Bzimogeni bzinthu bzimwebzi

Ndokoni pa menu yaciwiri

Ndokoni pa mbuto ya misolo ya nkhani

Mboni za Yahova

Cinyungwe

Nsanza ya Mulindiri (Yakupfunzira)  |  Agosto 2016

 NKHANI YA MOYO WANGU

Momwe Ndidagumanira Cikondweso mwa Kupasa

Momwe Ndidagumanira Cikondweso mwa Kupasa

NDIKHANA magole 12 yakubadwa pomwe ndidazindikira kuti ndina cinthu cakufunika comwe ndingapase winango. Pa nthawe ya mtsonkhano wa dera, m’bale winango adandibvunza penu ndingadafuna kuyenda kukapalizira. Napo kuti ndikhanati ndapalizira, ndidatawira kuti inde. Tidayenda m’gawo ndipo iye adandipasa tumabukhu twakulewa bza Umambo bwa Mulungu. Tenepo iye adati: “Iwepo ufikire wanthu wa mbali iyi ya msewu ndipo ine ndinifikirambo wa mbali inangoyi.” Ndikhana mantha, koma ndidayamba kupalizira nyumba na nyumba. Ndidadabwisika kuwona kuti mu nthawe yakucepa ndidamala kugawira tumabukhu twense. N’bzakucita kuwonekeratu kuti wanthu akhakomedwa na mabukhu yomwe ndikhawagawira.

Ndidabadwa mu 1923 mu Chatham, Kent ku Inglaterra. Pomwe nkhondo Yakuyamba Yapadziko Lense idamala, wanthu akhadikhirira kuti dziko lingadakhala mbuto yabwino. Koma pomwe bzimwebzi bziribe kukwanisika, wanthu azinji adataya mtima, kuphatanidza abereki wangu. Iwo adakhumudwambo thangwe ra mtsogoleri wacipembedzo, Batista, omwe akhandofuna kukhala pa mbuto yakulemekezeka mu cipembedzo. Pomwe ndikhana magole 9, mai wangu adayamba kuyenda ku nyumba ikulu ya Associação Internacional dos Estudantes da Bíblia (Mbverano wa Anyakupfunza Bibliya wa pa Dziko Lense) komwe Mboni za Yahova zikhacitira “mapfunziro” ayai mitsonkhano yawo. Mpfumakazi ibodzi idatipasa mapfunziso ya wana yakucokera m’Bibliya na bukhu lakuti Zeze wa Mulungu. Ndidakomedwa na bzomwe ndikhambapfunza.

KUPFUNZA KUCOKERA KWA ABALE WACIKULIRE

Ninga mwana, ndikhakomedwa kupasa wanthu cidikhiro ca m’Fala la Mulungu. Kawiri-kawiri ndikhambapalizira nyumba na nyumba ndekha, koma pomwe ndikhapalizira na winango, ndikhambapfunza bzizinji. Mwa ciratizo, nsiku inango ndikhana mbale winango wacikulire pomwe tikhayenda mu gawo, tidapitana na mtsogoleri wa cipembedzo ndipo ine ndidati: “Yapita mbuzi.” M’baleyo adaimisa njinga yace ndipo adandikumbira kuti ndikhale pansi. Iye adati: “Mbani wakupasa udindo bwa kuyeruza omwe ni mbuzi na omwe ndiwo lini? Bwera tindokondwe mwa kupasa wanthu bzipsa bzabwino ndipo kuyeruza siira Yahova.” Nsiku zimwezire, ndidapfunza bzizinji pakulewa bza cikondweso comwe cimbabwera thangwe ra kupasa.—Mateu 25:31-33; Mabasa 20:35.

M’bale munango wacikulire adandipfunzisa kuti nthawe zinango tin’funika kupirira kuti timbagumane cikondweso thangwe ra kupasa. Mkazi wace akhafuna lini Mboni za Yahova. Nsiku inango m’baleyo adandicemera kumui kwace kuti tikacite mpsisu. Mkaziyo adakalipa thangwe rakuti mwamuna waceyo akhadayenda kukapalizira, tenepo adayamba kumbatithusira tumasamba twa caya. M’mbuto mwa kukalipa  thangwe ra bzimwebzi, m’baleyo akhabwezera tumasamba twa cayato m’mbuto mwace. Patapita magole, kupirira kwace kudasimbidwa pomwe mkazi wace adabatizidwa ninga Mboni ya Yahova.

