Skip to content

Skip to table of contents

Tau Fakamoli a Iehova

Fifili e vagahau Faka-Niue

 VEVEHEAGA 17

‘Kia Ati Hake ha Mutolu a Tua kua Tapu Ue Atu’

‘Kia Ati Hake ha Mutolu a Tua kua Tapu Ue Atu’

“Kia ati hake e mutolu a mutolu ke he ha mutolu a tua kua tapu ue atu, . . . Kia fakatumau e mutolu a mutolu ke he fakaalofa he Atua.”​​—IUTA 20, 21.

1, 2. Ko e heigoa e matagahua talaga haau hane taute, ti ko e ha kua aoga lahi ke mitaki e puhala gahua haau?

KUA gahua lahi a koe ke he taha matagahua ta fale. Ti kua fai magaaho a koe he gahua ki ai mo e to matutaki ke taute pihia ke hoko ke he vahā i mua. Ke hoko mai ke he magaaho nei, kua uka e gahua ka e fiafia. Ko e heigoa ni ka tupu, kia nakai fakalolelole a koe po ke fakateaga, ha ko e puhala ne gahua ai a koe to lauia e moui haau mo e pihia ni anoiha. Ko e ha? Ha ko e fale nei ne talaga, ko koe a ia!

2 Ne peehi mai he tutaki ko Iuta e gahua aoga ne taute e tautolu ke ati hake a tautolu ni. He magaaho ne fakamafana e Iuta e tau Kerisiano “kia fakatumau e mutolu a mutolu ke he fakaalofa he Atua,” ne fakakite mai foki e ia he kupu ia e puhala ke taute aki, he pehē: “Kia ati hake e mutolu a mutolu ke he ha mutolu a tua kua tapu ue atu.” (Iuta 20, 21) Ko e heigoa falu puhala ka ati hake e koe a koe, ke malolō e tua haau ti fakatumau ke he fakaalofa he Atua? O mai la ke hagaaki ke he tolu e faahi he matagahua talaga fakaagaaga ka lagomatai a koe ke fakamalolō e tua haau.

KIA FAKATUMAU KE ATI HAKE E TUA KE HE TAU POAKIAGA TUTUTONU HA IEHOVA

3-5. (a) Manako a Satani ke fakahehē fēfē e onoonoaga haau ke he tau poakiaga ha Iehova? (e) Lata a tautolu ke fēfē e onoonoaga ke he tau poakiaga he Atua, mo e ko e heigoa e logonaaga ha tautolu ke he tau mena ia? Talahau e fakatai.

3 Fakamua, kua lata a tautolu ke fakamalolō e tua ke he tau fakatufono he Atua. Tali mai he fakaako ke he tohi nei, kua  kumikumi a koe ke he falu poakiaga tututonu ha Iehova hagaao ke he tau mahani. Ko e heigoa e onoonoaga haau ke he tau poakiaga tututonu a Iehova? Kua manako a Satani ke fakahehē a koe ke onoono ke he tau fakatufono, tau matapatu fakaakoaga, mo e tau puhala ha Iehova, kua fakakikili mo e mamafa foki. Kua leva tuai e fakaaoga e ia e lagatau nei ha kua gahua tali mai he vahā i Etena. (Kenese 3:1-6) To lauia nakai a koe he lagatau nei? Kua uta ni ke he onoonoaga haau ki ai.

4 Ke fakatai: He fano viko a koe he taha paaka ne milino, ti mailoga e koe kua fai pā tokoluga e taha vala he fonua. Ne tuga kua fulufuluola e faahi ia i loto he pā. He magaaho fakamua, kua liga onoono a koe kua taofi he pā e atāina haau. Ka e fakakiakia a koe ki loto, ti kitia e leona vale lahi hane tatao e manu. Ti mailoga agataha e koe e kakano ne fakatū e pā ia​​—ko e puipuiaga. Kua fai manu favale kia hane tatao a koe mogonei? Hataki mai he Kupu he Atua: “Kia nonofo fakalatalata a mutolu, kia mataala a mutolu ha ko ia kua eke a mutolu mo tau fi hana, ko e tiapolo ia, kua faifano a ia tuga ne leona tagi, kua kumi kia falu ke faiola ai e ia.”​​—1 Peteru 5:8.

