Nëjkx parë xyʼixët diʼib tmëminy

Nëjkx mä myiny tukëʼëyë titulo

“Jyobaa diˈib nDiosˈäjtëm yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”

“Jyobaa diˈib nDiosˈäjtëm yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”

“Mmëdooˈit mijts Israel: Jyobaa diˈib nDiosˈäjtëm yëˈëyë tuˈugë Jyobaa” (DEUTERONOMIO 6:4).

ËY 138 ETSË 2

1, 2. 1) ¿Tiko tnijawëdë jäˈäy wiˈix jyënaˈanyë Deuteronomio 6:4? 2) ¿Tiko Moisés ojts tnigajpxyë tyäˈädë ääw ayuk?

NUˈUN kujkë tiempë nyaxy, yëˈë judiyëtëjk jopyëp ets uxëp tkäjpxtë tuˈugë nuˈkxtakën diˈib jëjpˈam yajnäjxtëp parë dyajnigëxëˈëktë ko yëˈëyë yˈawdäjttëp tuˈugë Dios. Tyäˈädë nuˈkxtakën yëˈë diˈib yajpatp mä Deuteronomio 6:4, ja ttijtë shemá mët ko mä ayuk ebreo duˈun myiny tuˈugë ayuk diˈib tyuktsondakypyë tyäˈädë bersikulo.

2 Moisés yëˈë diˈib nyigäjpxë tyäˈädë ääw ayuk mä jëmëjt 1473 mä kyajnëm myinyë Kristë. Ja duˈun jyënany ko ojts nyayjëgäjpxënë mët ja israelitëty jam Moab, yëˈë nety tyuknaxandëp ja Jordán mëj nëë ets tjaˈabëkäˈändë ja Nax diˈib Yajtukwandaktë (Deuteronomio 6:1). Moisés të nety ttuˈumoˈoy ja israelitëty 40 jëmëjt ets yˈakjotmëkmooy parë twinguwäˈägëdët ja amay jotmay diˈibë nety pyäädandëp. Tsojkëbë nety ttukˈijxpattëdë Jyobaa diˈib Diosˈäjttëp ets xëmë tmëmëdowdët. Pääty ko ojts ttukwingugäjpxëtyaˈay ja Mäjkpë Mandamientë ets ja wiinkpë  Jyobaa yˈanaˈamën, ta ojts tnigajpxy diˈib jëjpˈam jyamyatstëp ja israelitëty, yajpääty mä Deuteronomio 6:4, 5 (käjpx). *

3. ¿Tijaty yaˈˈatsoowëmbitäämp mä tyäˈädë artikulo?

3 Ja Israelitëty nyijäˈäwëdëbë nety ko Jyobaa diˈib Diosˈäjttëp “yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”, ets yëˈëyë yˈawdäjttë ja Dios diˈib nety të tˈawdattë ja yˈaptëjk. Per ¿tiko Moisés tyukjamyajtsëdë ko Jyobaa “yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”? ¿Ets wiˈixë tyäˈädë nyaymyënëjkxyëty ko net jyënaˈany “mtsokëbë Jyobaa diˈib mDiosˈäjtypy mët tukëˈëyë mgorasoon ets mët tukëˈëyë mniniˈkx mgëbäjk ets mët tukëˈëyë mjot mëjääw”? ¿Wiˈix tyam mbäät nguytyuˈunëm extëm jyënaˈany mä Deuteronomio 6:4, 5?

DIˈIB NDIOSˈÄJTËM “YËˈËYË TUˈUGË JYOBAA”

4, 5. 1) ¿Ti yˈandijpy ko jyënaˈany “yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”? 2) ¿Tiko Jyobaa kyaj tyuknaxyëty mëdë diosëty diˈibë jäˈäy yˈawdäjttëp?

4 Kyaj jyaˈˈatyë wiinkpë. Ko jyënaˈany “yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”, kanäk pëky nyikejy. Tuk pëky, yëˈë ko Jyobaa yëˈëyë tukpäjk, kyaj jyaˈˈatyë wiinkpë dios extëm yëˈë. Ets ko Moisés duˈun jyënany, nan kyaj yëˈë tmaytyäˈägany ko kyaj yˈoyëty nmëbëjkëmë tukniˈˈijxën diˈib mä trinidad. Jyobaa yëˈë ojts dyajkojˈyë tsäjp etsë Naxwinyëdë, yëˈë diˈib Yajkutujkp abëtsemy nyaxwinyëdë ets yëˈëyë tukpäjkë Diosë tëyˈäjtënbë, kyaj jyaˈˈatyë wiinkpë extëm yëˈë (2 Samuel 7:22). Pääty ko Moisés jyënany “yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”, yëˈë parë ttukjamyejtsy ja israelitëty ko yëˈëyë mbäät tˈawdattë. Kyaj tˈawdattët kanäägë dios extëm yˈadëˈëtstë ja wiink nax wiink käjpn, diˈib myëbëjktëp ko ja diosëty myëdäjttëbë mëjääw parë tijaty tˈanaˈamdët.

