Se tonali, eyij siuapilmej uan na techiljuijkej ma tijxochimakakaj Adolf Hitler kema kitlamiltiskia itlamachtil. ¿Kenke nechtlapejpenijkej? Pampa notata kinpaleuiyaya nazis uan nojkia eliyaya ichofer katli tlayakanayaya ipan partido nazi ipan toaltepe. Nonana eliyaya católica uan tlauel kipatiitayaya ireligión, yeka kinekiyaya ma nieli monja. Maske notatauaj kichiuayayaj nopa, na amo nikinpaleuik nazis yon nimochijki monja. Niinmechiljuis kenke.

NIMOSKALTIK altepetl Graz (Austria). Kema nijpixtoya chikome xiuitl, nechtitlankej ma nimomachtiti ipan se escuela kampa tlamachtiyayaj tlen religión. Amo nechpaktik niitstos nopaya pampa sacerdotes uan monjas auilnemiyayaj, yeka nikiljuik nonana ma nechkixti. Amo niitstoya nopaya yon se xiuitl.

Ininuaya nochampoyouaj; notata moyoyontijtok kej soldado.

Teipa nechuikakej ipan seyok escuela. Se youali, notata nechtemoto uan nechuikak kampa ueliskia timomanauisej pampa kimajkauayayaj bombas ipan altepetl Graz. Timomanauitoj altepetl Schladming. Kema tiasitoj, tipanokej ipan se puente, uan kema ya tipanotoyaj, kimajkauilijkej se bomba uan nopa puente uetski. Ipan seyok tonali, kema noueyinana uan na tiitstoyaj kalmapa, se avión ualtemok uan techtotopotski. Kema tlanki nopa tlauilankayotl, tijyolmatkej kenijkatsa nopa iglesia uan tekichiuanij amo techpaleuijtoyaj.

NIKIXMATKI KATLI AMO KEMA NECHTLAUELKAJTOK

Ipan xiuitl 1950, se tlen Jehová itlajtoltemakauaj pejki kimachtia nonana ika Biblia. Na nikintlakakiliyaya kema momachtiyayaj uan kemantika nojkia niauiyaya tlanechikoli. Nonana kiitak eliyaya melauak tlen Jehová itlajtoltemakauaj tlamachtiyayaj, yeka moatsonpoliuiltik ipan xiuitl 1952.

Ipan nopa tlanechikoli kampa tiauiyayaj, san mosentiliyayaj nanatsitsij. Teipa, tiajkej seyok tlanechikoli kampa mosentiliyayaj miakej telpokamej uan ichpokamej. ¡Ayokmo nimoiljuik ipan tlanechikoli san nanatsitsij mosentiliyayaj! Kema nitlakuepilik altepetl Graz, nijchijki kampeka nochipa nias tlanechikoli, uan teipa na nojkia nikitak tlen nimomachtiyaya eliyaya melauak. Nojkia nijkuamachilik toTeotsij Jehová amo kema kintlauelkaua itekipanojkauaj. Uan maske tikixnamikisej uejueyi tlaouijkayotl uan tijyolmatisej toselti tiitstokej, ya nochipa itstos touaya (Sal. 3:5, 6).

Nijnekiyaya nikiniljuis sekinok tlen nimomachtiyaya, yeka achtoui nikiniljuik noikniuaj. Nauij nosiuaikniuaj katli achtouieuaj tlamachtiyayaj ipan  escuela, yeka nikintemoto ipan nopa pilaltepetsitsij kampa itstoyaj uan nikiniljuik ma momachtikaj Biblia. Teipa, nochi noikniuaj mochijkej Jehová itlajtoltemakauaj.

Kema panotoya ome semanas ika pejtoya nitlajtolmoyaua, nimonojnotski iuaya se siuatl katli kipixtoya kipano 30 xiuitl uan pejki nijmachtia ika Biblia. Pejki kuali tlaneltoka uan moatsonpoliuiltik. Teipa iueue uan omej ikoneuaj nojkia moatsonpoliuiltijkej. Tlauel nechpaleuik nijmachtis pampa na amo kema nechmachtijkej. Yeka tlaj monekiyaya nijmachtis se tlamantli, achtoui monekiyaya na nijkuamachilis, yeka kuali nimokualchijchiuayaya. Nopa nechpaleuik nojua kuali ma nijkuamachili tlen melauak. Nijmaktilik Jehová nonemilis uan nimoatsonpoliuiltik ipan abril, 1954.

