Tajlal xnaqʼtzbʼil

 

Taqikʼ

Qe yol tuʼn t-xi tzyet

 2

Aʼyeju qʼinumabʼil toj Tyol Dios

 3

Qo ok te tbʼanel aj xnaqʼtzal

 4

¿Alkye tten tuʼn kyanqʼin okslal?

 5

Yol tuʼn tkubʼ bʼaj chmabʼil

 6

Tzʼok tilil quʼn tuʼn tbʼant-xix quʼjin ex tuʼn qqʼon xnaqʼtzbʼil

 7

Consej

 8

Ambʼil

 9

Aj tpon ansyan in bʼet kyojele Ja te Chmabʼil

 10

Toj seman aj tok nimaq chmabʼil

 11

Toj seman te Nabʼitz Tkyimlen Jesucristo

 12

Ansyan tiʼj chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil

 13

Aju kxel tzyunte chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil

 14

Qʼol kyaqʼun kʼloj ansyan

 15

Onil qʼol consej

 16

Clases auxiliares

 17

Qe video

 18

1. Ok kbʼel ikʼset chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil ik tzeʼn in tzaj qʼamaʼn toj Uʼj te aqʼuntl toj chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil, ex ik tzeʼn in tzaj qʼamaʼn toj tqanil lu. Il tiʼj tuʼn kyxi onit kykyaqil pakbʼal tuʼntzun tex kyqʼoʼn kyoklen. Aʼyeju xjal kukx in che ul kyoj chmabʼil jaku txi qʼet ambʼil kye tuʼn tex kyoklen qa in nok qeʼ kykʼuʼj tiʼj xnaqʼtzbʼil tkuʼx toj Tyol Dios ex qa in che anqʼin ik tzeʼn qe kawbʼil tkuʼx toj (be-S t-xaq 282).

 2. Qe yol tuʼn t-xi tzyet (3 minut moqa chʼixme). Aj tkubʼ bʼaj bʼitz ex naʼj Dios, aju kxel tzyunte chmabʼil kxel tqʼamaʼn junjun tbʼanel xnaqʼtzbʼil tuʼn ttzaj kygan qeju in che bʼin tiʼjju kbʼel xnaqʼtzet ex kxel tqʼamaʼn jun kyxol qeju xjel tkuʼx toj Uʼj te tzaqʼwebʼil tiʼj chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil.

 3. Aʼyeju qʼinumabʼil toj Tyol Dios

  • Chikʼbʼabʼil (10 min.). Toj Uʼj te aqʼuntl toj chmabʼil tkuʼx aju tbʼi chikʼbʼabʼil tukʼil kabʼe moqa oxe xnaqʼtzbʼil nim toklen. Aju chikʼbʼabʼil lu kʼelex tqʼoʼn jun ansyan moqa jun onil kye ansyan xnaqʼtzan maj tten. Aj t-xi tzyet tuʼn tkubʼ uʼjit juntl uʼj tiʼj Tyol Dios, kʼokel qʼet jun video tuʼn t-xi tzyet. Jaku txi tqʼamaʼn erman qʼol chikʼbʼabʼil junjun xnaqʼtzbʼil tkuʼx toj video aju at toklen tukʼil tbʼi chikʼbʼabʼil, noqtzun tuʼnj il tiʼj tuʼn t-xi tchikʼbʼaʼn qe xnaqʼtzbʼil nim toklen tkuʼx toj Uʼj te aqʼuntl toj chmabʼil. Qa atx ambʼil, ax ikx jaku che ajbʼen tilbʼilal tuʼn ex junjuntl xnaqʼtzbʼil tiʼj Tyol Dios aʼyeju in che onin tiʼj xnaqʼtzbʼil kbʼel xnaqʼtzet.

