Skip to content

Muye pa utantiko wa vilimo

 CIPANDE 2

Baibo I Buku Ilyafuma Kuli Leza

Baibo I Buku Ilyafuma Kuli Leza

1, 2. U mu nzila ci muno Baibo yayela u wila usuma sana ukufuma kuli Leza?

UZYE mukauvwa uli ndi cakuti cuza winu wamupeela uwila? Mukauvwa ningo sana, napya mukamanya ukuti fwandi cuza winu akamwiusya lyonsi. Nupya mukamutaizya sana.

2 Baibo u wila uno Leza watutumila. Ikatusambilizya ivintu ivingi sana vino tutanga tuzane kuze. Ikatunena ukuti Leza waumvile iyulu, insi, alino nu monsi nu mwanaci akutandikilako. Ikatusambilizya ivisinte vya masunde ivingatwavwa lino tuli na mavya. Muli Baibo tukasambililamo vino Leza alafikilizya ukulonda kwakwe ukwakuti akazifye insi. I cumi kwene Baibo u wila usuma cuze!

3. I vyani vino mulamanya ndi mukusambilila Baibo?

3 Lino mukusambilila Baibo, mulamanya ukuti Leza akalonda ukuti muye cuza wakwe. Fwandi lino mukutwalilila ukusambilila pali aliwe, mulaaya sana cuza wakwe.

4. Uzye mwatemwapo vyani pa kuvwa vino Baibo yasalangana umu nsi?

4 Baibo yasenulwa umu ndimi kucila pali 2,800, napya kwaya Mabaibo aingi wakwe cimwi yano yapulinta. Fwandi apiipi na antu yonsi umu nsi yangawelenga Baibo umu lulimi lwao. Tungati antu ukuluta pali 1 milyoni yakapokelela Baibo cila-mulungu! I cumicumi kutaaya ibuku ilyaya wakwe Baibo.

5. U mulandu ci uno tungalandila ukuti Baibo “yafuma kuli Leza”?

 5 Nakapya, Baibo “yafuma kuli Leza.” (Welengini 2 Timoti 3:16.) Nomba limwi antu yamwi yangelenganya yati, ‘Antu aliyo yalemvile Baibo, nga cingaya uli ukuti yafuma kuli Leza?’ Baibo kwene ikatuneena vii: “Antu yatungulwilwe nu mupasi wa muzilo lino yavwanganga ilandwe ilyafumile kuli Leza.” (2 Petulo 1:21) Cili kwati a viivi vino umukombe umwi anganena umwizikulu ukuti amulembeleko kalata. Uzye tungati umwineco wakwe kalata wiyo a weni? U mukombe, asi umwizikulu foo. Avino cali na kuli Baibo kwene, amazwi aaya mwenemo aakwe Leza, asi ya yantunze yano waneenyile ukuti yalembe. Leza aliwe wayatungulwile ukuti yalembe amelenganyo  yakwe. Fwandi Baibo ‘iizwi lyakwe Leza.’—1 Tesalonika 2:13; lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 2.

Baibo yakuti “Amalembo ya Calo Cipya” yaaya umu ndimi izingi sana

BAIBO IKALANDA IVYA CUMI

6, 7. I cani cino tungalandila ukuti ivyeo ivyaya muli Baibo vikauvwana?

6 Baibo yalemvilwe apa myaka ukucila pali 1,600. Aalemvile yaliko apa nsita izipusane-pusane. Yamwi pali yaaya yaali asambilile sana alino yauze yataali asambilile. Wenga pali ya kalemba kwene yaa wali a dokota. Yauze nayo yali aalimi, aalondo, ya kacema, ya kasema, ya kapingula na ya mwene. Nanti cakuti antu yaa yaapusiine vii, ivyeo vyonsi ivyaya muli Baibo vikauvwana. Isilanda icisinka cimwi mu cipande cimwi nupya ilondolola ivipusineko mu cipande cuze. *

7 Ivipande vya kutandikilako muli Baibo vikatuneena vino intazi izyaya muno nsi zyatandike. Lyene ivipande vya kusyalikizya, vikatuneena pali vino Leza alamala intazi zizyo lino alalenga insi yonsi ukuya paladaise. Malyasi yonsi muli Baibo yakalanda pa vintu ivyacitiike apa myaka iingi cuze, nupya yakalanda nu kuti ukulonda kwako Leza kukafikiliziwa lyonsi.

8. Landini ivintu vimwi-vimwi ivikalanga ukuti Baibo ikalungika pali vyakwe sayansi.

8 Baibo asi buku lya kusambililamo sayansi nanti lya kusambililamo uku sukulu, lelo lyonsi lino yalanda pali vyakwe sayansi, ikalungika. Vikwene ali vino ibuku lyakwe Leza lifwile ukuya. Icintu conga cino Baibo yaalanda, a ciici cino tukawelenga umwi buku lya Ina Levi pali vino Leza wanenyile aina Izlaeli ukuti avino yacita pakuti yaicingilila uku ndwala. Amazwi yaayo yalemvilwe  mpiti ala na antu yatatala yamanya vino utuzizi tukaleta indwala. Nupya, Baibo ikasambilizya nu kuti insi iikala apa lwelele.—Yobo 26:7.

