Gimomiyo luoro rach: Luoro nyalo moni mako osiep gi joma nyalo konyi kendo jiwi.

 Kaka luoro nyalo konyo: Luoro ok rachga kinde duto. Onyalo konyi paro ka pok iwuoyo, kendo onyalo konyi bedo ng’at ma chiko ite maber, kendo ma neno gik ma timore e alwora ma intie.

 Gima ber en ni: Ka po ni in ng’at maluor luor, ok ochuno ni isik kamano. Pod inyalo loyo luoro ma in-go. Sulani biro konyi ng’eyo kaka inyalo timo mano.

•  Ng’e gik ma miyiga luoro

•  Gik ma ichano timo

•  Gik ma mbeseni wacho

 Ng’e gik ma miyiga luoro

 Luoro nyalo moni wuoyo gi jomamoko aching’. Mano nyalo miyo iwinj ka in mabor gi jomamoko, kendo inyalo chalo ka ng’at man kende e ot motimo mudho. Mano ok en wach maber. Kata kamano, king’eyo gik ma miyiga luoro, inyalo fwenyo ni gin gik ma ok onego omiyi luoro. Ne ane weche adek ma luwogi.

•   Wach mokwongo: “Ok ang’eyo gima dawach.”

   Adiera: Thothne ji paroga gik ma ne itimonegi moloyo kaka giparo gik ma ne iwachonegi. Inyalo loyo luoro ma kamano kuom chiko iti adimba sama jomoko wuoyo, to mano biro nyiso ni idewogi gadier.

   Par ane: Diher mako osiep gi ng’at ma chalo nade? Ng’at ma wuoyo mang’eny, koso ng’at mohero chiko ite sama jomoko wuoyo?

•   Wach mar 2: “Aparoga ni ajogo ji ka awuoyo.”

   Adiera: Ji biro paro weche mopogore opogore kuomi, bed ni iluor kata ooyo. Inyalo loyo luoro ma in-go kendo miyo ji obed gi paro mowinjore kuomi ka ok ipando kiti.

   Par ane: Ka po ni iparoga ni ji ok dewi, be nyalo bedo ni samoro in e ma ok idewgi?

•   Wach mar 3: “Wiya biro kuot ka awacho gima ok owinjore.”

   Adiera: Mano gima timorega ne ji duto. Inyalo loyo luoro ma kamano kuom neno nyawo magi kaka thuolo mar nyiso jomamoko ni in bende irem, kendo ok inyal timo gik moko e yo makare chuth.

   Par ane: Donge iwinjoga kimor sama in gi joma ong’eyo ni girem kendo ma yie gi kethogi?

 Be ing’eyo? Nitie joma paro ni ok giluor mana nikech ging’iyoga tudore gi jomamoko e yor ote machuok. Kata kamano, yot mako osiep madier gi jomamoko ka igoyo kodgi mbaka aching’. Sherry Turkle ma en laktar mar obwongo ma bende nigi lony e weche mag teknoloji nondiko kama: “Sama wawuoyo gi jowetewa wang’ gi wang’ e ka inyalo wach ni watudore kaka dhano onego otim e ngimagi ma pile.” a

 Gik ma ichano timo

•   Kik ipimri gi jomamoko. Ok ochuno ni imak osiep gi ji duto. Kar mano, inyalo temo matek mondo ilo luoro ma in-go kuom mako osiep gi joma nyalo konyi kendo jiwi.

   “Ok ochuno ni igo mbaka ma rabora gi jomamoko kata sama onge gima duwach. Bende, ok ochuno ni in e ma nyaka ichwal mbaka. Inyalo mana ng’eri gi ng’at mihango romogo, kata penje penjo moko mayot.”​—Alicia.

   Puonj ma Muma chiwo: “Ng’ato ka ng’ato mondo onon timbene owuon, eka dobed gi gima dimi obed mamor, to ok kopimore gi ng’at machielo.”​—Jo-Galatia 6:4.

•   Yaw wang’i. Rang ane kaka joma ong’eyo mako osiep gi jomamoko goyoga mbaka gi ji. Ang’o ma gitimoga mondo gimak osiep gi jomamoko? Gin pek mage ma giromogo sama gitimo mano? Gin kido mage ma gin-go ma diher bedogo?

   “Rang gik ma joma ong’eyo mako osiep gi jomamoko timoga, kendo ipuonjri kuomgi. Rang gik ma gitimo kod ma giwacho sama gihango romo gi ng’ato.”​—Aaron.

   Puonj ma Muma chiwo: “Mana kaka nyinyo piago nyinyo, e kaka ng’ato piago osiepne.”​—Ngeche 27:17.

•   Penj penjo. Kinde mang’eny, ji ohero wuoyo kuom gik mopogore opogore, omiyo, penjogi penjo moko nyalo miyo uchak goyo mbaka kodgi. Timo kamano bende nyalo miyo ji kik ket pachgi kuomi ahinya.

   “Ikruok chon nyalo konyi loyo luoro minyalo bedogo. Inyalo paro motelo weche kata penjo moko minyalo penjo joma pok niromogo ma samoro inyalo romogo e budho moro midwaro dhiye.”​—Alana.

   Puonj ma Muma chiwo: “Kik ung’i mana gik ma kelonu ber un uwegi, to ung’i bende gik ma kelo ber ne jomamoko.”​—Jo-Filipi 2:4.