AMO TIITSTOKEJ TOSELTI MASKE TITLAIJIYOUIAJ

Ipan 1955, niajki ipan se keski uejueyi tlanechikolistli internacionales ipan Alemania, Francia uan Inglaterra. Kema niitstoya Londres, nikixmatki Albert Schroeder. Ni toikni tlamachtiyaya ipan Galaad uan teipa nojkia tlapaleuik ininuaya Katli kinyakanaj Jehová itlajtoltemakauaj. Kema tiajkej ipan nopa Museo Británico, toikni technextilik se amatlajkuiloli tlen Biblia katli uejkajkia kichijchijkej. Techiljuik ipan nopa amatlajkuiloli ijkuilijtoya toTeotsij itoka ipan hebreo uan nojkia techiljuik kenke eliyaya tlauel ipati. Tlen kiijtok asik ipan noyolo uan nechpaleuik kuali ma nitlaneltoka, uan nimosentlalik nochipa nitlajtolmoyauaskia.

Iuaya katli nitlajtolmoyauayaya (katli itstok nonejmatl), kema titlatekipanouayayaj kej precursoras ipan Mistelbach (Austria).

Ipan enero 1, 1956, pejki nitlatekipanoua kej precursora regular. Kema panok naui metstli, nechtlanejkej ma nitlatekipano kej precursora especial ipan Austria. Nechtitlankej ipan altepetl Mistelbach, uan nopaya amo itstoyaj Jehová itlajtoltemakauaj. Nopaya nikixnamijki se tlaouijkayotl pampa na uan nopa tosiuaikni katli iuaya nitlatekipanoskia amo tieliyayaj tisansemej. Na nikaxitiskia 19 xiuitl uan ya kipixtoya 25. Na nimoskaltik ipan se ueyi altepetl uan ya ipan se pilaltepetsi. Na amo nechpaktiyaya nimeuas kualka uan ya kualka meuayaya. Uan tlayoua, ya kinekiyaya kualka kochis uan na amo. Maske amo sanse tieliyayaj, tijchijkej tlen Biblia tetlajtolmaka, uan nopa techpaleuik kuali ma timouikakaj uan sansejko ma titlatekipanokaj ika miak pakilistli.

Teipa, nojkia tikixnamijkej sekinok uejueyi tlaouijkayotl. Maske nojkia techtlaijiyouiltijkej, Jehová amo kema techtlauelkajki (2 Cor. 4:7-9). Se tonali kema titlajtolmoyauayayaj ipan se pilaltepetsi, nopa maseualmej kintojtonkej ininchichiuaj pampa kinekiyayaj ma techtlankechikaj. Nopa uejueyij chichimej nimantsi techyaualojkej uan chikauak tlaajuayayaj. Nijmaitskik nopa tosiuaikni katli iuaya nitlajtolmoyauayaya uan nikiljuik Jehová: “Nimitstlajtlania, tlaj ne chichimej techtlankechisej nimantsi ma techmiktikaj”. Kema nopa chichimej technechkauijkej, san pejkej kiojoliniaj ininkuitlapil uan yajkej. Tikitakej kenijkatsa Jehová techmokuitlauik. Teipa titlajtolmoyajkej ipan nochi nopa pilaltepetsi uan kuali techtlakakilijkej. Uelis sekinok mosentlachilijkej pampa nopa chichimej amo tleno techchiuilijkej o pampa amo timomajmatijkej. Se keskij tlen inijuantij mochijkej Jehová itlajtoltemakauaj.

Teipa tikixnamijkej seyok tlaouijkayotl. Se tonali, nopa tlakatl katli eliyaya iaxka nopa kali kampa tiitstoyaj, asito iuintitok uan kiijtok techmiktiskia pampa tikintonalkixtiliyayaj maseualmej. Maske isiua kichijki kampeka kiyoltlalis, amo uelki. Tojuantij  tiitstoyaj uejkapa ipan tocuarto, uan tijkaktoyaj tlen panoyaya. Nimantsi tikaltlakechijkej uan pejkej tikajokuij tlen tijpixtoyaj. Kema tikaltlapojkej, tikitakej nopa tlakatl kiitskitoya se ueyi cuchillo uan tlejkotoya ipan escaleras. Tikiskej kalika uan tikixkotonkej nopa jardín, tijuikayayaj nochi tlen tijpixtoyaj, timosentlalijtoyaj ayokmo titlakuepilisej.

