Bzimogeni bzinthu bzimwebzi

Ndokoni pa menu yaciwiri

Ndokoni pa mbuto ya misolo ya nkhani

Mboni za Yahova

Cinyungwe

Nsanza ya Mulindiri—Yakupfunzira  |  Setembro 2017

Kukhala Wakubziretsa

Kukhala Wakubziretsa

‘Makhalidwe yomwe mzimu umbabweresa ni . . . kubziretsa.’—WAGALATA 5:22, 23.

NYIMBO: 121, 36

1, 2. (a) Kodi ni mabvuto yaponi yomwe yambabwera thangwe ra kusaya kubziretsa? (b) N’thangwe ranyi tin’funika kucezerana bza khalidwe la kubziretsa?

YAHOVA MULUNGU angatithandize kukulisa khalidwe la kubziretsa. (Wagalata 5:22, 23) Yahova ambalatiza khalidwe la kubziretsa mwakulungamiratu, tsono ifepano tingakwanise lini kulatiza khalidweri mwakulungamiratu thangwe ndife wakuperewera. Kulewa cadidi, mabvuto mazinji yomwe wanthu ankugumana nayo nsiku zino, yankucitika thangwe ra kusaya kubziretsa, ndipo kusayika kwa khalidweri kungacitise munthu kucedwa kucita bzinthu bzakufunika kwene-kwene ayai kungacitise munthu kucita bzinthu bzakuipa ku xikola ayai ku basa. Kusaya kubziretsa kungacitisembo munthu kuyamba kutukwana, kuledzera, kukhala waciwembo, kulambana, kugwa m’mangawa yakusaya kufunikira, kukhala na bzizolowezi bzakuipa, kupita m’kawoko, kuwawidwa m’makumbukidwe, kutenga matenda yakucokera ku malume ya pa mphasa na mimba ya pa thengo.—Psalymo 34:11-14.

2 Wanthu omwe ambabziretsa lini ambabweresa mabvuto kwa iwo na kwa wanthu winango. Ndipo nsiku zakumalizira zino, bzinkuwonekeratu kuti khalidweri linkuyenda licimala. Tsono bzimwebzi bzimbatidabwisa lini, thangwe Bibliya lidaleweratu kuti kusaya kubziretsa kungadakhala cibodzi mwa bzizindikiro bzakulatiza kuti tinkukhala mu ‘nsiku zakumalizira.’—2 Timotio 3:1-3.

3. N’thangwe ranyi tin’funika kukhala wakubziretsa?

 3 N’thangwe ranyi tin’funika kukhala na khalidwe la kubziretsa? Bwerani tiwone mathangwe mawiri. Lakuyamba, wanthu omwe ambakwanisa kubziretsa kawiri-kawiri ambagumana na mabvuto yakucepa. Bzimwebzi bzimbawathandiza kukhala na mbverano wabwino na anzawo acitcenkha ukali, thupo, ayai kusunama. Thangwe laciwiri, kuti tipitirize kukhala pa uxamwali na Mulungu, tin’funika kulimbana na mayezo na kutcenkha bzikhumbo bzakuipa. Bzimwebzi ndibzo bzomwe Adamu na Eva adatazira kucita. (Ciyambo 3:6) Ninga iwo, wanthu azinji nsiku zino ambagumana na mabvuto makulu thangwe ra kusaya kubziretsa.

4. Kodi munthu omwe ankulimbana na bzikhumbo bzakuipa angalimbisidwe mwa kudziwa ciyani?

4 Yahova ambadziwa kuti ndife wakuperewera nakuti mpsakunesa kukhala wakubziretsa. Koma iye ambafuna kutithandiza kuti tikunde bzikhumbo bzakuipa. (1 Wamambo 8:46-50) Pakuti iye ni xamwali wa lufoyi, mwakudeka mtima iye ambalimbisa wale omwe nthawe zinango ambaneseka kulimbana na makumbukidwe pabodzi na bzikhumbo bzawo. Mu nkhani ino tiniwona bzomwe tingapfunze na ciratizo ca Yahova pa nkhani yakukhala wakubziretsa. Ndipo tiniwonambo bzomwe tingapfunze na bziratizo bzabwino na bzakuipa bza m’Bibliya, ticiwona malango yakufunikira yomwe yangatithandize kukhala wakubziretsa.

