Kal idhi e weche manie iye

Kal idhi kama ochanie weche mantie

 MOA E GIWA MACHON

Mtoka Milendogo ma Ji Tara gi Tara Nong’eyo

Mtoka Milendogo ma Ji Tara gi Tara Nong’eyo

“Nitie mtoka achiel kende milendogo ma itiyogo e tij Ruoth e piny Brazil. Ji tara gi tara ong’eyo mtokano, kendo iluonge ni ‘mtoka milendogo mar jo Watch Tower.’”—Nathaniel A. Yuille, e higa mar 1938.

TIJ Pinyruoth ne dongo mos e piny Brazil e higni mag 1930 ka chakore. Kata kamano, ka nochopo 1935, jopainia ariyo miluongo ni Nathaniel gi Maud Yuille nondiko ne Joseph F. Rutherford, ma ne tayo tij lendo e piny mangima. Ne gichiwore ne tij lendo kendo ne gindiko ni “giyie dhi kamoro amora.”

Nathaniel, ma ne en injinia moseritaya, ne jahigni 62. Noyudo osebedo jata tij lendo e kanyakla moro ma ne ni San Francisco, California, e piny Amerka. Ka ne en kuno nosegachano tij lendo kendo nosegatiyo gi gige kowo dwol e lando wach maber. Lony ma ne en-go kod chuny mar chiwruok nokelo ber mathoth e migape manyien ka en jata bad ofis e piny Brazil ma ji wachoe dhok modhuro!

Nathaniel gi Maud nochopo Brazil e higa mar 1936, ka gin gi painia nyawadgi, kaachiel gi Antonio P. Andrade ma ne dhi loko weche ma giwacho e dhok miwacho Brazil. Ne gidhi gi thumbe san (phonographs) 35, kod mtoka ma ne nigi sipike milendogo. Brazil ma en piny mar abich e duong’ e piny ngima, ne nigi mana joland wach Pinyruoth 60 kama e kindego! Kata kamano, masinde ma ne kowo dwolgi ne dhi konyogi chopo ne ji tara gi tara bang’ higni matin.

Dwe achiel bang’ ka Yuille gi jaode osedhi Brazil, bad ofis nochano mondo gibed gi chokruok maduong’ mokwongo e pinyno, e taon mar São Paulo. Mtokano nokonyogi e gwelo ji obi owinj twag ji duto, kendo ji 110 nobiro e chokruogno! Nyalo bedo ni Maud e ma ne riembo mtokano. Chokruogno nochiero kinda jolendo, kendo mano nojiwogi gimed lendo e okang’ momedore. Ne gipuonjore  kaka ginyalo lendo ka gitiyo gi buge, kad mag chiwo neno, kaachiel gi thumb san ma noting’o twege e dho Kisungu, German, Hungary, Poland, Spain, kae to bang’e dho Portugal.

Mtoka milendogoni nomiyo wach maber ochopo ne ji tara gi tara e piny Brazil

Chokruoge adek madongo ma ne otim e taonde mag São Paulo, Rio de Janeiro, kod Curitiba e higa mar 1937, nomiyo tij lendo omako mach. Sama joma nobiro e chokruok dhi lendo ot ka ot, ne gidhi gi mtokano. José Maglovsky, ma pod ne tin e kindego, noduogo ondiko kama bang’e: “Ne wajaketo buge e wi stand, kendo sama mtoka ne lando weche momaki, ne wawuoyo gi joma nowuok e utegi ma ne biro neno gima timore.”

Ne ibatiso ji e aoche, ka koni to joma ok Joneno moa luokore oyo chieng’ machiegni gi kanyo. Mano kaka ne en thuolo makende lando wach maber kikonyowa gi mtoka ma ne itiyogono! Twak momaki mar batiso mar Owadwa Rutherford, ne wuo e sipike. Joma ne gombo winjo mathoth nolworo mtoka ka giwinjo twagno ma ne iloko e dho Portugal. Bang’e, sama ne ibatiso ji e pi, thumbe Pinyruoth ma nomak e dho Poland nochacho. Owete gi nyimine ne wer gi dhok mopogore opogore. Yearbook ma 1938 nowacho kama: “Gima ne timoreno ne nyalo paro ne ng’ato kaka chieng’ Pentekost ng’ato ka ng’ato ne winjo mana dhok ma en owuon e ma owacho.”

Bang’ chokruogego, Jumapil ka Jumapil, kata koth chue kata chieng’ rieny, twege Muma momaki ne chopo ne ji mathoth e pewe ma ji yueye, kuonde ma ji odakie, kembe manie chuny taon mar São Paulo kod taonde ma ne ni machiegni kitiyo gi mtoka ma nilendogono. Ne nitie chenro dwe ka dwe mar dhi limo ji 3,000 ma nigi dhoho ma nodak kar kendgi kilomita 97 yo nyandwat mar São Paulo kitiyo gi mtokano. Bang’ kinde, kanyakla ne ochak kuno. Kata obedo ni ne gin gi tuwo malich kamano, jodhohogo ne omi thuolo mar dhi lando ote Muma ma hoyo chuny ne jodhoho wetegi e gweng’ machielo.

Weche mag Pinyruoth momaki e dho Portugal gikone ne ochak tigo ka higa mar 1938 dhi rumo. E odiechieng paro jomotho (All Souls’ Day), mtokano ne dhi kuonde moyang mag yiko joma otho ka giketo ne ji twege ma wigi wacho ni “Jomotho ni Kanye?,” “Jehova,” kod “Mwandu,” kendo twegego ne chopo ne joma okuyo ma dirom 40,000!

Jotend dinde ne igi owang’ nikech ne ichiwo neno e wi adiera manie Muma e lela kendo gi chir, to mano nomiyo gichako chuno jotend sirkal kik miwa thuolo mar lendo gi mtokano. Nyaminwa Yuille paro kinde ma padri moro nosiayo ji mondo ogeng’ne mtokano. To meya kaachiel gi polise moko nobiro kendo ne giwinjo programno te. Meyano nowuok kanyo koting’o bugewa moko. Koko gi tungni ok nobedoe chieng’no. Kata obedo ni ne nitie akwedego duto, ripot ma nondik e Yearbook ma higa mar 1940 e wi Brazil, nowacho ni higa mar 1939 e higa ma ne “berie mogik e tij Nyasaye kod lando nyinge” e pinyno.

Ka ne “mtoka milendogo mar jo Watch Tower” ochopo Brazil, okang’ ma ne itimogo tij lendo e pinyno nochopo e rang’iny machielo. Mtokano nokonyo ahinya mondo ote Pinyruoth ochop ne ji tara gi tara. Kata obedo ni mtokano ne ous e higa mar 1941, Joneno mag Jehova ma kwan-gi nodhuro, ne odhi nyime lando ne joma chunygi ni kare wach maber e alwora ma thagalany mar Brazil.—Moa e giwa machon e piny Brazil.