Ir al contenido

¿Ajkia eli Jehová?

¿Ajkia eli Jehová?

Tlen Biblia kiijtoua

Biblia kiijtoua Jehová eli toTeotsij katli melauak uan katli kichijchijki nochi tlen onka (Apocalipsis 4:11). Abraham, Moisés uan Jesús nochipa kiueyichijkej Jehová (Génesis 24:27; Éxodo 15:1, 2; Juan 20:17). Ya kinauatia “nochi ni Tlaltipaktli” uan amo san se keskij maseualmej (Salmo 47:2).

Biblia kiijtoua toTeotsij itoka Jehová uan san ya kinamiki nopa tokajyotl (Éxodo 3:15; Salmo 83:18, TNM). Nopa tokajyotl mokixtijtok tlen se tlajtoli hebreo tlen kiijtosneki “mochiuas”. Katli tlauel momachtijtokej kiijtouaj ni tlajtoli kiijtosneki “Ya Kichiua ma Mochiua”. Tlen kiijtosneki ni tokajyotl kinextia Jehová kichijchijki nochi tlen onka uan kichiua ma moaxiti nochi tlen mosentlalia (Isaías 55:10, 11). Ipan Biblia nojkia techiljuia nopa kuajkuali tlamantli tlen kinextia uan tlauel pankisa nopa tlaiknelili (Éxodo 34:5-7; Lucas 6:35; 1 Juan 4:8).

Nopa tokajyotl Jehová mokixtijtok ipan tlajtoli hebreo uan motlajtolkuepki ika español. Nopa Tetragrámaton (‏(יהוה moijkuiloua ika nopa letras YHWH. Maske amo tijmatij kenijkatsa motenkixtia ni tokajyotl ika hebreo, ika español tijtekiuiaj Jehová. ToTeotsij itoka nesi ipan se Biblia tlen itoka Salmos de Juan de Valdés, tlen kitlajtolkuepkej ika español ipan xiuitl 1537. *

¿Kenke amo tijmatij kenijkatsa motenkixtiyaya uejkajkia toTeotsij itoka ipan hebreo?

Kema kiijkuilouayayaj hebreo amo kitekiuiyayaj vocales, pampa katli kamanaltiyayaj kimatiyayaj kenijkatsa tlatenkixtisej. Yeka, kema tlankej kiijkuilouaj nopa Escrituras Hebreas (Nopa Achtoui Tlajtoli) se keskij judíos ayokmo kitekiuijkej toTeotsij itoka pampa moiljuiyayaj amo kuali tlaj kitenkixtiskiaj. Kema kipouayayaj se texto kampa nesiyaya toTeotsij itoka, kipatlayayaj ika “toTeko” o “Dios”. Uan kej panotiajki tonali, kampa ueli momoyajki tlen kineltokayayaj maseualmej uan ayokmo kitenkixtijkej toTeotsij itoka. *

Sekij kiijtouaj uelis motenkixtiyaya kej “Yahweh” (“Yahvé”), uan sekinok kiijtouaj seyok tlamantli. Ipan nopa Amatlajkuiloli tlen kipantijkej ipan ueyi atl Muerto, nesi se kentsi tlen nopa pilamochtsi Levítico ika griego uan nopaya kiijkuilojtokej toTeotsij itoka kej “Iao”. Sekinok greciaeuanij tlen uejkajkia itstoyaj uan tlajkuilouayayaj kiijtojkej motenkixtiyaya kej “Iaé”, “Iabé” o “Iaoué”. Uajka, amo uelis tikijtosej kenijkatsa motenkixtiyaya uejkajkia toTeotsij itoka ipan hebreo pampa amo tijmatij. *

Tlen sekinok kineltokaj tlen toTeotsij itoka

Tlen sekinok kineltokaj: Nopa Biblias kampa nesi nopa tokajyotl “Jehová” san kipiuilijtokej.

Tlen melauak: ToTeotsij itoka nesi nechka 7,000 imiakpa uan ika tlajtoli hebreo moijkuiloua ika naui letras tlen kiixmatij kej Tetragrámaton. * Ipan miak Biblias kiixpolojtokej toTeotsij itoka san pampa kinektokej uan kipatlatokej ika “toTeko”.

