Volgens Mattheüs 9:1-38

9  Hij stapte dus in de boot, ging naar de overkant en kwam in zijn eigen stad.+  Daar brachten ze een verlamde man op een draagbed bij hem. Toen Jezus hun geloof zag, zei hij tegen de verlamde: ‘Houd moed, mijn zoon, je zonden zijn je vergeven.’+  Sommige schriftgeleerden zeiden bij zichzelf: ‘Die man lastert God.’+  Maar Jezus wist wat ze dachten en zei: ‘Waarom hebben jullie zulke slechte gedachten?*+  Wat is bijvoorbeeld makkelijker? Te zeggen: “Je zonden zijn je vergeven” of: “Sta op en loop”?+  Maar om jullie te laten zien dat de Mensenzoon de macht heeft om op aarde zonden te vergeven . . .’ Toen zei hij tegen de verlamde man: ‘Sta op, pak je draagbed op en ga naar huis.’+  En de man stond op en ging naar huis.  De mensen zagen het en werden met ontzag vervuld. Ze eerden God omdat hij zo’n macht aan mensen had gegeven.  Daarna ging Jezus verder, en bij het belastingkantoor zag hij een man zitten die Mattheüs heette. Hij zei tegen hem: ‘Wees mijn volgeling.’ Hij stond op en volgde hem.+ 10  Later waren Jezus en zijn discipelen in het huis aan het eten,* en er kwamen veel belastinginners en zondaars die met hen meeaten.*+ 11  De farizeeën zagen dat en zeiden tegen zijn discipelen: ‘Waarom eet jullie meester met belastinginners en zondaars?’+ 12  Jezus hoorde het en antwoordde: ‘Gezonde mensen hebben geen dokter nodig, maar de zieken wel.+ 13  Ga en denk goed na over de betekenis van deze woorden: “Ik wil barmhartigheid en geen slachtoffers.”+ Want ik ben niet gekomen om rechtvaardige mensen te roepen, maar zondaars.’ 14  Toen kwamen de discipelen van Johannes bij hem. ‘Waarom hebben wij en de farizeeën de gewoonte om te vasten, maar uw discipelen niet?’,+ vroegen ze. 15  Jezus antwoordde: ‘De vrienden van de bruidegom+ hebben toch geen reden om te treuren als de bruidegom nog bij ze is? Maar er komt een tijd dat de bruidegom bij ze wordt weggehaald.+ Dan zullen ze vasten. 16  Niemand verstelt een oud bovenkleed met een lap stof die nog niet gekrompen is, want dan scheurt de nieuwe lap van het kleed af en wordt de scheur nog groter.+ 17  Je doet toch ook geen nieuwe wijn in oude wijnzakken? Als je dat wel doet, barsten de wijnzakken, loopt de wijn eruit en worden de wijnzakken onbruikbaar. Nieuwe wijn doe je in nieuwe wijnzakken, dan blijven beide goed.’ 18  Terwijl hij ze dat vertelde, kwam er een leider naar hem toe die hem eer bewees en zei: ‘Mijn dochter zal inmiddels wel gestorven zijn. Kom alstublieft en leg uw hand op haar, dan zal ze weer levend worden.’+ 19  Jezus stond op en ging met hem mee, samen met zijn discipelen. 20  Opeens kwam er van achteren een vrouw naar hem toe die al 12 jaar aan bloedvloeiingen leed.+ Ze raakte de franje* van zijn bovenkleed aan,+ 21  want ze bleef bij zichzelf zeggen: ‘Als ik alleen maar zijn bovenkleed aanraak, zal ik beter* worden.’+ 22  Jezus draaide zich om, zag haar en zei: ‘Houd moed, mijn dochter. Je geloof heeft je beter gemaakt.’*+ Vanaf dat moment was de vrouw genezen.+ 23  Toen Jezus bij het huis van de leider kwam, zag hij fluitspelers en een grote groep luid huilende mensen.+ 24  Hij zei: ‘Ga allemaal weg, want het meisje is niet gestorven, ze slaapt.’+ Maar ze lachten hem uit. 25  Nadat de menigte was weggestuurd, ging hij naar binnen. Hij pakte de hand van het meisje+ en ze stond op.+ 26  Natuurlijk werd dat verhaal in het hele gebied bekend. 27  Terwijl Jezus verderging, werd hij door twee blinden+ gevolgd. Ze riepen: ‘Zoon van David, heb medelijden met ons.’* 28  Nadat Jezus een huis was binnengegaan, kwamen de blinden bij hem en hij vroeg: ‘Geloven jullie dat ik dit kan doen?’+ Ze antwoordden: ‘Ja, Heer.’ 29  Toen raakte hij hun ogen aan en zei: ‘Het zal gebeuren naar jullie geloof.’ 30  En hun ogen werden geopend.+ Jezus waarschuwde ze uitdrukkelijk: ‘Zorg ervoor dat niemand het te weten komt.’+ 31  Maar na hun vertrek vertelden ze het nieuws over hem in het hele gebied rond. 32  Toen ze weggingen, werd er een man bij hem gebracht die door een demon bezeten was en niet kon praten.+ 33  Nadat de demon was uitgedreven, begon de man te praten.+ De menigte stond verbaasd en zei: ‘Zoiets is in Israël nog nooit voorgekomen.’+ 34  Maar de farizeeën zeiden: ‘Hij drijft de demonen uit door de heerser van de demonen.’+ 35  Daarna reisde Jezus rond en ging naar alle steden en dorpen. Hij onderwees in hun synagogen, predikte het goede nieuws van het Koninkrijk en genas elke ziekte en elke kwaal.+ 36  Toen hij al die mensen zag, kreeg hij medelijden met ze,+ omdat ze als schapen zonder herder waren+ — verwaarloosd en slecht behandeld. 37  Hij zei tegen zijn discipelen: ‘Ja, de oogst is groot, maar er zijn weinig werkers.+ 38  Smeek daarom de Meester van de oogst dat hij werkers stuurt om zijn oogst binnen te halen.’+

