Handelingen van apostelen 13:1-52

13  In de gemeente in Antiochi̱ë waren profeten en leraren:+ Barnabas,+ Simeon, die ook Ni̱ger werd genoemd, Lu̱cius van Cyre̱ne, Ma̱naën, die samen met de districtsregeerder Herodes+ was opgeleid, en Saulus.  Terwijl ze dienst deden voor Jehovah en vastten, zei de heilige geest: ‘Stel mij Barnabas en Saulus+ ter beschikking voor het werk waarvoor ik ze heb geroepen.’+  Nadat ze gevast en gebeden hadden, legden ze hun de handen op en lieten hen gaan.  Deze mannen, die door de heilige geest waren uitgezonden, gingen naar Sele̱u̱cië en voeren vandaar naar Cyprus.  Toen ze in Sa̱lamis aankwamen, gingen ze het woord van God in de synagogen van de Joden verkondigen. Johannes was meegegaan om ze te helpen.*+  Ze reisden het hele eiland over tot ze in Pa̱fos kwamen, waar ze een Jood aantroffen die Bar-Jezus heette. Hij was een tovenaar en een valse profeet.  Hij werkte voor de proconsul Se̱rgius Paulus, een intelligent man. Se̱rgius Paulus liet Barnabas en Saulus bij zich komen omdat hij heel graag het woord van God wilde horen.  Maar E̱lymas, de tovenaar (dat is de betekenis van zijn naam), werkte hen tegen en probeerde de proconsul van het geloof af te houden.  Saulus, die ook Paulus wordt genoemd, werd vervuld met heilige geest, keek hem strak aan 10  en zei: ‘Je bent een bedrieger en een schurk van de ergste soort, een zoon van de Duivel+ en een vijand van alles wat rechtvaardig is. Houd er toch mee op de rechte wegen van Jehovah te verdraaien! 11  Let op! De hand van Jehovah zal je treffen, en je zult blind zijn en een tijdlang het zonlicht niet zien.’ Onmiddellijk werd hij omringd door een dikke mist en duisternis, en hij tastte rond om iemand te vinden die hem bij de hand kon leiden. 12  Toen de proconsul zag wat er gebeurde, werd hij een gelovige, want hij stond versteld van het onderwijs van Jehovah. 13  Paulus en zijn reisgenoten vertrokken per schip uit Pa̱fos en kwamen in Pe̱rge+ in Pamfylië aan. Maar Johannes+ verliet hen en ging terug naar Jeruzalem.+ 14  Vanuit Pe̱rge reisden ze verder naar Antiochi̱ë+ in Pisi̱dië. Op de sabbat gingen ze naar de synagoge+ en namen daar plaats. 15  Nadat er uit de Wet en de Profeten was voorgelezen,+ lieten de bestuurders van de synagoge hun zeggen: ‘Mannen, broeders, als jullie een bemoedigend woord voor de mensen hebben, spreek dan.’ 16  Paulus stond op, gaf een teken met zijn hand en zei: ‘Mannen, Israëlieten en jullie anderen die ontzag voor God hebben, luister. 17  De God van dit volk Israël heeft onze voorvaders uitgekozen. Terwijl ze als vreemdelingen in Egypte woonden, heeft hij het volk verhoogd en met opgeheven arm uit dat land geleid.+ 18  Zo’n 40 jaar lang heeft hij hen in de woestijn verdragen.+ 19  Nadat hij zeven volken in het land Kanaän had vernietigd, heeft hij hun het land als erfdeel toegewezen.+ 20  Al die dingen vonden plaats in ongeveer 450 jaar. Vervolgens gaf hij hun rechters tot de tijd van de profeet Samuël.+ 21  Maar daarna wilden ze een koning,+ en God gaf hun Saul, de zoon van Kis, een man uit de stam Benjamin,+ 40 jaar lang. 22  Nadat hij hem had afgezet, maakte hij David koning voor hen,+ over wie hij getuigde: “Ik heb David, de zoon van I̱saï,+ gevonden, een man naar mijn hart.+ Hij zal alles doen wat ik wil.” 23  Zoals God had beloofd, heeft hij uit het nageslacht van deze man een redder voor Israël voortgebracht: Jezus.+ 24  Voordat die kwam, had Johannes tot het hele volk Israël in het openbaar de doop als een symbool van berouw gepredikt.+ 25  Maar terwijl Johannes zijn taak voltooide, zei hij: “Ik ben niet wie jullie denken dat ik ben.+ Maar let op! Na mij komt iemand anders, en ik ben het niet eens waard zijn sandalen los te maken.”+ 26  Mannen, broeders, nakomelingen van Abraham,* en anderen die ontzag voor God hebben, het woord over deze redding is naar ons gestuurd.+ 27  Want de inwoners van Jeruzalem en hun leiders hebben hem niet herkend, maar door hun vonnis hebben ze de dingen die door de Profeten zijn gezegd+ en die elke sabbat worden voorgelezen, in vervulling laten gaan. 28  Hoewel ze geen enkele grond voor de doodstraf vonden,+ eisten ze van Pilatus dat hij hem zou laten terechtstellen.+ 29  Toen ze alles hadden uitgevoerd wat over hem geschreven stond, haalden ze hem van de paal en legden ze hem in een graf.+ 30  Maar God wekte hem uit de dood op,+ 31  en dagenlang verscheen hij aan degenen die met hem waren meegegaan van Galilea naar Jeruzalem. Zij zijn nu zijn getuigen voor het volk.+ 32  Daarom vertellen wij jullie het goede nieuws over de belofte die aan de voorvaders is gedaan. 33  God heeft die voor ons, hun kinderen, volledig vervuld door Jezus op te wekken,+ zoals in de tweede psalm staat geschreven: “Jij bent mijn zoon, vandaag ben ik je vader geworden.”+ 34  En dat hij hem uit de dood heeft opgewekt om nooit meer terug te keren tot vergankelijkheid, heeft hij op de volgende manier gezegd: “Ik zal jullie de uitingen van loyale liefde geven die aan David beloofd zijn, die betrouwbaar* zijn.”+ 35  Daarom staat er ook in een andere psalm: “U zult niet toelaten dat wie loyaal is aan u, tot ontbinding overgaat.”*+ 36  David heeft in zijn tijd* dienst voor God gedaan en is gestorven* en bij zijn voorvaders gelegd. Hij is wél tot ontbinding overgegaan.+ 37  Maar degene die God heeft opgewekt, is niet tot ontbinding overgegaan.+ 38  Broeders, jullie moeten weten dat dankzij deze man vergeving van zonden aan jullie wordt verkondigd.+ 39  En dankzij hem wordt iedereen die gelooft, vrijgesproken+ van alle dingen waarvan de wet van Mozes jullie niet kon vrijspreken.+ 40  Pas daarom op dat jullie niet overkomt wat in de Profeten is gezegd: 41  “Kijk ernaar, spotters, sta versteld en verga. Want in jullie tijd doe ik een werk, een werk dat je niet zult geloven, zelfs al vertelt iemand je er alles over.”’+ 42  Toen ze naar buiten gingen, smeekten de mensen hun om hier de volgende sabbat meer over te vertellen. 43  Na afloop van de bijeenkomst in de synagoge volgden veel Joden en proselieten die God aanbaden Paulus en Barnabas. Die spraken hen toe en drongen er bij hen op aan in de onverdiende goedheid van God te blijven.+ 44  De volgende sabbat kwam bijna de hele stad samen om naar het woord van Jehovah te luisteren. 45  Toen de Joden de menigte zagen, werden ze jaloers en ze begonnen Paulus op een lasterlijke manier tegen te spreken.+ 46  Paulus en Barnabas zeiden vrijmoedig tegen ze: ‘Het woord van God moest eerst tot jullie worden gesproken.+ Jullie wijzen het af en achten jezelf het eeuwige leven niet waardig. Daarom gaan we nu naar de heidenen.*+ 47  Want Jehovah heeft ons die opdracht gegeven met de volgende woorden: “Ik heb je aangesteld als een licht voor de heidenen,* zodat je redding zou brengen tot de uiteinden van de aarde.”’+ 48  Toen de heidenen* dat hoorden, waren ze blij en begonnen ze het woord van Jehovah te prijzen. En iedereen die de goede instelling voor het eeuwige leven had, werd een gelovige. 49  Bovendien werd het woord van Jehovah in het hele land verspreid. 50  Maar de Joden stookten de vrome vrouwen uit de hogere kringen op en ook de vooraanstaande mannen van de stad. Ze zorgden ervoor dat er vervolging+ tegen Paulus en Barnabas ontstond en joegen hen het gebied uit. 51  Maar zij schudden het stof van hun voeten tegen hen af en gingen naar Iko̱nium.+ 52  En de discipelen bleven vervuld met vreugde+ en heilige geest.

