Li mia haiŋ kpɛlɛ na

Li mia kɔlɔngui yepekeisia kpɛlɛ ti na

Jɛhova Jeliwuablesia

Kɛnyɛyei wumbu Mɛnde

 NGU 3

Gbɛva Mia Ngewɔ Nuuvuisia Gbatɛni?

Gbɛva Mia Ngewɔ Nuuvuisia Gbatɛni?

1. Gbɛ mia Ngewɔ longɔ la yɛla nuuvuisia va?

HINDA yekpe wa lɔ Ngewɔ nɛmahu nuuvuisia va. I hindui kɛ nyahin ye haala yi, Adam tia Iv, gbatɛilɔ, kɛ i ti wunga kata nyande wa hu. Ngewɔ longɔ yɛla ti ndenga le, ti ndunyi kpɛlɛ wote a alijɛnɛ, tao ti fuuhaiŋsia kpɛlɛ mahugbe.—Jɛnɛsis 1:​28; 2:​8, 9, 15; Kɛlɛma Yɛpei 6 gaa na kɔlɔ laa 208 ma.

2. (a) Mu ye kɔɔni kɛ na Ngewɔ ndenga a pie lɔ? (b) Yeni mia Baibui ndeni yɛ ta yɛ ndunyi ma kunafɔ va?

2 Bi giingɔ la kɛ mu lunyi ji a wote lɔ a alijɛni kunafɔ va? Jɛhova ndeilɔ ngi Layiei hu yɛɛ: “A tɔnya, ngi ndenga, . . . nga pielɔ.” (Aisaia 46:​9-11; 55:​11) Sia lee Baibui ndeni la, na gbi lee Ngewɔ ndenga, a pie lɔ. Gbɛogbɛ ɛɛ ngi huhou! Jɛhova yɛ ii ndunyi ji gbatɛni gbama va. Yɛ “i kpatɛilɔ kɔ nunga ti hei hu.” (Aisaia 45:​18) Ngi longɔ nunga ti ndunyi ji kpɛlɛ mawumbu. Kɛɛ nunga ye gbɛnga mia Ngewɔ longɔ ti yɛ ndunyi ji ma, tao fo lolɛ va mia ngi longɔ ti yɛ na? Baibui ndeilɔ yɛɛ: “Pɔnabla ta ndɔlɔi majɔɔlɔ, kɛ ta heilɔ na kunafɔ va.”Saam 37:​29; Hinda Gɛngɔ 21:​3, 4.

3. Sia Ngewɔ ii yɛ loni nunga ti higbɛ tao ti haa, mɔli ye gbɛ mia na a pie bi ngua?

3 Kɛɛ nunga lɔ ha higbɛma tao ta haa. Mua tɔɔ nunga ta lapi a ti nyɔunyɔu tao ta ti nyɔunyɔu waa. Hi yana Ngewɔ longɔ yɛla ndunyi hu i yɛ na. Kɛɛ gbɛva mia naa ndunyi hu wuengɔ hi? Baibui mia lee a gu i hugɛ a mue.

 NGEWƆ JUWUI

4, 5. (a) Ye mia kali yayengeni yɛpɛ va Iv gama? (b) Pɔnamui a ye wote a humamui?

4 Baibui yɛpɛilɔ kɔlongɔ Ngewɔ juwui ma ta ngi loi a “Ngafa Nyamui kɛ Setan.” Setana kali lɔ yayengeni yɛpɛ va Iv gama Idɛn gatei hu. (Hinda Gɛngɔ 12:​9; Jɛnɛsis 3:​1) I pieilɔ i wue sia lee bɛ kali mia yɛ a yɛpɛ.—Kɛlɛma Yɛpei 7 gaa na kɔlɔ laa 208 ma.

5 Kɛɛ Ngewɔ mia Setana gbatɛni? A-a! Maikeisia ti yɛɛ ngelegohu ji Ngewɔ ndunyi gbatɛni Adam tia Iv va, ye ngla mia woteni a Ngafa Nyamui. (Joob 38:​4, 7) Kɛɛ na ye wueni? Numui na ngi wɔnangɔ a wote lɔ a humamui. Na a ye wue? Tɛɛ humamɔ le. Kɛɛ numu mainga haka ma nahi ngi woo ii le, kɛ i lɛnga gulɔma a gii la a ye hakei na haŋ i ngi lii wumbu, i sabu majɔɔnga, a huma lɔ. Na woma mia a wote a humamui.—Jeems 1:​13-15 gaa; Kɛlɛma Yɛpei 8 gaa na kɔlɔ laa 210 ma.