Mu Setembro, 1939, pomwe ndikhana magolo 16, dziko la Grã-Bretanha lidadziwisa bza nkhondo ku Alemanha. Mu Março 1940, ine na mai wangu tidabatizidwa ku Dover. Mu Junho 1940, ndidawona na pa nsuwo wa kutsogolo wa nyumba yathu bzulu bza acikunda omwe akhapita ali m’kanderendere. Iwo akhali anyakupulumuka pa nkhondo yomwe idacitika ku Dunquerque. Ndidakwanisa kuwona kuti iwo akhadataya mtima ndipo akhalibe pomwe cidikhiro ciri-cense. Ndidakhumbadi kuwauza bza Umambo bwa Mulungu na kuwapasa cidikhiro ca kutsogolo. Na kupita kwa nthawe mu gole libodzi-bodzilo, dziko la Alemanha lidayamba kuthusira dziko la Grã-Bretanha bziphuli-phuli bza nkhondo. Usiku buli-bwense, bziphuli-phuli bza Alemanha bzikhambapita na mdzulu komwe tikhakhalako. Tikhambacita mantha kwene-kwene na kugunda kwa bziphuli-phulibzo pomwe bzikhagwa. Mangwana yace, tikhambawona nyumba zakupfudzidwa mbuto zensene. Bzimwebzi bzidandithandiza kutsimikizira kuti Umambo bwa Mulungu ndibo bokha bomwe ndikhadikhirira kutsogolo.

KUYAMBA MOYO WA KUPASA

Mu 1941, ndidayamba utumiki bwa nthawe zense, komwe kukhali kuyamba kwa moyo omwe ukhandikondwesa kwene-kwene. Ndikhaphata basa mu Royal Dockyard (mbuto yakukonzera xitima za m’madzi) ku Chatham, mwa kupfunza kukonza xitima za m’madzi. Limweri likhali basa lomwe azinji akhalifuna ndipo likhapasadi phindu labwino. Koma atumiki wa Yahova ambadziwa kale kuti mtundu uli-wense un’funika lini kumenyana na mtundu unango. Ndipo ca m’ma 1941 tidabvesesambo kuti tin’funika lini kuthandizira basa liri-lense lakukonza nfuti. (Juwau 18:36) Kumweko kukhakonzedwa xitima za m’madzi za nkhondo, tenepo ndidawona kuti imweyi ikhali nthawe ya kuti ndisiye basalo ndipo ndidayamba utumiki bwa nthawe zense. Mbuto yakuyamba kutumizidwa ikhali ku Cirencester, mzinda wakudeka wa mu Cotswolds.

Pomwe ndikhana magole 18, ndidaikhidwa m’kawoko kwa minyezi mipfemba thangwe ra kulamba kuyenda ku nkhondo. Ndidacita mantha pomwe msuwo wa m’cipinda cangu ca m’kawoko udafungidwa ndipo ndidasala ndekha. Koma mwakusaya kucedwa, alindiri na anyam’kawoko adayamba kundibvunza thangwe lomwe ndapitira mkawokomo ndipo ndidakomedwa kuti ndidawafotokozera bza cikhulupiro cangu.