5 Ko Satani ko e manu favale. Ti nakai manako a Iehova ke faiola a Satani ki a tautolu, ati fakatoka e Ia e tau fakatufono ke puipui a tautolu mai he “tau lagatau” haana ne mahani kelea. (Efeso 6:11) He tau magaaho takitaha ka manamanatu fakahokulo a tautolu ke he tau fakatufono he Atua, kua lata ia tautolu ke kitia ko e fakaalofa anei he ha tautolu a Matua he lagi. Ka maama pihia e tautolu, to eke e tau fakatufono he Atua mo punaaga he haohao mitaki mo e fiafia. Ne tohi e tutaki ko Iakopo: “Ko ia kua kikite ke he fakatufono kua katoatoa e mitaki ha i ai e tokanoaaga, mo e tumau ki ai . . . to monuina e ia ke he hana omaoma.”​​—Iakopo 1:25.

6. Ko e heigoa e puhala kua mua atu e mitaki ke ati hake e tua ke he tau fakatufono tututonu mo e tau matapatu fakaakoaga he Atua? Talahau e fakatai.

6 He momoui fakatatau ke he tau poakiaga he Atua, ko e puhala mitaki lahi a ia ke ati hake e tua ha tautolu ke he Eke Fakatufono mo e ke he pulotu he tau fakatufono haana. Ma e fakatai, ko e “fakatufono a Keriso” kua putoia e poakiaga ha Iesu ke  fakaako ke he falu e “tau mena oti ne tala atu e [ia].” (Kalatia 6:2; Mataio 28:19, 20) Kua eketaha e tau Kerisiano ke muitua e poakiaga ke fakapotopoto auloa ma e tapuakiaga mo e lafiaga mafanatia. (Heperu 10:24, 25) Putoia foki ke he tau poakiaga he Atua e tomatomaaga ke liogi tumau ki a Iehova he tau aho takitaha mo e liogi mai he loto. (Mataio 6:5-8; 1 Tesalonia 5:17) He momoui fakatatau a tautolu ke he tau poakiaga ia, kua kitia e tautolu e fakaalofa mooli he tau takitakiaga pihia. To moua e tautolu e fiafia mo e olioli he omaoma ke he tau poakiaga ia, ne nakai maeke ke moua he lalolagi matahavala nei. Ka manamanatu fakahokulo a koe ke he tau fua mitaki ne moua he omaoma ke he tau fakatufono he Atua, to malolō mooli e tua haau ke he tau mena ia.

7, 8. Fakamalolō fēfē he Kupu he Atua e tau tagata ne tupetupe neke nakai fakatumau e tututonu ha lautolu he taha tau ke he taha tau?

7 Kua tupetupe e falu tagata neke uka lahi mahaki ke tapiki mau ke he tau fakatufono he Atua he taha tau ke he taha tau. Ne matakutaku a lautolu neke kaumahala. Ka logona pihia a koe he taha magaaho, kia tokaloto e tau kupu nei: “Ko au ko Iehova, ko e hau a Atua, kua fakaako atu kia koe ke he tau mena ke aoga ai, kua takitaki e ia a koe ke he puhala ke fano ai a koe. Ane hagao mai a koe ke he haku tau poaki, po kua tuga ne vailele hāu a monuina; mo e tuga ne tau peau he tahi hau a tututonu.”  (Isaia 48:17, 18) Kua fa tū nakai a koe ke manamanatu ke he mafanatia he tau kupu ia?

8 Kua fakamanatu mai e Iehova he tau kupu nei to aoga ki a tautolu ka omaoma ki a ia. Ne ua e maveheaga ne talahau e ia ka moua e tautolu. Fakamua, ko e mafola ha tautolu kua tuga e vailele​​—fakatotoka, lahi mahaki, mo e moua tumau. Uaaki, ko e tututonu ha tautolu kua tuga e tau peau he tahi. Ka tū a koe he mataafaga mo e onoono ke he tau peau ne fafati mai tumau, to logona mooli e koe e tuaga tukulagi. Iloa e koe to fafati tumau e tau peau ke he mataafaga ia he tau tau ne galo agaia. Pehē a Iehova, ko e tututonu haau to maeke ke tumau hololoa pihia. Ka eketaha a koe ke tua fakamooli ki a ia, to nakai toka e ia a koe ke fagahuatia po ke kaumahala! (Totou Salamo 55:22.) Ati hake nakai he tau maveheaga mafanatia pihia e tua haau ki a Iehova mo e tau poakiaga haana?