YAHOVA NI CIRATIZO CABWINO

5, 6. Kodi Yahova adakhala tani wakubziretsa pomwe Sathani adamupandukira?

5 Kubziretsa kwa Yahova n’kwakulungamiratu thangwe iye ngwakulungama pa bzinthu bzense. (Bzakutonga 32:4) Koma ife ndife wakuperewera. Tsono tin’funika kupenda ciratizo cace ca kubziretsa kuti tikwanise kumutewezera bwino. Bzimwebzi bzin’dzatithandiza kudziwa momwe tingacitire bzinthu mu njira yakuthemera, pakacitika bzinthu bzomwe bzingatikalipise. Mbatiwoneni momwe Yahova adakhalira wakubziretsa pa nthawe inango.

Kubziretsa kwa Yahova n’kwakulungamiratu thangwe iye ngwakulungama pa bzinthu bzense

6 Kumbukirani momwe Yahova adacitira pomwe Sathani adamupandukira mu Edeni. Mpsakuwonekeratu kuti mafala ya Dyabu yadacitisa kuti anjo wakukhulupirika wa Mulungu awawidwe mu mtima, abve ciya na kubzibva ninga wakunyozeka. Pinango imwepo mumbabva bzibodzi-bodzi mukambakumbukira bza mabvuto yomwe yadayambisidwa na Sathani. Koma Yahova alibe kucita bzinthu mwakuthamanga. Iye adapereka mtawiro wakuthemera. Pa kupanduka kwa Sathaniko, Yahova alibe kukalipa kamangu, ndipo adacita bzinthu mwa cirungamo. (Kufuluka 34:6; Djobi 2:2-6) N’thangwe ranyi iye adacita bzimwebzi? Thangwe iye an’funa lini kuti munthu ali-wense apfudzidwe, koma ‘an’funa kuti wense akungule.’—2 Pedru 3:9.

7. Kodi tingapfunze ciyani na ciratizo ca Yahova?

7 Ciratizo ca Yahova cinkutipfunzisa kuti tin’funika kuyamba kukumbuka tinati kulewalewa ayai kucita bzinthu mwampfulumira. Tenepo, mukafuna kucita cakusankhula cikulu, khalani na nthawe yakukumbukira. Pembani kwa Yahova kuti akupaseni nzeru kuti mulewelewe bwino ayai mucite bzinthu mwakuthemera. (Psalymo 141:3) Munthu akacita bzinthu pomwe adakalipa, bzimbakhala bzakupusa kucita bzinthu bzakuphonyeka. Ndipopa wanthu azinji ambafika pa kulewa mafala yakuti “ndingadadziwa,” thangwe ra bzinthu bzomwe adalewa ayai bzomwe adacita,  mwakusaya kukumbuka bwino!—Mimwani 14:29; 15:28; 19:2.

BZIRATIZO BZABWINO NA BZAKUIPA BZA ATUMIKI WA MULUNGU

8. (a) Kodi n’kuponi komwe tingagumane bziratizo bzabwino bza kubziretsa? (b) Kodi n’ciyani cidathandiza Zuze kuti akwanise kulimbana na mayezo pomwe mkazi wa Potifari akhayeza kumupumpsa? (Onani cithunzi-thunzi pa tsamba 3.)

8 Kodi ni bziratizo bziponi bza m’Bibliya bzomwe bzimbawonesa kufunika kwa kubziretsa? Kumbukirani ciratizo ca Zuze mwana wa Djakobi. Iye adapirira mayezo pomwe akhaphata basa pa nyumba ya Potifari, mkulu wa alindiri wa mambo Farawo. Mkazi wa Potifari akhasirira Zuze thangwe iye akhali ‘mulumbwana wakudeka na wa thupi la mphanvu’ ndipopa iye adayeza kupumpsa Zuze kazinji kense. Kodi n’ciyani comwe cidathandiza Zuze kulimbana na mayezoyo? Pinango iye adakhala na nthawe yakukumbukira bzomwe bzingadacitika penu iye angadabvuma kupumpsidwa na mkazi wa Potifariyo. Pomwe mkaziyo adaphata bzakubvala bzace, iye adathawa. Na tenepo Zuze adati: ‘Ndingacitirenyi cinthu cakuipa kwene-kweneci, ndiciphonyera Mulungu?’—Ciyambo 39:6, 9; werengani Mimwani 1:10.