6. Maika yia ye woteni a Ngewɔ juwui?

6 Hi mia wueni a maikei na. Ji Jɛhova Adam tia Iv gbatɛni, i ndeilɔ ti ma kɔ ti ndenga le ti “ndunyɛi lave.” (Jɛnɛsis 1:​27, 28) Kɛnga maikei na yɛɛ a gii la yɛ, ‘Ma a hou lɔ numui kpɛlɛ i nya vɛi sia taa Jɛhova vɛi.’ Sia lee i yɛ a gii a ye hindei na, hi mia i yɛ a ngi lii wumbu. Jifa ngi longɔ yɛla nunga ti ngi vɛi, i ndei gulailɔ Iv wɛ kɛ i ngi yakanga. (Jɛnɛsis 3:​1-5 gaa.) Na mia wueni i woteni a Setana kɛ Ngafa Nyamui, tao i woteilɔ a Ngewɔ juwui.

7. (a) Gbɛva mia Adam tia Iv ti haani? (b) Gbɛva mia mua wova tao mua haa?

7 Adam tia Iv ti Ngewɔ layiei gbuailɔ hu kɛ ti nguwei na mɛnga. (Jɛnɛsis 2:​17; 3:​6) Ji ti na wueni, ti Ngewɔ  jawei lɔ nyanini, tao wati lɛnga leengɔ woma, ti haailɔ sia lee Ngewɔ yɛ ndeni la. (Jɛnɛsis 3:​17-19) Ti lengeisia bɛ ti woteilɔ a jumbubla, na va mia ti haani. (Romablɛisia 5:​12 gaa.) Kɔ mu kɔɔ sia Adam tia Iv lengeisia bɛ ti ye woteni a jumbubla, mu tɔmasei wumbu lɛ a ji. Ina bi bledi mɔilɔ pani gokongoi hu, bii gii la kɛ ye bledi na a gbua lɔ sia lee ye pani na na? Ji Adam Ngewɔ layiei gbuani hu, i woteilɔ a jumbumɔ. Tao jifa mu gbuani ngi hu lɔ, mu kpɛlɛ jumbubla mia a mue. Na va mia mu kpɛlɛ mua wova tao mua haa.—Romablɛisia 3:​23; Kɛlɛma Yɛpei 9 gaa na kɔlɔ laa 210 ma.

8, 9. (a) Gbɛ mia yɛla Setana longɔ Adam tia Iv ti gii la? (b) Gbɛva mia Jɛhova ii Setana waani gama-gama i kpɛɛ Adam tia Iv ma?

8 Setana tatoilɔ a falia la a Jɛhova ji i Adam tia Iv wuhubani kɔ ti Ngi layiei gbua hu. Ngi longɔ yɛla Adam tia Iv ti la la kɛ ndɛ gulamɔ mia a Jɛhova tao kɛ maha mia a Ngie nahi ii yɛ loni a kpekpeya ti va. Setana hindei wue lɔ bi tɔnga bɛ nuuvuisia tii gbeeni Ngewɔ va kɔ i pele gɛ a tie, tao bɛ tia mia kungɔ ti kitilee tia yekpe va kɔlongɔ na ma kpekpengɔ kɛ na ii gbekpeni. Kɛɛ gbɔɔ naa Jɛhova pieni na hu? I longa yɛla a yɛɛ a Setana waa i kpɛɛ Adama tia Iv ma kɛ njiei na kpɛlɛ laa. Kɛɛ na a yɛɛ a kɛ kɛ ndɛ mia Setana kulani? Ɔ-ɔ, ɛɛ yɛ a kɛ klobɛɛ va.

