Kal idhi e weche manie iye

Kal idhi kama ochanie weche mantie

 SIGAND NGIMA

Ranyisi Maber ma Kwerena Noketonwa

Ranyisi Maber ma Kwerena Noketonwa

Ji wachoga ni achal gi wuonwa. Kuom adier, wengena kod kita chal gi mag wuonwa. Bende, wuonwa osekonya tiyo ne Jehova, ma en gima tienge abiriyo e anyuolawa osebedo ka timo. We apimnue wachno.

An kod wuonwa wanono ranyisi maber ma kwerena noketo

Thomas(1) * Williams en achiel kuom kwerena machon. Ne onyuole e dwe mar Januar 20, e higa mar 1815, e taon mar Horncastle manie piny England. Min-gi ne otho ka ne ojahigni ariyo, omiyo, en kaachiel gi owetene ariyo gi nyamin-gi achiel ne gidongo e lwet wuon-gi ma ne iluongo ni John Williams. Wuon-gino ne otiego Thomas tij fundi bao, kata kamano chuny Thomas ne nie tich machielo mopogore gi mano.

E ndalogo, ji nochako kendo hero weche din e piny England. Jayalo moro miluongo ni John Wesley ne oyudo opogore oa e kanisa miluongo ni Church of England, mochako grup moro miluongo ni Society of Methodists, ma ne jiwo ahinya wach puonjruok Muma ma ng’ato timo owuon kod tij yalo Injili. Puonj mag Wesley nolandore mapiyo ka mach kendo kwarwa ma Williams ne orwako puonjgo kaachiel gi joode. Wuode miluongo ni Thomas ne obedo jayalo e grup ma ne Wesley ochako, kendo mapiyo ne ochiwore mondo obed jamisonari e pinje manie South Pacific. E dwe mar Julai 1840, Thomas gi jaode ma eka noa kendo ma niluongo ni Mary, (2) nodhi e chula miluongo ni Lakeba Island * e piny Fiji, ma kindeno ne en gweng joma chamo ji.

DAK E KIND JOMA NE CHAMO DHANO

Ngima ne ok yot ne Thomas kod Mary ka ne gichako dak e piny Fiji. Ne chunogi tiyo kuom seche mang’eny e alwora ma piny ne lietie kendo ma ne pod onge dongruok. Bende, ne giromo gi gik ma ne mako dhogi ahinya, kaka lwenje e kind dhoudigo, deyo mond-liete, nego nyithindo ma pod yom, kaachiel gi tim mar chamo dhano, kendo kinde mang’eny ji ne kwedo wach ma ne giyalo. Tuwo moro nogoyo Mary kod wuode ma kayo miluongo ni John, kendo ne gichiegni tho. E higa mar 1843, Thomas nondiko wechegi: “Chunya ne onyosore ahinya. . . . Ne awinjo ka an kama tek ahinya.” Kata kamano, Thomas kod jaode Mary nonano ka giketo yie margi kuom Jehova Nyasaye.

E hignigo, Thomas notiyo gi lony mare kaka fundi bao, mohango gero ot ma ne chalo gi udi migero e pinje mag Ulaya. Odno nopogore ahinya gi ute e piny Fiji momiyo jo alworano nowuoro ahinya. Kapok notieko gero odeno, Mary nonyuolo wuode mar ariyo miluongo ni Thomas Whitton (3) Williams. Thomas Whitton bende en achiel kuom kwerena machon.

E higa mar 1843, wuon Thomas Whitton nokonyo e loko Injili mar Johana e dho Fiji, mano ne en tich matek miwuoro. * Kata kamano, nolony ahinya e nono kit ogendni kod timbegi. Ne ondiko buk moro miluongo ni Fiji and the Fijians (1858), ma ne  oting’o nonro ma notimo e wi Jo-Fiji e kind higni mag 1800 nyaka 1900.

Nikech tich matek ma Thomas notiyo kuom higni 13 e piny Fiji, tuwo noduogo ogoye modar odhi e piny Australia gi joode. Thomas notho kama iluongo ni Ballarat, Victoria, e higa mar 1891, bang’ tiyo kuom higni mathoth kaka jatend kanisa.