Voetnoten

Of ‘als dienaar’.
Lett.: ‘zonen van het geslacht van Abraham’.
Of ‘trouw’.
Of ‘het verderf ziet’.
Lett.: ‘generatie’.
Lett.: ‘gaan slapen’.
Of ‘volken’. Zie Woordenlijst.

Aantekeningen

districtsregeerder: Lett.: ‘tetrarch’ (betekent ‘heerser over een vierde’ van een provincie), een term die werd gebruikt voor een ondergeschikte districtsregeerder of vazalvorst die alleen met toestemming van de Romeinse overheid regeerde. De tetrarchie van Herodes Antipas bestond uit Galilea en Perea. (Vergelijk de aantekening bij Mr 6:14.)

Herodes: Dat wil zeggen Herodes Antipas, de zoon van Herodes de Grote. (Zie Woordenlijst.)

de districtsregeerder Herodes: Zie aantekening bij Mt 14:1.

heilige dienst: Of ‘openbare dienst’. Het Griekse woord leitourgia, dat hier gebruikt wordt, en de verwante woorden leitourgeo (openbare dienst verrichten) en leitourgos (openbare dienaar of werker) werden door de oude Grieken en Romeinen gebruikt om te verwijzen naar het werk of de dienst voor de staat of voor de overheid in het belang van de gemeenschap. Zo wordt in Ro 13:6 over de overheid gesproken als ‘beambten in dienst van God’ (meervoudsvorm van leitourgos), in de zin dat ze diensten doen waar de gemeenschap voordeel van heeft. Lukas gebruikt de term hier op een vergelijkbare manier als de Septuaginta, waar geregeld met vormen van het werkwoord en het zelfstandig naamwoord wordt verwezen naar de tempeldienst van de priesters en de Levieten (Ex 28:35; Nu 8:22). De dienst in de tempel werd bezien als een openbare dienst tot welzijn van het volk. Maar het was ook een heilige dienst omdat de Levitische priesters Gods wet onderwezen en slachtoffers brachten die de zonden van het volk bedekten (2Kr 15:3; Mal 2:7).

