Skip to content

Skip to table of contents

Tau Fakamoli a Iehova

Fifili e vagahau Faka-Niue

Tau Tala he Matahiku

Tau Tala he Matahiku

1 IEHOVA

Ko e higoa he Atua ko Iehova ti kua maama ke kakano “To Fakamooli Ai a Ia ke he Mena Ia.” Ko Iehova ko e Atua malolō ue atu, ti tufuga e ia e tau mena oti kana. Ha ha ia Iehova e malolō ke taute ha mena kua fifili a ia ke taute.

He faka-Heperu, ne tohi e higoa he Atua ke he fā e matatohi. He faka-Peritania, ko e tau matatohi ia ko e YHWH po ke JHVH. Ko e higoa he Atua ne tohi he vagahau Heperu fakamua i loto he Tohi Tapu ke teitei laga 7,000. Ke he tau tagata he lalolagi katoa kua kehekehe e puhala ne tohi aki e higoa Iehova, mo e fakaleo ai ke he puhala fa mahani he vagahau ha lautolu.

Ve. 1, para. 15

2 KO E TOHI TAPU KUA “MAI HE AGAGA HE ATUA”

Ko e Tohia he Tohi Tapu ko e Atua, ka e fakaaoga e ia e tau tagata taane ke tohi ai. Tatai e mena nei mo e tagata pisinisi ne fekau e tohikupu haana ke tohi hifo e tau manatu haana. Fakaaoga he Atua e agaaga tapu haana ke takitaki e tau tagata ne tohia e Tohi Tapu ke fakamau hifo haana a tau manatu. Kehekehe e tau puhala ne takitaki he agaaga he Atua a lautolu, falu magaaho ne kitia e lautolu e tau fakakiteaga po ke tau miti ti tohi hifo mogoia e lautolu.

Ve. 2, para. 5

3 TAU MATAPATU FAKAAKOAGA

Ko e tau fakaakoaga anei i loto he Tohi Tapu ne fakamaama e matakupu mooli. Ma e fakatai, ko e matapatu fakaakoaga “ko e feoaki mo lautolu kua mahani kelea kua kelea ai e tau mahani mitaki,” ne fakaako mai na lauia a tautolu ke he puhala mitaki po ke kelea ha ko e tau tagata ne lafi mo tautolu. (1 Korinito 15:33) Mo e matapatu fakaakoaga “ha ko e mena kua gana he tagata, ko e mena ia ni ke helehele  mai ai e ia,” ne fakaako mai kua nakai maeke a tautolu ke kalo he fua he tau gahua ha tautolu.​—Kalatia 6:7.

Ve. 2, para. 12

4 PEROFETAAGA

Ko e fekau anei mai he Atua. Liga ko e fakamaamaaga he finagalo he Atua, fakaakoaga ke he mahani, poakiaga, po ke fakafiliaga. Ko e fekau foki hagaao ke he taha mena ka tupu anoiha. Ti loga e perofetaaga i loto he Tohi Tapu ne fitā he fakamooli.

Ve. 2, para. 13

5 TAU PEROFETAAGA HAGAAO KE HE MESIA

Ko Iesu ne fakamooli e tau perofetaaga loga he Tohi Tapu hagaao ke he Mesia. Kikite puha “ Tau Perofetaaga Hagaao ke he Mesia.”

Ve. 2, para. 17, matahui tala

6 FINAGALO HA IEHOVA MA E LALOLAGI

Tufugatia e Iehova e lalolagi ke eke mo kaina parataiso ma e tau tagata kua fakaalofa ki a Ia. Nakaila hiki e finagalo haana. To nakai leva ti utakehe he Atua e mahani kelea ka e foaki ke he tau tagata haana e moui tukulagi.

Ve. 3, para. 1

7 SATANI KO E TIAPOLO

Ko Satani ko e agelu ne kamata e totokoaga ke he Atua. Fakahigoa a ia ko Satani ne kakano “Totoko,” ha kua tau atu a ia ki a Iehova. Fakahigoa foki a ia ko e Tiapolo ne kakano “Pikopiko.” Age e higoa nei ki a ia ha kua talahau e ia e tau pikopiko hagaao ke he Atua mo e fakahehē e tau tagata.