  •   Qo jyon kyiʼj tbʼanel qʼinumabʼil ewin ateʼ (8 min.). Aju oklenj lu kʼikʼex qʼet tukʼil xjel ex tzaqʼwebʼil, mintiʼ tuʼn tex qʼet yol tuʼn t-xi tzyet nix tuʼn tkubʼ bʼaj. Jaku tzʼex tqʼoʼn jun ansyan moqa jun onil kye ansyan xnaqʼtzan maj tten. Maske a erman kbʼel ximente jniʼ ambʼil kxel tqʼoʼn tiʼj junjun xjel ik tzeʼn jaku tzʼonin kyiʼj erman, il tiʼj tuʼn t-xi tqanin kykyaqil qe xjel. Ax ikx ax kbʼel ximente qa il tiʼj tuʼn kyjaw uʼjit tkyaqil taqikʼ Tyol Dios tkuʼx kyoj qeju kabʼe tnejel xjel moqa miʼn. Aʼyeju erman kxel kyqʼoʼn kyyol il tiʼj tuʼn t-xi kyqʼoʼn toj 30 segundos moqa chʼixme.

  • Kjawil uʼjit (4 minut moqa chʼixme). Aju oklenj lu kʼelex tqʼoʼn jun ermano. Il tiʼj tuʼn tjaw tuʼjin taqikʼ Tyol Dios in tzaj qʼamaʼn ex mintiʼ tuʼn t-xi tqʼamaʼn jun tyol tiʼj aj t-xi tzyet nix aj tkubʼ bʼaj. Aju erman kxel tzyunte chmabʼil ok kʼonil kyiʼj qeju erman kʼelex kyqʼoʼn kyoklen tuʼn tel kynikʼ tiʼjju in jaw kyuʼjin, tuʼn tjaw kyuʼjin ik tzeʼnx tzʼibʼinte, toj tumel ex ik tzeʼnx che yolin, ax ikx alkye tqʼajqʼajel kywiʼ kʼokel kyqʼoʼn tiʼj, alkyeqe yol kʼokel kyqʼoʼn kyoklen ex jatumel tuʼn kyweʼ.

  4. Qo ok te tbʼanel aj xnaqʼtzal (15 minut moqa chʼixme). Aju plaj te chmabʼil lu in xi tqʼoʼn ambʼil kye kykyaqil erman tuʼn tbʼant-xix kypakbʼan ex tuʼn kyqʼon xnaqʼtzbʼil. Aju oklenj aj qyolin tnejel maj ex aj qmeltzʼaj tukʼil xjal atz kjawitz toj plaj «Junjun tten tuʼn t-xi tzyet tuʼn qyolin», aju tkuʼx toj tnejel t-xaq Uʼj te aqʼuntl toj chmabʼil. Aʼye pakbʼal che kbʼel ximente qa kyjel kyqʼoʼn jun uʼj moqa kxel kyyekʼin jun video aju at toj onbʼil tuʼn qqʼon xnaqʼtzbʼil. Toj Uʼj te aqʼuntl toj chmabʼil in tzaj qʼamaʼn jteʼ ambʼil kxel tiʼn junjun oklenj, ex at maj ktzajel tqʼamaʼn junjuntl tqanil tiʼj jun oklenj. Nya il tiʼj tuʼn tajbʼen mas tqanil kyuʼn erman twitzju in tzaj qʼamaʼn noq tuʼn tkubʼ bʼaj oklenj toj ambʼil bʼantni tiʼj. At junjun erman in kubʼ kybʼinchaʼnxix kyten tiʼj kyoklen ex tuʼn jlu jun rat jaku kubʼ bʼaj kyuʼn, bʼalo atxtoq jun minut moqa mas chʼintl naʼmxtoq tkubʼ bʼaj ambʼil. Ax ikx kye ansyan jaku txi qʼet jun kyoklen qa mintiʼxix erman at.

  • Qe video te yekʼbʼil tuʼn t-xi tzyet tuʼn qyolin. Che okel qʼet ex che kbʼel xnaqʼtzet qe video te yekʼbʼil kyukʼil erman toj junxichaq seman. Toj junjun xjaw kxel yekʼit video aj qyolin tnejel maj, aj qmeltzʼaj tnejel maj ex aj qmeltzʼaj tkabʼin maj. Aju oklenj lu kʼelex tqʼoʼn erman kxel tzyunte chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil.