Voetnoten

Lett.: ‘denken jullie slechte dingen in jullie hart’.
Of ‘lagen (...) aan tafel aan’.
Of ‘aan tafel aanlagen’.
Of ‘zoom’, ‘rand’, ‘kwastjes’.
Of ‘gered’.
Of ‘gered’.
Of ‘wees ons barmhartig’.

Aantekeningen

zijn eigen stad: Dat wil zeggen Kapernaüm, Jezus’ thuisbasis in de regio (Mt 4:13; Mr 2:1). Deze stad lag niet ver van Nazareth, waar hij was opgegroeid, van Kana, waar hij water in wijn veranderde, van Naïn, waar hij de zoon van een weduwe uit de dood opwekte, en ook van de omgeving van Bethsaïda, waar hij door een wonder zo’n 5000 mannen te eten gaf en het gezichtsvermogen van een blinde herstelde.

hun geloof zag: Uit het gebruik van het meervoudige voornaamwoord ‘hun’ blijkt dat Jezus het grote geloof van de hele groep zag, en niet alleen dat van de verlamde man.

mijn zoon: Of ‘kind’. Door Jezus gebruikt als een uitdrukking van genegenheid (2Ti 1:2; Tit 1:4; Flm 10).

Wat is bijvoorbeeld makkelijker?: Het zou makkelijker voor iemand zijn om te zeggen dat hij zonden kon vergeven, want er zou geen zichtbaar bewijs nodig zijn om zo’n bewering te staven. Maar om Sta op en loop te zeggen, was een wonder nodig waaraan iedereen kon zien dat Jezus ook de macht heeft om zonden te vergeven. In dit verslag en in Jes 33:24 wordt ziekte in verband gebracht met onze zondige toestand.

Mensenzoon: Of ‘Zoon van een mens’. Deze uitdrukking komt in de evangeliën zo’n 80 keer voor. Jezus paste die op zichzelf toe, blijkbaar om te beklemtonen dat hij echt een mens was, geboren uit een vrouw, en dat hij een passende menselijke tegenhanger van Adam was, met de macht om de mensheid te verlossen van zonde en de dood (Ro 5:12, 14, 15). Deze term laat ook uitkomen dat Jezus de Messias was, de Christus (Da 7:13, 14; zie Woordenlijst).

Mensenzoon: Zie aantekening bij Mt 8:20.

zonden te vergeven . . .: De puntjes geven aan dat Jezus zijn zin niet afmaakte, waarna hij zijn bewering op een krachtige manier staafde door de man in het openbaar te genezen.

Mattheüs: De Griekse naam die met ‘Mattheüs’ wordt weergegeven, is waarschijnlijk een verkorte vorm van de Hebreeuwse naam die wordt weergegeven met ‘Mattithja’ (1Kr 15:18), dat ‘geschenk van Jehovah’ betekent.

Mattheüs: Staat ook bekend als Levi (Lu 5:27).

Wees mijn volgeling: Het Griekse werkwoord dat in deze aansporing wordt gebruikt, heeft als grondbetekenis ‘meegaan’, ‘achternagaan’, maar hier betekent het ‘iemand volgen als discipel’.

belastingkantoor: Of ‘tolhuis’. Dit kon een klein gebouw of een hutje zijn waar de belastinginner zat om belasting te innen op in- en uitvoer en op goederen die door handelaars werden vervoerd. Het belastingkantoor van Mattheüs bevond zich in of bij Kapernaüm.

Mattheüs: Zie aantekeningen bij Mt Titel en 10:3.