Ve. 3, para. 4

  8 TAU AGELU

Ne tufugatia fakamua e Iehova e tau agelu ato tufugatia e ia e lalolagi. Tufugatia a lautolu ke nonofo he lagi. Molea e teau miliona he tau agelu. (Tanielu 7:10) Fai higoa a lautolu ti kehekehe e tau aga, mo e fakatokolalo e tau agelu fakamooli he nakai talia ke tapuaki e tau tagata ki a lautolu. Kehekehe e tau tuaga ha lautolu ti kehekehe e tau gahua ne kotofa ki ai. Falu gahua nei ko e fekafekau ki mua he nofoaiki ha Iehova, talahau e tau fekau haana, puipui mo e takitaki e tau fekafekau haana he lalolagi, fakahoko e tau fakafiliaga haana, mo e lalago e gahua fakamatala. (Salamo 34:7; Fakakiteaga 14:6; 22:8, 9) He vahā anoiha, to fakalataha a lautolu mo Iesu ke tau he tauaga i Amaketo.​—Fakakiteaga 16:14, 16; 19:14, 15.

Ve. 3, para. 5; Ve. 10, para. 1

9 AGAHALA

Ha mena ne logona hifo, manamanatu, po ke taute e tautolu kua totoko ki a Iehova po ke haana finagalo, ko e agahala. Ha kua moumou he agahala e fakafetuiaga ha tautolu mo e Atua, kua foaki mai e ia e tau matafakatufono mo e tau matapatu fakaakoaga ke lagomatai a tautolu ke kalo kehe mai he agahala pauaki. He kamataaga, ne mitaki katoatoa e tau mena oti ne tufugatia e Iehova, ka ko e magaaho ne fifili a Atamu mo Eva ke nakai omaoma ki a Iehova, ne agahala a laua ti nakai mitaki katoatoa. Fuakau a laua ti mamate, mo e ha kua moua e tautolu e agahala mai ia Atamu, ne fuakau foki a tautolu ti mamate.

Ve. 3, para. 7; Ve. 5, para. 3

10 AMAKETO

Ko e tauaga he Atua anei ke moumou e lalolagi ha Satani mo e tau mahani kelea oti kana.

Ve. 3, para. 13; Ve. 8, para. 18

 11 KAUTU HE ATUA

Ko e Kautu he Atua ko e fakatufono kua fakatū e Iehova i luga he lagi. Ko Iesu Keriso hane pule ko e Patuiki i ai. He vahā anoiha, to fakaaoga e Iehova e Kautu ke utakehe e tau mahani kelea oti kana. To pule e Kautu he Atua ke he lalolagi.

Ve. 3, para. 14

12 IESU KERISO

Tufugatia fakamua he Atua a Iesu ato tufugatia e tau mena oti. Fakafano mai e Iehova a Iesu ke he lalolagi ke mate ma e tau tagata oti kana. He mole e tamate a Iesu, ne fakaliu tu mai e Iehova a ia. Kua pule a Iesu mogonei he lagi ko e Patuiki he Kautu he Atua.

Ve. 4, para. 2

13 PEROFETAAGA KE HE 70 E VAHĀ TAPU

Ne perofeta, po ke talahau tuai he Tohi Tapu e magaaho ka kitia e Mesia. To hoko e mena nei he fakaotiaga he magahala ne fakahigoa ko e 69 e vahā tapu, ne kamata he tau 455 F.V.N. ti fakaoti he tau 29 V.N.