  • Aj qyolin tnejel maj. Aju oklenj lu kʼelex tqʼoʼn jun ermano moqa jun ermana. Qa ma tzʼex tqʼoʼn jun ermana, ax jun ermana kʼonil tiʼj, qatzun ma tzʼex tqʼoʼn jun ermano, ax jun ermano kʼonil tiʼj, ax ikx jaku tzʼonin jun toj kyja kyiʼj. Kykabʼil jaku che kubʼ qeʼ moqa jaku che kyaj weʼ. Kʼajbʼel jun qʼolbʼebʼil tuʼn erman aju in najbʼen kyuʼn xjal toj tembʼil te pakbʼabʼil. Tuʼn tex qʼet oklenj lu atz kjawitz toj plaj «Junjun tten tuʼn t-xi tzyet tuʼn qyolin».

  • Aj qmeltzʼaj tnejel maj. Aju oklenj lu kʼelex tqʼoʼn jun ermano moqa jun ermana. Qa ma tzʼex tqʼoʼn jun ermana, ax jun ermana kʼonil tiʼj, qatzun jun ermano, ax jun ermano kʼonil tiʼj (km-S 5/97 t-xaq 2). Kykabʼil jaku che kubʼ qeʼ moqa jaku che kyaj weʼ. Aju erman kʼelex qʼonte oklenj, il tiʼj tuʼn tkubʼ tyekʼin tiʼ kxel tqʼamaʼn tuʼn tmeltzʼaj visitarilte jun xjal otoq kubʼ tyekʼin tgan tej kyyolin tnejel maj. Tuʼn tex qʼet oklenj lu atz kjawitz toj plaj «Junjun tten tuʼn t-xi tzyet tuʼn qyolin».

  • Aj qmeltzʼaj tkabʼin maj. Aju oklenj lu kʼelex tqʼoʼn jun ermano moqa jun ermana. Qa ma tzʼex tqʼoʼn jun ermana, ax jun ermana kʼonil tiʼj, qatzun jun ermano, ax jun ermano kʼonil tiʼj (km-S 5/97 t-xaq 2). Kykabʼil jaku che kubʼ qeʼ moqa jaku che kyaj weʼ. Aju erman kʼelex qʼonte oklenj, il tiʼj tuʼn tkubʼ tyekʼin tiʼ kxel tqʼamaʼn aj tmeltzʼaj visitarilte jun xjal kubʼ tyekʼin tgan tej tmeltzʼaj tnejel maj. Tuʼn tex qʼet oklenj lu atz kjawitz toj plaj «Junjun tten tuʼn t-xi tzyet tuʼn qyolin».

  •   Xnaqʼtzbʼil tiʼj Tyol Dios. Aju oklenj lu kʼelex tqʼoʼn jun ermano moqa jun ermana. Qa ma tzʼex tqʼoʼn jun ermana, ax jun ermana kʼonil tiʼj, qatzun jun ermano, ax jun ermano kʼonil tiʼj (km-S 5/97 t-xaq 2). Jaku che kubʼ qeʼ erman moqa jaku che kyaj weʼ. Kʼelex qʼet oklenj lu tuʼn tkubʼ yekʼit jun xnaqʼtzbʼil in xi qʼet te jun xjal aju ya o txi tzyet. Nya il tiʼj tuʼn tok qʼet yol tuʼn t-xi tzyet nix tuʼn tkubʼ bʼaj, oʼkx jaku bʼant jlu qa atz in naqʼunan erman tiʼj jun kyxol qeju xnaqʼtzbʼil lu. Ax ikx nya il tiʼj tuʼn tjaw uʼjit tkyaqil taqikʼ, maske jaku bʼant. Jaku che ajbʼen junxichaq tbʼanel tten tuʼn t-xi qʼet xnaqʼtzbʼil.

  • Chikʼbʼabʼil. Aju oklenj lu kʼelex tqʼoʼn jun ermano ex kʼelex qʼet ik tzeʼn jun chikʼbʼabʼil kye erman.