Na kupita kwa nthawe ndidadzacoka m’kawokomo ndipo ndidadzaphatana na Leonard Smith * ndipo tidapalizira m’mizinda mizinji yakusiyana-siyana m’cigawo cinango ca ku Kent, komwe tikhali. Na cakulinga cakufuna kuthusira bziphuli-phuli ku Londres, ndeke za a Nazi zikhambuluka m’cigawo ca Kent. Kuyambira mu 1944, bziphuli-phuli bzakupitirira culu bzidathusidwira ku Kent. Kulewa cadidi bziphuli-phulibzi bzikhali ndeke za mtundu wa jato zomwe zikhalibe  nyakuzitekenya mkati koma zikhadadzala na bziphuli-phuli. Pomwe tikhabva mtcini unkunyamala, tikhadziwa kuti m’tumphindi tung’ono-ng’ono ndekeyo inigwa iciyamba kuphulisa bziphuli-phulibzo. Munthu ali-wense akhacita mantha. Pa nthawe imweyi, tikhapfunza Bibliya na banja la wanthu axanu. Nthawe zinango tikhakhala mfunfunsi mwa citawo ayai meza ya citsulo na cakulinga cakuti tibzikhotcerere nyumbayo ikacita ngozi ya kugwa. Na kupita kwa nthawe banja lensenelo lidadzabatizidwa.

KUPALIZIRA BZIPSA BZABWINO M’MADZIKO YA KUNJA

Tikhadziwisa mtsonkhano wa cigawo pomwe ndikhacita upainiya ku Irlanda

Pomwe nkhondo idamala, ndidacita upainiya kwa magole mawiri kum’mwera kwa dziko la Irlanda. Tidafamba nyumba na nyumba ticimbalewa kuti ndife mamisiyonariyo ticimbabvunza mbuto yakukhala. Tidagawira marevista yathu mu msewu. Koma dzikolo likhadasiyana na ku Inglaterra. Azinji akhawona ninga kuti kukhali kupusa kukumbukira kuti wanthu kumweko angatitetekera bwino thangwe likhali dziko Lacikatolika! Pomwe mwamuna winango adaticitira bzinthu mwa ukali, ine ndidayenda kukadandaulira kwa wa m’bodzi wa mphanvu za umangi, koma iye adalewa kuti: “Ndava, tsono n’ciyani comwe un’kudikhira?” Tiribe kudziwa kuti wansembewo akhana mphanvu za mtundu wanyi. Wanthu akatambira mabukhu yathu, akhaluza mabasa yawo. Ndipo tidakakamizidwa kucoka komwe tikhakhalako.

Mwakusaya kutenga nthawe, tidapfunza kuti tikafika mbuto yatsapano, bzingadakhala bwino kwa ife kupalizira m’mbuto yomwe nyansembe akhatidziwa lini. Tenepo, cakuyamba tikhambazungira wanthu wa kutali na komwe tikhakhala. Patsogolo pace tidazungira wale omwe tikhakhala nawo pafupi. Ku Kilkenny, tikhambapfunza na mulumbwana winango katatu pa mdzinga napo kuti thimu la wanthu wa ciwembo likhatinyosa. Pakuti ndikhakomedwa na kupfunzisa Bibliya, ndidafuna kukhala na mapfunziro ya umissionariyo. Tenepo ndidasankhula kukacita mapfunziro ya Xikola ya Bibliya ya Gileyade.

Ngalawa ya Sibia idakhala nyumba yathu yamamisiyonario kuyambira mu 1948 mpaka 1953

Pomwe tidamaliza minyezi mixanu ya mapfunziro ku Nova York, anayi wa ife omwe tidamaliza mapfunziro ya Gileade tidatumizidwa ku ntsuwa zing’ono-zing’ono za ku Nyanza ya Caribe. Mu Novembro, 1948, tidacoka mu mzinda wa Nova York mwa kukwira ngalawa yakucemeredwa Sibia. Ndikhanati ndacita ulendo bwa m’madzi, tenepo ndikhakondwa kwene-kwene. Gust Maki m’bodzi mwa anyakumaliza mapfunziro, akhadziwa kale kufamba pa nyanza. Iye adatipfunzisa bzinthu bzinango bzakufunikira bza pa ngalawa, ninga kukwiza ayai kugwesa mathanga, momwe tingaphatisire basa kompaso na momwe tingaphatisire basa mathanga pakawoneka conzi. Gust mwaluso adafambisa ngalawa yathu mu nsiku zakukwana 30 mpaka kukafika ku Bahamas napo kuti kukhacitika conzi cakugopswa.

