Dipeakanyo tša go bula

Kgetha leleme

Eya go menyu wa bobedi

Eya go lelokelelo la dikagare

Eya go dikagare

Dihlatse tša Jehofa

Sepedi

Batamela Kgaufsi le Jehofa

 KGAOLO 6

Matla a Senyago—“Jehofa ke Monna wa Tlhabano”

Matla a Senyago—“Jehofa ke Monna wa Tlhabano”

1-3. (a) Ke tšhošetšo efe yeo ba-Isiraele ba bego ba lebeletšane le yona ka diatleng tša ba-Egipita? (b) Jehofa o ile a lwela bjang batho ba gagwe?

BA-ISIRAELE ba be ba kgakgetšwe—ba kgakgetšwe magareng ga magaga a boifišago a dithaba le lewatle leo le sa selegego. Madira a ba-Egipita, babolai bao ba se nago kwelobohloko, a be a ba kitimiša, a ikemišeditše go ba fediša. * Lega go le bjalo, Moše o ile a kgothaletša batho ba Modimo gore ba se ke ba lahlegelwa ke kholofelo. O ile a ba kgonthišetša gore: “Morêna ó tlo Le hlabanêla.”—Ekisodo 14:14.

2 Go dutše go le bjalo, go bonagala Moše a ile a bitša Jehofa, gomme Modimo o ile a arabela ka gore: “O re’ng Ò nthlabêla mokxoši? . . . ’Me wêna O emišê lepara la xaxo, ka letsôxô O šupê lewatlê, O le fatolê.” (Ekisodo 14:15, 16) Akanya kamoo ditaba di ilego tša thoma go direga ka gona. Jehofa gatee-tee o laela morongwa wa gagwe, gomme thololo ya leru ya ba ka morago ga ba-Isiraele, mohlomongwe e ikadile bjalo ka leboto gomme ya thibela madira a hlaselago a ba-Egipita. (Ekisodo 14:19, 20; Psalme 105:39) Moše o otlolla letsogo la gagwe. Le fokwa ke phefo e matla, lewatle le a arogana. Meetse a kgahla ka tsela e itšego gomme a ema bjalo ka maboto, a bula tsela e bulegilego ka mo go lekanego go ka tshediša setšhaba ka moka!—Ekisodo 14:21; 15:8.

3 Ge a bona ponagatšo ye ya matla, ke moo Farao a swanetšego gore a laele madira a gagwe gore ba boele gae. Go e na le moo, Farao yo a tletšego boikgogomošo o a laela gore a hlasele. (Ekisodo 14:23) Ba-Egipita ba itahlela lebatong la lewatle e le ge ba kitimiša ba-Isiraele, eupša go se go ye kae tlhaselo ya bona e fetoga pherekano ge maotwana a dikoloi tša bona a thoma go  khwamoga. Ge ba-Isiraele ba šetše ba bolokegile ka mošola, Jehofa o laela Moše gore: “Emiša letsôxô la xaxo O šupê lewatlê, xore meetse a boêlê xodimo xa Ba-Egipita le dikoloi tša bôná le banamedi ba bôná.” Maboto a meetse a a kgerega gomme a kgama Farao le madira a gagwe!—Ekisodo 14:24-28; Psalme 136:15.

Jehofa o ile a ipontšha e le “monna wa tlhabano” Lewatleng le Lehwibidu

4. (a) Jehofa o ile a ipontšha e le eng Lewatleng le Lehwibidu? (b) Ba bangwe ba ka arabela bjang tseleng ye yeo Jehofa a bonagaditšwego ka yona?

4 Go phološwa ga setšhaba sa Isiraele Lewatleng le Lehwibidu e bile tiragalo e kgolo historing ya ditirišano tša Modimo le batho. Moo Jehofa o ile a ipontšha e le “monna wa tlhabano.” (Ekisodo 15:3, PK) Lega go le bjalo, o arabela bjang tseleng ye yeo Jehofa a bonagatšwago ka yona? Go bolela therešo, ntwa e tlišeditše batho bohloko bjo bogolo gotee le manyami. Na e ka ba e le gore go diriša ga Modimo matla a senyago go bonagala e le thibelo go e na le go ba selo seo se go tutueletšago go batamela kgaufsi le yena?