5 Extëm nˈokpëjtakëm, ja Egipto jäˈäyëty yëˈë ijty yˈawdäjttëbë Ra, diˈib diosˈäjtp mä Xëëw; Nut, diˈib diosˈäjtp mä tsäjp; Geb, diˈib diosˈäjtp mä Naxwinyëdë etsë Hapi, diˈib diosˈäjtp mä ja nëë diˈib xyëˈäjtypy Nilo. Nan yˈawdäjttëp ijtyë jëyujk animal. Per ko Jyobaa tkejxy ja mäjkpë ayoˈon, ta dyaˈijxë ko yëˈë diˈib niˈigyë ja mëjääw myëdäjtypy ets kyaj dyuˈunëty ja may diosëty. Ja Canaán jäˈäyëty, yëˈë ijty mas mëj yajnäjxtëp ja dios Baal. Tmëbëktë ko tyäˈädë dios yëˈë yajjukyˈäjtëdëp, ets ko nan yëˈë diosˈäjtp tsäjpotm, mä nëë tuu ets ko jyantsy myëkpojtuˈuy. Ets mä kanääk ja it lugäär tmëbëktë ijty ko Baal yëˈë ijxˈijt kuentˈäjtëdëp (Números 25:3). Per ja Israelitëty tsojkëbë nety tjamyatstët ko diˈib Diosˈäjttëp, yëˈë ja “Diosë tëyˈäjtënbë”, diˈib tukpäjk, “yëˈëyë tuˈugë Jyobaa” (Deuteronomio 4:35, 39).

Jyobaa ninäˈä kyatëgatsy ets kyaj wyinmääymyiny wyinmääyxyëpy. Kyaj myastuˈuty, kyuytyuumbyë yˈayuk ets xëmë tnigajpxy diˈib tëyˈäjtën

6, 7. 1) ¿Ti ja tuk pëky yˈandijpy ko jyënaˈany “yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”? 2) ¿Wiˈixë Jyobaa dyaˈijxë ko jantsy yëˈëyë tukpäjk?

6 Jyobaa kyaj tyëgatsy ets kyaj myastuˈuty. Ko jyënaˈany “yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”, nan yëˈë yˈandijpy ko tijaty wyandakypy  ets tyuumpy mbäät xëmë nmëbëjkëm. Yëˈë ninäˈä kyatëgatsy ets kyaj wyinmääymyiny wyinmääyxyëpy. Kyaj myastuˈuty, kyuytyuumbyë yˈayuk ets xëmë tnigajpxy diˈib tëyˈäjtën. ¿Wiˈix nnijäˈäwëm? Ko tkuytyuuny diˈibë Abrahán tyukwandak, ojts tˈanëëmë ko ja tyëëm yˈääts jam jyukyˈatäˈändë mä ja Nax diˈib Yajtukwandaktë. Jyobaa kyaj wyinmääytyëgäjtsy, ojts kanäägë miläägrë ttuny parë tkuytyuunyë tyäˈädë wyandakën ko nyajxy 430 jëmëjt (Génesis 12:1, 2, 7; Éxodo 12:40, 41).

7 Ko nyajxy kanäk mëgoˈpx jëmëjt, ta Jyobaa tˈanmääyë israelitëty ko yëˈë tyestiigëˈäjtypy ets jyënany: “Ëjtsëmë duˈun. Mä kyajnëm ëjts nituˈugë Dios të kyakojy, ets ok mä ëjts kyaj pënë wiinkpë jyaˈˈaty”. Nan ojts tnigajpxy ko diˈib wyandakypy ninäˈä kyatëgatsy, ko jyënany: “Ëjtsëmë duˈun xëmë” (Isaías 43:10, 13; 44:6; 48:12). Seguurë ko ja israelitëty mëjwiin kajaa tmëjjäˈäwëdë ko tmëduundë tuˈugë Dios diˈib ninäˈä kyatëgatsy ets diˈib kyuytyuumbyë yˈayuk. Ëtsäjtëm nan mëjwiin kajaa tyam nmëjjäˈäwëm (Malaquías 3:6; Santya̱ˈa̱gʉ 1:17).

