“En gima ologa ng’ato riyo kotimo ‘homework’ nyaka sa 7 otieno. Gima ng’ato paro sechego en mana otanda.”​—David.

 “Seche moko ne anyaloga somo nyaka sa 10 gi nus mar otieno, kae to achiewo sa 12 okinyi mondo adhi skul. Mano ok en gima yot!”​—Theresa.

 Dibed ni homework oketi ka gi ka? Ka en kamano, to sulani biro konyi loyo pekno.

•  Ang’o momiyo jopuonj chiwoga homework?

•  Okenge minyalo kawo

•  Gik ma mbeseni wacho

 Ang’o momiyo jopuonj chiwoga homework?

 Mana kaka gik ma moko, homework . . .

•   miyo imedo bedo molony e gik moko

•   puonji bedo ng’at ma ong’eyo chopo ting’ne maber

•   medi lony e tiyo gi sa maber

•   konyi ng’eyo tiend gima ne opuonji e klas a

 “Jopuonj chiwoga ‘homework’ mondo gine ni jopuonjre otiyo gi gik mopuonjgi, mondo kik gigo donj e itgi konchiel to wuok gi komachielo.”​—Marie.

 Kuom ranyisi, kwano gi sayans tiego lony mar ng’ato mar nyagruok gi chandruok. Kendo jolony wacho ni ginyalo miyo obwongo ng’ato obed mochwiny. Mano nyiso ni nitie kaka timo homework konyo obwongo!

 Bed ni ineno ber mar homework kata ok ooyo, en gima nyaka itim atima e ngimani. Gima nyalo jiwi en ma: Kata obedo ni ok inyal chiko kar romb homework ma ibiro miyi, inyalo duoko chien thuolo ma itiyogo mondo itiekgi. Wane ane kaka inyalo timo mano.

 Okenge minyalo kawo

 Ka po ni tieko homework en chandruok momaki, gima inyalo timo en tiyo mariek to ok tiyo matek. Tem ane timo gik ma luwogi.

•   Okang’ mokwongo: Chan gik moko chon. Muma wacho kama: “Chenro mag jakinda kelo ohala.” (Ngeche 21:5) Ket gik moko duto mibiro dwaro tiyogo sama isomo kamoro achiel, ma ok ochuno ni isik ichung’ ka isebet mondo imanygi.

   Many bende kama inyalo somoe ma onge gima chochi. Jomoko neno ni ginyalo somo dala e ot ma onge koko kendo kama ler moromo nitie. Moko to neno ni ginyalo somo mabor gi dala kuom ranyisi e laibrari.

   “Luwo chenro moro ma skul oseloso kata ma nitie e buk moro nyalo konyi tiyo gi sa maber. Ka iluwo chenro ma iketono kendo itimo ‘assignment’ ka pok ndalone okadho, mano biro duokoni chien parruok minyalo bedogo nikech pok itieko ‘homework’.”​—Richard.

•   Okang’ mar 2: Chan kaka ibiro timo gik moko. Muma wacho kama: “To weuru mondo gik moko duto otimre e yo . . . mochanore maber.” (1 Jo-Korintho 14:40) Ka in gi wachno e paro, ng’ad chon assignment mibiro chakogo.

   Jomoko ohero chakoga gi assignment matek. Jomoko be neno ni chako gi mayot konyogi nikech miyogi mijing’o mar dhi nyime timo mamoko nikech giselung’o mayotka. Inyalo yiero yo ma tiyoni maber.

   “Ber bedo gi list ma biro konyi ng’eyo gima onego ichakgo kod kaka ibiro timogi. Mano biro miyo itim ‘homework’ duto ma ok iwinjo ni gidiyi ahinya.”​—Heidi.

•   Okang’ mar 3: Tim tich. Muma wacho kama: “Beduru jokinda, to ok jo samuoyo.” (Jo-Rumi 12:11) Kik iwe gik mamoko okaw thuolo ma ne iseketo tenge mondo itim homework kata bed ni gilombi machalo nade.

   Ka isiko ichoro sa ma onego itimie homework, mano biro moni tiekogi e sa ma ne isechano chon kendo ibiro rikni mondo itiekgi. Mano biro miyo iti tich moyuothore kendo ma biro miyo iywag ang’e bang’e. Inyalo geng’o kuyo gi achiedh nade minyalo bedogo bang’e kuom chako timo homework chon mana sama imiyigo.

   “Ka atimo ‘homework’ mapiyo bang’ a skul kata timo ‘project’ moro ma piyo bang’ kosemiyago, mano golonaga parruok ma anyalo bedogo bang’e nikech ne ok atieko ‘homework,’ kendo timo kamano konya tieko tijena mamoko ma ok ariyogi e seche monego atimie ‘homework.’”​—Serina.

   PARO MA NYALO KONYI: Tim homework e seche machalre odiechieng’ kodiechieng’. Mano biro miyo imakri gi chenro ma iseketo kendo biro miyo kik ibariga ne timo homework.

•   Okang’ mar 4: Ket pachi kuom gima itimo. Muma wacho kama: “Chom wang’i nyime tir.” (Ngeche 4:25) Nyis ni iluwo puonjni kuom tang’ gi gik ma nyalo gali kaka simu, TV, redio kod gik mamoko kaka mago.

   Rango aranga gik moko e intanet ma onge gimomiyo kod oro ne ji ote nyalo kawo thuolo malach mohingo thuolo ma di timogo homework nyadiriyo. Kata kamano, ka iketo pachi e homework mondi, ibiro yudo ka idong’ gi thuolo momedore mag timo gik mamoko kendo chunyi ok bi parore.

   “Sama in gi simu, kompyuta, TV kata programbe moko koyaw, ok yot keto pachi e gima itimo. Gima konyaga en loro simu kod gimoro man machiegni koda ma nyalo chocha.”​—Joel.

•   Okang’ mar 5: Bed gi tong’. Muma wacho kama: “Timu mar bedo jo matur mondo ong’ere ne ji duto.” (Jo-Filipi 4:5) Kik iwe homework obari ndasi, ka iwinjo kiol, to kaw thuolo moro matin mondo iyue pachi. Mano biro konyi dwoko parruok chien. Inyalo wuok idhi iba matin, iriemb ndiga, kata iringi.

   Ka po ni tije mag homework pod obari, wuo gi jopuonjni. Ka gineno ni adier itimo kar nyaloni, samoro ginyalo loko yo ma gimiyogo homework.

   “Kik iparri ahinya e wi wach ‘homework’ ma koro ikuyo akuya. Tim mana duto minyalo. Nitie gik moko manyalo kawo pachi ma moni neno mit ngima, to ‘homework’ en achiel kuom gigo.”​—Julia.

 Inyalo penjori ane penjogi:

•   Gin ang’o monego abedgo mondo atim homework?

•   En sa adi maberie moloyo ka atimoe homework?

•   En kanye ma ka timoe homework to onge gima biro chocha?

•   Ang’o ma anyalo timo mondo kik asik ka achoro nyime timo homework?

•   Gin ang’o ma nyalo chocho pacha sama atimo homework?

•   Ang’o ma anyalo timo mondo gik moko kaka simu, TV kod gik mamoko kaka mago kik gala?

•   Ere kaka anyalo timo homework ma ok aweyo mondo obara ndasi?

 WACH MADUONG’ MONEGO ING’E: Neni ing’eyo gima onego itim e homework momiyi. Ka in gi penjo moro amora, penj japuonj ka pok iwuok e klas.