9 Fale, Jɛhova ii ti waani gama-gama. Sia aa na wue i gbeilɔ nuuvuisia ma kɔ ti mahaya yayenge tia yekpe mahu. Na a pie lɔ numu gbi i kɔɔ kɛ ndɛ gulamɔ gbama mia a Setana tao kɛ Jɛhova kɔɔ lɔ na kpekpengɔ nuuvuisia va. Mua lɛ lɔ gulɔma a kaa wue la kɔlongɔ ji ma Ngu 11 hu. Kɛɛ gbɔɔ bi giingɔ la kɔlongɔ hindei na ma Adam tia Iv ti pieni? Mahoungɔ yɛla ti la  a Setana ti Ngewɔ layiei gbua hu? Haiŋ na gbi yɛ Adam tia Iv yeya Jɛhova mia feni ti wɛ. I ti gbatɛilɔ nahi jumbu gbi ii yɛ ti ma, i ti wu kata nyande wa hu, kɛ i ngenge yekpe wa venga ti wɛ. Kɛɛ Setana ii kpekpeya gbi wueni ti va. Ina wɔɔ bi yɛɛ na gbɔɔ ba yɛ a pie?

10. Kiti ye gbɛ mia na mu kpɛlɛ va kɔ mu tee?

 10 Mua bɛ ha, kiti lɔ na nahi kungɔ mu kpɛlɛ mu tee tao mu lɛvui hɛɛngɔ a taa. Ndongɔ mu gama lɔ kɔ mu Jɛhova wote a mu Mahin a ji mua ngi liima hindei wue tao mu kɛ kɛ ndɛ gulamɔ gbama mia a Setana. Ɔɔ mu longa, mua Setana wote lɔ a mu mahin. (Saam 73:​28; Saleisia 27:​11 gaa.) Nunga ngla-ngla mia lee ti Ngewɔ liima hindei wuema. Na pɛiŋ hindei le, Ngewɔ yana maha aa yɛ a ngie ndunyi ji mahu. Kɛɛ ina naa Ngewɔ yana, ye mia?

YE MIA NDUNYI JI HU MAHIN LE?

Ina Setana yana yɛla aa yɛ ndunyi ji mahu, bi giingɔ la a yɛɛ a nde yɛ a fe lɔ Yesu wɛ?

11, 12. (a) Ji Setana ndeni yɛ a ndunyi ve lɔ Yesu wɛ, gbɛ mia na kɛma? (b) Baibu yakei ye gbɛnga mia ta kɛ kɛ Setana mia ndunyi ji hu mahin le?

11 Yesu yɛ numui na gɔɔ lɔ ndunyi ji hu mahin a ngie. Wati yia ma, Setana li lɔ a Yesu hinda i “mahawuisia gbi gɛ a ngie nasia ti ndunyɛi hu, kɛ ti gbatɛ nyandɛisia gbi.” Kɛ i ndenga Yesu ma yɛɛ: “Nga jisia gbi velɔ bi wɛ, ina ba gula [lɔ] bi mawɛlɛ nya gɔwɔbu.” (Matiu 4:​8, 9; Luuk 4:​5, 6) Gii lɛ a ji, ‘Ina Setana yana yɛla aa yɛ ndunyi ji mahu, bi giingɔ la a yɛɛ a nde yɛ a fe lɔ Yesu wɛ?’ Ɔ-ɔ. Ndunyi ji mahawui gbi Setana loko bu lɔ.

12 Kɛɛ kɛnga ba gii lɔ bɛ: ‘Setana a ye wote a mahin ndunyi ji mahu ji Jɛhova mia Kpaya Gbi Yewɔi a ngie, tao ji Ta mia haiŋ gbi gbatɛni?’ (Hinda Gɛngɔ 4:​11) Tɔnyi mia kɛ Jɛhova mia Kpaya Gbi Yewɔi a ngie, tao kɛ ta mia haiŋ gbi gbatɛni. Kɛɛ Yesu Setana loilɔ a “ndunyɛi ji hu mahɛi.” (Jɔn 12:​31; 14:​30; 16:​11) Toomui Pɔɔl bɛ Setana loilɔ a “ndunyɛi ji yewɔi.” (II Kɔrintabla 4:​3, 4) I baa na ma toomui Jɔn bɛ ndeilɔ yɛ, “ndunyɛi gbi lɔ i lani hinda nyamumɔi bu.”—I Jɔn 5:​19.

 SETANA LUNYI JI YE WA MA GBƆYƆMA?