“DHAHABU” YUDORE E YOR YIMBO

E higa mar 1883, Thomas Whitton Williams gi chiege miluongo ni Phoebe (4) nodar gi joode nyaka e taon miluongo ni Perth, e Western Australia. E kindeno, nyathigi mar ariyo miluongo ni Arthur Bakewell (5) Williams ma e kwar kwarwa, ne en jahigni ochiko.

Ka ne Arthur en jahigni 22, ne odhi manyo tich kama iluongo ni Kalgoorlie, ma ne en taon ma ne ikunyoe dhahabu, ma en kilomita 600 e yor ugwe kia Perth kama ne gidakie gi joodgi. Kanyo e ma ne ohangoe somo buge ma ne ogo gi International Bible Students, ma en nying ma Joneno mag Jehova nong’erego e kindego. Bende, ne okwayo mondo oorne gasede mag Zion’s Watch Tower. Gik ma Arthur ne somo nomore ahinya mochako nyiso ji gik ma nopuonjore, kendo ne otimo chenro mar puonjruok gi ji Muma. Kamano e kaka Joneno mag Jehova ne ochakore e Western Australia.

Bende, Arthur ne nyiso joodgi gik ma ne opuonjore. Wuon-gi ma en Thomas Whitton, noriwe lwedo mondo odhi nyime puonjre gi Jopuonjre Muma, kata kamano wuon-gino ne otho kinde matin bang’e. Min Arthur ma en Phoebe, kod nyimine Arthur ma en Violet gi Mary, bende nobedo Jopuonjre Muma. Bang’e, Violet nobedo jalendo ma lendo kuom thuolone duto, tiende ni painia. Arthur nowacho ni Violet ne en “painia ma jakinda kendo ma ne oketo ranyisi maber mogik e Western Australia duto.” Wang’eyo ni Arthur nomedo chumbi e wechenego, kata kamano, kinda ma Violet ne nigo nokonyo ahinya tieng’ ma ne luwo.

Bang’e, Arthur nokendo kae to odar odhi e taon miluongo ni Donnybrook, ma en taon ma nong’ere ahinya e pidho olembe e Western Australia. Ka en kuno, ji nochako jare ni “Old Mad 1914!” nikech kinda ma ne en-go mar lando weche ma Muma nokoro e wi higano. * Ji noweyo jare kane Lweny Mokwongo mar Piny omuoch e higano. Arthur ne jalando wach maber ne joma ne biro ng’iepo e dukane, kendo ne ojaketo buge ma lero Muma e dirisa mar dukaneno. Noketo weche moko e dirisane mondik ni ng’at ang’ata ma nyalo nyise ni Muma puonjo ni Nyasaye en didek, ne odhi miyo ng’atno paund 100. Mano ne en puonj ma ok owinjore gi Ndiko ma Arthur nokwedo ahinya. Onge ng’ato ang’ata ma ne oyudo pesago.

Od Arthur e ma ne itimoe puonjruok mar Muma kaachiel gi chokruoge mag kanyakla e taon mar Donnybrook. Bang’e, Arthur nogero Od Romo, ma e kama Joneno mag Jehova timoe chokruogegi. Mano ne en achiel kuom Od Romo ma ne oger mokwongo  e piny Western Australia. Kata ka ne osechopo higni 70 gi wiye pod Arthur ne jarwako sut maber kendo idho farase moro ma niluongo ni Doll, mondo olend e alwora duto mar Donnybrook.

Arthur noketo ne nyithinde ranyisi maber nikech ne en ng’at modimbore kendo ma jakinda. Nyare ma ne iluongo ni Florence (6) nobedo jamisonari e piny India. Yawuote miluongo ni, Arthur Lindsay (7) kod Thomas, nobedo jodong-kanyakla kuom higni mang’eny mana kaka wuon-gi.

OLEMBE MAMIT

Arthur Lindsay Williams, ma en wuon kwarwa, ne en ng’at mong’ere kendo ji nohere nikech nong’won. Ne odewo ji, kendo ne omiyo ji duto luor. Ne olony e tong’o yien gi le. Kuom higni 12, ne olocho nyadi 18 e tuke mag tong’o yien.