‘KIA HOHOKO ATU A TAUTOLU KE HE KATOATOAAGA’

9, 10. (a) Ko e ha e motua fakaagaaga ko e foliaga mitaki ma e tau Kerisiano? (e) Lafi fēfē e onoonoaga fakaagaaga ke he fiafia?

9 Ko e vala ke uaaki he matagahua talaga ha tautolu, kua fakakite mai he tau kupu nei ne omoomoi he agaaga: “Kia hohoko atu a tautolu ke he katoatoa[a]ga.” (Heperu 6:1) Ko e katoatoaaga po ke motua fakaagaaga ko e foliaga mitaki lahi ma e Kerisiano. Nakai tuga e mitaki katoatoa, ne nakai maeke ha tagata ke moua he magaaho nei, ka ko e motua fakaagaaga kua maeke a tautolu ke moua mogonei. Lafi ki ai, he motua fakaagaaga fakahaga e tau Kerisiano kua fiafia lahi a lautolu ke fekafekau ki a Iehova. Ko e ha ne pihia ai?

10 Ko e Kerisiano kua mitaki e fakafetuiaga mo Iehova ko e tagata fakaagaaga a ia. Kua onoono a ia ke he tau mena, tuga he puhala ne onoono a Iehova ki ai. (Ioane 4:23) Ne tohi e Paulo: “Ko lautolu kua oma ke he tino kua loto a lautolu ke he tau mena he tino; ka ko lautolu kua oma ke he Agaga kua loto a lautolu ke he tau mena he Agaga.” (Roma 8:5) Ko e onoonoaga fakatino kua tote e fiafia ne moua, ha kua hihiga ke onoono hifo e tagata ki a ia ni, fakakaupā e onoonoaga, mo e hagaaki  ke he tau koloa he tino. Ko e onoonoaga fakaagaaga kua moua mai e fiafia ha kua hagaaki ki a Iehova, ko e “Atua monuina” po ke fiafia. (1 Timoteo 1:11) Kua makai e tagata fakaagaaga ke fakafiafia a Iehova ti fiafia foki ka feleveia mo e tau kamatamata. Ko e ha? He magaaho ka kamatamata ai, kua moua e tautolu e magaaho mitaki ke fakakite kua pikopiko a Satani mo e ati hake e mauokafua ha tautolu, ti fakafiafia ha tautolu a Matua he lagi.​​—Tau Fakatai 27:11; totou Iakopo 1:2, 3.

11, 12. (a) Ko e heigoa ne talahau e Paulo hagaao ke he malolō po ke “mahani he ako mua ai” he Kerisiano, mo e ko e heigoa e kakano he kupu ne hagaao ke he “ako mua”? (e) Ko e heigoa e puhala ke fakaako e tino ke alaga malolō mo e makaukau?

11 Moua e motua fakaagaaga he fakaako. Manamanatu ke he kupu nei: “Ko e tau mena kakano, kua lata ia mo e tau tagata motua, ko lautolu ni kua mahani he ako mua ai ke mailoga e tau mena mitaki mo e tau mena kelea.” (Heperu 5:14) Magaaho ne tutala a Paulo ke fakamahani e tau manamanatuaga ha tautolu he “ako mua,” ne fakaaoga e ia e kupu Heleni ne fa fakaaoga i loto he tau fale faofao tino he senetenari fakamua i Heleni, ti maeke ke talahau ‘ako tuga e tagata sipote gymnast.’ Manamanatu la mogonei ko e heigoa ne putoia ke he akoaga ia.

Ko e tino he tagata sipote kua fakamahani he fakaako tumau

12 He magaaho ne fanau mai a tautolu, kua nakai la fakamahani po ke fakaako e tau alaga he tino ha tautolu. Ma e fakatai, ko e tama mukemuke kua nakai la iloa mitaki e ia e tokaaga he tau alaga he tino haana. Kua alo fakahanoa e tau lima haana ti lau foki e tau mata, ti ofo a ia mo e liga tagi. Ka e he fakaako fakahaga e tau alaga he tino haana, ti mahani mogoia he fakaaoga. Kua totolo e tama mukemuke, tautiolo e tama tote mo e fano ai, ti poi e tama lahi. * Ka e kua e gymnast? Ka kitia e koe e tagata sipote nei kua hopo mo e fakamavilovilo ne ofoofogia mo e hakotika, ne nakai fakauaua a koe ko e tino  kua tatai mo e matini ne kua gahuahua mitaki. Ko e pulotu he gymnast kua nakai amanaki ni ti pihia noa​​—ne leva lahi e fakaako haana. Ko e fakaako po ke faofao nei he tino, ne fakakite mai he Tohi Tapu “kua aoga fakatote.” Ka e mua atu e aoga he fakaako e malolō fakaagaaga ha tautolu ke mailoga e tau mena mitaki mo e tau mena kelea!​​—1 Timoteo 4:8.