Ntwa ya Modimo e Fapana le Dintwa tša Batho

5, 6. (a) Ke ka baka la’ng Modimo a bitšwa ka mo go swanetšego gore ke “Morêna wa mašaba”? (b) Ntwa ya Modimo e fapana bjang le dintwa tša batho?

5 Go ya ka maleme a mathomo a Beibele, Modimo o newa sereto sa “Jehofa wa mašaba” mo e nyakilego go ba ka makga a makgolo a mararo ka Mangwalong a Sehebere le ka makga a mabedi ka Mangwalong a Bakriste a Segerika. (1 Samuele 1:11) Ka ge e le Mmuši wa Legohle, Jehofa o laola lešaba le legolo la madira a barongwa. (Jošua 5:13-15; 1 Dikxoši 22:19) Bokgoni bja madira a bja go senya ke bjo bo boifišago kudu. (Jesaya 37:36) Go fedišwa ga batho ga se selo se se thabišago go naganišiša ka sona. Lega go le bjalo, re swanetše go gopola gore dintwa tša Modimo ga di swane le dintwa tše di sa rego selo tša batho. Baetapele ba tša bohlabani le ba tša dipolitiki ba ka leka go tsenya maikemišetšo a bohlale go tsogelaneng ga bona matla. Eupša ntwa ya batho ka mehla e akaretša megabaru le boithati.

 6 Ka mo go fapanego, Jehofa ga a gapše ke maikwelo ao a sa kgonego go ahlola ditaba. Doiteronomio 32:4 e re: “Ké Yêna Lentšwê, yo tirô-phethexi, ka xe ’tsela tsa’xwe tšohle di lokile, Yêna Modimo wa therešô, Mo-ila-bokxôpô, Moloki, Yêna Mosiami.” Lentšu la Modimo le sola kgalefo yeo e sa laolegego, sehlogo le bošoro. (Genesi 49:7; Psalme 11:5) Ka gona Jehofa le ka mohla ga a ke a dira dilo ka ntle le go nagana. O diriša matla a gagwe a senyago ganyenyane e bile e le sebetša sa mafelelo. Go bjalo ka ge a boletše ka moporofeta wa gagwe Hesekiele gore: “A O re nka kxahlwa ké xo hwa xa yo mobe? Ó r’yalo Morêna Mong ’a bohle. A xa ke re ke kxahlwa ke xe a lahla tsela ya xaxwe, a phela?”—Hesekiele 18:23.

7, 8. (a) Ka phošo Jobo o ile a dira phetho efe mabapi le ditlaišego tša gagwe? (b) Elihu o ile a phošolla kgopolo ya Jobo bjang tabeng ye? (c) Ke thuto efe yeo re ka ithutago yona phihlelong ya Jobo?

7 Ka gona, ke ka baka la’ng Jehofa a diriša matla a senyago? Pele re ka araba, re ka gopola ka monna wa moloki Jobo. Sathane o ile a hlohla taba ya ge e ba Jobo—ge e le gabotse, motho yo mongwe le yo mongwe—a be a ka kgomarela potego ya gagwe e sa kwanantšhego ge a lekwa. Jehofa o ile a arabela tlhohlo yeo ka go dumelela Sathane gore a leke potego e sa kwanantšhego ya Jobo. Ka baka leo, Jobo o ile a babja, a lahlegelwa ke lehumo gomme a ba a loba bana ba gagwe. (Jobo 1:1–2:8) Ka ge a be a sa tsebe dikgang tšeo di bego di akaretšwa, ka phošo Jobo o ile a phetha ka gore tlaišego ya gagwe e be e le kotlo yeo e sego ya toka e tšwago go Modimo. O ile a botšiša Modimo lebaka leo ka lona A mo dirilego “mohlaselwa” wa gagwe, e lego “lenaba.”—Jobo 7:20, NW; 13:24.

8 Lesogana leo le bitšwago Elihu le ile la pepentšha phošo tseleng ya Jobo ya go nagana ka gore: “O re: Ke lokile, e a sa lokaxo kê Modimo?” (Jobo 35:2) Ee, ga se ga bohlale go nagana gore re tseba gakaone go feta Modimo goba go thoma go nagana gore o dirile dilo ka tsela e sa lokago. Elihu o itše: “Modimo ó kxolê le bokxôpô; Yo-matla-ohle ó kxolê le xo foša.” Ka morago o ile a re: “Yo-matla-ohle re ka se Mo fihlele; ké yo moxolo ka matla le ka kahlolô; Moloki wa paala xa a hlaole motho.” (Jobo 34:10; 36:22, 23; 37:23) Re ka kgodišega gore ge Modimo  a e-lwa, o na le lebaka le lebotse la go dira bjalo. Re dutše re nagana ka seo, anke re nyakišišeng a mangwe a mabaka ao ka ona Modimo wa khutšo ka dinako tše dingwe a bapalago karolo ya go ba mohlabani.—1 Ba-Korinthe 14:33.