Tiajkej ipan se hotel uan titlajtlankej se cuarto. Nopaya timokajkej nechka se xiuitl. Nopa tlauel techpaleuik kuali ma titlajtolmoyauakaj pampa nopa hotel mokauayaya tlatlajko tlen nopa altepetl, uan katli tikinmachtiyayaj kinekiyayaj nopaya ma tikinmachtikaj. Nojkia, nopaya pejkej tijchiuaj nopa tlanechikoli Kampa techmachtiaj ika Biblia uan timomachtiyayaj pilamochtsi Tlen Tematiltia. Timosentiliyayaj se 15 maseualmej.

Titlatekipanojkej ipan altepetl Mistelbach kipano se xiuitl. Teipa nechtitlankej altepetl Feldbach, tlen mokaua ika sur tlen Graz, uan amo onkayaya se tlanechikoli. Nopaya nitlatekipanoskia iuaya seyok tosiuaikni. Tiitstoyaj ipan se kali tlen kichijchijtoyaj ika kuauitl, tocuarto mokauayaya uejkapa. Nopa ajakatl kalakiyaya kampa tiitstoyaj, yeka monekiyaya titlatsajtsakuasej ika periódico. Nojkia, nopa atl tijkixtiyayaj ipan se ameli. Amo san tlapik tlen tijchijkej pampa nopaya pejki mochiua tlanechikoli. Tijmachtijkej se tlakatl uan ichampoyouaj, teipa se 30 tlen ichampoyouaj mochijkej Jehová itlajtoltemakauaj.

Tlen techpanok kichijki nojua ma nijpatiita kenijkatsa Jehová kinteochiua katli kichiuaj kampeka kuali kitekipanosej. Maske kemantika timoiljuiaj amo aka techpaleuis, Jehová nochipa itstos touaya (Sal. 121:1-3).

JEHOVÁ TECHPALEUIA KEMA MONEKI

Ipan 1958 mochijki se ueyi tlanechikolistli internacional ipan Nueva York, ipan nopa Estadio de los Yankees uan Polo Grounds. Nijtemitik se solicitud pampa nijnekiyaya nias ipan nopa ueyi tlanechikolistli, uan kali Betel tlen Austria nechtlajtlanik tlaj nijnekiyaya nimomachtiti Galaad ipan clase 32. ¡Nopa eliyaya se ueyi tlateochiualistli! Yeka nimantsi nikiniljuik kena nijnekiyaya nias.

Kema techmachtijkej ipan Galaad, na nimoseuiyaya inakastla toikni Martin Poetzinger. Nopa nazis tlauel kitlaijiyouiltijkej toikni Martin kema kitsajkej. Teipa ya nojkia tlapaleuik ininuaya Katli kinyakanaj Jehová itlajtoltemakauaj. Ipan Galaad techmachtiyayaj ika inglés, uan toikni Martin uan na tikamanaltiyayaj alemán, yeka  kemantika ichtakatsi nechiljuiyaya: “Erika, ¿tlake kiijtosneki?”.

Kema ya techmachtijtoyaj ome metstli uan tlajko, toikni Nathan Knorr techiljuik kanke techtitlaniskiaj. Na nechtitlankej Paraguay. Na amo nijpixtoya miak xiuitl, yeka notata monekiyaya kiijtos tlaj kena nechkauaskia ma nia ipan nopa altepetl. Notata kena nechkajki, uan ipan marzo, xiuitl 1959, niasito Paraguay. Nimokajki ipan se kali kampa itstoyaj misioneros ipan altepetl Asunción, uan nopaya pejki nitlajtolmoyaua iuaya seyok tosiuaikni.

Teipa, nikixmatki Walter Bright, se misionero katli momachtik ipan nopa clase número 30. Timosenkajkej, uan sansejko tikixnamiktiajkej nochi tlaouijkayotl tlen techpanok. Kema techpanoyaya se tlaouijkayotl, nochipa tijpouayayaj Isaías 41:10: “Amo ximajmauikaj pampa na niitstok inmouaya. Amo ximokuesokaj pampa na niinmoTeko. Niinmechfuerzajmakas”. Ni texto nochipa techilnamikiliyaya tlaj tojuantij amo kema tijtlauelkauaskiaj Jehová uan nochipa san ya tijtekipanoskiaj, uajka ya amo kema techtlauelkauaskia.