13. Fakaako fēfē a tautolu ke mailoga e tau mena mitaki mo e tau mena kelea?

13 I loto he tohi nei, ne fakaako a tautolu ke he tau mena loga ka lagomatai a koe ke fakamahani ke mailoga e tau mena mitaki mo e tau mena kelea, ke maeke ia koe ke fakatumau e tua ki a Iehova ko e tagata fakaagaaga. Kia matutaki ke manamanatu mo e liogi hagaao ke he tau matapatu fakaakoaga mo e tau fakatufono he Atua, ka taute e koe e tau fifiliaga he moui haau ke he tau aho takitaha. Ma e tau fifiliaga oti haau ka taute, hūhū hifo: ‘Ko e heigoa e tau fakatufono he Tohi Tapu mo e tau matapatu fakaakoaga kua putoia ke he tuaga nei? Fakagahuahua fēfē e au e tau matakupu nei? Puhala fe ka fakafiafia e haaku a Matua he lagi?’ (Totou Tau Fakatai 3:5, 6; Iakopo 1:5.) Ka taute pihia e koe e tau fifiliaga oti haau, to holo ki mua e fakaako haau ke mailoga e tau mena mitaki mo e tau mena kelea. Ko e fakamahaniaga pihia ka lagomatai a koe ke eke mo tagata kua motua fakaagaaga mooli ti fakatumau ki ai.

14. Ko e heigoa e puhala kua lata ke moua e tautolu ke tupu fakaagaaga, ka ko e heigoa ha tautolu ka fakaeneene ki ai?

14 Pete he maeke ke moua e motua fakaagaaga, kua lata ke fakatumau ke matutaki e tupu fakaagaaga. Ke tupu e tagata, kua lata ni ke kai. Mailoga foki e Paulo: “Ko e tau mena kakano, kua lata ia mo e tau tagata motua.” Ko e matapatu uho ke ati hake e tua haau ko e fakatumau ke fakaako hagaao ke he tau mena  kakano fakaagaaga. He fakagahua fakahako e koe e tau mena ne fakaako, ko e pulotu a ia, ti talahau he Tohi Tapu: “Ko e iloilo [pulotu] ko e mena ne mua ue atu haia.” Ti kua lata ia tautolu ke feaki e manako mooli ke he tau mena uho he Tohi Tapu ne foaki mai he Matua ha tautolu. (Tau Fakatai 4:5-7; 1 Peteru 2:2) Ka ko e moua e iloilo mo e pulotu faka-Atua kua nakai kakano ke fialahi po ke fakatokoluga. Kua lata a tautolu ke kumikumi hifo tumau ki a tautolu ni, neke tupu e mahani fakatokoluga po ke falu mena fakalolelole ke he tau loto ha tautolu. Tohi e Paulo: “Kia kamatamata e mutolu a mutolu, po kua ha ha i ai a mutolu ke he tua; kia kumikumi hifo a mutolu kia mutolu.”​​—2 Korinito 13:5.

15. Ke tupu fakaagaaga, ko e ha kua aoga lahi e fakaalofa?

15 Pete kua mau e fale he talaga, ka kua fai gahua tumau ke taute ki ai. Lata ke leveki mo e fakafoou, ti liga lafi falu mena ki ai kaeke kua hikihiki e tau tutuaga. Ko e heigoa ha tautolu kua lata ke moua ke motua fakaagaaga ti fakatumau ki ai? Ko e fakaalofa. Kua lata a tautolu ke fakatumau ke tupu e fakaalofa ki a Iehova mo e tau matakainaga talitonu ha tautolu. Ka nakai fai fakaalofa a tautolu, ko e iloilo mo e tau gahua ha tautolu to teao noa​​—tuga e tau leo fakapakō noa ni. (1 Korinito 13:1-3) Mai he fakaalofa, kua maeke a tautolu ke moua e motua fakaagaaga Kerisiano mo e matutaki ke tupu fakaagaaga.