9. Uzye vino ya kalemba yakwe Baibo yaali na ucisinka, cikatulenga tusininkizye vyani?

9 Nakupya, Baibo ikalanda ivya cumi pa vintu ivyacitiike mpiti. Lelo mu mabuku aingi yano aantu yalemba pa vintu ivyacitike mpiti mutaaya ivisinka vyonsi pano ya kalemba yayo yataali ni cisinka. Antu yayo asi lingi lino yalembanga pali vino mauteeko yao yacimviwe. Lelo ya kalemba yakwe Baibo yene yali ni cisinka nu kulemba pali vino aina Izlaeli yacimviwe. Nakapya yalemvile na pali vino aliyo kwene yaluvyanyizye. Umwi buku ilya Mpendwa, Mose walemvile na vino waluvyanyizye ivyalenzile ukuti Leza amusalapule. (Mpendwa 20:2-12) Ucisinka wakwe ya kalemba yako Baibo ungalenga tusininkizye ukuti Baibo yafuma kuli Leza. Fwandi tungataila Baibo pano i buku lya cumi.

BAIBO I BUKU ILIKATUPANDA MANO

10. U mulandu ci uno Baibo yayela i buku ilikatwavwa sana ndakai?

10 Baibo ‘yafuma kuli Leza, nupya ikaomviwa uku kusambilizya icumi, ku kukaanya ukuluvyanya, nu ku kulungika ivintu.’ (2 Timoti 3:16) Icumicumi amazwi aaya muli Baibo yakatwazwa sana ndakai. Yeova wamanya ningo sana vino twaumbwa, fwandi wamanya vino tukaelenganya na vino tukauvwa. Wene watumanya ningo sana ukucila na vino sweineco twaimanya, napya akalonda ukuti twaya ni nsansa. Wamanya ni vintu ivingatuzipila ni viipe vino tufwile ukusenkako.

11, 12. (a) A mazwi ci asuma angatwazwa yano Yesu walanzile muli Mateo vipande 5 kufika ku 7? (b) A vyani na vyuze vino tukasambilila muli Baibo?

11 Muli Mateo vipande 5 kufika uku 7 tukawelengamo amazwi asuma yano Yesu walanzile angatwavwa ukuya ni  nsansa, ivya kuvwana na anji, vino tufwile ukupepa, na vino tufwile ukwelenganya pa mpiya. Nanti cakuti amazwi yaaya wayalanzile mpiti papita ni myaka 2,000 yacili yakaomba ningo sana wakwe vino yaomvile pa insita iiya.

12 Muli Baibo mwaya ni visinte vya masunde vino Yeova akatusambilizya, ivingatwavwa ukuti twaya ni nsansa pa ng’anda, nu kuya ya kaomba yasuma, alino nu kulauvwana na antu yauze. Visinte vya muli Baibo vikatwavwa lyonsi asi mulandu na vino twaya, nanti kuno tukaikala, nanti intazi izingatuponela.—Welengini Ezaya 48:17; lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 3.

MUNGATAILA MAUSESEMO AYA MULI BAIBO

Kalemba wako Baibo Ezaya wasowile ukuti umusumba wa Babiloni ulononwa

13. I vyani vino Ezaya wasowile ukuti i vyali nu kucitikila umusumba wa Babiloni?

13 Mausesemo aingi aya muli Baibo yaafikiliziwa mpiti. Usesemo umwi uwafikiliziwa auwa uno Ezaya wasowile ukuti umusumba wa Babiloni wali nu kononwa. (Ezaya 13:19) Walondolwile ningo sana vino icintu cii caali nu kucitika. Umusumba wali ucingililwe na malinga akome sana alino nu luzi. Lelo Ezaya wasoowile ukuti asilika yaali nu kukamya uluzi, nupya ivisaasa vya pa mpongolo vyali nu kusyala casi. Asilika yaali nu konona umusumba ukwaula ukulwa inkondo. Nupya Ezaya wasowile ukuti Kilusi aliwe wali nu kucimvya Babiloni.—Welengini Ezaya 44:27–45:2; lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 4.

14, 15. Uzye vino Ezaya wasowile vyafikiliziwe uli?

14 Lino paapisile imyaka 200 kufuma pano Ezaya wasowile, asilika izile uku kuzanza Babiloni. Uzye mumanyile uwali intunguluzi ya yasilika yaaya? Wakwe vino casowilwe, Kilusi kwene umwene wa Pesya u watungululanga. Ali vino nu usesemo uuwa watandike ukufikiliziwa.