13. Gbɛva mia mahoungɔ Ngewɔ i wa a ndunya nini?

13 Hinda nyamui wuma lɔ lee mahu ndunyi ji hu. Ndunyi hulavengɔ ha kpauŋ a koi, guyuguyu hindeisia, baya hindeisia, kɛ ndapi-ndapi hindeisia. Nuuvuisia ti lapi bɛ haŋ tɛɛ gu ti hindei jisia gɛlɛ. Kɛɛ Ngewɔ wa ma kpɔyɔma sange a Setana lunyi ji, koi na hu ta toi a Amagɛdɔn. Na woma, a wa lɔ a ndunya nini.—Hinda Gɛngɔ 16:​14-16; Kɛlɛma Yɛpei 10 gaa na kɔlɔ laa 210 ma.

14. Ye mia Ngewɔ loko loonga ngi ma kɔ i wote a Maha Ngi Mahayei hu? Gbɔɔ Baibui yɛ ndenga kɔlongɔ Yesu ma?

14 Jɛhova loko loonga Yesu Klisi ma kɔ i wote a Maha Ngi Mahayei hu. Fo taosi lɛnga leengɔ woma pɛiŋ na aa ya wue, Baibui yɛ ndeilɔ yɛ Yesu a wote lɔ a “Ndilɛlii Mahɛi.” Tao i ndeilɔ yɛ kɛlɛma gbi ɛɛ yɛ ngi mahayei ma. (Aisaia 9:​6, 7) Yesu ngi womableisia gaailɔ kɔ ti hɛ ye mahayei na va ji i ndeni yɛɛ: “Bi mahayɛi i wa. Bi liima hindɛi i wie ngele bu, kia a wie la aijɛnɛ.” (Matiu 6:​10) Ngu 8 hu, mua kaa wue lɔ kɔlongɔ pili na ma Ngewɔ wa ma kpɔyɔma la a ndunyama mahawuisia kpɛlɛ kɛ i waa a ngi ndei. (Daniɛl 2:​44 gaa.) Na woma, Ngewɔ Mahayei a pie lɔ ndunyi ji kpɛlɛ i wote a alijɛnɛ.—Kɛlɛma Yɛpei 11 gaa na kɔlɔ laa 211 ma.

NDUNYA NINI LƆ WA MA SANGE!

15. Gbɛ mia ‘ndunya nini’ le?

15 Baibui ndeilɔ yɛɛ: “Mua ngelema ninanga gulɔgbema kɛ ndunya nina, mia pɔna hindɛi a yɛ heini na.” (II Pita 3:​13; Aisaia 65:​17) Wati lɛnga ji Baibui a yɛpɛ kɔlongɔ “ndunyi” ma, nunga mia a yɛpɛ kɔlongɔ ti ma. (Dutɛrɔnɔmi 32:​1) Fale, ‘ndunya nini’ ji looni nungei nasia lɔ va Ngewɔ gohunɛingɔ ti ma jifa ta ngi liima hindei wue.

16. Nasia ta yɛ ndunya nini hu nafei ye gbɛ mia ta majɔɔ? Gbɔɔ mua pie kɔ mu majɔɔ?

 16 Yesu lahedi wumbuilɔ yɛ nasia ta yɛ Ngewɔ lunya nini hu, ta “kunafɔ lɛvui” majɔɔ lɔ. (Maak 10:​30) Kɛɛ gbɔɔ naa mua pie kɔ mu lubei ji majɔɔ? Kɔnɛ le, Jɔn 3:​16 17:​3 gaa kɔ bi ye kpɛmbui majɔɔ. Mu tɔ lɛ naa na Baibui ndeni kɔlongɔ pili na ma ndɛvui a yɛ na ndunyama Alijɛni hu.

17, 18. Mu ye kɔɔni kɛ ndiilɛi a yɛɛ ndunyi hu gbi tao kɛ muɛ ya luwa gbɛogbɛ ma?

17 Piehinda nyamui, koi, kɛ ndapi-ndapi hinda gbi ɛɛ ya yɛ na. Piehinda nyamumɔ gbi ɛɛ ya yɛ na. (Saam 37:​10, 11) Ngewɔ a pie lɔ “kɔisia ti gbɔyɔ” ndunyi hu gbi. (Saam 46:​9; Aisaia 2:​4) A wati na, nasia ti longɔ a Ngewɔ tao ta ngi wo mɛni tia mia lee ta yɛ ndunyi ma. Ndiilɛi a yɛɛ na kunafɔ va!—Saam 72:​7.