KIA HAGAAKI TUMAU KE HE AMAAMANAKIAGA MAI IA IEHOVA

16. Ko e heigoa e puhala manamanatu ne fakaohooho e Satani, mo e ko e heigoa e puhala kua foaki mai e Iehova ke totoko ki ai?

16 To fakatutala foki a tautolu ke he taha vala he matagahua ta fale haau. Ke ati hake a koe ko e tutaki mooli he Keriso, kua lata a koe ke puipui e puhala manamanatu haau. Ko e pule he lalolagi nei ko Satani, kua iloilo lahi a ia he fakaohooho e tau tagata ke manatu fakalolelole, amanaki ni ke he mena kelea, fakauaua, mo e fakaatukehe. (Efeso 2:2) Kua hagahagakelea e tau manatu pihia ke he Kerisiano, ke tuga ni e fale lapa akau ne kua popo hala loto e tau lapa. Uhoaki ai, kua foaki mai e Iehova e puhala ke totoko e tau manatu pihia​​—ko e amaamanakiaga.

17. Fakakite fēfē he Kupu he Atua e uho he amaamanakiaga?

 17 Fakakite mai he Tohi Tapu e tau vala kehekehe he tapulu tau fakaagaaga ha tautolu ke tau atu ki a Satani mo e lalolagi nei. Ko e vala uho he tapulu tau, ko e potiki tau, “ko e amaamanaki haia ke he fakamouiaga.” (1 Tesalonia 5:8) Ko e kautau he vahā Tohi Tapu ne iloa to nakai hao a ia he felakutaki ka nakai fai potiki tau. Ne fa taute e potiki tau mai he lapatoa ti tui hifo he pulou fulu manu po ke kili manu, ko e potiki tau ka puipui e ulu he magaaho ka lau he tau kanavaakau ti nakai pakia lahi. Tuga he puipui he potiki tau e ulu, to puipui he amaamanakiaga e manamanatuaga haau.

18, 19. Ko e heigoa e fakafifitakiaga ne fakatoka e Iesu ke fakatumau e amaamanakiaga, ti fifitaki fēfē e tautolu a ia?

18 Fakatoka e Iesu e fakafifitakiaga ne mua atu he fakatumau e amaamanakiaga. Manamanatu ke he matematekelea ne fakauka a ia ki ai he pō fakahiku haana he moui ke he lalolagi. Ne afo he kapitiga tata haana a ia ha ko e tupe. Ti taha ne fakatikai ke iloa a ia. Ne tiaki he falu a ia mo e fehola. Ne totoko e tau tagata he motu haana ki a ia, mo e fakamakamaka ke he tau kautau Roma ke fakakikiveka ti tamate a ia. Maeke mogoia ke pehē, na mua atu e matematekelea he tau kamatamata ne hoko ki a Iesu ka fakatatai ke he ha tautolu. Ko e heigoa ne lagomatai a ia? Moua mai e tali he Heperu 12:2: “Ko ia ne fakauka ke he satauro, mo e fakateaga a ia ke he ma, ha ko e fiafia kua toka ki mua hana, kua nofo foki a ia ke he fahi matau he nofoaiki he Atua.” Nakai galo ia Iesu e “fiafia kua toka ki mua hana.”

19 Ko e heigoa e fiafia kua toka ki mua ha Iesu? Iloa e ia ka tumau a ia ke fakauka, to fai vala a ia ke he fakatapuaga he higoa tapu ha Iehova. To foaki e ia e fakamooliaga ne mua ue atu, ke fakakite ko Satani ko e pikopiko. Nakai fai amaamanakiaga foki ke moua mai e Iesu e fiafia lahi mahaki pihia! Ne iloa foki e ia, to fakamonuina fakalahi e Iehova e mahani fakamooli haana​​—to nakai leva ti fiafia a ia he liu ke fakalataha mo e haana Matua. Ne tokaloto e Iesu e amaamanakiaga fiafia pihia he tau magaaho matematekelea lahi. Kua lata foki a tautolu ke pihia. Fai fiafia foki kua fakatoka ki mua ha tautolu. Kua  tuku mai e Iehova e lilifu ki a tautolu takitokotaha ke fai vala ke fakatapu haana higoa mua ue atu. Maeke ia tautolu ke fakakite ko Satani ko e pikopiko, he fifili ko Iehova e Pule Katoatoa mo e fakatumau ke haohao mitaki he nonofo ke he fakaalofa he Matua ha tautolu, pete ni e tau kamatamata mo e tau mena vihi ne fehagai mo tautolu.