Iloa fēfē e tautolu kua fakaoti ai he 29 V.N.? Kamata e 69 e vahā tapu he tau 455 F.V.N. he magaaho ne hoko a Nehemia ki Ierusalema mo e kamata ke liu ati hake e maaga. (Tanielu 9:25; Nehemia 2:1, 5-8) Tuga ni e kupu “tasini” ne manamanatu a tautolu ke he numera 12, pihia foki e talahauaga “vahā tapu” kua fakamanatu ki a tautolu e numera 7. Ko e tau vahā tapu he perofetaaga nei kua nakai ko e tau vahā tapu ne fitu e aho ka ko e tau vahā tapu ne fitu e tau, ti lautatai mo e perofetaaga “ko e aho taha ko e tau taha ia.” (Numera 14:34; Esekielu 4:6) Kakano e mena nei ko e tau vahā tapu takitaha kua fitu e tau he loa ti ko e 69 e vahā tapu kua moua ai 483 e tau (69 x 7). Ka totou e tautolu 483 e tau mai he 455 F.V.N., ti hoko a tautolu ke he tau 29 V.N. Ko e tau tonu ia ne papatiso a Iesu ti eke mo Mesia!​—Luka 3:1, 2, 21, 22.

 Liu e perofetaaga ia talahau tuai foki hagaao ke he taha e vahā tapu, ko e fitu e tau ne lafi ki luga. He magahala nei, ko e tau 33 V.N. to tamate e Mesia, ti kamata he tau 36 V.N., ko e tala mitaki ke he Kautu he Atua to fakamatala ke he tau motu oti kana mo e nakai ke he tau Iutaia hokoia.​—Tanielu 9:24-27.

Ve. 4, para. 7

 14 KO E FAKAAKOAGA FAKAVAI KE HE ATUA TOLU TAHA TAPU

Fakaako mai he Tohi Tapu ko Iehova ko e Atua e Tufuga ti tufugatia e ia a Iesu ato tufugatia e tau mena oti ne toe. (Kolose 1:15, 16) Ko Iesu ne nakai ko e Atua Malolō Ue Atu. Nakai talahau e ia kua tatai a ia mo e Atua. Ka e pehē a Iesu: “Ha ko e mena mua haku a Matua ia au.” (Ioane 14:28; 1 Korinito 15:28) Ka e fakaako e falu lotu ke he Atua Tolu Taha Tapu, ko e Atua ne tokotolu i loto he taha: ko e Matua, ko e Tama, mo e agaaga tapu. Nakai tu e talahauaga “Atua Tolu Taha Tapu” i loto he Tohi Tapu. Ko e fakaakoaga fakavai anei.

Ko e agaaga tapu ko e malolō gahuahua he Atua, ko e malolō ne fakaaoga e ia ke fakahoko aki e finagalo haana. Nakai ko e tagata e mena nei. Ma e fakatai, ko e tau Kerisiano fakamua “ne fakapuke foki a lautolu oti ke he Agaga Tapu,” ti pehē a Iehova: “To liligi hifo ai e au haku a Agaga ki luga he tau tagata oti kana.”​—Gahua 2:1-4, 17.

Ve. 4, para. 12; Ve. 15, para. 17

15 KO E AKAU FAKALAVA

He tapuaki e tau Kerisiano mooli ke he Atua, nakai fakaaoga e lautolu e akau fakalava (cross). Ko e ha?

  1.  Kua leva lahi e fakaaoga he lotu fakavai e akau fakalava. He vahā i tuai ne fakaaoga ai ke tapuaki ke he tau tufugatia mo e ke he tau mahani feuaki pouliuli. He 300 tau fakamua he mole e mate ha Iesu, nakai fakaaoga he tau Kerisiano e akau fakalava he tapuakiaga ha lautolu. Fai magaaho mogoia he mole, ne taute he Pule Atu Motu Roma ko Constantine e akau fakalava ko e fakamailoga he faka-Kerisiano. Ne fakaaoga e fakamailoga ia he lali ke mahuiga lahi e lotu faka-Kerisiano. Ka e nakai fai matutakiaga e akau fakalava mo Iesu Keriso. Fakamaama he New Catholic Encyclopedia: “Fakaaoga e akau fakalava he tau  motu ato faka-Kerisiano mo e tau tagata ne nakai ko e tau Kerisiano.”

