Eya go dikagare

Eya go menyu wa bobedi

Eya go lelokelelo la dikagare

Dihlatse tša Jehofa

Sepedi

Batamela Kgaufsi le Jehofa

 KGAOLO 21

Jesu o Utolla “Bohlale bjo bo Tšwago go Modimo”

Jesu o Utolla “Bohlale bjo bo Tšwago go Modimo”

1-3. Bao e kilego ya ba baagišani ba Jesu ba ile ba arabela bjang thutong ya gagwe, gomme ke’ng seo ba ilego ba palelwa ke go se lemoga ka yena?

BATHEETŠI ba be ba tlabegile. Lesogana Jesu le be le eme pele ga bona ka sinagogeng gomme le ruta. E be e se motho yo ba sa mo tsebego—o be a goletše motseng wa bona, gomme o be a tšere nywaga e mentši a šoma gare ga bona e le mmetli. Mohlomongwe ba bangwe ba bona ba be ba dula ka dintlong tšeo Jesu a bego a bile le letsogo go di ageng, goba mohlomongwe ba be ba lema mašemo a bona ka megoma le dijoko tšeo a bego a di dirile ka matsogo a gagwe. * Eupša ba be ba tla arabela bjang thutong ya yo yo e kilego ya ba mmetli?

2 Bontši bja bao ba bego ba theeditše ba be ba maketše, ba botšiša gore: ‘Bohlale bjo bo mo tšwela kae?’ Eupša gape ba ile ba botšiša gore: “A xa se yêna mmetli yola morwa wa Maria?” (Mateo 13:54-58; Mareka 6:1-3) Ka manyami, bao e kilego ya ba baagišani ba Jesu ba ile ba fahlela ka gore, ‘Mmetli yo e fo ba motho feela wa motseng go swana le rena.’ Go sa šetšwe bohlale bjo bo bego bo le mantšung a gagwe, ba ile ba mo gana. Ba be ba sa tsebe gore bohlale bjoo a bego a e-na le bjona e be e se bja gagwe.

3 Jesu o be a hweditše kae bohlale bjo? O itše: “Thutô ya-ka xa se ya-ka; ké ya E a nthomilexo.” (Johane 7:16) Moapostola Paulo o ile a hlalosa gore Jesu e be e le “yo Modimo a mo dirilexo bohlale bya rena.” (1 Ba-Korinthe 1:30) Bohlale bja Jehofa ka noši bo utollwa ka Morwa wa gagwe, Jesu. Ka kgonthe, se e be e le sa kgonthe mo e lego gore Jesu o be a ka re: “Nna le Tate re batee.” (Johane 10:30) Anke re hlahlobeng mafelo a mararo ao go  wona Jesu a ilego a bonagatša “bohlale bjo bo tšwago go Modimo.”

Seo a Bego a se Ruta

4. (a) Sehlogo sa molaetša wa Jesu e be e le sefe, gomme ke ka baka la’ng seo e be e le sa bohlokwa kudu? (b) Ke ka baka la’ng keletšo ya Jesu ka mehla e be e le e šomago le yeo e holago batheetši ba gagwe?

4 Sa pele, ela hloko seo Jesu a bego a se ruta. Sehlogo sa molaetša wa gagwe e be e le “ditaba tše botse tša mmušô.” (Luka 4:43) Seo e be e le sa bohlokwa bjo bogolo ka baka la tema yeo Mmušo o bego o tla e kgatha go godišeng bogoši bja Jehofa le go tlišetšeng batho ditšhegofatšo tša ka mo go sa felego. Thutong ya gagwe, Jesu gape o ile a nea keletšo e bohlale bakeng sa bophelo bja letšatši le letšatši. O ile a itlhatsela e le “Moeletši” yo go boletšwego ka yena e sa le pele. (Jesaya 9:5) Ka kgonthe, ke bjang keletšo ya gagwe e bego e ka se be e botse? O be a e-na le tsebo e tseneletšego ya Lentšu la Modimo le thato ya gagwe, a e-na le kwešišo ya kgonthe mabapi le tlhago ya batho le lerato le le tseneletšego bakeng sa batho. Ka gona, keletšo ya gagwe ka mehla e be e le e šomago le yeo e holago batheetši ba gagwe. Jesu o be a bolela “mantšu a bophelô byo bo sa felexo.” Ee, keletšo ya gagwe ge e latelwa e lebiša phološong.—Johane 6:68.

