Xionyoui kampa nesi tein kipia

Xionyoui kampa nesi tein kipia

Biblia kijtoua tein melauak

Biblia kijtoua tein melauak

Miak xiujmejya, miakej kiitanij ke Biblia kijtoua tein melauak. Axkan, tel miakej kichiuaj tein tamachtia. Sayoj ke, oksekin kijtouaj ke amo tapaleuiaok oso ke sayoj tetapouia tein amo melauak. Tejuatsin, ¿toni tikonnemilia? ¿Uelis tikajsiskej tein melauak itech Biblia?

¿KEYEJ UELIS TIKNELTOKASKEJ KE BIBLIA KIJTOUA TEIN MELAUAK?

¿Uelis tikonneltokas tein Biblia kijtoua? Xikonnemili ke aksa akin uejkaujya kuali iuan tionmouika nochipa mitsoniluia tein melauak, ¿melauj ke tikonijtoskia ke takuaujtamach? No ijkon, ¿takuaujtamach tein Biblia kijtoua? ¿Melauak nochi tein kijtoua? Maj tikitakan.

Akin kijkuilojkej kijtojkej tein melauak

Akin kijkuilojkej Biblia kijtojkej tein melauak porin hasta kijtojkej tein amo kuali tein kichiujkej. Semej yejua Jonás, akin kitematiltiaya tein Dios kijtouaya. Yejua kijkuiloj ke amo kitakamatik yejuatsin (Jonás 1:1-3). No kijtoj ke Dios kimelauak. Sayoj ke, amo kijtojok ke satepan kiselij tamelaualis (Jonás 4:1, 4, 10, 11). Yejua ika, akin kijkuilojkej Biblia nochipa kijtojkej tein melauak.

Semi tapaleuia tein tayolmajxitia

¿Tapaleuia tein Biblia tayolmajxitia? Kemaj. Xikonita keniuj Biblia kijtoua ke moneki timouikaskej iniuan oksekin. Mateo 7:12 kijtoua: “Xikinchiuilikan tokniuan ijkon keme nankinekij ke in tokniuan ma namechchiuilikan”. Uan no, Proverbios 15:1 kijtoua: “Tanankilil tein motemaka ika yolseuilis kijkuania kualanyot”. ¿Melauj ke kisentoka tapaleuia tein Biblia tayolmajxitia?

 Kijtoua tein yekmelauj mochiuak ne uejkauj

Ijkon kemej panouanij xiujmej, tein tatemouanij kiajsinij kinextia ke yekmelauj nenkej sekin akin Biblia ininka tajtoua. No monextiani ke yekmelauj moajsiaj xolalmej tein ompa moijtoua uan ke yekmelauj mochiuak tein kijtoua. Nehemías, semej akin kijkuilojkej Biblia, kijtoj ke sekin akin katkaj kayomej xolal Tiro (Fenicia), uan nemiaj Jerusalén “kiualkuiaj amichimej uan miak tataman tanamak” (Nehemías 13:16).

¿Onkak tein kinextia ke yekmelauj ijkon mochiuak? Kemaj. Ompa Israel, tatemouanij kiajsinij miak taman tein mochijchiujka ompa Fenicia uan nejon kinextia ke ne uejkauj motanamakiltiayaj akin nemiaj itech nejon ome altepemej. Uan no, ompa Jerusalén kiajsinij ininomiyouan seki amichimej tein kinkixtijkaj itech ueyiat Mediterráneo. Nejon kinextia ke tanamakanij xa uejka kinualkuiaj. Satepan ke se tajkuilojkej kiitak nejon, kijtoj: “Nesi ke ijkon kemej kijtoua Nehemías 13:16, akin katkaj kayomej Tiro kinamakayaj amichimej ompa Jerusalén”.

Mouika ika tein kijtouaj tamatinij

Maski Biblia ika tajtoua Dios uan kijtoua tein mochiuak ne uejkauj, tein kijtoua no mouika ika tein kijtouaj tamatinij. Maj tikitakan se taman.

Kemej tres mil quinientos xiujmejya, Biblia kijtojkaya ke taltikpak moajsi “ejekaixko” (Job 26:7). Nejon kinextia ke amo melauak keman sekin kijtouayaj ke taltikpak moajsia aixko oso ke moajsia ipanko se ueyi ayotsin. Kemej mil cien xiujmej satepan ke moijkuiloj amatajkuilol Job, miakej kisentokayaj kineltokayaj ke teisa kimamaya taltikpak. Itech xiuit 1687, kemej trescientos xiujmejya, Isaac Newton kiteixmatiltij se taman tein motokaytia gravedad uan kimelauak ke nejon chikaualis kichiua maj taltikpak tamalakacho. Nejon kinextij ke melauak tein Biblia kijtojka panoua tres mil xiujmejya.

 Yekmelauj mochiua tein kijtoua

¿Yekmelauj mochiua tein kijtoua Biblia? Maj tikitakan tein Isaías kijtojka ke kipanoskia xolal Babilonia.

Tein kijtoj. Kemej itech xiuit 732 achto ke ualaskia Jesús, keman Babilonia ayamo katka se ueyi xolal, Isaías, se akin kijkuiloj Biblia, kijtoj ke sekin moaxkatiliskiaj xolal uan ke amo akin ompa nemiskiaok (Isaías 13:17-20). Isaías no kijtoj ke Ciro moaxkatiliskia. No kijtoj ke yejua kiuatsaskia ueyiat tein ompa moajsia uan ke tatapotoskia kampa ika se kalakia xolal (Isaías 44:27-45:1).

Keman mochiuak. Kemej doscientos xiujmej satepan ke Isaías kijtoj tein panoskia, Ciro, akin taixyekanaya Persia, moaxkatilij Babilonia. Nejon xolal kiyoualouaya se ueyi tepamit. Yejua ika, Ciro kitemoj kipanauis ueyiat Éufrates. Itateuijkauan sekopa kiojtijkej at. Keman at amo ajsiaok inintajkoyan, kipanauijkej ueyiat uan kalakkej itech xolal porin akin nemiaj Babilonia kielkaujkaj tatsakuaskej. Ijkon, itateuijkauan Ciro moaxkatilijkej xolal.

Sayoj ke, no moijtojka ke amo akin ompa nemiskiaok, ¿yekmelauj mochiuak? Miak xiujmej miakej ompa nemiaj. Sayoj ke, axkan sayoj moajsi tepamit taxitinil ompa Babilonia, tein moajsi kampa ika xolal Bagdad (Irak). Nejon kinextia ke tein moijtojka senkis mochiuak. Yejua ika, uelis tikneltokaskej ke yekmelauj mochiuas tein Biblia kijtoua ke panos satepan.