  2.  Nakai mate a Iesu he akau fakalava. Ko e tau kupu Heleni ne fakaliliu “akau fakalava” ne kakano ko e “pou,” “patu akau,” po ke “akau.” Fakamaama he The Companion Bible: “Kua nakai kakano ke ua e patu akau ne fakalava taha i luga he taha, ka ko e taha ni e patu akau. Nakai fai talahauaga e vagahau Heleni he [Maveheaga Foou] ne hagaao ke he ua e patu akau.” Ne mate a Iesu i luga he taha ni e patu akau.

  3.  Nakai manako a Iehova ke fakaaoga e tautolu e tau mena fakatai po ke tau fakamailoga he tapuakiaga ha tautolu.​—Esoto 20:4, 5; 1 Korinito 10:14.

Ve. 5, para. 12

16 KO E FAKAMANATUAGA

Poaki e Iesu e tau tutaki haana ke taute e Fakamanatuaga he mate haana. Taute e lautolu e mena nei he tau tau takitaha he Nisana 14, ko e aho ia ne tatai mo e aho ne fakahoko he tau Isaraela e Paseka. Ko e areto, po ke falaoa mo e uaina ne fakatai ke he tino mo e toto ha Iesu ne uta viko ke he tau tagata oti he Fakamanatuaga. Ko lautolu ka pule mo Iesu he lagi kua kai e falaoa mo e inu e uaina. Ko lautolu ne amaamanaki ke momoui tukulagi he lalolagi kua fakalilifu he o atu ke he Fakamanatuaga ka e nakai kai e falaoa po ke inu e uaina.

Ve. 5, para. 21

17 AGAAGA

Ko e kupu Heperu fakamua ruʹach mo e kupu Heleni pneuʹma ne fa fakaliliu ‘agaaga’ he Tohi Tapu Niue.

Pete kua hagaao tumau e tau kupu nei ke he taha mena nakai kitia, ne nakai hagaao ai ke he vala he tino ne moui he mole e mate. Ka e fakaako he Tohi Tapu ko e agaaga ko e malolō gahuahua nakai kitia ne fakamomoui e tau mena momoui oti. Fakamooli e mena nei mai he falu kupu tohi he Tohi Tapu  ne fakaliliu e kupu taha ia ko e fafagu.​—Kenese 6:17; 7:15, 22; Ieremia 10:14; Salamo 104:29; Fakakiteaga 13:15.

He falu talahauaga, kua fakaliliu foki e tau kupu nei ko e matagi, tau logonaaga ne fakaohooho e tagata mai he loto haana, tau mena momoui fakaagaaga, mo e malolō gahuahua he Atua po ke agaaga tapu.​—Esoto 32:21; Sakaria 6:5; Mataio 12:43; Luka 11:13; Efeso 4:23.

Ve. 6, para. 5; Ve. 15, para. 17

18 KEHENA

Ko Kehena ko e higoa he pahua ne tata ki Ierusalema ne tugi mo e moumou ai e tau otaota. Nakai fai fakamooliaga he vahā ha Iesu ko e mena fakamamahi po ke tugi moui e tau manu po ke tau tagata he pahua nei. Ti nakai fakamailoga a Kehena ko e matakavi nakai kitia ne fakamamahi mo e tugi tumau ai e tau tagata ne mamate. He tutala a Iesu hagaao ke he tau tagata ka tolo ki Kehena, kua tutala a ia hagaao ke he mate tukulagi.​—Mataio 5:22; 10:28.

Ve. 7, para. 20

19 KO E LIOGI HE IKI

Ko e liogi nei ne talahau e Iesu he fakaako ke he tau tutaki haana ke liogi. Fakahigoa ai foki ko e liogi Ha Mautolu a Matua po ke liogi fakatai. Ma e fakatai, fakaako e Iesu a tautolu ke liogi pehē:

  • “Kia tapu hau a higoa”

    Liogi a tautolu ki a Iehova ke fakameā e higoa haana mai he tau pikopiko oti kana. He taute pihia ko e tau mena momoui oti he lagi mo e lalolagi to fakaheke mo e fakalilifu e higoa he Atua.