5. Tše dingwe tša ditaba tšeo Jesu a bego a di bolela Thutong ya Thabeng ke dife?

5 Thuto ya Thabeng ke mohlala o mogolo wa bohlale bjo bo sa bapišwego bjo bo hwetšwago dithutong tša Jesu. Thuto ye bjalo ka ge e begilwe go Mateo 5:3–7:27, mohlomongwe e be e ka tšea metsotso e 20 feela go e fetiša. Lega go le bjalo, keletšo ya yona ke yeo e dulago e le nakong—yeo e swanelago lehono go etša kamoo e bego e le ka gona ge e be e newa ka lekga la mathomo. Jesu o ile a bolela ka dilo tše dintši kudu, go akaretša tsela ya go kaonefatša ditswalano le ba bangwe (5:23-26, 38-42; 7:1-512), tsela ya go ipoloka o hlwekile boitshwarong (5:27-32) le tsela ya go phela bophelo bjo bo nago le morero (6:19-24; 7:24-27). Eupša Jesu o ile a dira se se fetago go fo botša batheetši ba gagwe seo tsela ya bohlale e lego sona; o ile a ba bontšha yona ka go hlalosa, ka go nea mabaka le ka go nea bohlatse.

6-8. (a) Ke mabaka afe a matla bakeng sa go efoga go belaela ao Jesu a a neago? (b) Ke’ng se se bontšhago gore keletšo ya Jesu e bonagatša bohlale bjo bo tšwago godimo?

 6 Ka mohlala, ela hloko keletšo ya Jesu e bohlale mabapi le go swaragana le go tshwenyega ka dilo tše di bonagalago, bjalo ka ge go boletšwe go Mateo kgaolo 6. Jesu o re eletša ka gore: “Le se kê la belaêlêla bophelô bya lena la re: Re tlo ja’ng? Re tlo nwa’ng? Le mmele Le se kê la o belaêlêla la re: Re tlo apara’ng?” (Verse 25) Dijo le diaparo ke dinyakwa tša motheo, gomme e fo ba ga tlhago go tshwenyega ka go hwetša dilo tše. Eupša Jesu o re botša gore re ‘se ke ra belaela’ ka dilo tše bjalo. * Ka baka la’ng?

7 Theetša ge Jesu a nea mabaka ka tsela e kgodišago. Ka ge Jehofa a re neile bophelo le mmele, na a ka se ke a re nea dijo tša go thekga bophelo bjoo le diaparo tša go apeša mmele woo? (Verse 25) Ge e ba Modimo a nea dinonyana dijo gomme a apeša matšoba ka botse, gona o tla hlokomela kudu gakaakang barapedi ba gagwe bao e lego batho! (Verses 26, 28-30) Ka kgonthe, go tshwenyega mo go sa nyakegego ga go na mohola. Go ka se ke gwa katološa bophelo bja rena le ka tekanyo e nyenyane feela. * (Verse 27) Re ka phema bjang go belaela? Jesu o re eletša ka gore: Tšwelang pele le etiša borapedi bja Modimo pele bophelong. Bao ba dirago bjalo ba ka kgodišega gore dinyakwa tša bona ka moka tša letšatši le letšatši ba tla di ‘okeletšwa’ ke Tatago bona wa legodimong. (Verse 33) Mafelelong, Jesu o nea tšhišinyo e šomago kudu—go se belaele tša ka moso. Ke ka baka la’ng o swanetše go tlaleletša dipelaelo tša lehono ka dipelaelo tša ka moso? (Verse 34) Ka ntle le moo, ke ka baka la’ng o swanetše go tshwenyega ka mo go feteletšego ka dilo tšeo mo gongwe di ka se kego tša direga? Go diriša keletšo e bjalo e bohlale  go ka thuša go re efoša bohlokong bjo bogolo bja pelo lefaseng le leo le gateletšago.

8 Go molaleng gore keletšo yeo Jesu a e neilego ke e šomago lehono go swana le kamoo e bego e šoma ka gona ge e be e newa mo e nyakilego go ba nywaga e 2 000 e fetilego. Na seo ga se pontšho ya bohlale bjo bo tšwago godimo? Gaešita le keletšo e botse kudu e tšwago go baeletši ba batho e na le go šiiwa ke nako gomme go se go ye kae e a hlahlobišišwa goba go tšeelwa sebaka ka e nngwe. Lega go le bjalo, dithuto tša Jesu di ipontšhitše e le tša therešo ka nako e telele. Eupša seo ga se sa swanela go re makatša ka gobane Moeletši yo o be a bolela “mantšu a Modimo.”—Johane 3:34.

