Skip to content

 VUKUASI KU VUSOKO | KU LELA VANA

Kuasenu Muanenu a Vule Visoti via ha Citso ca Ku-kula

Kuasenu Muanenu a Vule Visoti via ha Citso ca Ku-kula

VISOTI VIA KALAHO

Halumo muli na ku ivua ngue zau mu na kuatele kakeke kenu ha mavoko. Vunoni na putuka ku kola honi—vutuhu a ci li kanike, vuovuno kovela mu njila i mu tuala ku vukuluntu i va luka nguavo ku-kula.

Ku-kula ca pua ca cikalu, vamo ce ku va sila vitanga via kama. Vati mu hasa ku kuasa muanenu a vule eci citso ci ue ku kola muvila ku tuala ku via ku limona ku mivila?

VI MUA PANDE KU TANTEKEYA

Ku-kula ca kala na ntsimbu yaco. Halumo ce ku putuka na miaka 8 ku tuala ku lutue. Limo livulu ngualio: “Citso ce ku kula muntu ca liseza-seza.”Letting Go With Love and Confidence (Longesenu Muanenu na Cilemo na Lukulahelo linga a li Imanene).

Ku-kula ci hasa ku lingisa muana ku ivua vuoma. Vaze vali ha citso ca ku-kula ve ku lisosomua cikuma nga va liuana na vakuavo. Umo mukuendze ua lizina Jared * ua handekele ngueni: “Nja putukile ku lisosomua ku cifua ci nja solokelelemo ku vakuetu na vilinga viange. Nga nji li ha kati ka vakuetu nja kele na ku lisosomua nguange halumo va nji mona nguavo nja fua mueka.” Vavengi ka va likulahelele vavene, cikumakuma nga va putuka ku vuambuka vimbulu ku meso. Kellie ua Miaka 17, ngueni: “Nja vuile ngue cihanga cange cili mu ndzita! Tangua limo nja lilile na ku litumbula nguange nji ua ku pihia.”

Vaze ve mu livanga ku-kula ve ku hita mu visoti via ku lifuila. Cikumakuma vanike va vampuevo, muomu ve ku va tsopa omo mbando ye ku putuka ku sula kaha muvila u putuka ku lilita. Limo livulu ngualio: “Vanike va vampuevo ve ku kala mu vusonde vua ku va pindisa ku vakuendze va ku kola muomu va tantekeya via ku limona ku mivila.”A Parent’s Guide to the Teen Years (Mukanda ue ku Tuamenena Visemi mu ku Kuasa Vana Vali ha Citso ca Ku-kula).

Ku-kula ca muvila ka ca lombolokele ku kola mu mana. Livulu lia Visimo 22:15, ngualio: “Vuheve vu na sata mu mutima ua kanike.” Ku-kula ka ce ku tundisa vuheve vuaco. Limo livulu lia handekaho ngualio, mukuendze a hasa ku soloka ngue na kolo ku muvila, vunoni “eci ka ca lombolokele ngecize a tantekeya ku hangula viuma na mana, ua hia ku vilinga, ue ku hasa ku lipokuesa na vifua vikuavo vie ku muesa ngecize muntu ua ku hia.You and Your Adolescent (Ove Cisemi na Muanove ali ha Citso ca Ku-kula).

 VI MU HASA KU LINGA

Simutuilenu via ku-kula na muanenu ntsimbu kanda a heteho. Kuasenu muanenu a tantekeye vi ka soloka ha muvila ueni, cikumakuma omo a ya ku ngonde (nga ua mpuevo) ni ku lisemena ku vutsiki (nga ua yala). Evi viuma via litepa na ku-kula, muomu ha ku kola, muvila ue ku aluluka kamandende kamandende, vunoni evi viuma vie ku tungumuna, kaha vi hasa ku pua citanga kuli muana ni ku mu vuisa vuoma. Puenu na ku simutuila evi vimpande mu njila ya cili. Kuasenu vana venu va mone ngecize ku-kula ca pua ca cili, muomu ca pua ku liviukisila ca muntu linga a pue mukuluntu.Citume ca mu Mbimbiliya: Visamo 139:14.