  • “Kia hoko mai hau a kautu”

    Liogi a tautolu ma e fakatufono he Atua ke moumou e lalolagi kelea ha Satani, ke pule ke he lalolagi, mo e ke taute e lalolagi mo parataiso.

  •  “Kia eke hau a finagalo ke he lalolagi”

    Liogi a tautolu ke fakamooli e finagalo he Atua ma e lalolagi ke maeke e tau tagata omaoma mo e mitaki katoatoa ke momoui tukulagi he Parataiso, tuga e manako ha Iehova he magaaho ne tufugatia e tau tagata.

Ve. 8, para. 2

20 KO E LUKUTOTO

Foaki e Iehova e lukutoto ke fakahao e tau tagata mai he agahala mo e mate. Ko e lukutoto ko e totogi ke liu fakatau mai e moui mitaki katoatoa ne galo he tagata fakamua ko Atamu, mo e ke fakafoou e fakafetuiaga nakai mitaki he tagata mo Iehova. Fakafano mai he Atua a Iesu ke he lalolagi ke mate ma e tau tagata agahala oti. Ko e mate ha Iesu ati maeke e tau tagata oti kana ke momoui tukulagi mo e mitaki katoatoa.

Ve. 8, para. 21; Ve. 9, para. 13

21 KO E HA NE AOGA LAHI E TAU 1914?

Ko e perofetaaga he Tanielu veveheaga 4 ne fakaako mai to fakatū he Atua e Kautu haana he 1914.

Ko e perofetaaga: Ne foaki e Iehova ke he Patuiki ko Nepukanesa e miti fakaperofeta hagaao ke he akau lahi ne hio ki lalo. He miti, ko e pipi lapatoa mo e apakula kua tuku ke he tagutugutu he akau ke ua moui ai ke he “fitu e tau.” Ka mole ia, to liu e akau ke moui.​—Tanielu 4:1, 10-16.

Kakano he perofetaaga ma tautolu: Kua hukui he akau e pule he Atua. Ke he loga e tau tau, ne fakaaoga e Iehova e tau patuiki i Ierusalema ke pule ke he motu ko Isaraela. (1 Nofoaga he Tau Patuiki 29:23) Ka kua nakai fakamooli e tau patuiki ia, ti fakaoti e pule ha lautolu. Ne moumou a Ierusalema he tau 607 F.V.N. Ko e kamataaga a ia he “fitu e tau.” (2 Tau Patuiki 25:1, 8-10; Esekielu 21:25-27) Magaaho ne pehē a Iesu, “To taholi foki a Ierusalema he tau motu kehe, ato fakakatoa ai e tau vaha he tau motu kehe,” kua  tutala a ia hagaao ke he “fitu e tau.” (Luka 21:24) Ti nakai fakaoti e “fitu e tau” he magaaho ne nofo a Iesu he lalolagi. Mavehe a Iehova ke kotofa e Patuiki he matahiku he “fitu e tau.” He pule e Patuiki foou nei ko Iesu, to loga e tau monuina ka tamai ke he tau tagata he Atua he lalolagi katoa, ti nakai fai fakaotiaga.​—Luka 1:30-33.

Ko e loa he “fitu e tau”: Ko e “fitu e tau” ne katoa ai ke he 2,520 e tau. Ka totou e tautolu 2,520 e tau he kamata mai he tau 607 F.V.N., to hoko a tautolu ke he tau 1914. Ko e magaaho ia ne fakatū e Iehova a Iesu ko e Mesia, ko e Patuiki he Kautu he Atua he lagi.

Moua fēfē e tautolu e numera 2,520? Pehē e Tohi Tapu ko e tolu mo e hafa e tau kua tatai ke he 1,260 e aho. (Fakakiteaga 12:6, 14) Ti ko e “fitu e tau” kua fakalahiua e numera ia, po ke 2,520 e aho. Ko e 2,520 e aho kua tatai ke he 2,520 e tau ha ko e puhala fakaperofeta “ko e aho taha ko e tau taha.”​—Numera 14:34; Esekielu 4:6.

Ve. 8, para. 23