Tsela ya Gagwe ya go Ruta

9. Mašole a mangwe a ile a re’ng ka thuto ya Jesu, gomme ke ka baka la’ng se e be e se pheteletšo?

9 Lefelo la bobedi leo go lona Jesu a bonagaditšego bohlale bja Modimo e be e le tsela ya gagwe ya go ruta. Lebakeng le lengwe, mašole a mangwe ao a bego a rometšwe gore a yo mo swara a ile a boa a lekeleditše diatla, a re: “Xa xo ešo xwa ba le motho e a bolêlaxo byalo ka motho eo.” (Johane 7:45, 46) Se e be e se pheteletšo. Go batho ka moka bao ba kilego ba phela, Jesu, yo a bego a e-tšwa “xodimo,” o be a e-na le polokelo ya tsebo le phihlelo yeo a bego a e-kga go yona. (Johane 8:23) O ile a tloga a ruta ka tsela yeo go bego go se motho le ge e le ofe yo mongwe yo a bego a ka ruta ka yona. Ela hloko mehlala e mebedi feela ya Morutiši yo yo bohlale.

“Mašaba a ile a tlabja ke tsela ya gagwe ya go ruta”

10, 11. (a) Ke ka baka la’ng re kgahlwa ke tsela ya Jesu ya go diriša diswantšho? (b) Diswantšho ke eng, gomme ke mohlala ofe o bontšhago lebaka leo ka lona diswantšho tša Jesu e lego tše atlegago gakaakaa bakeng sa go ruta?

10 Go diriša diswantšho ka katlego. Re botšwa gore “tšé ka moka Jesu ó di boletše ka diswanthšô à bolêla le mašaba a batho; me xa a ka a bolêla nabô’ xe e se ka diswanthšô.” (Mateo 13:34) Re tloga re kgahlwa ke bokgoni bja gagwe bjo bo sa bapišwego bja go ruta ditherešo tše di tseneletšego ka dilo tša letšatši le letšatši. Balemi bao ba bjalago dipeu, basadi bao ba lokišetšago go paka borotho, bana bao ba bapalago mebarakeng, barei ba dihlapi bao  ba gogago malokwa, badiši bao ba tsomago dinku tšeo di timetšego—tše e be e le dilo tšeo batheetši ba gagwe ba bego ba kile ba di bona gantši. Ge ditherešo tša bohlokwa di tswalanywa le dilo tše tlwaelegilego, ditherešo tšeo di nwelela kapejana le ka mo go tseneletšego monaganong le pelong.—Mateo 11:16-19; 13:3-8, 33, 47-50; 18:12-14.

11 Jesu gantši o be a diriša diswantšho, dikanegelo tše kopana tšeo go tšona go hwetšwago ditherešo tša boitshwaro le tša moya. Ka ge go le bonolo go swara dikanegelo le go di gopola go phala dikgopolo tšeo di sa hlalosegego, diswantšho di be di thuša go boloka dithuto tša Jesu. Diswantšhong tše dintši, Jesu o ile a hlalosa Tatagwe ka diswantšho tše di bonagalago gabotse tša mantšu tšeo go bego go se bonolo go di lebala. Ka mohlala, ke mang yo a bego a ka se kwešiše ntlha ya seswantšho sa morwa wa lehlaswa—ya gore ge motho yo a arogilego tseleng a bontšha go itshola ga kgonthe, Jehofa o tla kwela motho yoo bohloko le go mo amogela ka borutho?—Luka 15:11-32.

12. (a) Jesu o be a diriša dipotšišo ka tsela efe thutong ya gagwe? (b) Jesu o ile a thiba bjang melomo ya bao ba bego ba belaela matla a gagwe?

12 Go diriša dipotšišo ka bokgoni. Jesu o be a diriša dipotšišo bakeng sa go thuša batheetši ba gagwe go fihlelela diphetho tša bona, go hlahloba maikemišetšo a bona goba go dira diphetho. (Mateo 12:24-30; 17:24-27; 22:41-46) Ge baetapele ba bodumedi ba be ba belaela ge e ba a be a e-na le matla ao a a neilwego ke Modimo, Jesu o ile a araba ka gore: “A kolobetšô ya Johane e be e e-tšwa lexodimong, xoba e be e e-tšwa bathong?” Ba tlabilwe ke potšišo ye, ba ile ba botšana gore: “Xe re ka re e be e e-tšwa lexodimong, ó tlo re: Xe Le sa ka la mo dumêla, Le be Le re’ng? Ba re: Xe re ka re e be e e-tšwa bathong, xo r’yalo re boifa batho, xobane ka moka ba re Johane ké moporofeta.” Mafelelong ba ile ba araba ka gore: “Xa re tsebe.” (Mareka 11:27-33; Mateo 21:23-27) Ka potšišo e bonolo feela, Jesu o ile a ba tlogela ba ahlame gomme a utolla bohwirihwiri bjo bo lego dipelong tša bona.