Tlen sekinok kineltokaj: ToTeotsij katli kipia nochi chikaualistli amo kinamiki kipias itoka.

Tlen melauak: ToTeotsij kiniljuik katli kiijkuilojkej Biblia miakpa ma kitlalikaj itoka uan kinnauatik ma kitekiuikaj (Isaías 42:8; Joel 2:32; Malaquías 3:16; Romanos 10:13). Uan katli tlamachtiyayaj tlen amo melauak kintlatsakuiltik pampa amo kitekiuijkej itoka (Jeremías 23:27).

Tlen sekinok kineltokaj: Moneki tijchiuasej kej judíos uan tikixpolosej toTeotsij itoka ipan Biblia.

Tlen melauak: Maske sekij judíos katli tlajkuilouayayaj amo kitenkixtiyayaj toTeotsij itoka, amo kiixpolojkej kema kiixkopinkej Biblia. Maske kiampa kichijkej, toTeotsij amo kineki ma tijchiuakaj tlen maseualmej kichiuaj pampa uelis tikixpanosej (Mateo 15:1-3).

Tlen sekinok kineltokaj: ToTeotsij itoka amo moneki nesis ipan Biblia pampa amo tijmatij kenijkatsa nelnelia motenkixtiyaya ika hebreo.

Tlen melauak: Miakej kiijtouaj toTeotsij kineki nochi maseualmej sanse ma kitenkixtikaj itoka. Maske kiampa kiijtouaj, ipan Biblia kiijtoua toTeotsij itekipanojkauaj tetokaxtiyayaj kej inijuantij momajtoyaj kamanaltij.

Ma tikitakaj se neskayotl ika nopa tokajyotl Josué, se tetlajtolsenkajketl tlen israel. Nopa achtoui Cristo itokilijkauaj katli kamanaltiyayaj hebreo, uelis kitenkixtiyayaj kej “Yeshúa”, uan katli kamanaltiyayaj griego kej “Iesous”. Ipan Biblia nesi ni tokajyotl ika hebreo uan kitlajtolkueptokej ika griego, ni kinextia Cristo itokilijkauaj tlatenkixtiyayaj kej inijuantij momajtoyaj kamanaltij (Hechos 7:45; Hebreos 4:8).

Nojkia kiampa pano ika toTeotsij itoka. Tlauel ipati ma elto toTeotsij itoka kampa kinamiki uan amo tlauel ipati tijmatisej kenijkatsa motenkixtiyaya.

^ párr. 3 Juan de Valdés kiijkuilok kej “Iehova”. Kema nopa tlajtoli mopatlatiajki, nojkia kipatlatiajkej kej kiijkuilouaj toTeotsij itoka. Se neskayotl, nopa Biblia tlen Salmos de Bernardino de Rebolledo, tlen kichijkej ipan 1661, kiijkuilojkej kej “Jehova”. Ipan Biblia Scío de San Miguel, tlen kichijkej ipan 1791, kiijkuilojkej ipan notas kej “Iehováh”. Ipan Torres Amat, tlen kichijkej ipan 1824, kiijkuilojkej kej “Jehovah”, uan ipan Reina-Valera, tlen kichijkej ipan 1862, kiijkuilojkej kej “Jehová”.

^ párr. 4 Ipan nopa ompa amochtli tlen New Catholic Encyclopedia, volumen 14, ipan iamayo 883 uan 884 kiijtoua: “Kema israeleuanij tlakuepilijkej inintlal, nopa tokajyotl Yahweh pejkej tlauel kitlepanitaj, yeka pejkej kipatlaj uan kitekiuiaj nopa tlajtoli ADONAI o ELOHIM”.

^ párr. 5 Tijpantis sekinok tlamachtili ipan tlaxeloli 1 tlen nopa pilamochtsi Tlen techpaleuis timomachtisej toTeotsij iTlajtol, ipan tlamachtili “ToTeotsij itoka ipan Escrituras Hebreoarameas”.

^ párr. 7 Xikita nopa Diccionario Teológico Manual del Antiguo Testamento, tomo I, iamayo 970 uan 971.