Kumbirani Yahova kuti akupaseni nzeru na kubziretsa kuti mukwanise kukunda mayezo

9. Kodi mungakonzekere tani kuti mulimbane na mayezo?

9 Kodi tingapfunze ciyani na ciratizo ca Zuze? Tinkupfunza kuti tin’funika kulimbana na mayezo yomwe yangaticitise kupswa malamulo ya Mulungu. Winango pomwe akhanati kukhala Mboni za Yahova, adacita nyongo kuti asiye bza unzazi, kuledzera, kufumali, kumwa mankhwala yakudzungulumwisa msolo na bzinthu bzinango. Napo pambuyo pa kubatizidwa, iwo nthawe zinango angayezedwe na bzinthu bzimwebzi. Bzimwebzi bzikakucitikirani, kumbukirani momwe uxamwali bwanu na Yahova bungadzongekere, mukabvuma kupumpsidwa na mayezoyo. Mungacite bwino kukumbukira bzinthu bzomwe bzingakuikheni pa mayezo mucinyang’ana njira yakubzitcenkhera. (Psalymo 26:4, 5; Mimwani 22:3) Penu pana mayezo yomwe munkulimbana nayo kwa nthawe itali, kumbirani Yahova kuti akupaseni nzeru na kubziretsa kuti mukwanise kukunda mayezoyo.

10, 11. (a) Kodi maswaka yomwe yali pa xikola yambagumana na mayezo yaponi? (b) Kodi n’ciyani comwe cingathandize maswaka yacikristau kuti yakwanise kulimbana na mayezo yomwe yangawacitise kupswa malamulo ya Mulungu?

10 Bzomwe bzidacitikira Zuze, bzimbacitikirambo maswaka mazinji yacikristau nsiku zino. Onani ciratizo ca mtsikana m’bodzi wakucemeredwa Kim. Anzace wa m’cipinda ca mapfunziro akhambalewa kawiri-kawiri bza kugonana komwe akhambacita kuphampha kwa mdzinga. Kim akhasaya bzakulewa pa nkhaniyi. Iye adalewa kuti kukhala wakusiyanako, nthawe zinango kukhamucitisa kubziwona ninga “munthu wakusiyidwa yekha,” ndipo anzacewo akhamulewa kuti ngwakugona thangwe akhacita lini bzomwe iwo akhacitabzo. Koma Kim alibe kuwatewezera, ndipo bzimwebzi bzikhali bzinthu bzanzeru. Iye akhadziwa kuti cikhumbo ca kugonana cimbakhala camphanvu kwene-kwene kwa maswaka. (2 Timotio 2:22) Anzace winango akhamubvunza kawiri-kawiri kuti adziwe penu iye akhali dende ayai ne. Bzimwebzi bzikhamupasa mpata wa kuwafotokozera thangwe lomwe akhalekera kugonana. Timbakondwa kwene-kwene thangwe maswaka  mazinji yacikristau yambacita nyongo yakulimbana na mayezo ya kugonana ndipo Yahova ambakondwambo nawo kwene-kwene!

11 M’Bibliya muna bziratizo bza wanthu omwe alibe kukwanisa kulimbana na mayezo ya bza unzazi. Ndipo bzimwebzi bzimbalatiza kuti pana bzakutewera bzakuipa tikasaya kukhala wakubziretsa. Penu imwepo munkulimbana na mayezo ninga ya Kim, kumbukirani bza mulumbwana wakupusa omwe ambafotokozedwa m’bukhu la Mimwani kapitulo 7. Kumbukiranimbo bza Amnoni na bzakutewera bzakuipa bzomwe adagumana nabzo thangwe ra khalidwe lace. (2 Samuweri 13:1, 2, 10-15, 28-32) Abereki thandizani wana wanu kuti akulise khalidwe la kubziretsa nakuti akhale wa nzeru mwa kumbacezerana bziratizo bzimwebzi pa kunamata kwanu ninga banja.

12. (a) Kodi Zuze adalatiza tani khalidwe la kubziretsa pomwe adagumana na abale wace? (b) Kodi tingafunike kubziretsa pa nkhani ziponi?