“KUPALIZIRA PAKATI PA NTSUWA”

Pomwe tidamala kupalizira kwa minyezi ming’ono-ng’ono ntsuwa za ku Bahamas, tidacita ulendo bwa pa nyanza bwa kuyenda ku ntsuwa za ku Leeward na Windward. Ntsuwa zing’ono-zing’onozi zidafuthuka pafupi-fupi mtuntha wakukwana makilometro 800 pakati pa ntsuwa za Virgin na Trinidad. Kwa magole maxanu, tidapalizira mu ntsuwa zomwe zikhalibe Mboni. Nthawe zinango tikhakwanisa lini kutumiza ayai kutambira matsamba ya pa interneti (e-mail) kwa midzinga mizinji. Koma tikhakondwa kwene-kwene thangwe ra kupalizira bza Yahova ‘pa ntsuwa!’—Jeremiya 31:10.

Mamisiyonario m’ngalawa ya Sibia (kucokera ku madzere mpaka ku madidi): Ron Parkin, Dick Ryde, Gust Maki, na Stanley Carter

Pomwe tidafika pa gombe linango, wanthu wa kumweko adakomedwa kwene-kwene ndipo adatsonkhana m’mbuto zakutsamisira ngalawa pakufuna kudziwa kuti tikhali mbani. Winango wa iwo akhanati kuwona ngalawa ninga yathu ne azungu. Wanthu wa mu ntsuwamo akhali wakufikirika omwe adalidziwa bwino Bibliya. Kawiri-kawiri, iwo akhambatipasa nsomba, pera-abakate na manduwi. Napo kuti tikhalibe mbuto yakukwanira mu ngalawa yathu, tikhakwanisa kuphika, kugona na kufula bzakubvala bzathu.

 Tikhambazungira wanthu kwa nsiku yense. Tikhambawauza kuti kumweko kungadafotokozedwa nkhani ya Bibliya. Pomwe kudadoka, tidaliza bero la ngalawa. Bzikhakondwesa kuwona wanthu ankubwera. Mibvuniko yawo ikhayetima ninga nyenyezi zomwe zinkupolika. Nthawe zinango wanthu dzana libodzi adabwera ndipo adacita mibvunzo mpaka usiku caibo. Iwo adakhomedwa na kuimba mwakuti tidawalizira nyimbo za Umambo. Anai wa ifepano tidacita bzabwino bzomwe tidakwanisa kuti tiimbe nyimbozo. Tenepo wanthu adadzayambambo kuimba pabodzi nafe ndipo mafala yawo yakhadekeza. Idakhaladi nthawe yacikondweso!

Pambuyo pa pfunziro la Bibliya, anyakupfunza winango adayenda nafe mpaka ku banja linango komwe tidawazungira kuti tikacitembo nawo pfunziro. Pambuyo pa kukhala kwa midzinga ming’ono-ng’ono m’mbuto inango, tikhacoka. Koma kawiri-kawiri tikhakumbira anyakupfunzawo omwe akhana mtima wakufunisisa kuti abakapitirize kupfunza na winango mpaka ife kudzabwera pomwe kumweko. Tidakomedwa kuwona momwe winango akhawonera bzimwebzo kukhala bzakufunika.

Nsiku zino, ntsuwa zizinji zina wanthu azinji omwe ambayenda kukazunga kumweko, koma nthawe imweire kumweko ikhali mbuto yakuderekha yomwe ikhana mathawale yakuwoneka ya azuli, magombe yakukhala na mcenga na miti ya kanjedza. Kawiri-kawiri tikhayambuka usiku kucoka ku ntsuwa yomwe tikhali kuyenda ku ntsuwa inango. Nsomba zikulu-zikulu zikhayanca m’mbali mwa ngalawa yathu ndipo bzomwe tikhabva ni kuunga kwa ngalawa yathuyo pakufamba m’madzimo. Mwezi ukhawonekera m’madzi ndipo ukhawoneka ninga njira ya siliva.