13-15. Seswantšho sa mo-Samaria yo a bontšhitšego moya wa boagišani se bonagatša bjang bohlale bja Jesu?

13 Ka dinako tše dingwe Jesu o be a kopanya mekgwa ye ka go tsenya dipotšišo tšeo di šišinyago kgopolo diswantšhong tša gagwe.  Ge ramolao wa mo-Juda a be a botšiša Jesu ka seo se nyakegago bakeng sa go hwetša bophelo bjo bo sa felego, Jesu o ile a mo lebiša Molaong wa Moše woo o laelago go rata Modimo le moagišani. Ka go nyaka go ipontšha e le yo a lokilego, monna o ile a botšiša gore: “Xomme wa xešo ké mang?” Jesu o ile a araba ka go mo anegela taba. Monna yo mongwe wa mo-Juda o be a sepela a nnoši ge a tla hlaselwa ke bahlakodi bao ba ilego ba mo tlogela a le makgatheng a lehu le bophelo. Go ile gwa tla ba-Juda ba babedi, wa pele e le moperisita gomme gwa latela mo-Lefi. Bobedi bja bona ba ile ba mo hlokomologa. Eupša ka morago go ile gwa tšwelela mo-Samaria yo mongwe tiragalong. A tutueditšwe ke kwelobohloko, o ile a thoba dintho tša mohlaselwa ka bonolo gomme ka lerato a rwala monna a mo iša lefelong le le šireletšegilego ngwakong wa baeti moo a bego a tla folela gona. Ge a phetha taba, Jesu o ile a botšiša mmotšiši wa gagwe gore: “Xo ba bararo bao ké ofe a tlilexo a ba wa xabô-eo wa xo wêla xare xa bahlakodi?” Monna o ile a tlamega gore a arabe ka gore: “Ké e a mo dirilexo ka kxauxêlô.”—Luka 10:25-37.

14 Seswantšho se bonagatša bjang bohlale bja Jesu? Mehleng ya Jesu, ba-Juda ba be ba diriša lentšu “moagišani” feela go bao ba bego ba boloka meetlo ya bona—e sego ba-Samaria le gatee. (Johane 4:9) Ge nkabe Jesu a ile a bolela taba yeo mohlaselwa e le mo-Samaria gomme mo-Juda e le yena mothuši, na seo se be se tla tloša moya wa go beba sefahlego? Jesu o ile a hlama taba ka bohlale e le gore mo-Samaria e be yena a hlokomelago mo-Juda ka lerato. Hlokomela gape potšišo yeo Jesu a ilego a e botšiša bofelong bja kanegelo. O ile a retolla kgopolo ya lentšu “moagišani.” Ge e le gabotse, ramolao o be a botšišitše gore: ‘Ke mang yo ke swanetšego go mo nea lerato la-ka la boagišani?’ Eupša Jesu o ile a botšiša gore: “Byale xe O bôna, xo ba bararo bao ké ofe a tlilexo a ba wa xabô-eo”? Jesu o be a sa lebiša tlhokomelo go yo a amogetšego botho, mohlaselwa, eupša o be a e lebišitše go yo a bontšhitšego botho, e lego mo-Samaria. Moagišani wa kgonthe o gata mogato wa pele wa go bontšha ba bangwe lerato go sa šetšwe setlogo sa bona sa morafo. Ke feela ka tsela ye moo Jesu a bego a ka fetišetša ntlha ya gagwe ka mo go atlegago.

15 Na ke mo go makatšago gore batho ba be ba tlabilwe ke “thutô” ya Jesu gomme ba gogelwa go yena? (Mateo 7:28, 29)  Lebakeng le lengwe “lešaba le lentši” le ile la dula hleng ga gagwe ka matšatši a mararo, e bile le se na dijo!—Mareka 8:1, 2.