  5. ¿Alkye tten tuʼn kyanqʼin okslal? Aju plaj te chmabʼil lu kxel tzyet tukʼil jun bʼitz. Kyoj qeju tnejel 15 minut kʼelex qʼet jun moqa kabʼe oklenj, aʼyeju o che kubʼ bʼinchaʼn tuʼn tonin kyiʼj qeju in che pon toj chmabʼil tuʼn tkubʼ kyanqʼin aju in tzaj tqʼamaʼn Tyol Dios. Qa mintiʼ juntl tqanil, aju oklenj lu kʼelex tqʼoʼn jun ansyan moqa jun onil kye ansyan xnaqʼtzan maj tten, noqtzun tuʼnj, mlay tzʼex kyqʼoʼn onil kye ansyan aju oklenj, aju il tiʼj tuʼn tbʼant toj Ja te Chmabʼil sino oʼkx qe ansyan che elex qʼonte.

  • Xnaqʼtzbʼil tiʼj Tyol Dios kye kʼloj okslal (30 min.). Aju oklenj lu ok kʼelex tqʼoʼn jun ansyan xnaqʼtzan maj tten. (Jatumel mintiʼxix ansyan at, jaku che ajbʼen qe onil kye ansyan xnaqʼtzan maj kyten). Kbʼel t-ximen kʼloj ansyan alkyeqe xnaqʼtzan maj kyten tuʼn tex kyqʼoʼn oklenj lu. Aʼyeju erman che jawil skʼoʼn, il tiʼj tuʼn miʼn kyikʼ tibʼaj ambʼil bʼantni tiʼj, tuʼn kyajbʼen taqikʼ Tyol Dios kyuʼn aʼyeju nim kyoklen ex tuʼn kyonin kyiʼj kykyaqil tuʼn tel kynikʼ tiʼj tzeʼn jaku tzʼonin xnaqʼtzbʼil kyiʼj. Jaku kanet tbʼanel nabʼil kyuʼn toj xnaqʼtzbʼil o tzʼetz tiʼj tzeʼn tuʼn tikʼx qʼet Xnaqʼtzbʼil tiʼj uʼj Aju Xqʼuqil. Qa jaku bʼant, jaku che ajbʼen junxichaq erman junjun seman tuʼn tex qʼet xnaqʼtzbʼil ex tuʼn tjaw uʼjit. Qa ma txi tqʼamaʼn erman kxel tzyunte chmabʼil teju kʼelex qʼonte xnaqʼtzbʼil tuʼn tkubʼ bʼaj tuʼn naʼmxtoq tjapun bʼaj ambʼil, a erman lu kbʼel ximinte tzeʼn kbʼantel tuʼn. Jun tumel, bʼaʼn tuʼn miʼn kyjaw uʼjit junjun taqikʼ.

  6. Yol tuʼn tkubʼ bʼaj chmabʼil (3 minut moqa chʼixme). Aju erman kxel tzyunte chmabʼil ktzajel tnaʼn qeju xnaqʼtzbʼil nim kyoklen otoq che kubʼ xnaqʼtzet, ax ikx aju xjel ex aju tzaqʼwebʼil tkuʼx toj Uʼj te tzaqʼwebʼil tiʼj chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil. Tuʼn tten kygan erman tiʼj xnaqʼtzbʼil kbʼel xnaqʼtzet toj juntl seman, jakulo txi tqʼamaʼn jun kyxol qeju xjel kxel tzaqʼwet. Qa atx ambʼil, jaku txi tqʼamaʼn kybʼi qeju kʼelex kyqʼoʼn kyoklen toj juntl seman. Qa mintiʼ juntl tqanil, aju erman kxel tzyunte chmabʼil jaku txi tqʼamaʼn qe tqanil il tiʼj tuʼn tex qʼet ex tuʼn tjaw tuʼjin qe carta toj ambʼil te plaj lu. Aʼyeju tqanil kyiʼj tiʼchaq ojtzqiʼn kyuʼn erman —ik tzeʼn aʼyeju qʼij te pakbʼabʼil ex aju kʼloj erman kbʼajel saqsante Ja te Chmabʼil— miʼn tzʼex qʼet twitz plataforma, sino kʼokel qʼet jatumel ateʼqe tqanil. Qa mintiʼ nim ambʼil tuʼn kyjaw uʼjit qe carta moqa tuʼn tex qʼet qe tqanil il tiʼj, kxel tqanin erman kxel tzyunte chmabʼil kye qeju at kyoklen toj plaj «¿Alkye tten tuʼn kyanqʼin okslal?» tuʼn tel kyiʼn chʼin ambʼil tiʼjju kyoklen (qʼonka twitza tiʼj  taqikʼ 5 ex  9). Kbʼel bʼaj chmabʼil tukʼil bʼitz ex naʼj Dios.

