis tradusí un palabra di e idioma original semper na e mesun manera na un otro idioma. E traduktornan mester evaluá bon kua palabra di nan idioma ta transmití e ideanan di e idioma original na e mihó manera. Ademas, pa e teksto por ta fásil pa lesa, e traduktornan mester formulá e frasenan segun e reglanan di gramátika di nan idioma, i no segun e reglanan di e idioma original.

Pero, di otro banda, un traduktor no mester bai den ekstremo pa buska otro manera pa formulá e tekstonan. Tin traduktor ta tuma e libertat di parafrasiá loke Beibel ta bisa; es desir, nan ta bisa e teksto ku nan mes palabranan, manera nan ta interpretá e idea general di e teksto na e idioma original. Pero ora nan ta hasi esei, nan por kambia e mensahe di e teksto original. Kon asina? Loke por pasa ta ku un traduktor ta kometé e fayo di agregá detaye basá riba loke e ta pensa ku e teksto ke men, òf e ta laga detaye importante afó ku tabat’ei den e teksto original. Pues, maske un tradukshon ku ta parafrasiá loke Beibel ta bisa por ta mas fásil pa lesa, e manera liber ei di tradusí ta stroba un lektor di sa kiko ta e berdadero mensahe di Beibel.

Fásilmente, e kreensianan religioso di un traduktor por influensiá su tradukshon. Por ehèmpel, Mateo 7:13 ta bisa ku e ‘kaminda espasioso ta hiba na destrukshon.’ Algun traduktor, kisas influensiá pa nan kreensia religioso, a usa e palabra “fièrnu” na lugá di “destrukshon.” Pero esei no ta loke e palabra griego original ta nifiká; e palabra griego ta nifiká “destrukshon.”

E traduktornan di Beibel mester kòrda tambe ku Beibel a ser skirbí na idioma simpel di tur dia; idioma ku hende gewon, manera kunukero, wardadó di karné i piskadó, tabata papia. (Nehemías 8:​8, 12; Echonan 4:13) Pues, un bon tradukshon di Beibel ta hasi posibel ku tur tipo di hende ku tin un kurason sinsero, sin importá di unda nan ta, por lesa e mensahe di Beibel i komprond’é. P’esei, ta preferibel pa traduktor usa palabra kla i ekspreshon di tur dia ku ta fásil pa komprondé, en bes di usa palabra ku masha poko biaha hende gewon sa usa.

Den hopi tradukshon moderno di Beibel, e traduktornan tabatin e tribilidat di laga Dios su nòmber, Yehova, for di nan tradukshon. Nan a hasi esei apesar ku e nòmber ei ta aparesé den e manuskritonan antiguo di Beibel. (Wak Apèndiks A4.) Hopi tradukshon ta remplasá Dios su nòmber ku un título, manera “Señor.” Tin tradukshon ta asta laga parse ku Dios no tin nòmber. Por ehèmpel, den algun tradukshon, Hesus su orashon na Huan 17:26 ta bisa: “Mi a laga nan konosé bo.” Anto tin tradukshon ta bisa na Huan 17:6: “Mi a laga esnan ku Bo a apartá for di mundu i duna Mi, konosé Bo.” Sinembargo, un tradukshon eksakto di e orashon di Hesus ta bisa: “Mi a revelá bo nòmber na nan,” i “mi a revelá bo nòmber na e hendenan ku tabata den mundu i ku bo a pone bou di mi enkargo.”

E prólogo di e promé edishon di Tradukshon di Mundu Nobo, na ingles, a bisa: “Nos tradukshon no ta parafrasiá loke Beibel ta bisa. Nos a hasi esfuerso pa duna un tradukshon mas literal posibel, te asina leu ku e idioma ingles aktual ta permití esei i ku e tradukshon literal no ta stroba hende di komprondé e ideanan di e idioma original.” Pues, Komité di Tradukshon di Beibel di Mundu Nobo a purba di haña un balansa entre usa palabra i frase ku ta reflehá e idioma original i, a la bes, evitá frase ku ta zona straño òf ku ta skonde e berdadero nifikashon di e ideanan. Komo resultado, un lektor por lesa e Beibel akí fásilmente. E por tin pleno konfiansa ku e mensahe inspirá a ser transmití fielmente.​—1 Tesalonisensenan 2:13.