dienst: Of ‘openbare dienst’. Het Griekse woord leitourgeo, dat hier gebruikt wordt, en de verwante woorden leitourgia (openbare dienst of dienst) en leitourgos (openbare dienaar of werker) werden door de oude Grieken gebruikt om te verwijzen naar werk of dienst voor de staat of voor de overheid in het belang van de gemeenschap. Zo wordt in Ro 13:6 over de overheid gesproken als ‘beambten in dienst van God’ (meervoudsvorm van leitourgos), in de zin dat ze diensten doen waar de gemeenschap voordeel van heeft. In Lu 1:23 (zie aantekening) wordt leitourgia weergegeven met ‘heilige dienst’ (of ‘openbare dienst’) in verband met de dienst van Zacharias, de vader van Johannes de Doper. In dat vers wordt leitourgia op een vergelijkbare manier gebruikt als in de Septuaginta, waar geregeld met dat woord en verwante termen wordt verwezen naar de dienst van de priesters en de Levieten bij de tabernakel (Ex 28:35; Nu 1:50; 3:31; 8:22) en in de tempel (2Kr 31:2; 35:3; Joë 1:9, 13; 2:17). Dit werd bezien als een dienst tot welzijn van het volk. Maar in sommige contexten was het ook een heilige dienst omdat de Levitische priesters Gods wet onderwezen (2Kr 15:3; Mal 2:7) en slachtoffers brachten die de zonden van het volk bedekten (Le 1:3-5; De 18:1-5). In Han 13:2 wordt leitourgeo in algemenere zin gebruikt voor de dienst van christelijke profeten en leraren in de gemeente in Syrisch Antiochië. Het woord verwijst naar de verschillende uitingen van toewijding aan God en dienst voor hem, met inbegrip van aspecten van de christelijke dienst als bidden, prediken en onderwijzen. De dienst van deze profeten en onderwijzers omvatte ongetwijfeld prediken tot buitenstaanders (Han 13:3).

dienst deden voor Jehovah: Het Griekse leitourgeo (dienen, dienst doen) dat in dit vers wordt gebruikt, komt vaak voor in gedeelten in de Septuaginta waar in de oorspronkelijke Hebreeuwse tekst Gods naam staat. Zo gebruikt de Septuaginta in 2Kr 13:10 dezelfde uitdrukking als in Han 13:2 om de Hebreeuwse uitdrukking ‘Jehovah dienen’ weer te geven. In 2Kr 35:3 worden dezelfde Griekse woorden gebruikt als vertaling van de uitdrukking ‘Jehovah dienen’ (1Sa 2:11; 3:1; Ez 45:4; Joë 2:17; zie App. C).

Seleucië: Een versterkte stad aan de Middellandse Zee die als haven voor Syrisch Antiochië diende en zo’n 20 km ten ZW van die stad lag. De steden waren door een weg met elkaar verbonden en de Orontes, een bevaarbare rivier die langs Antiochië stroomde, mondde niet ver ten Z van Seleucië in de Middellandse Zee uit. Seleucus I (Nicator), een van de generaals van Alexander de Grote, stichtte de stad en vernoemde die naar zichzelf. Samen met Barnabas vertrok Paulus rond 47 n.Chr. vanuit Seleucië op zijn eerste zendingsreis. Seleucië lag net ten N van Süveydiye of Samandağ, in het huidige Turkije. Slib van de Orontes heeft de haven van het oude Seleucië in een moeras veranderd. (Zie App. B13.)

voeren vandaar naar Cyprus: Een reis van zo’n 200 km. In de eerste eeuw kon een schip als de wind gunstig was op een dag ongeveer 150 km afleggen. Onder minder gunstige omstandigheden kon zo’n reis een stuk langer duren. Barnabas kwam oorspronkelijk van Cyprus.

Markus: Van de Latijnse naam Marcus. Markus was de Romeinse bijnaam van de ‘Johannes’ uit Han 12:12. Deze Johannes Markus was de zoon van Maria, een vroege discipel die in Jeruzalem woonde, en een neef van Barnabas (Kol 4:10), met wie hij samen reisde. Markus ging ook met Paulus en andere vroege christenen mee op hun zendingsreizen (Han 12:25; 13:5, 13; 2Ti 4:11). Hoewel in het evangelie zelf niet wordt vermeld wie het heeft geschreven, wordt het door schrijvers uit de tweede en derde eeuw aan Markus toegeschreven.

Salamis: Salamis lag aan de oostkant van het eiland Cyprus en was een goed uitgangspunt voor een predikingstocht op Cyprus, ook al was Pafos, dat aan de westkust lag, de Romeinse hoofdstad van het eiland. Salamis lag dichter bij Syrisch Antiochië, waar de zendelingen hun reis begonnen, en was een belangrijk centrum van cultuur, opleiding en handel. Er was in Salamis ook een grote Joodse gemeenschap en er waren meerdere synagogen. Barnabas kwam van Cyprus en zal een goede gids voor de groep geweest zijn. Afhankelijk van de route die de mannen namen, hebben ze tijdens hun predikingstocht over het hele eiland misschien wel meer dan 150 km te voet afgelegd.