 7. Tzʼok tilil quʼn tuʼn tbʼant-xix quʼjin ex tuʼn qqʼon xnaqʼtzbʼil. Toj seman te 7 te enero te 2019 kxel tzyet tuʼn tajbʼen uʼj Tuʼn qqʼon xnaqʼtzbʼil tuʼn erman kxel tzyunte chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil tuʼn t-xi tqʼoʼn consej kye erman in nex kyoklen ex tuʼn tonin kyiʼj. Aʼyeju erman kʼelex kyoklen, kbʼel kyxnaqʼtzaʼn tajlal xnaqʼtzbʼil in tzaj qʼamaʼn toj Uʼj te aqʼuntl toj chmabʼil aju tok ttxlaj kyoklen toj paréntesis. Toj tnejel seman te jun junjun xjaw, kbʼel t-xnaqʼtzaʼn erman kxel tzyunte chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil jun xnaqʼtzbʼil tkuʼx toj uʼj Tuʼn qqʼon xnaqʼtzbʼil. Ex toj plaj tok tbʼi «Aju o bʼant wuʼne», oʼkx jaku tzʼajbʼen tuʼn erman in nex tqʼoʼn toklen. Mintiʼ tuʼn tkux ttzʼibʼin erman kxel tzyunte chmabʼil nix jun tiʼ toj.

   8. Consej. Aj tkubʼ bʼaj junjun oklenj, kxel tqʼamaʼn erman kxel tzyunte chmabʼil junjun tbʼanel yol teju erman sex toklen ex kxel tqʼoʼn tconsej kjawitz toj uʼj Tuʼn qqʼon xnaqʼtzbʼil toj chʼixme jun minut. Aj t-xi tqʼamaʼn tuʼn tikʼx jun erman qʼol toklen, miʼn txi tqʼamaʼn toj alkye xnaqʼtzbʼil in naqʼunan. Aj tkubʼ bʼaj toklen erman ex otoqxi txi qʼamet tbʼanel yol te, jaku txi tqʼamaʼn erman kxel tzyunte chmabʼil toj alkye xnaqʼtzbʼil in naqʼunantoq ex kxel tqʼamaʼn tiquʼn tbʼanel aju xbʼant tuʼn moqa jaku txi tqʼamaʼn te toj tumel alkye junjuntl tiʼ il tiʼj tuʼn taqʼunan tiʼj. Ax ikx jaku txi tqʼamaʼn junjuntl tiʼchaq tiʼj yekʼbʼil aju jaku tzʼonin tiʼj erman sex toklen moqa kyiʼj kykyaqil. Jaku txi qʼet junjuntl nabʼil te erman tjunalx aj tkubʼ bʼaj chmabʼil moqa toj juntl ambʼil aju in jatz toj uʼj Tuʼn qqʼon xnaqʼtzbʼil moqa toj uʼj Benefíciese, tiʼjju xnaqʼtzbʼil jatumel in naqʼunantoq moqa tiʼj juntl tiʼ at toklen tukʼil yekʼbʼil. (Kyoj  taqikʼ 13 ex  16 kkanetel mas tqanil tuʼna tiʼjju in bʼant tuʼn ansyan tiʼj chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil ex tiʼjju in bʼant tuʼn onil qʼol consej).

