Doorgaan naar inhoud

Doorgaan naar secundair menu

Doorgaan naar inhoudsopgave

Jehovah’s Getuigen

Nederlands

Ontwaakt!  |  Nr. 3 2017

Het enterische zenuwstelsel (EZS, in het blauw) is ingebouwd in het spijsverteringsstelsel

Het enterische zenuwstelsel: Je tweede brein?

Het enterische zenuwstelsel: Je tweede brein?

HOEVEEL breinen hebt u? Als u zegt dat u er één hebt, hebt u gelijk. Maar in het lichaam zitten meerdere zenuwstelsels. Eén netwerk van neuronen is zo groot dat sommige onderzoekers het een ‘tweede brein’ noemen. Het is het enterische zenuwstelsel (EZS) en het bevindt zich niet in je hoofd maar grotendeels in je buik.

Het kost het lichaam enorm veel coördinatie en moeite om voedsel om te zetten in brandstof. Daarom zijn de hersenen zó ontworpen dat ze de spijsvertering grotendeels ‘delegeren’ aan het EZS.

Het EZS is veel eenvoudiger dan de hersenen, maar toch is het ontzettend complex. Bij een mens bestaat het uit naar schatting 200 tot 600 miljoen neuronen. Dit complexe netwerk van neuronen is in het spijsverteringsstelsel ingebouwd. Onderzoekers zijn van mening dat als de werking van het EZS in de hersenen zou plaatsvinden, de nodige zenuwen te dik zouden zijn. Volgens het boek The Second Brain ‘is het dus zowel veiliger als gunstiger om het [spijsverteringsstelsel] voor zichzelf te laten zorgen’.

‘EEN CHEMISCHE WERKPLAATS’

Om voedsel te kunnen verteren, moeten er diverse zeer precieze chemische mengsels op de juiste tijd worden geproduceerd en op de juiste locaties worden afgeleverd. Professor Gary Mawe beschrijft het spijsverteringsstelsel dan ook passend als ‘een chemische werkplaats’. De complexiteit van deze chemische activiteit is verbijsterend. Een voorbeeld. De darmwand is bedekt met gespecialiseerde cellen die werken als chemische sensoren, smaakreceptoren. Die identificeren de chemische stoffen in het voedsel dat je eet. Door die gegevens kan het EZS de juiste verteringsenzymen inschakelen om het voedsel af te breken tot deeltjes die je lichaam kan opnemen. Ook speelt het EZS een belangrijke rol bij het monitoren van de zuurtegraad en andere chemische eigenschappen van voedseldeeltjes, zodat aan de hand daarvan de verteringsenzymen aangepast kunnen worden.

Het spijsverteringskanaal lijkt een beetje op een fabriek die grotendeels door het EZS beheerd wordt. Je ‘tweede brein’ laat de spieren in de wand van het spijsverteringskanaal samentrekken om voedsel door het spijsverteringsstelsel te vervoeren. Het EZS past de kracht en de frequentie van die spiersamentrekkingen indien nodig aan, zodat het spijsverteringsstelsel functioneert als een reeks lopende banden.

Het EZS is ook hoofd beveiliging. De kans is groot dat het eten dat je inslikt potentieel schadelijke bacteriën bevat. Het is dan ook niet gek dat zo’n 70 à 80 procent van de lymfocyten (een essentieel onderdeel van je immuunsysteem) zich in je buik bevindt. Als je een grote hoeveelheid schadelijke organismen binnenkrijgt, beschermt het EZS het lichaam via sterke samentrekkingen, waardoor het meeste giftige materiaal via overgeven of diarree wordt uitgestoten.

 GOEDE COMMUNICATIE

Het lijkt misschien alsof het EZS onafhankelijk van de hersenen functioneert, maar in werkelijkheid staan deze twee zenuwcentra constant met elkaar in verbinding. Het EZS speelt bijvoorbeeld een rol bij het reguleren van de hormonen die de hersenen vertellen wanneer en hoeveel je moet eten. Zenuwcellen in het EZS geven de hersenen een seintje wanneer je genoeg gegeten hebt en zorgen mogelijk zelfs voor een misselijk gevoel als je te veel eet.

Voordat u dit artikel las, vermoedde u wellicht al dat uw spijsverteringskanaal en uw hersenen met elkaar communiceren. Hebt u bijvoorbeeld weleens gemerkt dat uw humeur lijkt te verbeteren als u bepaalde soorten voedsel eet? Onderzoek wijst erop dat dit gebeurt als uw EZS ‘gelukssignalen’ naar de hersenen stuurt, wat een kettingreactie veroorzaakt waardoor u zich beter voelt. Dat kan verklaren waarom mensen vaak zogeheten comfortfood eten als ze zich gestrest voelen. Wetenschappers onderzoeken daarom of depressiviteit behandeld kan worden door het EZS kunstmatig te stimuleren.

Nog een voorbeeld van communicatie tussen de hersenen en het spijsverteringsstelsel is ‘een knoop in je maag’. Dat gevoel kan ontstaan wanneer het EZS bloed wegleidt van de buik als de hersenen spanning of stress ervaren. Ook misselijkheid kan een gevolg zijn, aangezien de hersenen bij stress het EZS instrueren om de normale samentrekkingen van de darm te veranderen. Volgens experts kan deze brein-darmconnectie ook de basis zijn voor het zogenaamde onderbuikgevoel.

Hoewel het EZS zulke gevoelens kan activeren, kan het niet voor je denken of beslissingen voor je nemen. Het EZS is dus niet écht een brein. Het kan je niet helpen een liedje te componeren, je financiën te doen of je huiswerk te maken. Toch blijven onderzoekers zich verbazen over de complexiteit van dit indrukwekkende stelsel, waarvan een groot deel misschien nog niet eens is ontdekt. Dus neem de volgende keer dat u iets gaat eten even de tijd om na te denken over alle processen (monitoren, gegevens verwerken, coördineren en communiceren) die op het punt staan in uw spijsverteringsstelsel te beginnen!