Lebaka Leo ka Lona Modimo wa Khutšo a Gapeletšegago go lwa

9. Ke ka baka la’ng Modimo wa khutšo a e-lwa?

9 Ka morago ga go reta Modimo e le “monna wa tlhabano,” Moše o itše: “Morêna, mo xo medimo mo-etša-Wêna ké mang? Mo-etša-Wêna Mo-ithlama ka bokxêthwa?” (Ekisodo 15:11) Moporofeta Habakuku o ngwadile ka mo go swanago gore: “Mahlo a gago a sekile, a šitana le bobe; gomme go lebelela tlaišo go a go palela!” (Habakuku 1:13, PK) Gaešita le ge Jehofa e le Modimo wa lerato, e bile ke Modimo yo mokgethwa, wa go loka le wa toka. Ka dinako tše dingwe, dika tšeo di mo gapeletša gore a diriše matla a gagwe a senyago. (Jesaya 59:15-19; Luka 18:7) Ka gona Modimo ga a šilafatše bokgethwa bja gagwe ge a e-lwa. Go e na le moo, o a lwa ka gobane e le yo mokgethwa.—Ekisodo 39:30.

10. (a) Ke neng gona bjang moo go nyakega ga gore Modimo a lwe go ilego gwa tšwelela la mathomo? (b) Ke bjang feela bonaba bjo bo boletšwego e sa le pele go Genesi 3:15 bo bego bo ka rarollwa, gomme seo sa tlišetša batho ba lokilego ditšhegofatšo dife?

10 Nagana ka boemo bjoo bo ilego bja tšwelela ka morago ga ge batho ba babedi ba pele, Adama le Efa ba rabetše malebana le Modimo. (Genesi 3:1-6) Ge nkabe a ile a kgotlelela go se loke ga bona, nkabe Jehofa a ile a nyatšiša boemo bja gagwe e le Mmuši wa Legohle. Ka ge e le Modimo yo a lokilego, o ile a gapeletšega gore a ba ahlolele lehu. (Ba-Roma 6:23) Boporofeteng bja mathomo bja Beibele, o ile a bolela e sa le pele gore go be go tla ba le bonaba magareng ga bahlanka ba gagwe le balatedi ba “noxa,” e lego Sathane. (Kutollo 12:9; Genesi 3:15) Mafelelong, bonaba bjo bo be bo tla rarollwa feela ka go pšhatlwa ga Sathane. (Ba-Roma 16:20) Eupša mogato woo wa kahlolo o be o tla tlišetša batho ba lokilego ditšhegofatšo tše dikgolo, wa fediša tutuetšo ya Sathane lefaseng le go kgora tsela bakeng sa paradeise ya lefase ka moka. (Mateo 19:28) Go fihlela ge nako yeo  e fihla, bao ba ilego ba ba ka lehlakoreng la Sathane ba be ba tla dula ba beile bophelo bjo bobotse bja mmeleng le bja moyeng bja batho ba Modimo kotsing. Nako le nako, Jehofa o be a tla swanelwa ke go fela a tsena ditaba gare.

Modimo o Gata Mogato wa go Tloša Bokgopo

11. Ke ka baka la’ng Modimo a ile a ikwa a gapeletšega gore a tliše meetse-fula a lefase ka moka?

11 Meetse-fula a mehleng ya Noage e bile taba ya go tsena ditaba gare mo go bjalo. Genesi 6:11, 12 e re: “Modimo yêna ó bone lefase lè senyêxa lè e-ya, lefase lè tletše tša sehloxo. Xe Modimo a lebêlêla lefase a bôna lè senyexile, nama ka moka è sentše tsela ya yôna lefaseng.” Na Modimo o be a tla dumelela batho ba kgopo ba fediša mohlalanyana wa mafelelo wa boitshwaro bjo bobotse wo o sa šetšego lefaseng? Aowa. Jehofa o ile a ikwa a gapeletšega gore a tliše meetse-fula a lefase ka moka gore a fediše lefaseng bao ba bego ba sekametše bošorong le boitshwarong bjo bo gobogilego.