    9. Ambʼil. Ni jun oklenj tuʼn tikʼ tibʼaj ambʼil bʼantni tiʼj, ax ikx qeju tyol erman kxel tzyunte chmabʼil. Qa naʼmxtoq tkubʼ bʼaj toklen jun erman, ok kxel qʼamet te qa ma kubʼ bʼaj ambʼil toj jun tten mlay tzʼel kynikʼ txqantl tiʼj. Ax ikx qa ma che ikʼx junjuntl erman tibʼaj ambʼil tiʼj kyoklen, aju onil qʼol consej kyolil kyukʼil aj kyten kyjunalx. Tkyaqil chmabʼil, ax ikx qe bʼitz ex qe naʼj Dios, ok kxel tiʼn 1 or tukʼil 45 minut.

 10. Aj tpon ansyan in bʼet kyojele Ja te Chmabʼil. Aj tpon ansyan in bʼet kyojele Ja te Chmabʼil visitarilte kʼloj okslal, ok kʼajbʼel aju programa tkuʼx toj Uʼj te aqʼuntl toj chmabʼil ex tukʼil chʼixpubʼil lu: te t-xel Xnaqʼtzbʼil tiʼj Tyol Dios kye kʼloj okslal kʼelex tqʼoʼn ansyan in bʼet kyojele Ja te Chmabʼil jun chikʼbʼabʼil te 30 minut. Naʼmxtoq tikʼx qʼet chikʼbʼabʼil, aju erman kxel tzyunte chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil kxel tnaʼn toj chʼin ambʼil aju xkubʼ xnaqʼtzet toj chmabʼil ex aju kbʼel xnaqʼtzet toj juntl seman, kxel tqʼamaʼn qe tqanil il tiʼj tuʼn tex qʼet ex kjawil tuʼjin qe carta, ex yajxitl kxel tqʼoʼn ambʼil te ansyan in bʼet kyojele Ja te Chmabʼil. Aj tkubʼ bʼaj chikʼbʼabʼil, ax ansyan in bʼet kyojele Ja te Chmabʼil kbʼel bʼajsante chmabʼil tukʼil jun bʼitz otoq jaw tskʼoʼn. Mlay che ikʼx qʼet qe oklenj toj clases auxiliares toj yol in yolin kʼloj okslal tiʼj aj tok visita. Aʼyeju tal kʼloj okslal te juntl yol ok kʼokel kychmabʼil aj tok visita toj kʼloj okslal. Noqtzun tuʼnj, il tiʼj tuʼn tok kybʼiʼn chikʼbʼabʼil kʼelex tqʼoʼn ansyan in bʼet kyojele Ja te Chmabʼil junx tukʼil kʼloj okslal.

 11. Toj seman aj tok nimaq chmabʼil. Toj seman aj tok nimaq chmabʼil, mlay kubʼ ikʼset ni jun chmabʼil. Teyele te junjun kbʼel t-xnaqʼtzaʼn tjunalx moqa kyukʼil toj tja, aju xnaqʼtzbʼil kbʼel xnaqʼtzet toj seman aju.

 12. Toj seman te Nabʼitz Tkyimlen Jesucristo. Aj tkubʼ ikʼset Nabʼitz Tkyimlen Jesucristo txolekxi qʼij, mlay tzʼok chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil. Noqtzun tuʼnj, che okel chmabʼil tuʼn qex pakbʼal toj qʼij te Nabʼitz Tkyimlen Jesucristo.

  13. Ansyan tiʼj chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil. A jlu jun ansyan in jaw jyoʼn tuʼn kʼloj ansyan. Kʼokel tilil tuʼn tuʼn tkubʼ ikʼset chmabʼil toj tumel ex tuʼn tbʼant ik tzeʼn in tzaj qʼamaʼn toj tqanil tkuʼx toj uʼj lu. Il tiʼj tuʼn kukx tyolin tukʼilju onil qʼol consej. Ex noq aj tetz Uʼj te aqʼuntl toj chmabʼil, kbʼel tbʼinchaʼn programa tiʼj kyoklen erman kʼelex toj xjaw aju (qʼonka twitza tiʼj  taqikʼ 4). Il tiʼj tuʼn t-xi qʼet oklenj kye erman atxtoq oxe seman tuʼn tex kyqʼoʼn ex kʼeletz imprimirit toj uʼj Oklenj tiʼj chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil (S-89).