18 Hinda nyamu gbi ɛɛ ya Jɛhova mabla mai. Ji Isuɛlbleisia ti yɛ a Jɛhova jaweisia hou, hinda nyamu gbi ii yɛ a ti mai, gbɛva see Jɛhova yɛɛ a ti mahugbe. (Lɛvitikus 25:​18, 19) Ji mua yɛ ndunyama Alijɛni hu, muɛ ya luwa gbɛogbɛ ma. Mua yɛɛ ndiilɛi hu a wati gbi.—Aisaia 32:​18; Maika 4:​4 gaa.

19. Mu ye kɔɔni kɛ mɛhɛ a yɛɛ na kpoto Ngewɔ lunya nini hu?

19 Mɛhɛ a yɛɛ na kpoto. Baibui yɛɛ: “Mbɛi a gbotolɔ ndunyɛi hu, ngiyeisia mahu bɛ.” (Saam 72:​16) Jɛhova, “mu nda Yewɔi bɛ a mu lubalɔ,” tao ndɔɛ a luwu lɔ wa a wati na.—Saam 67:​6.

20. Mu ye kɔɔni kɛ ndunyi kpɛlɛ a wote lɔ a alijɛnɛ?

20 Ndunyi ji kpɛlɛ a wote lɔ a alijɛnɛ. Pɛɛ nyandenga ta yɛɛ numui gbi yeya tao ndɔɔmi a yɛɛ numui gbi yeya tuhaiŋ hiŋ va. (Aisaia 65:​21-24; Hinda Gɛngɔ 11:​18 gaa.) Ndunyi hu a nyande lɔ i wue sia  lee wɔɔ Idɛn gatei hu yɛ na. Jɛhova a mu gɔ lɔ a na kpɛlɛ mua gbee fa a wati gbi. Baibui ndeilɔ yɛ a wati na, Ngewɔ a ngi lukui vombo lɔ “i fuluhanii gbi lii lɛli a na ti yɛ hamini fa.”—Saam 145:​16.

21. Mu ye kɔɔni kɛ ngooyei a yɛɛ nunga luahu tia huangeisia?

21 Ngooyei a yɛɛ nunga tia fuuhaiŋsia luahu. Huanga tɛɛ ya hinda nyamu wue a numu gbi. Ndopo mumuisia bɛ vui tɛɛ ya luwa huangei nasia ma nunga ta luwa ha ti ma.—Aisaia 11:​6-9; 65:​25 gaa.

22. Gbɛ mia Yesu a pie nasia va ti higbɛngɔ?

22 Higbɛ ɛɛ ya yɛ na. Wati na Yesu yɛ ndunyi hu, i higbɛ gboto haleilɔ. (Matiu 9:​35; Maak 1:​40-42; Jɔn 5:​5-9) Sia Yesu mia Mahin a ngie Ngewɔ Mahayei hu, a numui gbi hale lɔ. Na woma, numu gbi ɛɛ ya nde yɛ, “nya higbɛngɔe.”—Aisaia 33:​24; 35:​5, 6.

23. Gbɛ mia Ngewɔ a pie nasia va ti haanga?

23 Ngewɔ a haabla wu lɔ hei hu. Ngewɔ lahedi wumbuilɔ kɛ nunga miliɔn gboto ti haanga a ti wu lɔ hei hu. Baibui yɛ “hiyela hɛi hu,” a “yɛlɔ na tɔnyabla kɛ kavabla va.”—Jɔn 5:​28, 29 gaa; Toobla ti Wiehindɛisia 24:​15.

24. Gbɛva mia bi gohu a nɛɛ yɛ va ndunyama Alijɛni hu?

24 Ndongɔ naa mu gama lɔ kɔ mu kaa wue kɔlongɔ Jɛhova ma tao mu ngi liima hindei wue, ɔɔ mu na wue mu longɔ mu pie. Mu mu nɛmahui gbatɛnga Jɛhova liima hindei wue va mua nafa gboto majɔɔ lɔ kulɔma. Ji kena yia ndeni Yesu ma kɔ i gii a ngie, Yesu liilooma veilɔ ngi wɛ yɛɛ: “Mua bie ma yɛlɔ . . . aijɛnɛ.” (Luki 23:​43, NY) Mu lɛ gulɔma a kaa wue la kɔlongɔ Yesu Klisi ma, tao mu tɔ sia a ye kpɔma hei kɔ hindei nasia ti wue Ngewɔ lahedi wumbunga pie va.