15 Uwanda uuwa usiku, aina Babiloni yazevyanga. Yelenganyanga ukuti yaacingiliilwe sana pa mulandu ni viumba ivikome alino nu luzi ivyazingulwike umusumba. Pa  nsita kwene iiya Kilusi na asilika yakwe yapaatwile amanzi ya mu luzi. Manzi yaacefile umu luzi icakuti asilika yaalamvile ningo sana. Nomba uzye asilika yaali nu kwingila uli umu musumba vino kwali iviumba ivikome? Wakwe vino casowilwe, uwanda uuwa, ivisaasa vya mpongolo vyasyazile ukwaula kuyalwa, fwandi asilika yononyile umusumba kwaula ukulwa inkondo.

16. (a) Uzye i vyani vino Ezaya wasowile ukuti vyali nu kucitikila umusumba wa Babiloni? (b) Uzye twamanya uli ukuti vino Ezaya wasowile pa kononwa kwakwe Babiloni vyafikiliziwe?

 16 Ezaya wasowile ukuti kusi alikala umu Babiloni nupya. Walemvile ukuti: “Mutalatala mwikalemo, nanti ukuvyalilwamo umuntu.” (Ezaya 13:20) Uzye usowelo uu wafikiliziwe? Ndi mwalola incende apaali umusumba wa Babiloni—apaya intamfu makilomita 80 uku kaeya ka musumba wa Baghdad, ku mpanga ya Iraq paya sile vitalang’anda. Na ndakai kwene kutaya akaikalamo. Vino Yeova wasowile ati: “Ndamupyela uku mukuwo,” vyafikiliziwe.—Ezaya 14:22, 23. *

Ivitalang’anda vya musumba wa Babiloni

17. U mulandu ci uno tungasininkizizya ukuti vyonsi vino Leza walaya vilafikiliziwa?

17 Mausesemo aingi aya muli Baibo yafikiliziwa, fwandi tungataila ukuti vino Baibo yalanda pa vilacitika uku nkoleelo vilafikiliziwa. Tutanga tutwisike ukuti na vino  Yeova watulaya ukuti insi ilaya paladaise, vilafikiliziwa. (Welengini Mpendwa 23:19.) I cumicumi tulaya nu umi wa pe, pano ‘Leza wino asitumpoka u watulaya umi kwene uu, kufuma mpiti.’—Tito 1:2. *

BAIBO INGAMWAZWA UKUYA NI MIYELE ISUMA

18. Uzye umutumwa Paulo walanzile ukuti “izwi lyakwe Leza” lyaya uli?

18 Itusambilila ukuti kutaya ibuku ilyaya wakwe Baibo. Ivyeo ivyaya mwenemo vikauvwana, nupya ikalanda ivya cumi pali vyakwe sayansi na pa vintu ivyacitike mpiti. Muli Baibo mwaya amano aka-azwa, nupya amausesemo aingi ayamo yafikiliziwa. Nomba mwaya ivyeo ivingi navyuze ivingatwazwa. Umutumwa Paulo walemvile ati: “Izwi lyakwe Leza ilya umi nupya likuomba.” Uzye amazwi yaa yakupiliula cani?—Welengini Ayebulai 4:12.

19, 20. (a) Uzye Baibo ingamwazwa uli ukuiceeceta mweineco? (b) Uzye mungalanga uli ukuti mukataizya pa kupelwa Baibo?

19 Baibo ingamwazwa ukuya ni miyele isuma. Nupya ingamwazwa ukuiceeceta ningo sana. Ingamwazwa ukumanya ningo vino mukaelenganya na vino mukayuvwa. Limwi tungaelenganya ukuti twatemwa Leza. Nomba tungalanga ukuti twamutemwa ndi tukucita vino tukusambilila muli Baibo.

20 I cumicumi Baibo yafuma kuli Leza. Akalonda kuti mwawelengamo, kusambilila, alino nu kutemwa ibuku lii. Mwataizya pa wila uu, nupya mwalukusambililamo. Ndi mwatwalilila ukucita vivyo, mulamanya ningo vino Leza akalonda ukucitila antunze. Mu cipande cilondelilepo ali muno tulasambilila ivingi vino Leza akalonda ukucitila antu.

^ par. 6 Antu yamwi yakati ivyeo ivyaya muli Baibo visyauvwana, nomba asi vino caya. Mulole icipande 7 umwi buku lya Ciyemba ilyakuti Baibolo—Cebo ca kwa Lesa Nelyo ca Muntu? lino ya Nte yakwe Yeova yalemba.

^ par. 16 Nga mukulonda ukumanyilapo na vyuze pa mausesemo ya muli Baibo, muwelenge umu kabuku ka Ciyemba kano ya Nte Yakwe Yeova yaapanga akakuti Icitabo ca Bantu Bonse pa mafwa 27 kufika uku 29.

^ par. 17 Ukononwa kwa musumba wa Babiloni asi ali usesemo onga sile uwafikiliziiwe. Nga mukulonda ukumanya mausesemo aingi pali Yesu Klistu, muwelenge Ivyeo Vya ku Mpela pa namba 5.