Johannes: Dat wil zeggen Johannes Markus, een van Jezus’ discipelen, ‘Barnabas’ neef’ (Kol 4:10) en de schrijver van het evangelie van Markus. (Zie aantekening bij Mr Titel.) In Han 13:13 wordt hij ook Johannes genoemd, maar in de drie andere verzen in Handelingen waar hij voorkomt, wordt ook zijn Romeinse naam Markus vermeld (Han 12:12, 25; 15:37). De Nederlandse naam Johannes is het equivalent van de Hebreeuwse naam Johanan, die ‘Jehovah heeft gunst getoond’, ‘Jehovah is goedgunstig geweest’ betekent. Op andere plaatsen in de Griekse Geschriften wordt hij gewoon Markus genoemd (Kol 4:10; 2Ti 4:11; Flm 24; 1Pe 5:13).

proconsul: De titel van de gouverneur van een provincie die door de Romeinse senaat werd bestuurd. Sommige Romeinse provincies, zoals Judea, waren keizerlijke provincies die rechtstreeks onder het bestuur vielen van de keizer, die er een gouverneur over aanstelde. Omdat Cyprus in 22 v.Chr. een senaatsprovincie werd, kwam het eiland onder het bestuur van een proconsul. Er is een munt van Cyprus gevonden met op de ene kant de beeltenis en titel van de Romeinse keizer Claudius (in het Latijn) en op de andere kant ‘Onder Cominius Proclus, proconsul van de Cyprioten’ (in het Grieks). (Zie Woordenlijst.)

Saulus: Bet.: ‘gevraagd [van God]’. Saulus of Saul, ook bekend onder zijn Romeinse naam Paulus, kwam ‘uit de stam Benjamin’ en was dus ‘een geboren Hebreeër’ (Fil 3:5). Aangezien Saulus als Romeins burger geboren was (Han 22:28), is het logisch dat zijn Joodse ouders hem misschien de Romeinse naam Paulus hebben gegeven, die ‘klein’ betekent. Waarschijnlijk had hij al van kleins af aan beide namen. Zijn ouders kunnen hem om meerdere redenen Saulus hebben genoemd. Saul was een belangrijke traditionele naam onder de Benjaminieten omdat de eerste koning van heel Israël, een Benjaminiet, die naam had (1Sa 9:2; 10:1; Han 13:21). Of misschien hebben zijn ouders hem die naam gegeven vanwege de betekenis ervan. Nog een mogelijkheid is dat zijn vader Saul heette en dat hij naar zijn vader vernoemd was, zoals in die tijd gebruikelijk was. (Vergelijk Lu 1:59.) Wat de reden ook was, in het gezelschap van andere Joden — vooral toen hij voor farizeeër studeerde en als een van hen leefde — zal hij zijn Hebreeuwse naam, Saulus, hebben gebruikt (Han 22:3). En meer dan tien jaar nadat hij christen was geworden, stond hij blijkbaar nog steeds vooral onder zijn Hebreeuwse naam bekend (Han 11:25, 30; 12:25; 13:1, 2, 9).

Saulus, die ook Paulus wordt genoemd: Vanaf dit punt wordt Saulus Paulus genoemd. De apostel was van geboorte een Hebreeër met Romeinse burgerrechten (Han 22:27, 28; Fil 3:5). Waarschijnlijk heeft hij daarom van kleins af aan zowel de Hebreeuwse naam Saul(us) als de Romeinse naam Paulus gehad. Het was in die tijd bovendien niet ongebruikelijk dat Joden twee namen hadden, vooral wanneer ze niet in Israël woonden (Han 12:12; 13:1). Ook enkele familieleden van Paulus hadden Romeinse en Griekse namen (Rom 16:7, 21). Als ‘apostel voor de heidenen’ had Paulus de opdracht het goede nieuws aan niet-Joden bekend te maken (Ro 11:13). Blijkbaar besloot hij toen zijn Romeinse naam te gebruiken, misschien omdat hij het gevoel had dat die beter geaccepteerd zou worden (Han 9:15; Ga 2:7, 8). Er is wel geopperd dat hij die Romeinse naam aannam als eerbetoon aan Sergius Paulus. Maar dat lijkt onwaarschijnlijk, want hij bleef de naam Paulus ook gebruiken nadat hij Cyprus had verlaten. Anderen hebben gezegd dat Paulus het gebruik van zijn Hebreeuwse naam misschien vermeed omdat de Griekse uitspraak ervan veel leek op een Grieks woord met een negatieve gevoelswaarde. (Zie aantekening bij Han 7:58.)

Paulus: In de Griekse Geschriften wordt de naam Paulos (van het Latijnse Paulus, bet.: ‘klein’) 157 keer gebruikt voor de apostel Paulus en één keer voor Sergius Paulus, de proconsul van Cyprus (Han 13:7).

wegen van Jehovah: Paulus’ antwoord aan de Joodse tovenaar Bar-Jezus (in vers 10 en 11) bevat meerdere uitdrukkingen die verband houden met de Hebreeuwse Geschriften. Enkele voorbeelden: De Griekse uitdrukking die hier met ‘wegen (...) verdraaien’ is weergegeven, staat in de Septuaginta ook in Sp 10:9 (‘zijn wegen verdraait’). De Griekse woorden in de uitdrukking ‘de rechte wegen van Jehovah’ komen ook voor in de Septuaginta-vertaling van Ho 14:9. In dat vers staat in de oorspronkelijke Hebreeuwse tekst Gods naam (‘want de wegen van Jehovah zijn recht’). (Zie App. C.)