12. (a) Ke eng seo Jehofa a ilego a se bolela e sa le pele mabapi le “peu” ya Aborahama? (b) Ke ka baka la’ng ba-Amoro ba be ba swanetšwe ke go fedišwa?

12 Go bile bjalo le ka kahlolo ya Modimo malebana le ba-Kanana. Jehofa o be a utolotše gore go Aborahama go be go tla tšwa “peu” yeo malapa ka moka a lefase a bego a tla itšhegofatša ka yona. Ka go dumelelana le morero woo, Modimo o ile a laela gore ditlogolwana tša Aborahama di be di tla newa naga ya Kanana, naga yeo e bego e dulwa ke batho bao ba bitšwago ba-Amoro. Modimo o be a ka lokafatšwa bjang tabeng ya go raka batho ba ka kgapeletšo nageng ya gabo bona? Jehofa o be a boletše e sa le pele gore go rakwa moo go be go ka se dirwe lebakeng la nywaga e 400—go fihlela ge ‘molato wa ba-Amoro o phethegile.’ * (Genesi 12:1-3; 13:14, 15; 15:13, 16, bapiša le PK; 22:18.) Nakong yona yeo, ba-Amoro ba ile ba nwelela kudu kgobogong ya boitshwaro. Kanana e ile ya fetoga naga ya borapedi bja medimo ya diswantšho, tšhollo ya madi le mekgwa e gobogilego  ya botona le botshadi. (Ekisodo 23:24; 34:12, 13; Numeri 33:52) Badudi ba nageng ba be ba bile ba bolaya bana mellong ya go direla dihlabelo. Na Modimo yo mokgethwa o be a ka lebantšha batho ba gagwe le bokgopo bjo bo bjalo? Aowa! O itše: “Naxa e bile e thšilafetše; ke tlo latiša bokxopô bya yôna mo xo yôna. Naxa e tlo hlatša beng ba yôna.” (Lefitiko 18:21-25) Lega go le bjalo, Jehofa ga se a ka a bolaya batho ka go se hlaole. Ba-Kanana bao ba bego ba sekametše go lokeng ba bjalo ka Rahaba le ba-Gibeoni, ba ile ba phološwa.—Jošua 6:25; 9:3-27.

Go Lwela Leina la Gagwe

13, 14. (a) Ke ka baka la’ng Jehofa a ile a gapeletšega go kgethagatša leina la gagwe? (b) Jehofa o ile a tloša bjang kgobošo leineng la gagwe?

13 Ka ge Jehofa e le yo mokgethwa, leina la gagwe ke le lekgethwa. (Lefitiko 22:32) Jesu o rutile balatedi ba gagwe gore ba rapele ka gore: “Leina la xaxo a le kxêthwê.” (Mateo 6:9) Borabele bja kua Edene bo ile bja goboša leina la Modimo, bja dira gore botumo bja Modimo gotee le tsela ya gagwe ya go buša di belaelwe. Jehofa le ka mohla o be a ka se ke a lesetša go thomeletšwa mo go bjalo le borabele. O be a gapeletšega gore a tloše kgobogo leineng la gagwe.—Jesaya 48:11.

14 Le gona, nagana ka ba-Isiraele. Ge e be e sa le makgoba kua Egipita, kholofetšo ya Modimo go Aborahama ya gore malapa ka moka a lefase a be a tla itšhegofatša ka Peu ya gagwe e be e bonala e se na seo e se phethago. Eupša ka go ba phološa le go ba hloma e le setšhaba, Jehofa o ile a tloša kgobošo leineng la gagwe. Ka go rialo moporofeta Daniele o ile a gopola thapelong gore: “Byale Morêna Modimo wa rena! Wêna O kilexo wa nthša sethšaba sa xaxo naxeng ya Egipita ka seatla se matla, wa retiša ’ina l’axo.”—Daniele 9:15.