Wees mijn volgeling: Zie aantekening bij Mr 2:14.

waren (...) aan het eten: Of ‘lagen (...) aan tafel aan’. Met iemand aan tafel aanliggen duidde op een hechte band met die persoon. De Joden in Jezus’ tijd zouden normaal gesproken nooit met een niet-Jood aan tafel aanliggen of eten.

belastinginners: Veel Joden inden belasting voor de Romeinse overheid. Mensen hadden een hekel aan deze Joden omdat ze samenwerkten met een gehate overheerser en omdat ze meer geld afpersten dan het officiële belastingtarief. Belastinginners werden meestal door andere Joden gemeden en gelijkgesteld met zondaars en prostituees (Mt 11:19; 21:32).

het huis: Dit verwijst naar het huis van Mattheüs (Mr 2:14, 15; Lu 5:29).

aan het eten: Zie aantekening bij Mr 2:15.

belastinginners: Zie aantekening bij Mt 5:46.

zondaars: De Bijbel zegt dat alle mensen zondaars zijn (Ro 3:23; 5:12). Het woord wordt hier dus specifieker gebruikt, kennelijk voor mensen die de reputatie hadden dat ze zonden beoefenden, misschien van morele of criminele aard (Lu 7:37-39; 19:7, 8). De Joodse religieuze leiders pasten dit woord ook toe op Joden en niet-Joden die de wet niet kenden of die zich niet aan de rabbijnse tradities hielden.

barmhartigheid en geen slachtoffers: Jezus verwijst twee keer naar deze woorden uit Ho 6:6 (hier en in Mt 12:7). Mattheüs, een verachte belastinginner die een goede vriend van Jezus werd, is de enige evangelieschrijver die dit citaat vermeldt en ook de illustratie van de slaaf die niet vergeeft (Mt 18:21-25). In zijn evangelie laat hij uitkomen dat Jezus herhaaldelijk benadrukte dat slachtoffers samen moeten gaan met barmhartigheid.

vasten: Zich een bepaalde periode onthouden van voedsel. (Zie Woordenlijst.) Jezus heeft zijn discipelen nooit opgedragen om te vasten, maar hij heeft ze ook niet gezegd dit gebruik volledig te mijden. Onder de wet van Mozes was vasten voor Joden met de juiste motivatie een manier om zich voor Jehovah te vernederen en te laten zien dat ze berouw hadden van hun zonden (1Sa 7:6; 2Kr 20:3).

de gewoonte om te vasten: Zie aantekening bij Mt 6:16.

vrienden van de bruidegom: Lett.: ‘zonen van het bruidsvertrek’, een idioom voor bruiloftsgasten maar vooral voor de vrienden van de bruidegom.

wijn in (...) wijnzakken: In Bijbelse tijden was het gebruikelijk om wijn te bewaren in zakken van dierenhuid (1Sa 16:20). Ze werden gemaakt van de huid van een heel dier, zoals een schaap of een geit. Oude leren wijnzakken werden hard en minder elastisch. Nieuwe wijnzakken konden uitrekken en uitzetten, waardoor ze bestand waren tegen de druk die ontstond bij het fermentatieproces van nieuwe wijn. (Zie Woordenlijst.)

hem eer ging bewijzen: Of ‘zich voor hem neerboog’, ‘hem eerde’. Ook in de Hebreeuwse Geschriften wordt gezegd dat mensen zich neerbogen als ze profeten, koningen of andere vertegenwoordigers van God ontmoetten (1Sa 25:23, 24; 2Sa 14:4-7; 1Kon 1:16; 2Kon 4:36, 37). Deze man besefte blijkbaar dat hij sprak met een vertegenwoordiger van God die het vermogen had mensen te genezen. Het was passend om zich neer te buigen uit respect voor Jehovah’s toekomstige koning (Mt 9:18; zie voor meer informatie over het Griekse woord dat hier wordt gebruikt de aantekening bij Mt 2:2).

een leider: De naam van deze ‘leider’ (Grieks: archon), Jaïrus, wordt vermeld in het parallelverslag in Markus en in Lukas, waar hij een bestuurder van de synagoge wordt genoemd (Mr 5:22; Lu 8:41).

hem eer bewees: Of ‘zich voor hem neerboog’, ‘hem eerde’. (Zie aantekening bij Mt 8:2.)

bloedvloeiingen: Waarschijnlijk een chronische menstruatiebloeding. Onder de wet van Mozes was de vrouw door deze aandoening ceremonieel onrein. Daarom hoorde ze anderen niet aan te raken (Le 15:19-27).

dochter: Het enige opgetekende geval waar wordt vermeld dat Jezus een vrouw rechtstreeks aansprak met ‘dochter’, misschien vanwege de gevoelige situatie en omdat ze beefde (Lu 8:47). Met deze uitdrukking van genegenheid, die niets zegt over de leeftijd van de vrouw, gaf Jezus blijk van zijn tedere zorg voor haar.

zoon van David: Dit laat uitkomen dat Jezus de erfgenaam is van het Koninkrijksverbond dat door iemand in de afstammingslijn van David vervuld zou worden.

