Baibo wa Cizungu uwa Malembo ya Nsi Ipya Mateo-Kusokolola wafumile umu 1950, nupya Baibo wensi uwa Malembo ya Nsi Ipya wafumile umu 1961. Kufuma lili kwene, antu aingi sana ukucila umu ndimi 250 yakaipakizya ukuomvya Baibo yii iya cumi nupya iyangupale ukubelenga iyasenulwa ukufuma umu ndimi zino Baibo yalembiilwemo.

Lelo pa myaka ukucila pali 50 iyatipita, indimi zyasenuka. Amuli Komiti Yakwe Baibo wa Nsi Ipya yaweni ukuti cingaya ningo ukukwata Baibo iisenulwe iyakuti yafika ya kabelenga ayako ndakai pa mwenzo. Pakuti cico cicitike, yaomvizye mazwi yauze muli Baibo wa Cizungu umupitulukwemo. Nupya vikwene avino yalondela na muli Baibo wii uwa Cimambwe-Lungu:

• Kuomvya imilandile iya ndakai iikauvwika. Muli Baibo wii, mazwi ya mpiti sana nupya atale ukuvwa yapyanikiziwapo na mazwi angupale ukuvwa, aakaomviwa ndakai. Mu Mabaibo yauze aa Cimambwe-Lungu yaomvya izwi lyakuti “ukusilamulwa,” nomba muli Baibo wii mwaya izwi lyakuti “ukuzembululwa.” (Utandiko 17:10) Izwi lyakuti “iifyo” lyapyanikiziwapo ni zwi lyakuti “uluyembu.” (Loma 6:23) Izwi lyakuti ‘cizelele’ lyene lyapyanikiziwapo ni zwi lyakuti “iule.” (Utandiko 38:15) Muli Baibo wii izwi lyakuti “ulenzyo” lyasenulwa ukuti “uzelele.” (Galatiya 5:19) Izwi lyakuti “kavuwa” lyapyanikiziwapo ni zwi lyakuti “ulambo.”—Utandiko 22:9.

  Mu Ciebele nu mu Cigiliki icaomviwanga mpiti, izwi lyakuti “ulumbezu” lyalozyanga uku lumbezu kwene ulwa kukomela, ku yana ya yantu, nanti uku manzi ya onsi. Nomba umu Cimambwe-Lungu citaseeka ukuomvya izwi lyakuti “ulumbezu” pa kulanda pa yantu, fwandi izwi lii lyasenulwa ukulingana ni cikulandwapo. (Utandiko 1:11; 22:17; 48:4; Mateo 22:24; Yoani 8:37) Ilingi izwi lyakuti ‘umwana’ i likaomviwa pa kulanda pa ulayo wa mu Edeni uwaya pa Utandiko 3:15.

• Kusenulako mazwi yamwi aa muli Baibo pakuti icikulandwapo cuvwike. Mazwi yamwi aomviwa umu Mabaibo yauze yakalondekwa ukulondololwa pakuti icikulandwapo cuvwike. Izwi lya Ciebele ilyakuti “Sheo” ni lya Cigiliki ilyakuti “Hadesi” yaomviwa muli Baibo ukulozya ukukaaya antu yonsi afwe. Mazwi yaa yatamanyikwa uku yantu aingi, nupya izwi lyakuti  “Hadesi” lyakwata maupiliulo yaili pa mulandu na vino likaomviwa umu Cigiliki. Fwandi mazwi yonsi yoili yapyanikiziwapo ni izwi lino ya kalemba yakwe Baibo yalandangapo ilyakuti “Ilindi.” Lyene izwi lyakuti “Sheo” ni lyakuti “Hadesi” yakalembwa umu mafutunoti.—Masamu 16:10; Milimo 2:27.

  Avino ni zwi lyakuti “ulufyo” lyasenulwa vivyo kwene nga likulozya uku cilundwa. Lelo ndi cakuti iliomviwa ukulozya uku cintu cuze wakwe pali Masamu 7:9 na 26:2 na pali Kusokolola 2:23 likasenulwa ukuti “melenganyo” nanti “vino umuntu akwelenganya” ukulingana ni cikulandwapo.