 14. Aju kxel tzyunte chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil. Toj junjun seman kʼajbʼel jun ansyan tuʼn t-xi tzyet chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil ajxi tkubʼ bʼaj. (Kyoj kʼloj okslal jatumel mintiʼxix ansyan at, jaku che ajbʼen qe onil kye ansyan xnaqʼtzan maj kyten). Kbʼel tbʼinchaʼn aju kxel tzyunte chmabʼil qe yol tuʼn t-xi tzyet ex tuʼn tkubʼ bʼaj chmabʼil, kbʼel t-xnaqʼtzaʼn qe  video te yekʼbʼil tzeʼn tuʼn t-xi tzyet tuʼn qyolin ex qe video in che yolin tiʼj jun xnaqʼtzbʼil tkuʼx toj uʼj Tuʼn qqʼon xnaqʼtzbʼil. Ex ax kxel qʼamante tuʼn t-xi tzyet junjun oklenj, ex qa nya nim kybʼaj ansyan at, jakulo tzʼex tqʼoʼn juntl oklenj toj chmabʼil. Nyaxix nim tqan tyol kxel tqʼamaʼn aj tkubʼ bʼaj jun oklenj ex aj t-xi tqʼamaʼn tuʼn tikʼx juntl. Kbʼel t-ximen kʼloj ansyan alkyeqe ansyan xnaqʼtzan maj kyten tuʼn t-xi tzyet chmabʼil kyuʼn. Aʼyeju erman che jawel skʼoʼn ok che turnaril tuʼn t-xi tzyet chmabʼil kyuʼn. Bʼalo jaku tzʼajbʼen ansyan tiʼj chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil mas nim maj tuʼn t-xi tzyet chmabʼil tuʼn kywitz qeju txqantl ansyan xnaqʼtzan maj kyten qa il tiʼj. Chʼixme tkyaqil maj, aj tajbʼen jun ansyan tuʼn tikʼx tqʼoʼn Xnaqʼtzbʼil tiʼj Tyol Dios kye kʼloj okslal, jakulo tzʼajbʼen tuʼn t-xi tzyet chmabʼil tuʼn. Noqtzun tuʼnj, bʼaʼn tuʼn ttzaj kynaʼne qa aju ansyan kʼajbʼel tuʼn t-xi tzyet chmabʼil, il tiʼj tuʼn t-xi tqʼamaʼn tbʼanel yol kye qeju in nex kyoklen ex tuʼn t-xi tqʼoʼn consej toj tumel ex tuʼn tonin kyiʼj. Ax ikx at toklen tuʼn tkubʼ bʼaj chmabʼil toj ambʼil bʼantni tiʼj (qʼonka twitza tiʼj  taqikʼ 6 ex  9). Jaku kubʼ qʼet jun micrófono tuʼn t-xi tqʼamaʼn aju kxel tzyunte chmabʼil kybʼi erman kʼelex kyoklen akux in che pon twitz atril, qa at jatumel tuʼn tkubʼ qʼet ex qa tajbʼil tuʼn tajbʼen tuʼn. Ax ikx tuʼn miʼn tnaj nim ambʼil, jaku kubʼ qʼet jun mes ex jun qʼuqbʼil twitz plataforma tuʼn tkubʼ qeʼ erman kxel tzyunte chmabʼil aj tjaw uʼjit taqikʼ Tyol Dios ex aj tex qʼet plaj «Qo ok te tbʼanel aj xnaqʼtzal».

 15. Qʼol kyaqʼun kʼloj ansyan. Aju qʼol kyaqʼun kʼloj ansyan kbʼel t-ximen alkyeqe erman kʼelex kyqʼoʼn junjun oklenj toj chmabʼil, noqtzun tuʼnj, miʼn txi tqʼoʼn qeju oklenj tiʼjju kjawil uʼjit nix tiʼj plaj «Qo ok te tbʼanel aj xnaqʼtzal». Ax ikx a kbʼel ximente alkye ansyan kxel tzyunte chmabʼil, kyxol qeju ma che jaw skʼoʼn tuʼn kʼloj ansyan. Junx tukʼilju ansyan tiʼj chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil, aju qʼol kyaqʼun ansyan kʼokel tqʼoʼn jun copia tiʼj programa tiʼj tkyaqil chmabʼil atz jatumel in che ok qʼoʼn tqanil.