Teipa techtitlankej, ipan se altepetl tlen mokauayaya nechka Brasil. Katli tlayakanayayaj ipan iglesia kiniljuijkej se keskij telpokamej ma kimajkauakaj tetl ipan nopa kali kampa tiitstoyaj. Kema Walter pejki kimachtia katli kinyakanayaya policías, nopa tlakatl kintlalik se keskij policías ma kimokuitlauikaj tochaj se semana. Uan maseualmej ayokmo tleno techchiuilijkej. Teipa, techtitlankej ipan se altepetl kampa monepanoua ika Brasil. Nopa tlauel techpaktik pampa ueliyaya tijchiuaj tlanechikoli ipan nopa ome altepemej. Kema techtitlankej sejkanok, nopaya ya onkayaya ome tlanechikoli.

Iuaya noueue Walter kema tieliyayaj misioneros ipan Asunción (Paraguay).

JEHOVÁ NOJUA NECHPALEUIA

Tepajtianij nechiljuijtoyaj amo kema ueliskia nikinpias nokoneuaj. Yeka na tlauel niyolpajki kema ipan xiuitl 1962, nijmatki nitlanemiltiyaya. Timochantitoj Hollywood, ipan Florida (Estados Unidos). Nopaya nechka, mochantiyayaj Walter ichampoyouaj. Se keski xiuitl amo uelki titlatekipanojkej kej precursores pampa monekiyaya tikinpanoltisej tochampoyouaj. Maske ayokmo kiampa titlatekipanojkej, nochipa tikiljuijkej Jehová ma techpaleui nochipa san ya tijtekipanosej (Mat. 6:33).

Kema tiasitoj Florida ipan noviembre 1962, tikitakej se tlamantli tlen amo kema tikitstoyaj. Ipan nopa tonali, maseualmej kinchikoitayayaj katli amo chipaktikej, yeka toikniuaj katli chipaktikej uan katli amo, axmosentiliyayaj sansejko yon tlajtolmoyauayayaj sentik. Jehová amo techikoita, yeka toikniuaj nojkia kipatlakej inintlalnamikilis. Timotemachiaj Jehová kichijki ma kipatlakaj inintlalnamikilis, pampa nama nopaya onka miak tlanechikoli.

Ipan xiuitl 2015, noueue Walter mijki pampa kipixki cáncer ipan itsontekuich. Ya eliyaya se kuali tlakatl, uan sansejko tiitstoyaj 55 xiuitl. Tlauel kiikneliyaya Jehová uan kinpaleuik tlauel miakej toikniuaj. Nama nijchixtok nopa tonali kema moyolkuis uan ayokmo mokokos (Hech. 24:15).

Tlauel niyolpaki pampa uelki senkistok nitlatekipanok kipano 40 xiuitl, uan nojkia pampa Jehová tlauel nechteochijki uan pampa uelki nijchijki miak tlamantli. Walter uan na, tikinpaleuijkej 136 maseualmej ma moatsonpoliuiltikaj. Maske techpanok se keski tlaouijkayotl, amo kema timoiljuijkej tijtlauelkauaskiaj Jehová, toTeotsij katli axtetlauelkaua. Kema tijpixtoyaj se kuesoli, nochipa tijnechkauiyayaj uan timotemachiyayaj ya techpaleuiskia kema kinamikiskia. ¡Uan ya nochipa techpaleuijtok! (2 Tim. 4:16, 17).

Maske tlauel nijtemoua Walter, amo san nimosentlalia ipan nopa tlamantli, nama nieli precursora, uan nopa tlauel nechpaleuijtok. Nikitstok kenijkatsa kema nikinmachtia sekinok tlen melauak, nechpaleuia kuali ma nijyolmati, kej kema nikinmachtia sekinok kenijkatsa moyolkuisej katli miktokej. Nikita Jehová amo kema nechtlauelkajtok uan tlauel kuali nechmokuitlauijtok. Ya kichijtok tlen kitenkajtok, pampa nochipa techpaleuijtok, nechyolchikajtok uan nechmakatok chikaualistli “ika imanejmatl” (Is. 41:10).