12 Zuze adawonesa pomwe ciratizo cabwino ca kubziretsa pa nthawe yomwe abale wace adayenda ku Edjipito kuti akagule cakudya. Zuze alibe kuwauziratu kuti iye akhali m’bale wawo, thangwe akhafuna kudziwa bzomwe iwo akhakumbuka. Koma mwakusaya kukhalisa, Zuze adabva nsisi kwene-kwene ndipo adasiya abale wacewo aciyenda payekha kukalira. (Ciyambo 43:30, 31; 45:1) Ciratizo ca Zuze cingatithandizembo pomwe m’bale ayai mpfumakazi yaticitira cinthu comwe catikalipisa. Tingatewezere ciratizo ca Zuze ca kubziretsa comwe cin’dzatithandiza kutcenkha kulewa ayai kucita bzinthu bzomwe patsogolo pace tingadzalewe mafala yakuti “ndingadadziwa.” (Mimwani 16:32; 17:27) Ayai pinango imwepo muna acibale omwe adacosedwa mu gwere. Penu bziri tenepo, mun’funika kubziretsa kuti mutcenkhe kumbaceza nawo mwakusaya mathangwe. Kucita bzimwebzi kungakhale kwakunesa. Koma bzingakhale bzakusaya kunesa mukakumbukira kuti mun’funika kutewezera ciratizo ca Yahova na kucita bzomwe iye ankukuuzani kuti mucite.

Tin’funika lini kubzithemba mwa kunyanya mwakukumbuka kuti tingagwe lini na mayezo

13. Kodi tingapfunze ciyani na bzomwe bzidacitikira Mambo Davide?

13 Ciratizo cinango cabwino n’ca Mambo Davide. Pomwe Sauli na Simeyi akhamuzunza, Davide alibe kukalipa ne kuphatisa basa mphanvu zace kuti awabwezere. (1 Samuweri 26:9-11; 2 Samuweri 16:5-10) Koma Davide akhali lini wakubziretsa nthawe zense. Timbadziwa bzimwebzi tikambawerenga bza pikado yomwe iye adacita na Bateseba na momwe adacitira bzinthu na Nabali pomwe adamuumira mtima. (1 Samuweri 25:10-13; 2 Samuweri 11:2-4) Na ciratizo ca Davide tingapfunze bzinthu bzizinji bzakufunika. Cakuyamba, omwe ambatsogolera wanthu wa Mulungu an’funika kukhala wakubziretsa kuti aleke kuphatisa basa mwakuphonyeka udindo bwawo. Caciwiri, munthu an’funika lini kubzithemba mwa kunyanya mwakukumbuka kuti angagwe lini na mayezo.—1 Wakolinto 10:12.

BZOMWE MUNGACITE KUTI MUKULISE KHALIDWE LA KUBZIRETSA

14. N’cakucitika ciponi comwe m’bale munango adagumana naco ndipo n’thangwe ranyi kubziretsa n’kwakufunika?

14 Kodi n’ciyani comwe mungacite kuti mukulise khalidwe la kubziretsa? Onani bzomwe bzidacitika na m’bale Luigi. Kanderendere munango udagudza m’mambuyo mwa kanderendere wace. Napo kuti munthuyo ndiye omwe adagudza kanderendere wa Luigi, munthuyo adayamba kupopotera Luigi mpaka kufuna kuyambisa ndewo. Pa nthaweyi, Luigi adapemba kwa Yahova kuti  akhale wakuderekha ndipo adayeza kumukhazika mtima pansi koma bziribe kuphata basa. Na tenepo, Luigi adanemba bza kanderendereyo aciyenda, ndipo adasiya munthuyo ankupopota. Patapita mdzinga ubodzi, Luigi adacita ulendo bwakubwereza kwa mkazi munango, tsono mwamuna wace ndiye omwe akhafambisa kanderendere ule! Mwamunayo adacita manyazi kwene-kwene ndipo adapepesa thangwe ra kukalipa komwe adacita kule. Na tenepo, iye adalewalewa na empreza inango kuti ikonze kanderendere ya Luigi mwakamfulumize. Ndipo munthuyo akhakomedwa kwene-kwene na maceza ya m’Bibliya yomwe adakhala nayo. Thangwe ra bzimwebzi, Luigi adawona kuti adacita bwino kwene-kwene kukhala wakuderekha pomwe munthu ule akhakalipa ndipo adazindikira kuti angadapereka lini umboni bwabwino bzingadakhala kuti iye adakalipambo pa nsikuyo.—Werengani 2 Wakolinto 6:3, 4.