8, 9. 1) ¿Ti Jyobaa yˈawijxypy ets ttunët pënaty mëduunëp? 2) ¿Wiˈixë Jesus ojts tnikäjpxëmbity extëmë Moisés jyënany?

8 Extëmë Moisés tˈanmääy ja israelitëty, nan yëˈë tyukjamyajts ko Jyobaa xëmë nety tsyokäˈänëdë ets kyuentˈatäˈänëdë. Per ko Jyobaa nan yˈawijxypy nety ets yëˈëyë aduˈuk myëdunëdët ets tsyokëdët mët tukëˈëyë jyot kyorasoon, nyiniˈkx kyëbäjk etsë jyot myëjääw. Nan tsojkëbë nety ja israelitëty ttukmëtmaytyäˈäktët ja yˈuˈunk yˈënäˈk pënën Jyobaa, parë yëˈëyë tˈawdattët ko yaˈknëdët (Deuteronomio 6:6-9).

9 Komë Jyobaa ninäˈä tkayajtëgatsy diˈib tyuknibëjtakëp, nan kyaj dyajtëgatsy ti yˈawijxypy ttunët pënaty jantsy mëduunëp. Pääty, parë tkupëkët wiˈix nmëduˈunëm, tsojkëp nˈawdäjtëm yëˈëyë naytyuˈuk ets ntsojkëm mët tukëˈëyë jot korasoon, niniˈkx këbäjk etsë jot mëjääw. Jesus ojts tnigajpxy ko tyäˈädë anaˈamën yëˈë diˈib mas jëjpˈam (käjpxë Markʉs 12:28-31). Minë net nˈokˈijxëm wiˈix mbäät nyajnigëxëˈkëm mä jukyˈäjtën ko “Jyobaa diˈib nDiosˈäjtëm yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”.

NˈOKMËDUˈUNËM YËˈËYË JYOBAA ETS NˈOKTSOJKËM

10, 11. 1) ¿Ti yˈandijpy yëˈëyë naytyuˈuk nˈawdäjtëmë Jyobaa? 2) ¿Wiˈix ja nimäjtaxkpë yaˈayˈënäˈk diˈib israelitë dyajnigëxëˈktë ko yëˈëyë yˈawdäjttëbë Jyobaa?

10 Jyobaa yëˈëyë tukpäjkë Dios diˈib nˈawdäjtëm ets yëˈëyë aduˈuk nmëduˈunëm ets ntsojkëm. Kyaj mbäädë wiink dios nˈawdäjtëm ets nan kyaj mbäät nyajtëjkëmë tukniˈˈijxënë o tuˈunën diˈib kyaj tyëyˈäjtënëty mä nmëduˈunëmë Jyobaa. Nan kyaj mbäädë Jyobaa nˈijxëm extëm tuˈugë dios diˈib jeˈeyë mëj ijtp mä wiink diosëty o ko jeˈeyë tmëdaty niˈigyë mëkˈäjtën. Jyobaa yëˈë duˈun tukpäjkë Dios diˈib tëyˈäjtën, pääty nyitëkëty ets yëˈëyë naytyuˈuk nˈawdäjtëm (käjpxë Diˈibʉ Jatanʉp 4:11).

11 Mä Daniel yajmaytyakp nimäjtaxkë yaˈayˈënäˈk diˈib israelitë, Daniel, Hananías, Misael etsë Azarías. ¿Wiˈix dyajnigëxëˈktë  ko yëˈëyë naytyuˈuk yˈawdäjttë Jyobaa ets tsyojktë? Ko kyaj tkupëjktë ja käˈäy ukën diˈibë Dios yajkubojk tjëˈxtët. Ets ja Hananías, Misael etsë Azarías nan kyaj ojts tniwindäˈäktë ja awinax diˈib oorë, diˈib ja Nabucodonosor yaˈoˈoyë. Wyinmäˈänyotyë nety dyaˈittë ko yëˈëyë mbäädë Jyobaa tˈawdattë, pääty xëmë tmëmëdoowdë (Daniel 1:1–3:30).