David, de koning: Hoewel er meerdere koningen in deze afstammingslijn zijn opgenomen, is David de enige die met de titel koning wordt genoemd. De koninklijke dynastie van Israël stond ook bekend als ‘het huis van David’ (1Kon 12:19, 20). Door Jezus in vers 1 de ‘zoon van David’ te noemen, beklemtoont Mattheüs het Koninkrijksthema en laat hij zien dat Jezus de erfgenaam is van het koningschap dat was beloofd in het verbond met David (2Sa 7:11-16).

Zoon van David: Door Jezus de ‘Zoon van David’ te noemen, geven deze mannen uiting aan hun geloof dat Jezus de erfgenaam van de troon van David is en dus de Messias is. (Zie aantekeningen bij Mt 1:1, 6.)

gaf onderwijs (...) predikte: Onderwijzen verschilt van prediken in die zin dat een onderwijzer meer doet dan iets verkondigen. Hij geeft instructies en uitleg, gebruikt overtuigende argumenten en voert bewijzen aan. (Zie aantekeningen bij Mt 3:1 en 28:20.)

het goede nieuws: De eerste keer dat het Griekse euaggelion voorkomt, dat in sommige Bijbelvertalingen met ‘evangelie’ wordt weergegeven. Het verwante Griekse euaggelistes, dat met ‘evangelieprediker’ wordt vertaald, betekent ‘verkondiger van goed nieuws’ (Han 21:8; Ef 4:11, vtn.; 2Ti 4:5, vtn.).

onderwees (...) predikte: Zie aantekening bij Mt 4:23.

het goede nieuws: Zie aantekening bij Mt 4:23.

kreeg hij medelijden: Van het Griekse werkwoord splagchnizomai, dat verwant is aan het woord voor ingewanden (splagchna). Het duidt op een gevoel dat diep binnen in het lichaam wordt ervaren, een intense emotie. Het is een van de krachtigste woorden in het Grieks voor het gevoel van medelijden.

verwaarloosd: Het Griekse woord betekende oorspronkelijk ‘gestroopt’ of ‘van huid ontdaan’. Het bracht de gedachte over van schapen waarvan de huid was opengereten door wilde dieren of was opengehaald terwijl ze langs doornstruiken en scherpe rotsen liepen. De term kreeg de figuurlijke betekenis ‘slecht behandeld, lastiggevallen, verwond’.

slecht behandeld: Of ‘heen en weer gedreven’. Dit roept het beeld op van schapen die worden neergegooid — hulpeloos en uitgeput. Figuurlijk wordt hier de gedachte overgebracht dat de menigte terneergeslagen, verwaarloosd en hulpeloos was.

Media

Noordelijke oever van het Meer van Galilea, uitkijkend op het noordwesten
Noordelijke oever van het Meer van Galilea, uitkijkend op het noordwesten

1. Vlakte van Gennesareth. Deze vruchtbare vlakte had de vorm van een driehoek van zo’n 5 bij 2,5 km. Langs de oever in dit gebied nodigde Jezus de vissers Petrus, Andreas, Jakobus en Johannes uit om samen met hem te gaan prediken (Mt 4:18-22).

2. Volgens de traditie heeft Jezus hier de Bergrede uitgesproken (Mt 5:1; Lu 6:17, 20).

3. Kapernaüm. Jezus ging in deze stad wonen, en in of bij Kapernaüm vond hij Mattheüs (Mt 4:13; 9:1, 9).

Wijnzakken van dierenhuid
Wijnzakken van dierenhuid

Wijnzakken waren vaak gemaakt van de volledige huid van een schaap, geit of rund. De kop en de poten van het dode dier werden eraf gesneden, waarna de huid er voorzichtig af werd gestroopt zodat de buik niet opengemaakt hoefde te worden. Nadat de huid gelooid was, werden de openingen dichtgenaaid. De nek of een poot van het dier werd niet dichtgenaaid en diende als opening, die werd afgesloten met een stop of werd dichtgebonden met een stuk touw. Zakken van dierenhuid werden niet alleen gebruikt om wijn in te bewaren of te vervoeren, maar ook melk, boter, kaas, olie en water.

Synagoge in de eerste eeuw
Synagoge in de eerste eeuw

In deze reconstructie zijn wat kenmerken verwerkt van de eerste-eeuwse synagoge in Gamla, zo’n 10 km ten noordoosten van het Meer van Galilea. De afbeelding geeft een idee van hoe een synagoge er toen misschien heeft uitgezien.