Jehovah’s hand: Deze uitdrukking en de uitdrukking ‘hand van Jehovah’ komen vaak in de Hebreeuwse Geschriften voor als een combinatie van het Hebreeuwse woord voor hand en het Tetragrammaton. (Een aantal voorbeelden: Ex 9:3; Nu 11:23; 1Kon 18:46; Ezr 7:6; Job 12:9; Jes 19:16; 40:2; Ez 1:3.) Het woord hand wordt in de Bijbel vaak figuurlijk gebruikt voor macht. Omdat de hand de kracht van de arm aanwendt, kan het woord ook op aangewende kracht duiden. De Griekse uitdrukking die met ‘Jehovah’s hand’ (of ‘hand van Jehovah’) is vertaald, komt ook voor in Lu 1:66 en Han 13:11. (Zie aantekeningen bij Lu 1:6, 66 en App. C.)

De hand van Jehovah: Zie aantekening bij Han 11:21.

het onderwijs van Jehovah: De uitdrukking ‘het onderwijs van Jehovah’ is synoniem met ‘het woord van God’ in Han 13:5. Het vers zegt dat Paulus en zijn reisgenoten toen ze op Cyprus aankwamen, ‘het woord van God in de synagogen van de Joden gingen verkondigen’. Het resultaat was dat de proconsul Sergius Paulus ‘heel graag het woord van God wilde horen’ (Han 13:7). Nadat Sergius Paulus had gezien wat Paulus zei en deed, stond hij versteld van wat hij over Jehovah God en Zijn onderwijs leerde. (Zie App. C.)

Antiochië in Pisidië: Een stad in de Romeinse provincie Galatië. De stad lag op de grens van Frygië en Pisidië en werd in verschillende periodes in de geschiedenis soms tot de ene en dan tot de andere regio gerekend. De ruïnes van de stad liggen in de buurt van Yalvaç, in het huidige Turkije. Pisidisch Antiochië wordt hier en in Han 14:19, 21 vermeld. Vanuit Perge, een stad vlak bij de Middellandse Zeekust, was het een zware reis naar Pisidisch Antiochië. De stad lag zo’n 1100 m boven zeeniveau (zie App. B13) en in de verraderlijke bergpassen lagen rovers op de loer. ‘Antiochië in Pisidië’ mag niet verward worden met Antiochië in Syrië (Han 6:5; 11:19; 13:1; 14:26; 15:22; 18:22). In de meeste gevallen wordt in Handelingen met Antiochië niet verwezen naar Pisidisch Antiochië maar naar Syrisch Antiochië.

stond op om voor te lezen: Geleerden zeggen dat dit de oudst bekende beschrijving is van een dienst in een synagoge. Volgens de Joodse traditie begon de dienst meestal met persoonlijke gebeden terwijl de gemeenteleden het gebouw binnenkwamen, waarna de woorden uit De 6:4-9 en 11:13-21 werden opgezegd. Dan volgden gebeden in het openbaar, waarna er volgens schema hardop een stuk uit de Pentateuch werd voorgelezen. Han 15:21 zegt dat in de eerste eeuw ‘elke sabbat’ zo’n gedeelte werd gelezen. Tijdens het volgende deel van de dienst, waarover dit vers blijkbaar gaat, werd een gedeelte uit de profeten voorgelezen en een les daaruit getrokken. Het was de gewoonte dat de lezer ging staan, en misschien heeft hij wat vrijheid gehad bij het kiezen van het profetische gedeelte.

uit de Wet en de Profeten was voorgelezen: In de eerste eeuw werd ‘elke sabbat’ uit de Schrift voorgelezen (Han 15:21). Een kenmerk van de dienst in de synagoge was dat het sjema werd opgezegd, wat neerkwam op de joodse geloofsbelijdenis (De 6:4-9; 11:13-21). Het sjema is vernoemd naar het eerste woord van het vers dat geciteerd wordt: ‘Luister [Sjemaʽ], Israël: Jehovah, onze God, is één Jehovah’ (De 6:4). Het belangrijkste onderdeel van de dienst was het voorlezen van de Thora, de Pentateuch. In veel synagogen was een schema om de wet in een jaar tijd uit te lezen, maar er waren ook synagogen die daar drie jaar over deden. Er werden ook gedeelten van de Profeten voorgelezen en uitgelegd. Na het voorlezen werd een toespraak gehouden. In de synagoge in Pisidisch Antiochië werd Paulus uitgenodigd om bemoedigende woorden te spreken tot de aanwezigen. (Zie aantekening bij Lu 4:16.)

in ongeveer 450 jaar: Paulus’ bespreking van de geschiedenis van Israël begint met een belangrijke gebeurtenis, namelijk toen God ‘onze voorvaders uitkoos’ (Han 13:17). Blijkbaar dacht Paulus aan Isaäks geboorte als het beloofde nageslacht (Ge 17:19; 21:1-3; 22:17, 18). Met de geboorte van Isaäk werd voorgoed de vraag beantwoord wie God als dit nageslacht zou erkennen, een vraag waarover twijfel had bestaan omdat Sarai (Sara) lange tijd onvruchtbaar was (Ge 11:30). Vanaf dit beginpunt vertelt Paulus wat God voor zijn uitverkoren volk heeft gedaan tot aan de tijd dat Hij hun rechters gaf tot de tijd van de profeet Samuël. De periode van ‘ongeveer 450 jaar’ loopt dus blijkbaar van Isaäks geboorte in 1918 v.Chr. tot het jaar 1467 v.Chr. Die periode strekt zich uit tot 46 jaar na het begin van Israëls uittocht uit Egypte, in 1513 v.Chr. Dit eindpunt is passend omdat de Israëlieten 40 jaar in de woestijn hebben rondgezworven en er 6 jaar over hebben gedaan het land Kanaän in te nemen (Nu 9:1; 13:1, 2, 6; De 2:7; Joz 14:6, 7, 10).