  16. Onil qʼol consej. Qa jaku bʼant, kxel qʼet oklenj lu te jun ansyan ma bʼet-xi ambʼil in qʼon chikʼbʼabʼil. Qa il tiʼj, kxel tqʼoʼn consej kye ansyan ex kye onil kye ansyan in nex kyoklen tiʼj chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil, in nex kyqʼoʼn jun chikʼbʼabʼil, in nex kyqʼoʼn Xnaqʼtzbʼil tiʼj uʼj Aju Xqʼuqil moqa aju Xnaqʼtzbʼil tiʼj Tyol Dios kye kʼloj okslal, moqa in che onin tuʼn kyjaw uʼjit qe taqikʼ tiʼj xnaqʼtzbʼil (qʼonka twitza tiʼj  taqikʼ 9). Qa at nim ansyan in bʼant-xix kyqʼon chikʼbʼabʼil ex tbʼanel aj xnaqʼtzal qe, jaku tzʼok junxitl ansyan junjun abʼqʼi te onil qʼol consej. Nya il tiʼj tuʼn t-xi tqʼoʼn consej kye erman aj tikʼx junjun kyoklen.

 17. Clases Auxiliares. Qa at nim erman in nex kyoklen tojju kjawil uʼjit ex toj plaj chmabʼil «Qo ok te tbʼanel aj xnaqʼtzal», jaku kubʼ kyximen kʼloj okslal tuʼn kyajbʼen clase auxiliar kyuʼn. Toj junjun clase auxiliar ktel jun erman qʼol consej xnaqʼtzan maj tten, mas bʼaʼn qa jun ansyan. Qa il tiʼj, jaku txi qʼet oklenj lu te jun onil kye ansyan xnaqʼtzan maj tten. A kʼloj ansyan kbʼel ximente alkyeqe jaku txi qʼet oklenj lu kye ex qa kbʼel chʼixpet toj junjun ambʼil. Aju qʼol consej il tiʼj tuʼn tbʼant tuʼn ik tzeʼn in tzaj qʼamaʼn toj  taqikʼ 8. Kxel qʼamet kye qeju xnaqʼtzal tuʼn kyxiʼ kyoj sala auxiliar aj tbʼaj xnaqʼtzet xnaqʼtzbʼil Qo jyon kyiʼj tbʼanel qʼinumabʼil ewin ateʼ, aju at toj plaj «Aʼyeju qʼinumabʼil toj Tyol Dios». Aju tkubʼ bʼaj plaj «Qo ok te tbʼanel aj xnaqʼtzal», che meltzʼajel juntl maj kyxol kykyaqil erman. Aj tkubʼ xnaqʼtzet jun video te yekʼbʼil tzeʼn tuʼn t-xi tzyet tuʼn qyolin, aʼyeju ateʼ toj sala auxiliar kʼokel kykeʼyin ex kʼokel kybʼiʼn video atz qa jaku bʼant. Qa mlay bʼant jlu, aju qʼol consej kʼokel tqʼoʼn video ex kbʼel t-xnaqʼtzaʼn kyukʼil erman toj juntl kʼuxbʼil.

 18. Qe video. Toj chmabʼil in nok txolekxi qʼij che okel qʼet junjun video o che kubʼ qʼoʼn toj aplicación JW Library ex jaku kutz qiʼn toj alkyexku kʼuxbʼil. Aʼyeju video te yekʼbʼil tzeʼn tuʼn t-xi tzyet tuʼn qyolin, jaku che ajbʼen junjun maj kyoj chmabʼil tuʼn qex pakbʼal qa otoqxi tzʼex yekʼit toj chmabʼil Kyanqʼibʼil Okslal ex Kypakbʼabʼil.