Be in gi teko mar kwedo timno?

 Ka po ni itiyoga gi intanet, bed gadier ni chieng’ moro ibiro romo gi pichni mochido mag nindruok, ma bende ong’ere kaka ponografi. Nyako moro miluongo ni Hayley wacho kama: “Ponografi yudore kamoro amora. Chalo mana ka gima olawi kuonde duto ma idhiye.”

 Jogo ma oseng’ado e chunygi ni ok bi neno ponografi pod nyalo donjo e tem mar neno ponografi. Rawera moro miluongo ni Greg wacho kama: “Ne ang’ado e chunya ni ok abi neno ponografi, kata kamano, pod ne adonjo e obadhono. Ng’ato ok nyal wacho ni ok obi romo gi ponografi chuth.”

 E kindegi, ponografi yudore ahinya moloyo kinde mosekalo. To nikech tinde yot ahinya oro pichni kata weche mochido mag nindruok kitiyo gi simu kata tablet, rowere mang’eny losoga pichnigi mochido kendo keyogi e intanet.

 Wach maduong’ en ma: Pek ma ikale sani ng’eny moloyo ma jonyuolni nokale ka ne gin rowere. Penjo en ma: Be inyalo kwedo kendo loyo tim mar neno ponografi?​—Zaburi 97:10.

 Dwoko en ee, to mana ka iseng’ado mar timo kamano. Mokwongo, nyaka ibed gadier ni ponografi en gima rach. We wane ane miriambo moko kod adiera e wi ponografi.

 Miriambo kod adiera

 Miriambo: Ponografi ok nyal hinya e yo moro amora.

 Adiera: Mana kaka madho ndawa kethoga obo, e kaka ponografi kethoga pach ng’ato. Onyalo keloni hinyruok madongo. Ponografi miyo ji chayo kend, ma en gima Nyasaye nochako mondo oriw dichwo gi dhako nyaka chieng’. (Chakruok 2:24) Bang’ kinde, onyalo miyo ichak neno gik maricho kaka gik mabeyo. Kuom ranyisi, jolony moko wachoga ni chwo mohero neno ponografi nyalo chayo mon kendo ok gikechga joma mine.

Muma wuoyo kuom joma “pachgi mar pogo ber gi rach osetho.” (Jo-Efeso 4:19) Pachgi mar pogo ber gi rach osetho ma ochopo kama chunygi ok chandgi kata sama gitimo gik maricho.

 Miriambo: Ponografi nyalo puonji weche mag nindruok.

 Adiera: Ponografi miyo iketo dwachi mokwongo ma ok idew jomamoko. Ponografi nyalo miyo ine jomamoko kaka gik ma inyalo tiyogo e tieko gomboni mag nindruok. Ok kawwa gi wuoro ni nonro moro ma notim nonyiso ni thoth joma nigi tim mar neno ponografi, ok chopga gombogi mag nindruok kata bang’ donjo e kend.

Muma nyiso Jokristo ni giring “terruok, gi tim ma ok ler, kod owruok gi gombo mag terruok, gi gombo ma kelo hinyruok, kod ich-lach,”​—to mago e gik ma ponografi jiwo.​—Jo-Kolosai 3:5.

 Miriambo: Joma kwedo ponografi gin joma nigi wich-kuot e weche mag nindruok.

 Adiera: Joma kwedo ponografi gin joma ochiwo luor ne weche mag nindruok. Gineno nindruok kaka mich mowuok kuom Nyasaye ne dichwo gi dhako mokendore. Joma nigi paro ma kamano chopoga gombogi mag nindruok bang’ donjo e kend.

Muma wuoyoga moriere e wi weche mag nindruok. Kuom ranyisi, onyiso chwo niya: “Ibed mamor gi chi tinni . . . Mad herane olombi pile.”​—Ngeche 5:18, 19.

 Kaka inyalo kwedo ponografi

 To nade ka tim mar neno ponografi otami weyo? Kare ma wacho ni “Kaka Inyalo Kwedo Ponografi” nyalo konyi ahinya.

 Bed gadier ni inyalo kwedo tim mar neno ponografi, to ka po ni inenoga ponografi, bed gadier ni inyalo kwedo timno chuth. Ibiro yudo ber mang’eny ka itimo kamano.

 Ne ane ranyisi mar Calvin ma nochako neno ponografi ka ojahigni 13. Owacho kama: “Ne ang’eyo ni ponografi rach, en mana ni timno ne otama weyo. Bang’ neno ponografi, chunya ne chandaga ahinya. Bang’ kinde, wuonwa ne ofwenyo timnano, kendo ka iwacho adier, ne okonya ahinya! Gikone, ne ayudo kony ma ne dwarore kendo sani awinjo ka chunya oyueyo.”

 Calvin noloyo tim mar neno ponografi. Owacho kama: “Timno en richo maduong’ nikech kata mana e kindegi, piche mochido ma ne ang’iyogo pod biroga e pacha. Kinde ka kinde, akedoga matek mondo achik pacha owe paro gik maricho ma ne anenogo. Kata kamano, ka aparo kaka sani amor kendo pacha ler, kod geno ma jaber ma an go, mano chwala mondo atim gik ma moro Jehova.”