nageslacht: Of ‘nakomelingen’. Lett.: ‘zaad’. (Zie App. A2.)

een paal: Of ‘een boom’. Het Griekse woord xulon (lett.: ‘hout’) wordt hier gebruikt als synoniem voor het Griekse stauros (vertaald met ‘martelpaal’) en beschrijft het terechtstellingswerktuig waaraan Jezus werd gehangen. In de Griekse Geschriften wordt xulon door Lukas, Paulus en Petrus vijf keer in deze betekenis gebruikt (Han 5:30; 10:39; 13:29; Ga 3:13; 1Pe 2:24). In de Septuaginta wordt xulon in De 21:22, 23 als vertaling van het Hebreeuwse equivalent ʽets (boom, hout, stuk hout) gebruikt in de zin ‘en je hem aan een paal hebt gehangen’. In Ga 3:13 citeert Paulus dit vers en gebruikt hij xulon in de zin: ‘Vervloekt is iedereen die aan een paal is gehangen.’ Het Griekse woord komt ook in de Septuaginta voor in Ezr 6:11 (1 Esdras 6:31, LXX) als vertaling van het Aramese woord ʼaʽ, dat overeenkomt met het Hebreeuwse ʽets. Over personen die een voorschrift van de Perzische koning overtraden wordt daar gezegd: ‘Er moet een balk uit zijn huis worden getrokken en hij moet daaraan worden gehangen.’ Dat Bijbelschrijvers xulon gebruiken als synoniem voor stauros vormt een extra bewijs dat Jezus aan een rechtopstaande paal zonder dwarsbalk werd gehangen, want dat is wat xulon hier betekent.

de paal: Of ‘de boom’. (Zie aantekening bij Han 5:30.)

graf: Of ‘herinneringsgraf’. (Zie Woordenlijst.)

alle raad van God: Of ‘Gods hele voornemen (wil)’. Duidt hier op alles wat God zich heeft voorgenomen te doen door middel van zijn Koninkrijk, met inbegrip van alles wat hij noodzakelijk vindt voor redding (Han 20:25). Het Griekse boule wordt in Lu 7:30 weergegeven met ‘raad’ (of ‘leiding’, ‘instructies’, vtn.) en in Heb 6:17 met ‘doel’.

dienst voor God gedaan: Of ‘de wil van God gedaan’, ‘Gods voornemen gediend’. (Zie aantekening bij Han 20:27.)

vrome: Of ‘die God aanbaden’. Het Griekse sebomai kan ook worden vertaald met ‘vereren’. De Syrische Pesjitta vertaalt het met ‘die ontzag voor God hadden’. Sommige vertalingen van de Griekse Geschriften in het Hebreeuws (in App. C4 J7, 8, 10, 18 genoemd) gebruiken hier Gods naam, en de uitdrukking kan worden weergegeven met ‘die ontzag voor Jehovah hadden’.

die God aanbaden: Het Griekse sebomai, dat hier is weergegeven met ‘die God aanbaden’, betekent ‘aanbidden’, ‘vereren’. Het kan ook worden vertaald met ‘godvrezend’, ‘vroom’. (Zie aantekening bij Han 13:50.) De Syrische Pesjitta vertaalt het met ‘die ontzag voor God hadden’. Eén vertaling van de Griekse Geschriften in het Hebreeuws (in App. C4 J18 genoemd) gebruikt hier Gods naam, en de volledige uitdrukking kan worden weergegeven met ‘die ontzag voor Jehovah hadden’.

de onverdiende goedheid van God: Gezien zijn achtergrond als tegenstander van Jezus en zijn volgelingen (Han 9:3-5) had Paulus alle reden om Jehovah’s onverdiende goedheid te beklemtonen. (Zie Woordenlijst.) Paulus besefte dat hij zijn dienst alleen kon uitvoeren dankzij Gods onverdiende goedheid (1Kor 15:10; 1Ti 1:13, 14). Toen hij samenkwam met de ouderlingen uit Efeze, had hij het twee keer over die eigenschap (Han 20:24, 32). In zijn 14 brieven heeft Paulus het zo’n 90 keer over ‘onverdiende goedheid’, veel vaker dan de andere Bijbelschrijvers. Hij vermeldt Gods of Jezus’ onverdiende goedheid bijvoorbeeld in de aanhef van al zijn brieven behalve zijn brief aan de Hebreeën, en hij gebruikt de term ook in het besluit van al zijn brieven.

het woord van Jehovah: Deze uitdrukking komt uit de Hebreeuwse Geschriften, waar die voorkomt als combinatie van een Hebreeuwse term voor ‘woord’ en Gods naam. Deze uitdrukking en de uitdrukking ‘Jehovah’s woord’ komen in zo’n 200 verzen voor. (Enkele voorbeelden: 2Sa 12:9; 24:11; 2Kon 7:1; 20:16; 24:2; Jes 1:10; 2:3; 28:14; 38:4; Jer 1:4; 2:4; Ez 1:3; 6:1; Ho 1:1; Mi 1:1; Za 9:1.) In een vroeg exemplaar van de Septuaginta wordt in Za 9:1 het Griekse woord logos gevolgd door Gods naam in Oudhebreeuwse letters (). Deze boekrol van perkament is gevonden in Nachal Chever, in de woestijn van Judea, bij de Dode Zee, en wordt gedateerd tussen 50 v.Chr. en 50 n.Chr. De redenen waarom de Nieuwewereldvertaling in de hoofdtekst de uitdrukking ‘het woord van Jehovah’ gebruikt terwijl in veel Griekse manuscripten van Han 8:25 ‘het woord van de Heer’ staat, zijn te vinden in App. C.