15. Ke ka baka la’ng Jehofa a ile a phološa ba-Juda bothopšeng kua Babele?

15 Ka mo go kgahlišago, Daniele o ile a rapela ka tsela ye nakong ya ge ba-Juda ba be ba nyaka Jehofa gore a gate mogato gape bakeng sa leina la Gagwe. Ba-Juda bao ba sa kwego ba ile ba ikhwetša ba le bothopša, gomme nakong ye ba be ba le Babele. Motse-mošate wa bona wa Jerusalema e be e le lešope.  Daniele o be a tseba gore go bušetša ba-Juda nageng ya gabo bona go be go tla godiša leina la Jehofa. Ka baka leo Daniele o ile a rapela ka gore: “Hle e-kwa, Morena! o re lebelele! Morena, theetša hle, Morena, gomme o dire, o se diege, ka baka la gago, Modimo wa-ka! ka gobane leina la gago le bitšwa godimo ga motse wa gago le godimo ga setšhaba sa gago.” (Mongwalo o sekamego ke wa rena.)—Daniele 9:18, 19PK.

Go Lwela Batho ba Gagwe

16. Hlalosa lebaka leo ka lona go kgahlegela ga Jehofa go lwela leina la gagwe go sa bolelego gore ke yo a sa kgomegego maikwelo le gore ke moithati.

16 Na go kgahlegela ga Jehofa go lwela leina la gagwe go bolela gore ga a kgomege maikwelong le gore ke moithati? Aowa, ka gobane ka go gata ga gagwe mogato ka go dumelelana le bokgethwa bja gagwe le lerato la go rata toka, o šireletša batho ba gagwe. Ela hloko Genesi kgaolo 14. Moo re bala ka dikgoši tše nne tše di hlaselago tšeo di ilego tša thopa motlogolo wa Aborahama, Loto, gotee le lapa la Loto. Ka thušo ya Modimo, Aborahama o ile a phetha phenyo e makatšago ya madira a mantši a phagamego! Go ka direga gore pego ya phenyo ye ke ya pele ya go ngwalwa ka “lengwalong la dintwa tša Morêna,” yeo mohlomongwe e lego puku ye gape go yona go ngwadilwego ditaba tše dingwe tša dintwa tšeo di sa ngwalwago ka Beibeleng. (Numeri 21:14) Go be go sa tlo latela diphenyo tše dingwe tše dintši.

17. Ke eng seo se bontšhago gore Jehofa o ile a lwela ba-Isiraele ka morago ga go tsena ga bona nageng ya Kanana? Nea mehlala.

17 Pejana ga ge ba-Isiraele ba ka tsena nageng ya Kanana, Moše o ile a ba kgonthišetša gore: “Morêna Modimo wa lena, e a Le êtaxo-pele o tlo Le hlabanêla. Tšohle tše Le bonexo a Le dirêla kwa Egipita, le byale ó tlo di dira.” (Doiteronomio 1:30; 20:1) Go thoma ka mohlatlami wa Moše, Jošua, le go tšwela pele go ba go fihla mehleng ya Baahlodi le ya dipušo tša dikgoši tše botegago tša Juda, Jehofa ka kgonthe o ile a lwela batho ba gagwe, a ba nea diphenyo tše dintši tše di makatšago tša go fenya manaba a bona.—Jošua 10:1-14; Baahlodi 4:12-17; 2 Samuele 5:17-21.

18. (a) Ke ka baka la’ng re ka leboga gore Jehofa ga se a fetoga? (b) Go tla direga’ng ge bonaba bjoo bo hlalositšwego go Genesi 3:15 bo fihla seremong?

 18 Jehofa ga se a fetoga; e bile le morero wa gagwe wa go dira polanete ye paradeise ya khutšo ga se wa fetoga. (Genesi 1:27, 28) Modimo o sa hloile bokgopo. Ka nako e swanago, o rata batho ba gagwe e le ka kgonthe gomme kgaufsinyane o tla gata mogato legatong la bona. (Psalme 11:7) Ge e le gabotse, bonaba bjo bo hlalositšwego go Genesi 3:15 go letetšwe gore bo fihle seremong se segolo le se sešoro kgaufsinyane. Gore a kgethagatše leina la gagwe le go šireletša batho ba gagwe, Jehofa o tla buša a e-ba “monna wa tlhabano”!—Sakaria 14:3; Kutollo 16:14, 16.

19. (a) Bontšha lebaka leo ka lona go diriša ga Modimo matla a senyago go ka re batametšago kgaufsi le yena. (b) Go ikemišetša ga Modimo go re lwela go swanetše go ba le mafelelo afe go rena?