Momwe timbacitira bzinthu pa moyo wathu bzingatokonye utumiki bwathu bwacikristau (Onani ndime 14)

15, 16. Kodi pfunziro la Bibliya lingathandize tani imwepo pabodzi na banja lanu kuti mukulise khalidwe la kubziretsa?

15 Kucita pfunziro la Bibliya mwakukhazikika kungathandize Akristau kukulisa khalidwe la  kubziretsa. Kumbukirani bzomwe Mulungu adauza Djosuwe, iye adati: ‘Bukhu la bzakutongali lireke kucoka pa mulomo pako, umbaliwerenge na mafala ya pansi-pansi masikati na usiku, kuti uwonesese kuti ukuteweza bzensene bzomwe bzidanembedwa m’mwemo. Pakuti ukacita tenepoyo, un’dzakhala na moyo wabwino ndipo un’dzacita bzinthu mwanzeru.’ (Djosuwe 1:8) Koma kodi pfunziro la Bibliya lingakuthandizeni tani kuti mukulise khalidwe la kubziretsa?

Kucita pfunziro la Bibliya mwakukhazikika kungakuthandizeni kukulisa khalidwe la kubziretsa

16 Tapfunza kuti m’Bibliya muna bziratizo bzomwe bzimbawonesa momwe tingagumanire phindu tikambakhala wakubziretsa na mabvuto yomwe tingagumane nayo tikambasaya kukhala wakubziretsa. Yahova adacitisa kuti bzimwebzi bzinembedwe m’Bibliya kuti bzitithandize. (Waroma 15:4) Ndipopa tin’funika kumbawerenga, kumbapfunza na kumbakumbukira bziratizobzo. Ndipo mbayezani kuphatisa basa bziratizobzo pa moyo wanu na wa banja lanu. Pembani kwa Yahova kuti akuthandizeni kuphatisa basa malango ya m’Bibliya. Mukazindikira kuti munkutazira kukhala wakubziretsa pa mbali inango, citani mpembo pa nkhaniyo ndipo citani nyongo kuti mucinje khalidwero. (Tiyago 1:5) Fufudzani m’mabukhu mwathu kuti mugumane malango yomwe yangakuthandizeni.

17. Kodi abereki angathandize wana wawo kuti akhale wakubziretsa mwa njira ziponi?

17 Kodi mungathandize tani wana wanu kuti ambakhale wakubziretsa? Abereki ambadziwa kuti wana wawo alibe kubadwa na khalidweri. Tenepo, kuti abereki apfunzise wanawo makhalidwe yabwino, an’funika kuyamba ndiwo kupereka ciratizo cabwino. (Wayefezo 6:4) Mukawona kuti wana wanu alibe khalidwe la kubziretsa, bzipendeni mwekha kuti muwone penu imwepo ndimwe wakubziretsa. Mungapereke ciratizo cabwino kwa wana wanu mwa kumbayenda mwakukhazikika mu utumiki bwakumunda, ku mitsonkhano ya gwere na kumbacita kunamata ninga banja. Ndipo bzikafunika, lekani kugopa kutsimula wana wanu akacita cinthu cakuphonyeka! Yahova adaikhira malire Adamu na Eva. Malireyo yangadawathandiza kuti ambalemekeze utongi bwa Yahova. Mpsibodzi-bodzimbo na abereki, iwo akambalanga wana wawo na kuwapasa ciratizo cabwino, bzingathandize wanawo kukhala wakubziretsa. Cinthu cinango cakufunika kwene-kwene comwe mungacite ni kupfunzisa wana wanu kuti ambafune utongi bwa Mulungu na kulemekeza malamulo yace.—Werengani Mimwani 1:5, 7, 8.

18. N’thangwe ranyi tin’funika kumbasankhula axamwali mwanzeru?

18 Penu ndife abereki ayai ne, tensenefe tin’funika kumbasankhula axamwali mwanzeru. Mukakhala na axamwali omwe ambafuna Yahova, iwo an’dzakulimbisani kuti mukhale na bzakulinga bzabwino na kutcenkha mabvuto. (Mimwani 13:20) Ciratizo cawo cabwino cin’dzakuthandizani kuti mutewezere kubziretsa kwawo. Ndipo lekani kupenukira kuti khalidwe lanu labwino lin’dzawalimbisambo. Kukhala wakubziretsa kun’dzatithandiza kuti tifunidwe na Mulungu, timbakondwe pa moyo wathu na kupalizira bzipsa bzabwino pabodzi na wale omwe timbawafuna.