het woord van Jehovah: Zie aantekening bij Han 8:25 en App. C.

dat de sluier van de volken zal verwijderen: Of ‘dat een openbaring voor de volken zal zijn’. Het Griekse woord apokalupsis, dat met ‘de sluier verwijderen’ wordt weergegeven, duidt op ‘een onthulling’ of ‘een openbaring’ en wordt vaak gebruikt voor openbaringen van geestelijke zaken of van Gods wil en voornemens (Ro 16:25; Ef 3:3; Opb 1:1). De bejaarde Simeon noemde het kind Jezus een licht en liet uitkomen dat niet alleen Joden en proselieten maar ook de heidense volken geestelijke verlichting zouden krijgen. Simeons profetische woorden stemden overeen met profetieën in de Hebreeuwse Geschriften, zoals die in Jes 42:6 en 49:6.

tot in de meest afgelegen delen van de aarde: Of ‘tot de uiteinden (het uiterste) van de aarde’. Dezelfde Griekse uitdrukking wordt in Han 13:47 gebruikt in een profetie die geciteerd wordt uit Jes 49:6, waar de Griekse Septuaginta deze uitdrukking ook gebruikt. Jezus’ uitspraak in Han 1:8 doet denken aan die profetie, waarin voorspeld werd dat Jehovah’s dienaar ‘een licht voor de volken’ zou zijn zodat redding ‘tot de uiteinden van de aarde’ zou reiken. Dat stemt overeen met Jezus’ eerdere opmerking dat zijn volgelingen ‘grotere dingen’ zouden doen dan hij. (Zie aantekening bij Jo 14:12.) Jezus’ uitspraak past ook bij zijn beschrijving van de wereldwijde omvang van het christelijke predikingswerk. (Zie aantekeningen bij Mt 24:14; 26:13 en 28:19.)

Jehovah heeft ons die opdracht gegeven met de volgende woorden: Het citaat dat in dit vers volgt, komt uit Jes 49:6, waar in de context van de oorspronkelijke Hebreeuwse tekst Jehovah duidelijk wordt geïdentificeerd als degene die aan het woord is (Jes 49:5; vergelijk Jes 42:6). De vervulling van de profetie omvat het werk dat Jehovah’s Dienaar, Jezus Christus, en zijn volgelingen zouden doen (Jes 42:1; zie aantekening bij Lu 2:32 en App. C).

tot de uiteinden van de aarde: Of ‘tot de meest afgelegen delen van de aarde’. Deze profetie is een citaat uit Jes 49:6, waar in de Septuaginta dezelfde Griekse uitdrukking staat. Jesaja voorspelde dat Jehovah’s dienaar ‘een licht voor de volken’ zou zijn en dat redding van God ‘tot de uiteinden van de aarde zou reiken’. In hun toespraak in Pisidisch Antiochië gaven Paulus en Barnabas aan dat deze profetische woorden een opdracht van Jehovah voor Christus’ volgelingen waren om een licht voor de volken te zijn. De Griekse uitdrukking, die hier is vertaald met ‘tot de uiteinden van de aarde’, wordt ook in Han 1:8 (zie aantekening) gebruikt om de omvang van het getuigeniswerk van Jezus’ volgelingen aan te geven.

het woord van Jehovah: Deze uitdrukking komt uit de Hebreeuwse Geschriften, waar die voorkomt als combinatie van een Hebreeuwse term voor ‘woord’ en Gods naam. Deze uitdrukking en de uitdrukking ‘Jehovah’s woord’ komen in zo’n 200 verzen voor. (Enkele voorbeelden: 2Sa 12:9; 24:11; 2Kon 7:1; 20:16; 24:2; Jes 1:10; 2:3; 28:14; 38:4; Jer 1:4; 2:4; Ez 1:3; 6:1; Ho 1:1; Mi 1:1; Za 9:1.) In een vroeg exemplaar van de Septuaginta wordt in Za 9:1 het Griekse woord logos gevolgd door Gods naam in Oudhebreeuwse letters (). Deze boekrol van perkament is gevonden in Nachal Chever, in de woestijn van Judea, bij de Dode Zee, en wordt gedateerd tussen 50 v.Chr. en 50 n.Chr. De redenen waarom de Nieuwewereldvertaling in de hoofdtekst de uitdrukking ‘het woord van Jehovah’ gebruikt terwijl in veel Griekse manuscripten van Han 8:25 ‘het woord van de Heer’ staat, zijn te vinden in App. C.

het woord van Jehovah: Zie aantekening bij Han 8:25 en App. C.