Jyobaa yëˈë diˈib mas jëjpˈam mbäät nbëjtakëm mä jukyˈäjtën

12. Pën yëˈëyë nmëdunäˈänëmë Jyobaa ets ntsokäˈänëm, ¿ti mbäät mëët nnaygyuentˈäjtëm?

12 Jyobaa yëˈë diˈib mas jëjpˈam mbäät nbëjtakëm mä jukyˈäjtën. Pääty, pën yëˈëyë nmëdunäˈänëm ets ntsokäˈänëm, jëjpˈam nnaygyuentˈäjtëm parë nitii tkawingudëgatsˈatëdë Jyobaa. ¿Tijaty mbäät mëët nnaygyuentˈäjtëm? Jyobaa myooy ja israelitëty ja Mäjkpë Mandamientë, ets mä tuˈuk jyënaˈany parë kyaj tˈawdattëdë wiink diosëty. Tsojkëbë nety tjëjpkudijëdët oytyim tiijëty diˈib näjxp extëmë wiink dios (Deuteronomio 5:6-10). Tyam, nan taaˈäjtp kanäk pëky diˈib näjxp extëmë wiink dios, ets nääk tsip nˈëxkäjpëm. Perë Jyobaa kyaj tyëgatsy ets duˈunyëm xyˈanmäˈäyëm parë njëjpkudijëmë wiink dios, mët ko “yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”. Pääty, min nˈokˈijxëm wiˈix tyam mbäät njëjpkudijëmë wiink dios.

13. ¿Tijaty mbäät xytyukmëjagamgakëmë Jyobaa?

13 Taaˈäjtp kanäk pëky diˈib mbäät xytyukmëjagamgakëmë Jyobaa, extëm diˈib yajnigäjpxp mä Kolosʉ 3:5 (käjpx). Mä tyäˈädë tekstë jyënaˈany ko duˈun nyaxy extëm nˈawdäjtëmë wiink dios ko tijaty nˈatsojkëm. ¿Tiko? Yëˈko mbäät jyëmbity extëm tuˈugë dios diˈib jantsy kumëjääw ko mëk tijaty nˈatsojkëm, extëmë meeny sentääbë o ko tijaty nmëdatäˈänëm. Tukëˈëyë poky kaytyey diˈib yajmaytyakp mä Kolosʉ 3:5, nan ja myiny ko ti nˈatsojkëm. Ko mëk nˈatsojkëm tijaty jap yajmaytyakp, mbäät yëˈë niˈigyë ntsojkënë ets kyaj yˈokduˈunˈäjnë Dios. Ko duˈun njäjtëm, yëˈë nety nˈawdäjtëmë wiink dios ets kyaj netyë Jyobaa nekyˈijxëm extëm “yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”. ¡Nˈoknaygyuentˈäjtëm ets ninäˈä duˈun ngajäjtëm!

14. ¿Ti käjpxwijënë yäjkë apostëlë Juan?

14 Apostëlë Juan nan ojts tmaytyaˈaky extëm “ko jäˈäy tˈëxtäˈäytyë diˈibë niniˈx këbäjk tsyejpy, ko tˈatsoktë ko tii tˈixtë es ko myëj pyäädëdë ko tii tmëdat tjaygyaptë”. Ets ta jyënany ko pënaty tsyejpy tijaty jaˈäjtp yä naxwiiny “kyaj ttsoktë ja Dios Teety” (1 Fwank 2:15, 16). Pääty oy ko xëmë nˈijxëm pën kyaj ntsojkëm tijaty jaˈäjtp naxwiiny. Waˈan nbëjkëmë kuentë ko tap ogäˈän nnaymyaaybyëjkëm mëdë naxwinyëdë jäˈäy o ko tap nˈoyˈijxëm tijaty tyukxondaktëp, wiˈix nyaywyit nyayxyoxëdë o nyayˈoytyunëdë. O waˈan nanduˈun nˈëxpëkäˈänëm mä unibersidad parë nmëdatäˈänëm “tijaty mëjwiin kajaa” (Jeremías 45:4, 5). Ja jembyë jukyˈäjtën wingon yˈijnë, pääty tsojkëp njamyajtsëm extëm jyënanyë Moisés. Pën të yajxon njaygyujkëm ets nmëbëjkëm ko “Jyobaa diˈib nDiosˈäjtëm yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”, ta yëˈëyë aduˈuk nˈawdäjtëm, ntsojkëm ets nmëduˈunëm extëm yëˈë ttseky (Ebreeʉsʉty 12:28, 29).