Tsela ya Gagwe ya Bophelo

16. Ke ka tsela efe Jesu a ilego a nea ‘bohlatse bjo bobotse’ bja gore o be a bušwa ke bohlale bja Modimo?

16 Lefelo la boraro leo go lona Jesu a ilego a bonagatša bohlale bja Jehofa e be e le tsela ya gagwe ya bophelo. Bohlale bo a hola; bo a šoma. Morutiwa Jakobo o ile a botšiša gore: “Yo bohlale ke mang gare ga lena?” Ka morago o ile a araba potšišo ya gagwe, a re: “A bo hlatselwe gabotse ke boitshwaro bja gagwe bjo bo lokilego.” (Jakobo 3:13, The New English Bible) Tsela yeo Jesu a bego a itshwara ka yona e be e nea ‘bohlatse bjo bobotse’ bja gore o be a bušwa ke bohlale bja Modimo. Anke re hlahlobeng kamoo a bontšhitšego kahlolo e botse, bobedi tseleng ya gagwe ya bophelo le ditirišanong tša gagwe le ba bangwe.

17. Ke ditšhupetšo dife tše di lego gona tša gore Jesu o be a e-na le teka-tekano e phethagetšego bophelong bja gagwe?

17 Na o hlokometše gore batho bao ba se nago kahlolo e botse gantši ba feteletša dilo? Ee, go nyakega bohlale go ba yo a nago le teka-tekano. Ge a bonagatša bohlale bja Modimo, Jesu o be a e-na le teka-tekano e phethagetšego. Ka godimo ga tšohle, o be a etišitše dilo tša moya pele bophelong bja gagwe. O be a swaregile kudu ka modiro wa go tsebatša ditaba tše dibotse. O itše: “Ké sôna se ke se tletšexo.” (Mareka 1:38) Ka tlwaelo, dilo tše di bonagalago e be e se tša bohlokwa kudu go yena; go bonagala a be a e-na le dilo tše sego kae tše bonagalago. (Mateo 8:20) Lega go le bjalo, e be e se moikgonari. Go swana le Tatagwe yo e lego “Modimo yo a thabilego,” Jesu e be e le motho yo a thabilego gomme o be a tlaleletša lethabong la ba bangwe. (1 Timotheo 1:11, NW; 1Tim 6:15) Nakong ya ge a be a le monyanyeng wa lenyalo—woo ka tlwaelo e lego tiragalo yeo e hlaolwago ka mmino, go opela le go thaba—o be a se moo bakeng sa go hlafiša tiragalo. Ge beine e be e fedile, o ile a fetola meetse beine e bose, e lego seno seo se ‘thabišago pelo ya motho.’ (Psalme 104:15; Johane 2:1-11) Jesu o ile a amogela ditaletšo tše dintši tša go laleletšwa dijong, gomme gantši o be a diriša dibaka tše bjalo bakeng sa go ruta.—Luka 10:38-42; 14:1-6.

18. Jesu o ile a bonagatša bjang kahlolo e se nago bosodi ditirišanong tša gagwe le barutiwa ba gagwe?

 18 Jesu o be a bonagatša kahlolo e se nago bosodi ditirišanong tša gagwe le ba bangwe. Temogo yeo a bego a e-na le yona ka tlhago ya batho e ile ya mo nea pono e bulegilego ka barutiwa ba gagwe. O be a tseba gabotse gore ga ba phethagala. Lega go le bjalo, o be a lemoga dika tša bona tše dibotse. O be a bona kgonagalo ya tšwelopele go banna ba bao ba bego ba gogilwe ke Jehofa. (Johane 6:44) Go sa šetšwe diphošo tša bona, Jesu o ile a bontšha go ikemišetša go ba bota. Ge a bontšha go ba bota moo, o ile a abela barutiwa ba gagwe boikarabelo bjo bogolo. O ile a ba laela gore ba bolele ditaba tše dibotse, gomme o be a kgodišegile ka bokgoni bja bona bja go phethagatša thomo yeo. (Mateo 28:19, 20) Puku ya Ditiro e hlatsela gore ba ile ba tšwela pele ka go botega modirong woo a bego a ba laetše gore ba o dire. (Ditiro 2:41, 42; 4:33; 5:27-32) Ka gona, go molaleng gore Jesu o bontšhitše bohlale ka go ba bota.