de goede instelling voor (...) had: Met deze uitdrukking worden bepaalde heidenen in Pisidisch Antiochië beschreven die een gelovige werden nadat Paulus en Barnabas tot ze hadden gepredikt. Het Griekse woord dat hier is vertaald met ‘de goede instelling had voor’ (een vorm van het werkwoord tasso) kan allerlei betekenissen hebben, zoals ‘plaatsen’, ‘opstellen’, ‘rangschikken’, ‘aanstellen’. De context is een hulp om vast te stellen wat er bedoeld wordt. Han 13:46 maakt het contrast duidelijk tussen bepaalde Joden in Pisidisch Antiochië en de heidenen in vers 48. Op de vorige sabbat had Paulus beide groepen een grondig getuigenis gegeven door middel van een aansporende openbare toespraak (Han 13:16-41). Volgens Paulus en Barnabas wezen de Joden ‘het woord van God’ koppig af en lieten ze door hun houding en daden zien dat ze ‘zichzelf het eeuwige leven niet waardig achtten’ (Han 13:46). Maar de heidenen in die stad hadden een heel andere houding. Het verslag zegt dat ze blij waren en het woord van Jehovah begonnen te prijzen. In deze context brengt het Griekse werkwoord tasso dus de gedachte over dat deze niet-Joden in Antiochië ‘zich op de juiste manier opstelden’ om leven te krijgen door een houding, neiging of instelling te laten zien die ertoe kon leiden dat ze eeuwig leven kregen. De Griekse term is dus terecht vertaald met ‘de goede instelling had voor’. Maar veel Bijbelvertalingen geven deze term in Han 13:48 weer met uitdrukkingen als ‘waren bestemd voor’, ‘waren verordineerd tot’, ‘waren uitgekozen voor’, wat de indruk kan wekken dat deze mensen door God voorbestemd waren tot eeuwig leven. Maar de onmiddellijke context en de rest van de Bijbel ondersteunen niet de gedachte dat deze heidenen in Antiochië waren voorbestemd om eeuwig leven te krijgen, net zoals de Joden niet waren voorbestemd tot eeuwig leven. Paulus probeerde de Joden ervan te overtuigen dat ze het goede nieuws moesten aanvaarden, maar ze maakten bewust de keus om de boodschap af te wijzen. Daartoe waren ze niet voorbestemd. Jezus legde uit dat sommigen door hun daden zouden laten zien dat ze niet ‘geschikt zijn voor Gods Koninkrijk’ (Lu 9:62). In tegenstelling daarmee hoorden deze heidenen in Antiochië bij degenen over wie Jezus zei dat ze door hun instelling lieten zien dat ze het goede nieuws ‘waard’ waren (Mt 10:11, 13).

het woord van Jehovah: Deze uitdrukking komt uit de Hebreeuwse Geschriften, waar die voorkomt als combinatie van een Hebreeuwse term voor ‘woord’ en Gods naam. Deze uitdrukking en de uitdrukking ‘Jehovah’s woord’ komen in zo’n 200 verzen voor. (Enkele voorbeelden: 2Sa 12:9; 24:11; 2Kon 7:1; 20:16; 24:2; Jes 1:10; 2:3; 28:14; 38:4; Jer 1:4; 2:4; Ez 1:3; 6:1; Ho 1:1; Mi 1:1; Za 9:1.) In een vroeg exemplaar van de Septuaginta wordt in Za 9:1 het Griekse woord logos gevolgd door Gods naam in Oudhebreeuwse letters (). Deze boekrol van perkament is gevonden in Nachal Chever, in de woestijn van Judea, bij de Dode Zee, en wordt gedateerd tussen 50 v.Chr. en 50 n.Chr. De redenen waarom de Nieuwewereldvertaling in de hoofdtekst de uitdrukking ‘het woord van Jehovah’ gebruikt terwijl in veel Griekse manuscripten van Han 8:25 ‘het woord van de Heer’ staat, zijn te vinden in App. C.

het woord van Jehovah: Zie aantekening bij Han 8:25 en App. C.

vrome: Of ‘die God aanbaden’. Het Griekse sebomai kan ook worden vertaald met ‘vereren’. De Syrische Pesjitta vertaalt het met ‘die ontzag voor God hadden’. Sommige vertalingen van de Griekse Geschriften in het Hebreeuws (in App. C4 J7, 8, 10, 18 genoemd) gebruiken hier Gods naam, en de uitdrukking kan worden weergegeven met ‘die ontzag voor Jehovah hadden’.

schudde hij zijn kleren uit: Met dit gebaar gaf Paulus aan dat hij de verantwoordelijkheid afwees voor de Joden in Korinthe die weigerden de levensreddende boodschap over de Christus te aanvaarden. Paulus had zijn plicht gedaan en zou niet meer ter verantwoording worden geroepen voor hun leven. (Zie aantekening Laat jullie bloed op je eigen hoofd neerkomen bij dit vers.) Dit gebaar komt vaker in de Bijbel voor. Toen Nehemia de Joden toesprak die naar Jeruzalem waren teruggegaan, schudde hij de plooi van zijn gewaad uit om aan te geven dat iemand die zich niet aan een bepaalde belofte hield door God zou worden afgewezen (Ne 5:13). Paulus maakte in Pisidisch Antiochië een soortgelijk gebaar toen hij ‘het stof van zijn voeten afschudde’ tegen de inwoners van die stad die hem tegenstand boden. (Zie aantekeningen bij Han 13:51 en Lu 9:5.)

zij schudden het stof van hun voeten tegen hen af: Paulus en Barnabas pasten hier Jezus’ instructie toe die staat in Mt 10:14, Mr 6:11 en Lu 9:5. Vrome Joden die terugkwamen van een reis door heidens gebied schudden ‘onrein’ stof van hun sandalen voordat ze weer op Joods grondgebied kwamen. Maar Jezus had blijkbaar een andere betekenis in gedachten toen hij zijn discipelen deze instructies gaf. Met dit gebaar wezen de discipelen de verantwoordelijkheid af voor de consequenties, die van God zouden komen. Toen Paulus in Korinthe iets vergelijkbaars deed door zijn kleren uit te schudden, zei hij bij wijze van uitleg: ‘Laat jullie bloed op je eigen hoofd neerkomen. Ik ben rein.’ (Zie aantekening bij Han 18:6.)

Media