Pambuyo pa magole maxanu yakupalizira mu ntsuwa, tidayambuka mpaka ku Porto Rico kuti tikatenge ngalawa ipsa yomwe ikhafamba na mitcini. Pomwe tidafika, ndidagumana na mpfumakazi misiyonario yakudeka dzina lace Maxine Boyd ndipo ndidatengeka mtima. Iye adakhala mpalizi wanyongo wa bzipsa bzabwino kuyambira pomwe akhali mtsikana m’ngono. Na kupita kwa nthawe iye adatumikira ninga misiyonario ku República Dominicana mpaka mu 1950, pomwe boma lacikatolika lidamungingimira kuti acoke. Pakuti ndikhali m’bodzi wa anyakufambisa ngalawa, ndidabvumizidwa kubakakhala ku Porto Rico kwa mwezi ubodzi wokha. Patsogolo pace ndingadacita ulendo bwakuyenda ku ntsuwa ndicikakhala kwa magole yakucepa. Tenepo ndidalewalewa ndekha mu mtima mwangu kuti ‘Ronald, penu unkumufuna mtsikanayu, un’funika kucita ciri-cense tsapanopali.’ Pambuyo pa midzinga mitatu ndidalewalewa naye ndipo pomwe idandomala minyezi mitanthatu yokha tidalowolana. Ine na Maxine tidatumidwa ninga mamisiyonario ku Porto Rico, tenepo tiribe kucoka mu ngalawa ipsayo.

Mu 1956, tidayamba basa la kunyang’anira dera ndipo tikakomedwa kuzungira abale. Azinji wa iwo akhali wakusauka. Mwa ciratizo, mu mzinda wa Potala Pastillo, mukhana mabanja mawiri ya Mboni na wana azinji ndipo ine ndikhawalizira citoliro. Ndidabvunza kamtsikana kabodi dzina lakene Hilda, penu kangadafuna kukapalizira nafe. Iko kadati: “Ndin’funa, koma bzin’kwanisika lini. Ndiribe nsapato.” Tidamubweresera nsapano ndipo iye adayenda kukapalizira nafe. Patapita magole, pomwe ine na Maxine tikhazungira ku Brooklyn mu 1972, mpfumakazi inango yomwe ikhadamaliza mapfunziro ya Xikola ya Gileade idabwera kudzalewalewa nafe. Iyo ikhadasiya basa lace ku Ecuador ndipo idati: “Kodi munkundikumbukira? Ndine kamtsikana kang’ono ka ku Pastillo komwe kakhalibe nsapato kale.” Iye akhali Hilda! Tidakomedwa kwene-kwene ndipo ticilira!

Mu 1960, tidayamba kutumikira ku mthambi ya ku Porto Rico, komwe tikhakhala mu nyumba ing’ono ku Santurce, ku San Juan. Nthawe yakuyamba ine na Lennart Johnson tidacita basa likulu kwene-kwene. Iye na mkazi wace akhali Mboni zakuyamba ku República Dominicana ndipo mu 1957, iwo adacoka ku Porto Rico. Na kupita kwa nthawe, Maxine adatumiza marevista kwa wanthu omwe akhadakumbira. Iye akhatumiza marevista yakupitirira culu cibodzi mdzinga uli-wense. Iye akhakomedwa kucita basa limweri thangwe akhakumbukira wanthu wensene omwe akhapfunza bza Yahova.

Ndinkukondwa kwene-kwene kutumikira pa Betel thangwe ndinkuphatisa basa mphanvu zangu pa kutumikira Yahova. Koma kucita bzimwebzi n’kwakupusa lini. Mwa ciratizo, pa mtsonkhano wa pa dziko lense wakuyamba mu 1967 ku Porto Rico, ndidakhala wakupanikizika pa cinthu cinango comwe ndikhafunika kulinganiza. Nathan Knorr, omwe adadzatsogolera Mboni za Yahova, adabwera ku Porto Rico. Iye akhakumbuka kuti ine ndiribe kucita makonzedwe ya kumbanyamula na kanderendere mamisiyonario yomwe yakhadabwera kudzazungira dzikolo, napo kuti ine ndikhadacita kale makonzedweyo. Patsogolo pace, iye adandipasa malango ya mphanvu ya momwe ndingadalinganizira bzinthu ndipo iye adalewa kuti akhadakhumudwa nane. Ndiribe kufuna kupopotezana  naye napo ndidawona kuti iye alibe kucita nane bzinthu mwa cirungamo. Ndipo ndidakhala wakukhumudwa kwa kanthawe. Patsogolo pace m’bale Knorr, adaticemera ine na mkazi wangu Maxine kuti tiyende mu cipinda mwace ndipo adatiphikira cakudya.