20. Ko e heigoa ka lagomatai a koe ke fakatumau ke manamanatu ke he tau mena mitaki mo e fai amaamanakiaga?

20 Kua nakai makai hokoia ni a Iehova ke fakamonuina e tau fekafekau tua fakamooli haana​​—ka kua fiafia lahi a ia ke taute pihia. (Isaia 30:18; totou Malaki 3:10.) Kua fiafia lahi a ia ke foaki ke he tau fekafekau haana e tau manako tututonu he tau loto ha lautolu. (Salamo 37:4) Kia mauokafua e loto haau ke he amaamanakiaga ne fakatoka mai i mua. Kia nakai kaumahala ke he tau manatu fakalolelole, fakalialia, mo e fakakeukeu he lalolagi tuai ha Satani. Ka mailoga e koe kua kamata e agaaga he lalolagi ke tupu ke he manamanatuaga mo e loto haau, kia liogi fakamakamaka ki a Iehova ma e “monuina [mafola] mai he Atua kua mua ue atu ke he tau mena oti kua manamanatu ki ai.” Ko e mafola ia ne foaki mai he Atua ka puipui e loto mo e manamanatuaga haau.​​—Filipi 4:6, 7.

21, 22. (a) Ko e heigoa e amaamanakiaga mua ue atu kua tokiofa he “moto tagata tokologa”? (e) Ko e vala fe he amaamanakiaga faka-Kerisiano ne uho lahi ki a koe, ti ko e heigoa haau ka eketaha ke taute?

21 Ko e amaamanakiaga ofoofogia mooli ke manamanatu a  koe ki ai! Kaeke ko koe taha he “moto tagata tokologa,” ka “o mai mai he matematekelea lahi,” manamanatu la ke he moui ka nakai leva ti moua e koe. (Fakakiteaga 7:9, 14) Ka utakehe katoatoa a Satani mo e tau temoni haana, to logona e koe e fakatotoka lahi ne uka ke maama he magaaho nei. Ko hai ia tautolu kua logona e moui ne nakai fakaohooho kelea mai e Satani? Ka utakehe e fakaohoohoaga kelea ia, to fiafia mooli a tautolu ke gahua mo e fakafoou e lalolagi ke eke mo parataiso, i lalo hifo he takitakiaga ha Iesu mo e 144,000 ka pule fakalataha mo ia he lagi! Kua fiafia lahi a tautolu he amaamanaki ke kitia e tau gagao mo e tau matulituli oti kana ka utakehe katoatoa, ke fakafeleveia e tau fakahelehele ha tautolu ka tutū mai he tau tukuaga, mo e momoui ke he puhala ne finagalo e Atua ma tautolu! He holo atu fakahaga a tautolu ke mitaki katoatoa, to tata mai foki e palepale mua ue atu, ko e maveheaga ne fakakite mai ia Roma 8:21​​—ko e “tokanoaaga ha ha he monuina [atāina] he fanau he Atua.”

22 Manako a Iehova ke moua e koe e monuina ko e atāina lahi mahaki ne nakai la moua e koe tali mai. Kua fakavē e atāina ia ke he mahani omaoma. To aoga nakai e fakamakamaka haau mogonei ke omaoma ki a Iehova he tau aho takitaha? Ko e mena ia, kia matutaki ke ati hake e koe a koe ke he tua kua tapu ue atu, ke maeke ia koe ke fakatumau tukulagi ke he fakaalofa he Atua!

^ para. 12 Talahau he tau saienetisi kua maeke ia tautolu ke feaki e logonaaga pauaki ko e proprioception, ko e logonaaga a ia ke iloa e tokaaga he tau alaga he tino. Ma e fakatai, ko e logonaaga ia ati maeke a koe ke patipati e tau lima ka e pā e tau mata. Taha e fifine ne galo e logonaaga he tau alaga he tino haana ti nakai maeke ke tū, fano, po ke nofo hake.