 NˈOKNAYAˈIJTËM TUˈUGYË MÄ NDUˈUKMUJKËM

15. ¿Tiko Pablo ojts ttukjamyetsy ja myëguˈuktëjk ko Dios “yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”?

15 Ko Biiblyë jyënaˈany “yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”, nan yëˈë yˈandijpy ko Jyobaa tsyejpy ets tuˈugyë nyayaˈitëdët pënaty mëduunëp ets tyuˈugyët tijaty tyuknibëjtakëdëp. Ja tim jawyiimbë Jesusë yˈëxpëjkpëty määyëm tsyoˈondë, tamë judiyë jäˈäy, grieegë jäˈäy etsë romanë jäˈäy. Wiˈixëm ja kyostumbrë tmëdäjttë ets ja jyot wyinmäˈäny. Pääty, nääk ojts tsyiptakxëdë tkuytyundët diˈibë nety të yajtukniˈˈixëdë o tmastuˈuttët diˈib nety tyuunkˈäjttëp. Päätyë apostëlë Pablo ojts tyukjamyatsëdë ko Dios mëduumbë jeˈeyë tmëdattë tuˈugë Dios, Jyobaa (käjpxë 1 Korintʉ 8:5, 6).

Jyobaa tsyejpy ets tuˈugyë nyayaˈitëdët pënaty mëduunëp ets tyuˈugyët tijaty tyuknibëjtakëdëp

16, 17. 1) ¿Diˈibë tekstë tyam adëëp, ets wiˈix wyimbëtsëmy? 2) ¿Ti diˈib mbäät xyajnaywyäˈkxëm mëdë nmëguˈukˈäjtëm?

16 ¿Ets wiˈix tyamë Diosë kyäjpn yajpääty? Ja kugajpxy Isaías ojts tnaskäjpxë ko “mä nety ja tiempë jyëjpkëxanë”, mayë jäˈäy diˈib tsoˈondëp oytyim määjëty tuˈugyë tˈawdatäˈändë Jyobaa, ets jyënäˈänäˈändë: “Yëˈë xytyukniˈˈixëyäˈänëm ja nyëˈë tyuˈu ets nnëˈëyoˈoy nduˈuyoˈoyëm mä nyëˈë tyuˈu” (Isaías  2:2, 3). Jantsy jotkujk nnayjäˈäwëm ko tyamë tyäˈädë tekstë yˈadëy. Pes oymyääjëty tsyoondë nmëguˈukˈäjtëm, wiˈixëm tmëdattë ja kyostumbrë ets wiˈixëm kyäjpxtë, per niˈamukë tuˈugyë nmëduˈunëmë Jyobaa. Wenë, näˈäty jaˈäjtpë jotmay mëdë nmëguˈukˈäjtëm mët ko wiˈixëm njäˈäyˈäjtëm.

¿Nduˈunëmë mëjääw parë jyapˈatëdë tuˈugyëˈäjtën mä nduˈukmujkëm? (Ixë parrafo 16 axtë 19).

17 Extëm nˈokpëjtakëm, ¿wiˈix nˈijxëmë nmëguˈukˈäjtëm diˈib tsoˈondëp wiink lugäär? Waˈan tyëgatsyëty ja yˈayuk, wyit xyox, kyostumbrë o axtë ja kyaˈay yˈukën. ¿Yajpäädäˈänëm mëdë tyäˈädë nmëguˈukˈäjtëm o yëˈëyë mëët nyajpäädäˈänëm pënaty mëët tyuˈugyë ja kostumbrë o ja nax käjpn? ¿Ets wiˈix nˈijxëm pënaty tuundëp mëjjäˈäy mä ja nlugäärˈäjtëm diˈib mas ënäˈk ets kyaj dyuˈunëty ëtsäjtëm, o diˈib tsoˈondëp wiink lugäär o diˈib tëgatsy ixˈäjttëp? Pën kyaj nnaygyuentˈäjtëm, mbäädë tyäˈädë xyajnaywyäˈkxëm ets kyaj tuˈugyë nekyˈijtëm.

18, 19. 1) ¿Ti käjpxwijënë miimp mä Éfesʉ 4:1-3? 2) ¿Ti mbäät xypyudëjkëm parë nnayaˈijtëm tuˈugyë mëdë nmëguˈukˈäjtëm?