  Mu Ciebele nu mu Cigiliki izwi lyakuti “umwenzo” likalozya uku mwenzo wa cumi cumi nu ku vintu vyuze, nupya vikwene avino caya nu mu Cimambwe-Lungu, fwandi ilingi likasenulwa vivyo kwene. Lelo mumwi muno icikulandwapo citanga cuvwike kukaya ukulondolola sile icikulandwapo. Wakwe muli Mapinda, mazwi ya Ciebele aakuti “ataakwata umwenzo” yasenulwa ukuti “ataakwata mano.” (Mapinda 6:32; 7:7) Vikwene avino caya nu ku mazwi yauze wakwe “mafuta,” “munyefu” nu “lupembe,” yasenulwa ukulingana ni cikulandwapo. (Utandiko 45:18; Kasambilizya 5:6; Yobo 16:15) Mazwi yamwi pali yaa yalondololwa umu “Ulondolozi wa Mazwi.”

• Mazwi yakabelengeka ningo. Milembele iyalenganga mazwi yatala ukubelenga yasenulwa pakuti canguke ukubelenga. Wakwe “sya” akalembwa ukuti “sha,” “Eguputo” ikalembwa ukuti “Ijipti,” “Abulaamu” ikalembwa ukuti “Abulahamu.”

  Pa kusenula ivikomo vyonsi ivya muli Baibo wii kwali ukupepelapo, ukwikako sana mano nu kucindika umulimo uno Komiti Yakwe Baibo wa Nsi Ipya ikaomba.

Vyuze ivyaya muli Baibo wii:

Muli Baibo wii mwaya mafutunoti alinge. Mafutunoti yamwi ayamo aeya:

• “Nanti” Inzila zyuze zino mazwi yangasenwilwamo ukufuma umu Ciebele, Cialamaiki, nanti Cigiliki aangakwata upiliulo uli umwi.—Utandiko 2:24, futunoti pi zwi lyakuti “kuilundanya”; Mateo 1:18 pa mazwi yakuti “umupasi wa muzilo.”

• “Nanti limwi” Inzila yuze ino mazwi yangasenwilwamo iingaya iya cumi lelo ingakwata upiliulo uze.—Utandiko 10:21 futunoti pali “umuto wakwe Yafeti”; Ezaya 11:15 pi zwi lyakuti “alapaatula.”

•  “Mu Ciebele,” “Mu Cialamaiki” nu “Mu Cigiliki” Kusenula izwi pi zwi nanti upiliulo wi zwi ilyaomviwe pa kutandika.—Kufuma 8:19 futunoti pa mazwi yakuti “maka yakwe Leza” Yona 2:2 pi zwi lyakuti “ilizike.”

• Upiliulo ni vyeo vyuze Upiliulo wa mazina (Utandiko 3:17, “Adamu”; Kufuma 15:23, “Mara”); ivyeo ivikalanda pa vipimo (Ezekeli 45:11 “Homa”); aakulandwapo (Ezaya 33:8 “Watatama”); ivyeo vya kwazwa ivyaya umu Vyeo na Vyuze nu mu Ulondolozi wa Mazwi.—Kufuma 13:4, “Abibu”; Mateo 5:22 “Gehena.”

Mu ciputulwa ca kutandikilapo icakuti “Ivyaya Umwi Zwi Lyakwe Leza” mwaya malyasi yamwi aya muli Baibo. Pa mpela ya mabuku ya muli Baibo paya utantiko wa “Mabuku Amuli Baibo,” “Cisontelelo ca Mazwi” nu “Ulondolozi wa Mazwi.” Ulondolozi wa Mazwi ukaazwa kabelenga ukuvwikisha upiliulo wa mazwi ukulingana na vino yaomviwa muli Baibo. Umu Vyeo na Vyuze A mwaya iviputulwa vii: “Vya Kulondela pa Kusenula Baibo,” “ Ivyaya Muli Baibo Wii,” “Vino Cali Pakuti Tukwate Baibo,” “Izina Lyakwe Leza Umu Malembo ya Ciebele,” “Izina Lyakwe Leza Umu Malembo ya Cigiliki aa Ina Klistu,” “Cati: Ya Kasesema na ya Mwene ya mu Yuda nu mu Izlaeli,” ni cakuti “Ivyacitike Lino Yesu Wali Pano Nsi.” Umu Vyeo na Vyuze B mwaya mamapu, macati, ni vyeo vyuze ivingazwa aakaisambilizya sana Baibo.

Muli Baibo wii, cila buku lyakwata iciputulwa cakuti “Malyasi Aalimo.” Mu ciputulwa cii yalondololako panono ivikomo ivyaya muli cila cipande ivikaazwa kabelenga ukumanya ivili umwi buku lyonsi. Pakasi ki fwa lyonga na lyonga paya malembo aakulozyako, aakalanda pa vikomo vyuze ivikolineko.