19 Ela hloko mohlala wo: A re re lapa la monna le be le hlaselwa ke phoofolo e šoro le gore monna o ile a itahlela boemong bjoo gomme a bolaya sebata se sešoro. Na o be o ka letela gore mosadi wa gagwe le bana ba gagwe ba kgopišwe ke tiro ye? Ka mo go fapanego, o be o tla letela gore ba tutuetšwe ke lerato la gagwe la boikgafo bakeng sa bona. Ka tsela e swanago, ga se ra swanela go kgopišwa ke tsela yeo Modimo a dirišago matla a  senyago ka gona. Go ikemišetša ga gagwe go lwa bakeng sa go re šireletša go swanetše go godiša lerato la rena la go mo rata. Go hlompha ga rena matla a gagwe a sa lekanywego le gona go swanetše go gola. Ka go rialo, re ka “dirêla Modimo ka mo xo mo kxahlaxo, ka xo Mo xodiša le xo mmoifa.”—Ba-Hebere 12:28.

Batamela Kgaufsi le “Monna wa Tlhabano”

20. Ge re bala dipego tša Beibele tša mabapi le ntwa ya Modimo yeo re ka bago re sa e kwešiše ka botlalo, re swanetše go arabela bjang, gomme ka baka la’ng?

20 Go ba gona, ga se tabeng e nngwe le e nngwe moo Beibele e hlalosago ditaba tša diphetho tša Jehofa ka botlalo mabapi le ntwa ya gagwe. Eupša re ka dula re kgodišegile ka se: Jehofa le ka mohla ga a diriše matla a senyago ka tsela yeo e sego ya toka, ya bosenyi goba e sehlogo. Gantši go ela hloko taba e dikologilego ya pego ya Beibele goba tsebišo e itšego e dikologilego, go ka re thuša go bona dilo ka tsela e nepagetšego. (Diema 18:13) Gaešita le ge re se na ditaba ka moka ka botlalo, go fo ithuta mo go oketšegilego ka Jehofa le go naganišiša ka dika tša gagwe tše di kgahlišago go ka re thuša go rarolla dipelaelo le ge e le dife tšeo di ka tsogago. Ge re dira se, re thoma go lemoga gore re na le mabaka a lekanego a go bota Modimo wa rena, Jehofa.—Jobo 34:12.

21. Le ge ka dinako tše dingwe e le “monna wa tlhabano,” Jehofa o bjang ka pelong ya gagwe?

21 Gaešita le ge Jehofa e le “monna wa tlhabano” ge boemo bo mo nyaka gore a be bjalo, se ga se bolele gore o tletše ntwa ka pelong ya gagwe. Ponong ya Hesekiele ya koloi ya legodimong, Jehofa o hlaloswa e le yo a itokišeditšego go lwantšha manaba a gagwe. Lega go le bjalo, Hesekiele o ile a bona Modimo a dikologilwe ke molalatladi—seka sa khutšo. (Genesi 9:13; Hesekiele 1:28; Kutollo 4:3) Go molaleng gore Jehofa ke yo a fodilego le yo a nago le khutšo. Moapostola Johane o ngwadile gore: “Modimo ké Yêna leratô.” (1 Johane 4:8 ) Dika ka moka tša Jehofa di na le teka-tekano e phethagetšego. Ka gona, re na le tokelo e kgolo gakaakang ya go kgona go batamela kgaufsi le Modimo yo bjalo yo matla eupša e le yo lerato!

^ ser. 1 Go ya ka radihistori wa mo-Juda Josephus, ba-Hebere ba be ba “kitimišwa ke dikoloi tša ntwa tše 600 gotee le banamedi ba dipere ba 50 000 le lešaba la madira ao a itlhamilego kudu ao a sepelago ka maoto leo le balelwago go 200 000.”—Jewish Antiquities, II, 324 [xv, 3].

^ ser. 12 Go bonagala leina ‘ba-Amoro’ mo le akaretša batho ka moka ba Kanana.—Doiteronomio 1:6-8, 19-21, 27; Jošua 24:15, 18.

Ithute ka mo go oketšegilego

Letšatši la Kahlolo—Ke Eng?

Ithute kamoo Letšatši la Kahlolo le tlago go tlišetša batho ba botegago ditšhegofatšo.