Mu lomboluelenu viose. Umo mukuendze vua lizina John, ngueni: “Omo nja kele na ku simutuila na visemi vange ku tuala ha ku-kula, va kele na ku nji kumbulula mu mahungu. Ca cili nga va nji lomboluelele vene viose.” Alana ua miaka 17 neni ua livuile ngecize, mua handekele ngueni, “Vanana va nji kuasele ku ivuisisa via kele na ku nji solokela ku muvila, vunoni nja tondele va nji kuase kati ku muvila lika vunoni na mu visinganieka.” Vika mu hasa ku lilongesaho? Lingenu cose mu ku simutuila na muanenu viose vie ku soloka ha ku-kula, ambe nga mu ivua ntsoni ya kama.Citume ca mu Mbimbiliya: Vilinga 20:20.

Mu lingenu vihula vi katula cizango ca ku simutuila. Linga mu kuase muanenu a livue ku zituka, mu lekenu via vakuavo va hita laza ha ku-kula. Ca ku muenako, nga muana ua mpuevo mu hulenu nguenu: “Kuli umo mukuenu ua ku sikola na putuka ku handeka via ku ya ku ngonde ni?” “Vuno vakuenu ku sikola ve ku zola vaze va livanga ku-kula ni?” Mu hasa naua ku hula muanenu ua yala nguenu: “Vuno vakuenu ku sikola ve ku zola vakuavo nga kanda va hete ha ku-kula ni?” Nga vakuendze na vahumbe va putuka ku handeka via solokele ku vakuavo mu va hetele ha citso ca ku-kula, ci ka va puila ca casi ku handeka mu ve ku ivua na viose vie ku soloka ha mivila yavo. Nga va mi leka mu ve ku ivua, pangesenu cimamuna ca mu Mbimbiliya: “Zangulenu mu ku ivua, livandekenu mu ku handeka.”—Tiango 1:19.

Kuasenu muanenu ali ha citso ca ku-kula a kale na “mangana a cili na liano.” (Visimo 3:21) Ku-kula ca puile lika ca ku muvila. Vunoni ha ntsimbu yaco muana ue ku putuka ku hia mu visinganieka linga a hase ku ka hangula via cili omo a ka heta ku vukuluntu. Pangesenu vukovelelo vuaco mu ku longesa muanenu vifua via cili.Citume ca mu Mbimbiliya: VaHevelu 5:14.

Kati mu hone. Vakuendze na vahumbe va vengi ve ku soloka ngue ka va lemene ku handeka via ku-kula na visemi vavo, vunoni vize via helu lika. Livulu Ove Cisemi na Muanove ali ha Citso ca Ku-kula, ngualio: “Vamo vanike ve ku soloka ngue ka va tondo ku handeka via ku-kula, ka vesi na ku ivuako, ni ka va lemene ku handeka vimpande viaco. Vunoni ve ku patekela viose vi ve ku halakana.”

MIKANDA YA NTSINDO

“U na nji pange mu ku zuzuisa ku komouesa cikuma.”—Visamo 139:14.

“Ka nja futukile mu ku mi ambuluila viose vize via hasele ku mi kuasa.”—Vilinga 20:20.

“Vaze va na kolo . . . va li na mavuilo avo a ku zangama, va hasa ku hangununa via cili ku via vipi.”—VaHevelu 5:14.

“Visemi vange, cikumakuma vanana, va nji kuasele cikuma mu nja kulile. Va nji lomboluele viose. Nja tantekeyele mpundu viose vie ku solokele ku muvila uange, ngeci ka nja komokele cikuma mu nja hetele ha citso caco. Cikuavo naua, vanana va lingile cose linga nji ivue ku zituka mu ku handeka navo. Mua vusunga vene visemi vange va asiuile viuma linga nji hase ku tuvakana citso caco mua cili.”—Marie, ua miaka 16.

“Visemi vange va pangelele hamo lika nange. Va ­setekele ku nji sila ntsimbu ya ku kala lika liange muomu va tantekeyele ngecize mu ntsimbu yaco nja kele na ntsoni. Ka va kele na ku vi leka vantu, kaha eci ca nji vuisile vuino. Va kele na ku nji lomboluela viose vie ku nji solokelele ntsimbu kanda nji hitemo.”—Joan, ua miaka 18.

^ cin. 8 Mazina a vantu mu cimpande cino va na alulula.