19. Jesu o ile a bontšha bjang gore e be e le “yo boló le wa pelo e kokobetšexo”?

19 Bjalo ka ge re bone go Kgaolo 20, Beibele e tswalanya boikokobetšo le boleta le bohlale. Ke therešo gore Jehofa o bea mohlala o mobotse kudu tabeng ye. Eupša go thwe’ng ka Jesu? Ke mo go kgothatšago go bona boikokobetšo bjoo Jesu a bo bontšhitšego ge a be a dirišana le barutiwa ba gagwe. Ka ge e be e le motho yo a phethagetšego, o be a ba phagametše. Lega go le  bjalo, o be a sa tšeele barutiwa ba gagwe fase. Le ka mohla o be a sa nyake go ba dira gore ba ikwe ba nyatšega goba ba se na bokgoni. Ka mo go fapanego, o be a naganela mafokodi a bona gomme a sa felele diphošo tša bona pelo. (Mareka 14:34-38; Johane 16:12) Na ga se mo go lemogegago gore gaešita le bana ba be ba ikwa ba phuthologile ge ba e-na le Jesu? Ka kgonthe, ba be ba ikwa ba gogelega go yena ka gobane ba be ba lemoga gore e be e le “yo boló le wa pelo e kokobetšexo.”—Mateo 11:29; Mareka 10:13-16.

20. Jesu o ile a bonagatša bjang teka-tekano ge a be a dirišana le mosadi wa ba-Ntle yoo morwedi wa gagwe a bego a e-na le batemona?

20 Jesu o bontšhitše boikokobetšo bja go boifa Modimo ka tsela e nngwe gape e bohlokwa. O be a e-na le teka-tekano goba a feto-fetoga le maemo ge a be a tutuetšwa ke kgaugelo. Ka mohlala, gopola nakong ya ge mosadi wa ba-Ntle a be a mo kgopela gore a fodiše morwedi wa gagwe yo a bego a e-na le batemona ba šoro. Mathomong, Jesu o ile a bontšha ka ditsela tše tharo tše di sa swanego gore o be a ka se mo thuše—ya pele, ka go gana go mo araba; ya bobedi, ka go bolela ka go lebanya gore o be a rometšwe go ba-Juda e sego go ba-Ntle; le ya boraro, ka go nea seswantšho seo se bego se bontšha ntlha e swanago ka tsela e botho. Lega go le bjalo, mosadi o ile a phegelela, a nea bohlatse bja tumelo e sa tlwaelegago. Jesu o ile a arabela bjang ka go nagana ka boemo bjo bjo bo ikgethilego? O ile a dira sona seo a bego a bontšhitše gore o be a ka se ke a se dira. O ile a fodiša morwedi wa mosadi yoo. (Mateo 15:21-28) Bjoo ke boikokobetšo bjo bo makatšago, na ga go bjalo? Le gona gopola gore boikokobetšo ke motheo wa bohlale bja kgonthe.

21. Ke ka baka la’ng re swanetše go katanela go ekiša semelo, polelo le ditsela tša Jesu?

21 Re ka leboga kudu gakaakang gore Diebangedi di re utollela mantšu le ditiro tša motho yo bohlale kudu yo a kilego a phela! Anke re gopoleng gore Jesu e be e le ponagatšo e phethagetšego ya Tatagwe. Ka go ekiša semelo, polelo le ditsela tša Jesu, re tla hlagolela bohlale bjo bo tšwago godimo. Kgaolong e latelago, re tla bona kamoo re ka dirišago bohlale bja Modimo bophelong bja rena.

^ par. 1 Mehleng ya Beibele, babetli ba be ba šoma go aga dintlo, go dira diphahlo le go dira ditlabakelo tša go lema. Justin Martyr wa lekgolong la bobedi la nywaga C.E., o ngwadile ka Jesu gore: “O be a tlwaetše go šoma e le mmetli ge a le gare ga banna ba bangwe, a dira megoma le dijoko.”

^ par. 6 Lentšu la Segerika leo le fetoletšwego e le ‘go belaela’ le bolela “go arošwa monaganong.” Bjalo ka ge le dirišitšwe go Mateo 6:25, le bolela poifo ya go tshwenyega yeo e arošago goba e aroganyago monagano, ya fediša lethabo bophelong.

^ par. 7 Ge e le gabotse, nyakišišo ya tša thutamahlale e bontšhitše gore go tshwenyega ka mo go feteletšego le kgateletšego di ka re bea kotsing ya go swarwa ke bolwetši bja pelo le malwetši a mangwe a mantši ao a ka khutsofatšago bophelo bja rena.