18 ¿Wiˈix mbäät njëjpkudijëmë duˈumbë jotmay? Ko nbaduˈunëm ja käjpxwijën diˈibë apostëlë Pablo myooy ja Dios mëduumbëty diˈib Éfeso, mä nety tsyëënëdë mëkjäˈäytyëjk ets määyëm tsyoondë (käjpxë Éfesʉ 4:1-3). Pablo ojts yˈanëˈëmxëdë: “Tudaˈakyˈattë es oyjyaˈayˈattë, es mëdattë maˈxtujkën mët ja wiinkpëty. Naybyudëkëdë nixim niyam mët ja oyjyotkyëjxm”. Tyäˈädë jäˈäyˈäjtën duˈun extëmë potsy diˈib pyäˈtënaapy tuˈugë tëjk, per parë ja tëjk oy yˈitët, tsojkëp mëk nduˈunëm. Pablo yëˈë nety tsyejpy ets ja Dios mëduumbëty diˈib Éfeso tyundët mëk parë tuˈugyë nyayaˈitëdët mët ja myëguˈuktëjk.

19 Niˈamukë mbäät nduˈunëmë mëjääw parë jyapˈatëdë tuˈugyëˈäjtën mä Diosë kyäjpn. ¿Ti mbäät xypyudëjkëm? Myëduˈuk, tsojkëp nyaˈijxëmë oybyë jäˈäyˈäjtën diˈibë Pablo ojts tnigajpxy, extëm nˈijtëm yujy tudaˈaky, nˈoyjyaˈayˈäjtëm, nmaˈkxtujkëm ets nyaˈijxëmë tsojkën. Myëmajtsk, tsojkëp nduˈunëmë mëjääw parë kyaj nmëdäjtëmë jëën tsip mëdë nmëguˈukˈäjtëm. Ko näˈäty jyapˈatyë duˈumbë jotmay mä Diosë kyäjpn, duˈun yëˈë extëm ko jyiitsë ja potsy diˈib pyäˈtënaapy ja tëjk. Pën kyaj nyaˈoˈoyëm, mbäät xyajnaywyäˈkxëm. Pääty tsojkëp nduˈunëmë mëjääw parë nyaˈoˈoyëm, net nˈijtëm agujk jotkujk ets tuˈugyë.

20. ¿Wiˈix nyajnigëxëˈkëm pën njaygyujkëm ko “Jyobaa diˈib nDiosˈäjtëm yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”?

20 “Jyobaa diˈib nDiosˈäjtëm yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”. ¡Mëjwiin kajaa nyikejˈyë tyäˈädë ääw ayuk! Ja israelitëty jotmëkmooyëdë parë twinguwäˈkëdë ja amay jotmay diˈib pyattë ko tjaˈabëjktë ja Nax diˈib Yajtukwandaktë. Ëtsäjtëm nan xyjotmëkmoˈoyëmë tyäˈädë ääw ayuk parë nduknäjxëm ja mëk ayoˈon diˈib miimp ets parë nëjkx nˈijtëm tuˈugyë ets agujk jotkujk mä ja jembyë jukyˈäjtën. ¿Njaygyujkëm ko “Jyobaa diˈib nDiosˈäjtëm yëˈëyë tuˈugë Jyobaa”? Pën njaygyujkëm, ta yëˈëyë naytyuˈuk nˈawdäjtëm ets ntsojkëm. Nˈoktsojkëm xëmë Jyobaa ets nˈokmëduˈunëm mët tukëˈëyë jot korasoon, jot mëjääw etsë jot winmäˈäny. Nˈoktuˈunëmë mëjääw parë tuˈugyë nnayaˈijtëm mëdë nmëguˈukˈäjtëm ets agujk jotkujk. Pën nduˈunëm duˈun, ta nëjkxë Jesus xyajnäjxëm extëmë borreegë ets xyˈanmäˈäyëm: “Mindë miitsëty diˈibëts ja nDeety të kyunuˈxëdë. Axäjëdë ja oyˈäjtën mä ngutujkënëts diˈibë Dios [të] mduknibëjtäägëty axtë mä oj dyajkojy ja naxwinyëdë” (Matewʉ 25:34).

^ parr. 2 Deuteronomio 6:4, 5: “Mmëdooˈit mijts Israel: Jyobaa diˈib nDiosˈäjtëm yëˈëyë tuˈugë Jyobaa. Mtsokëbë Jyobaa diˈib mDiosˈäjtypy mët tukëˈëyë mgorasoon ets mët tukëˈëyë mniniˈkx mgëbäjk ets mët tukëˈëyë mjot mëjääw”.