Tidazungira wadzinza wangu ku Inglaterra kazinji kense. Baba alibe kubvuma cadidi koma ine na mai tidabvuma. Abale wa ku Beteli akambabwera m’dera lomwe akhakhala, mai wangu kawiri-kawiri akhambawatambira kuti afikire pa mui pathu. Baba wangu adawona kuti abale wakunyang’anira pa Beteliwo akhali wakubzicepswa. Iwo akhadasiyana kwene-kwene na atsogoleri wa bzipembedzo omwe adalatiza kuti akhanyansidwa na baba m’magole yapitayo. Pakumalizira pace mu 1962, iwo adabatizidwa ninga Mboni ya Yahova.

Ndina Maxine ku Porto Rico patandopita nsiku zakucepa pambuyo pa kulowolana na pomwe tidakwanisa magole 50 ya malowozi yathu mu 2003

Mkazi wangu, Maxine, adafa mu 2011. Ndinkudikhirira kuti ndidzamuwone pomwe akadzalamusidwa. Ndimbakondwa kwene-kwene ndikambakumbukira bzimwebzi! Pa nthawe yomwe takhala pabodzi kwa magole 58, tidawona kuthumizirika kwa Mboni za Yahova ku Porto Rico kucokera pa 650 kufika pa 26.000! Patsogolo pace mu 2013, Beteli ya ku Porto Rico idaphatanidzidwa na Beteli ya ku Estados Unidos ndipo ine ndidakumbiridwa kuti ndikatumikire ku Wallkill, Nova York. Pambuyo pa magole 60 ndiri pa ntsuwa, ndidayamba kubzibva ninga munthu wa ku Porto Rico. Ndikhakondwa ku Porto Rico, koma tsapano ikhali nthawe yakuti ndicoke.

‘MULUNGU AMBAFUNA MUNTHU OMWE AMBAPEREKA MWAKUKOMEDWA’

Ndikadafunisisa kutumikira Mulungu pa Beteli. Tsapano ndina magole yakukwana 90 yakubadwa ndipo basa langu ndakulimbisa wanthu wa m’banja la Betel. Kucokera pomwe ndidafika ku Wallkill, ndimbazungira abale na mpfumakazi wakuposa 600. Winango omwe ambabwera kudzandiwona ambafuna kuti ticeze bza mabvuto yawo pawokha ayai ya m’banja. Winango ambafuna malango ya momwe angacitire kuti utumiki bwa pa Beteli buwafambire bwino. Ndipo winango ambafuna malango thangwe apita tsapanopa m’banja ayai akasankhulidwa kuti akatumikire ninga apainiya. Ndimbatetekera munthu ali-wense omwe ambaceza nane ndipo bzikafunika, ndimbawauza kuti: ‘“Mulungu ambafuna munthu omwe ambapereka mwakukomedwa.” Tenepo khalani wakukondwa pa basa lanu, pakuti munkucitira Yahova.’—2 Wakolinto 9:7.

Penu mun’funa kukhala wakukondwa pa Beteli ayai kuli-kwense, mun’funika kumbakumbukira kufunika kwa bzomwe munkucita. Basa liri-lense lomwe timbacita pa Beteli ni utumiki bwakupambulika. Iro limbathandizira ‘kapolo wakukhulupirika na wanzeru’ kuti apereke cakudya cauzimu kuna abale wense wa pa dziko la pansi. (Mateu 24:45) Kuli-kwense komwe tingatumikire Yahova, tina mwayi wa kumutumbiza. Bwerani tikondwe na bzomwe iye ankutikumbira kuti ticite, pakuti ‘Mulungu ambafuna munthu omwe ambapereka mwakukondwa.’

^ ndi. 13 Nkhani ya moyo wa Leonard Smith imbagumanika mu Nsanza ya Mulindiri ya Chichewa ya 15 Abril, 2012.