Kata kamano, Arthur Lindsay ne ok mor kata matin ka ne wuode ma jahigni ariyo miluongo ni Ronald (8) ma e kwarwa, okawo le motong’o yiend olemo miluongo ni apple, ma ne ni machiegni gi odgi. Min Ronald notueyo yadhno maber, kendo bang’e nonyago olemo mamit miwuoro. Ne ochak luong olemb yadhno ni Lady Williams, bang’e yadhno ne onyago kit olemo mar apple miluongo ni Cripps Pink, ma en kit olemo ma ong’ere ahinya e piny mangima.

Kwarwa ma Ronald, bang’e ne otiyo ahinya e tij gero udi. En kaachiel gi dawa ne gichiwore gero ute mang’eny mag Joneno mag Jehova e piny Australia kod Solomon Islands. Sani kwarwa chiegni chopo higni 80, to pod otiyo kaka jaduong’-kanyakla kendo okonyoga e gero Ute Romo kata e loso kuonde mokethore e utego, e Western Australia.

AMOR AHINYA LUWO RANYISI MA KWERENA NOKETONWA

Wuonwa Geoffrey Williams (9) kod minwa Janice, (10) notimo kinda ahinya mondo gipuonjwa an kod nyaminwa Katharine puonj mag Nyasaye, mana kaka gin bende ne jonyuolgi opuonjogi. Ka ne ajahigni 13, an bende ne akawo okang’ mar loso winjruok maber gi Jehova. Ka ne an e chokruok moro maduong’ mar Joneno mag Jehova, ne awinjo ka John E. Barr ma ne tiyo e Bura Matayo mar Joneno mag Jehova, jiwo rowere kama: “Kik uwe thuolo maber ma un-go mar ng’eyo Jehova kendo tiyone odhi nono.” E otienono, ne achiwo ngimana mondo ati ne Jehova. Bang’ higni ariyo, ne achako lendo kuom thuolona duto.

Nyaka sani, pod ayudo (12) mor mang’eny sama walendo gi jaoda miluongo ni Chloe, (11) e taon miluongo ni Tom Price, manie Western Australia. Wajotiyo tije ringruok kuom odiechienge moko e juma mondo wayud kaka wanyalo konyore. Jonyuolna, nyaminwa Katharine, kod chwore miluongo ni Andrew, lendo e alwora mar Port Hedland, ma yudore kilomita ma dirom 420 kiwuok kama wadakie. An kod wuonwa wan jodong-kanyakla.

Kwarwa machon ma ne iluongo ni Thomas Williams nong’ado ni nodhi tiyo ne Jehova Nyasaye. Tienge duto mosebedoe e anyuolawa chakre kinde Thomas Williams bende osebedo ka tiyo ne Jehova nyaka chil kawuono. Kuom adier, amor ahinya kuom ranyisi maber ma ne giketonwa.

^ par. 5 Nambano ochung’ne joma nie picha manie ite mar 12 kod 13.

^ par. 6 Chon chulani ne iluongo ni Lakemba Island, oyudore yo ugwe mar piny Fiji, e alwora motimo chula matindo tindo mong’ere kaka Lau Group.

^ par. 10 Jamisonari moro miluongo ni John Hunt ne okonyo ahinya e loko buge mang’eny e Muma Manyien (Mathayo-Fweny) e dho Fiji, kendo nogo Mumano e higa mar 1847. Lokono ne en loko makende ahinya nimar otiyo gi nying Nyasaye e dho Fiji ma en “Jiova,” e ndiko kaka Mariko 12:36, Luka 20:42, kod Tich Joote 2:34.

^ par. 16 Ne apendiks ma wiye wacho ni “1914—Higa Makende Kaluwore kod Weche ma Muma ne Okoro” e bug Ang’o ma Muma Puonjo Kuom Adier? mogo gi Joneno mag Jehova, inyalo gole bende e Intanet e www.jw.org/luo.